luận văn thạc sĩ Báo thái bình tham gia giải quyết điểm nóng chính trị xã hội trên địa bàn tỉnh

1. Tính cấp thiết của đề tài Thực tiễn ở nước ta trong 25 năm đổi mới vừa qua chứng tỏ đường lối đúng đắn của Đảng và những bước đi thích hợp đã tạo nên sự chuyển biến mạnh mẽ trên tất cả các lĩnh vực: kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội... mang lại những thành tựu rất to lớn, tạo cho Việt Nam thế và lực mới để bước vào thế kỷ XXI. Cùng với những thành quả đã đạt được thì trong quá trình đổi mới cũng xuất hiện nhiều yếu tố tiêu cực, phức tạp. Một trong những vấn đề gay cấn nổi lên là tình hình tranh chấp khiếu kiện có đông người tham gia, hình thành các điểm phức tạp về an ninh, các điểm nóng, điểm nóng chính trị xã hội ở nhiều địa phương trong cả nước. Điều này đã làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động lãnh đạo, quản lý của tổ chức Đảng, chính quyền cơ sở, đến an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, đến sản xuất và đời sống của nhân dân.

(Khảo sát báo Thái Bình từ tháng 01/2007 đến tháng 3/2011)

Chuyên ngành : Báo chí học

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG

HÀ NỘI – 2013

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Lương Khắc Hiếu Các số liệu thống kê, kết quả nghiên cứu là trung thực, bảo đảm tính khách quan, khoa học và chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào.

Các tài liệu tham khảo sử dụng trong luận văn đều có chú thích nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.

Hà Nội, ngày 06 tháng 10 năm 2013

Tác giả

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thực tiễn ở nước ta trong 25 năm đổi mới vừa qua chứng tỏ đường lốiđúng đắn của Đảng và những bước đi thích hợp đã tạo nên sự chuyển biếnmạnh mẽ trên tất cả các lĩnh vực: kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội mang lạinhững thành tựu rất to lớn, tạo cho Việt Nam thế và lực mới để bước vào thế

kỷ XXI Cùng với những thành quả đã đạt được thì trong quá trình đổi mớicũng xuất hiện nhiều yếu tố tiêu cực, phức tạp Một trong những vấn đề gay cấnnổi lên là tình hình tranh chấp khiếu kiện có đông người tham gia, hình thànhcác điểm phức tạp về an ninh, các điểm nóng, điểm nóng chính trị - xã hội ởnhiều địa phương trong cả nước Điều này đã làm ảnh hưởng nghiêm trọngđến hoạt động lãnh đạo, quản lý của tổ chức Đảng, chính quyền cơ sở, đến anninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, đến sản xuất và đời sống của nhân dân

Thái Bình là một tỉnh nông thôn, 86% dân số sống bằng nông nghiệp Từnhững năm 1997-1998, Thái Bình được biết đến là điểm nóng trong khiếu kiệnđông người, mất ổn định chính trị trên diện rộng Trong những năm gần đây,tình hình chính trị - xã hội ở Thái Bình đã cơ bản ổn định Tuy nhiên, bên trong

nó vẫn xảy ra những điểm nóng chính trị - xã hội Từ những năm 2007, thựchiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, công nghiệp hoá- hiện đại hoá nôngthôn được đẩy mạnh, nhiều dự án, khu công nghiệp được triển khai trên địa bàntỉnh Ở nhiều khu công nghiệp, dự án có thu hồi đất phát sinh khiếu kiện Từ

đó, xảy ra nhiều vụ gây rối trật tự công cộng, hủy hoại tài sản, đập phá công sở,bắt giữ người trái pháp luật Tính chất phức tạp của vấn đề khiếu kiện thể hiện

ở tình trạng khiếu kiện vượt cấp, không đúng nơi, đúng chỗ, mang theo rôn khẩu hiệu, diễu hành trên đường phố, có sự liên kết để tập trung đôngngười Điều đó dễ dẫn đến bị các thế lực thù địch lợi dụng để xuyên tạc, bóp

băng-méo sự thật, mưu đồ chống phá ta về dân chủ, nhân quyền làm phức tạp tìnhhình Có thể dẫn một vài ví dụ như: vụ khiếu kiện ở Phường Tiền Phong –Thành Phố Thái Bình (năm 2008), vụ khiếu kiện đòi đất, cản trở dự án ở Khucông nghiệp Gia Lễ - Đông Hưng (năm 2009 – 2010), vụ cản trở dự án Nhàmáy nhiệt điện Mỹ Lộc – Thái Thuỵ (năm 2009-2010)

Sau sự kiện 1997 - 1998 ở nông thôn Thái Bình, cấp uỷ các cấp trongtỉnh đã vào cuộc tích cực, bằng mọi biện pháp làm ổn định tình hình Nhiềunhà nghiên cứu đã đi vào nghiên cứu, phân tích, rút kinh nghiệm, đề ra nhiềubiện pháp có hiệu quả để giải quyết điểm nóng chính trị - xã hội Một trongnhững kinh nghiệm, giải pháp góp phần giải quyết điểm nóng là phải làm tốtcông tác tuyên truyền, giáo dục, vận động nhân dân, bên cạnh những lợi íchchính đáng cần được giải quyết thỏa đáng, đúng chính sách, pháp luật, “thấu

lý, đạt tình”, cần làm cho người dân thấy được lợi ích lâu dài của mình trongcác dự án phát triển để khi cần thiết vì lợi ích chung của xã hội, cộng đồng thìcũng phải biết hy sinh một phần lợi ích cá nhân, cục bộ

Đại hội XVIII Đảng bộ tỉnh Thái Bình (nhiệm kỳ 2010 – 2015) xácđịnh nhiệm vụ hàng đầu là: “phát triển kinh tế nhanh, bền vững theo hướngcông nghiệp hoá- hiện đại hoá”, bên cạnh đó, tập trung xây dựng nông thônmới với mục tiêu “sản xuất phát triển; cuộc sống sung túc; diện mạo sạch sẽ;thôn, xã văn minh và quản lý dân chủ”

Ban Thường vụ Tỉnh uỷ xác định, phát triển kinh tế và đảm bảo ổn định

xã hội địa phương là những nhiệm vụ hết sức quan trọng Để thực hiện điềunày càng cần phải làm tốt công tác thông tin tuyên truyền, vận động, thuyết phục đểngười dân hiểu và thực hiện đúng pháp luật về khiếu nại, tố cáo, chấm dứt khiếu kiện

Dưới sự lãnh đạo, định hướng của Ban Thường vụ Tỉnh uỷ, Ban Tuyêngiáo Tỉnh uỷ, xác định một trong những trách nhiệm xã hội của báo chí làcung cấp thông tin, nâng cao dân trí và sự hiểu biết của nhân dân, góp phần

củng cố và bảo vệ sự ổn định xã hội, những năm qua, Báo Thái Bình đã làmtốt nghĩa vụ tuyên truyền, phổ biến các chủ trương, đường lối của Đảng,chính sách pháp luật của Nhà nước, các nhiệm vụ chính trị của tỉnh đến mọitầng lớp nhân dân trong tỉnh

Bên cạnh việc tuyên truyền, phổ biến, phản ánh những mặt tốt của đờisống xã hội, trong thời gian qua báo chí của tỉnh cũng đã từng bước thể hiệnvai trò của mình trong việc khai thác, phản ánh những mảng đề tài nhạy cảm,những tệ nạn còn tồn tại trong xã hội, Báo Thái Bình đã thể hiện chức năngdiễn đàn của nhân dân, phản ánh được những bức xúc, đưa tiếng nói của nhândân đến với chính quyền địa phương, góp phần thực hiện dân chủ hóa đờisống xã hội Đặc biệt, trước những vụ việc, những điểm nóng chính trị -xãhội, báo Thái Bình đã có nhiều biện pháp để tuyên truyền, tham gia cùng cấp

uỷ các cấp làm dịu và giải quyết có hiệu quả, góp phần giữ vững ổn định tìnhhình trong tỉnh

Là một tờ báo đảng địa phương, hoạt động theo cơ chế bao cấp về kinhphí, Báo Thái Bình cũng cần có những giải pháp tích cực để thực hiện tốt hơnvai trò của tờ báo trong công tác thông tin tuyên truyền nói chung, tham giagiải quyết điểm nóng chính trị - xã hội trên địa bàn tỉnh nói riêng

Vì vậy, nghiên cứu vấn đề Báo Thái Bình với việc tham gia giải quyếtđiểm nóng chính trị-xã hội trên địa bàn tỉnh là một việc làm cần thiết, để đánhgiá đúng những mặt đã làm được, những hạn chế, tồn tại trong tham gia giảiquyết điểm nóng chính trị - xã hội của một tờ báo đảng địa phương, từ đó tìm

ra những giải pháp nâng cao hơn hiệu quả công tác tham gia giải quyết điểmnóng chính trị -xã hội nói chung, của cơ quan báo chí địa phương nói riêng

Do đó, tôi chọn đề tài Báo Thái Bình tham gia giải quyết điểm nóng chính trị - xã hội trên địa bàn tỉnh làm đề tài luận văn tốt nghiệp của mình.

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Vấn đề về điểm nóng xã hội, điểm nóng chính trị - xã hội được nhiềunhà nghiên cứu, lý luận chú ý, có nhiều công trình khoa học, luận án, luận văntìm hiểu về vấn đề này song chủ yếu dưới góc độ Chính trị học Liên quanđến đề tài điểm nóng, điểm nóng chính trị - xã hội đã có một số tác phẩm tiêubiểu như:

Sau sự kiện Thái Bình, năm 1998 đoàn công tác của Học viện Chính trịQuốc gia Hồ Chí Minh đi thực tế và tổng kết tình hình đã viết đề tài khoa học

có tên: "Tổng kết thực tiễn về xử lý điểm nóng chính trị - xã hội" do GS.TS Lê

Hữu Nghĩa làm chủ nhiệm, GS.TS Lưu Văn Sùng làm phó chủ nhiệm đề tài.Trong đề tài này các tác giả đã trình bày tóm tắt diễn biến một số điểm nóngchính trị-xã hội ở Thái Bình, điểm nóng tôn giáo ở Thừa Thiên - Huế, điểmnóng liên quan đến tôn giáo ở ấp Trà Cổ xã Bình Minh, huyện Thống Nhấttỉnh Đồng Nai và đưa ra những nhận xét khái quát, rút ra nguyên nhân, nhữngbài học kinh nghiệm từ quá trình xử lý ở từng nơi Thông qua những vấn đề

đã đúc rút được trong quá trình nghiên cứu thực tiễn ở các vùng, miền, quanhiều góc nhìn của các tác giả tham gia đề tài, PGS.TS Hoàng Chí Bảo đã cóbài viết bước đầu khái quát lý luận về điểm nóng, điểm nóng chính trị-xã hội,đưa ra định nghĩa, xác định yêu cầu, nhiệm vụ xử lý và quy trình xử lý cácđiểm nóng chính trị-xã hội

Trong giáo trình Xử lý tình huống chính trị (chương trình dành cho cử

nhân chính trị do GS.TS Lưu Văn Sùng và PGS.TS Hoàng Chí Bảo là tácgiả), ngoài những phần lý luận chung như khái niệm, phương pháp tiếp cận,quy trình và giải pháp xử lý điểm nóng, điểm nóng chính trị-xã hội thì giáotrình này còn đi sâu vào các khía cạnh như:

- Xử lý tình huống chính trị khi bộ máy cầm quyền có nạn quan liêutham nhũng

- Xử lý tình huống chính trị khi chuyển giao quyền lãnh đạo giữa cácthế hệ trong nội bộ Đảng Cộng sản cầm quyền.

Tác giả Lưu Văn Sùng trong cuốn Một số điểm nóng chính trị-xã hội

điển hình tại các vùng đa dân tộc ở miền núi trong những năm gần đây hiện trạng vấn đề, các bài học kinh nghiệm xử lý tình huống đã đề cập một cách

chuyên sâu đến về tình hình phát sinh và diễn biến các điểm nóng chính tri –

xã hội tại các vùng đa dân tộc ở miền núi nước ta trong những năm gần đây,Khảo sát đánh giá về những điểm nóng chính trị- xã hội và xử lý điểm nóngchính trị - xã hội trên địa bàn Tây Bắc, Tây Nguyên và Tây Nam Bộ Nêu lênnhững đánh giá chung về tình hình điểm nóng và xử lý điểm nóng chính trị -

xã hội tại các vùng đa dân tộc ở nước ta trong những năm gần đây

Trên các báo, tạp chí, nội dung về điểm nóng, điểm nóng chính trị-xãhội và quá trình xử lý nó mặc dù được coi là một vấn đề rất nhạy cảm nhưngcũng đã ít nhiều được đề cập một cách trực tiếp hay gián tiếp ở các mức độkhác nhau

Tác giả Nguyễn Xuân Tế, trên tạp chí Khoa học Pháp luật số tháng

4/2004 có bài Xử lý điểm nóng chính trị – xã hội mấy vấn đề lý luận và thực

tiễn đã đề cập một cách cụ thể những vấn đề lý luận về tình huống chính trị,

điểm nóng xã hội, điểm nóng chính trị-xã hội; những yêu cầu xử lý điểm nóngchính trị - xã hội, quy trình, giải pháp xử lý điểm nóng chính trị- xã hội

Tiến sĩ Nguyễn Thị Tâm trong bài Nguyên nhân và giải pháp ngăn

ngừa điểm nóng chính trị ở Tây Nguyên đăng trên Tạp chí Dân tộc, số ra ngày

26/3/2009, đã đề cập đến tình hình, những nguyên nhân và giải pháp xử lýđiểm nóng chính trị ở khu vực Tây Nguyên

Bài Xử lý điểm nóng Chính trị - Xã hội ở nước ta hiện nay của Tác giả

Nguyễn Quốc Tuấn trên tạp chí nội san của Trường Chính trị Phạm Hùng, đãtiếp cận vấn đề từ góc độ lý luận với những khái niệm về điểm nóng chính trị-

xã hội, phương pháp tiếp cận điểm nóng chính trị-xã hội, yêu cầu cơ bản củaviệc xử lý điểm nóng chính trị - xã hội và quy trình xử lý điểm nóng chính trị-

xã hội

Điểm qua tình hình nghiên cứu trên đây, chúng ta thấy rằng, điểm nóngchính trị-xã hội là vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu, của các cơ quan nghiêncứu trong lĩnh vực Chính trị học quan tâm chú ý

Song dưới góc độ báo chí học, đến nay chưa có công trình nào viết vềvấn đề báo chí, nhất là báo chí địa phương tham gia giải quyết điểm nóng

chính trị - xã hội Như vậy, việc nghiên cứu đề tài Báo Thái Bình tham gia giải quyết điểm nóng chính trị- xã hội trên địa bàn tỉnh dưới góc độ khoa

học báo chí là cần thiết, có ý nghĩa khoa học và thực tiễn

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề chức năng, vai trò của báochí trong việc tham gia giải quyết điểm nóng chính trị - xã hội, đề xuấtphương hướng và giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng công tác thamgia giải quyết điểm nóng chính trị - xã hội trên địa bàn tỉnh của Báo TháiBình trong những năm tiếp theo

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Khái quát những vấn đề lý luận cơ bản về điểm nóng chính trị-xã hội

- Phân tích, làm sáng tỏ vai trò, chức năng của báo chí trong việc thamgia giải quyết điểm nóng chính trị - xã hội

- Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động của Báo Thái Bình trongviệc tham gia giải quyết điểm nóng chính trị xã hội từ năm 2007 đến tháng3/2011 và những vấn đề đang đặt ra

- Đề xuất phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả công tác thamgia giải quyết điểm nóng chính trị - xã hội trên địa bàn tỉnh của Báo TháiBình trong những năm tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung vào khảo sát việc tham gia giải quyết điểm nóng chínhtrị - xã hội trên địa bàn tỉnh của Báo Thái Bình từ năm 2007 đến tháng3/2011, trong đó tập trung đi sâu tìm hiểu những tác phẩm báo chí đề cập đến

3 điểm nóng chính trị-xã hội nổi bật: vụ khiếu kiện ở Phường Tiền Phong –Thành Phố Thái Bình (năm 2008), vụ khiếu kiện đòi đất, cản trở dự án ở Khucông nghiệp Gia Lễ - Đông Hưng (năm 2009 – 2010), vụ cản trở dự án Nhàmáy nhiệt điện Mỹ Lộc – Thái Thuỵ (năm 2010); từ đó nêu lên một số giảipháp để tiếp tục thực hiện có hiệu quả việc tham gia giải quyết điểm nóngchính trị - xã hội trên địa bàn tỉnh của Báo Thái Bình trong thời gian tiếp theo

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài

- Đề tài được nghiên cứu dựa trên lý luận của Báo chí học, căn cứ vàoquan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quanđiểm của Đảng Cộng sản Việt Nam được thể hiện trong các Văn kiện Đại hộiĐảng và Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng, quan điểm lãnh đạo củaĐảng bộ tỉnh Thái Bình các khóa về vấn đề xử lý, giải quyết điểm nóng chính trị

- xã hội

- Trên cơ sở các tác phẩm báo chí được đăng tải trên báo Thái Bình từnăm 2007 đến tháng 3/2011, tác giả Luận văn đi sâu vào: khảo sát, tổng hợp,phân tích, thống kê, …từ đó đưa ra những ý kiến đánh giá của bản thân nhằmlàm rõ vấn đề tham gia giải quyết điểm nóng chính trị-xã hội của Báo TháiBình trong những năm vừa qua

6 Những đóng góp mới của đề tài

- Làm rõ hơn quan niệm về điểm nóng chính trị - xã hội, vai trò, chứcnăng của báo chí trong việc tham gia giải quyết điểm nóng chính trị - xã hội

và ý nghĩa của việc tham gia giải quyết điểm nóng chính trị - xã hội trên địabàn tỉnh của Báo Thái Bình

Phân tích, đánh giá kết quả tham gia giải quyết điểm nóng chính trị

-xã hội trên địa bàn tỉnh của Báo Thái Bình từ năm 2007 đến tháng 3/2011

- Khái quát những vấn đề đặt ra và luận giải cơ sở khoa học của nhữnggiải pháp nhằm tiếp tục thực hiện có hiệu quả việc tham gia giải quyết điểmnóng chính trị - xã hội trên địa bàn tỉnh của Báo Thái Bình trong những nămtiếp theo

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo,Luận văn gồm 3 chương, 7 tiết

Chương 1 BÁO CHÍ THAM GIA GIẢI QUYẾT ĐIỂM NÓNG CHÍNH TRỊ -

XÃ HỘI: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN

1.1 Quan niệm về điểm nóng xã hội và điểm nóng chính trị - xã hội

1.1.1 Khái niệm điểm nóng xã hội

Trong những năm gần đây, thuật ngữ “điểm nóng” được sử dụng trongmột số văn bản của các cơ quan Đảng, Nhà nước và khá phổ biến trong cácvăn bản của những cơ quan bảo vệ pháp luật như Thanh tra, Viện kiểm sát,Công an, Tòa án và cả trong đời sống sinh hoạt thường ngày

Trên báo chí, có rất nhiều bài báo đề cập đến thuật ngữ này trong nhiềuvăn cảnh khác nhau Có thể kể đến như: điểm nóng mại dâm, điểm nóng matuý, điểm nóng an ninh, điểm nóng chạy việc…

Tuy nhiên, chưa có cơ quan nào, ngành đưa ra khái niệm đầy đủ, chínhxác về “điểm nóng” để làm cơ sở cho việc phân loại, xác định chính xác diễnbiến tình hình nơi xảy ra vụ việc để đề ra các biện pháp giải quyết phù hợp

Nhiều địa phương, ngành đã xác định “điểm nóng” theo các tiêu thứcriêng của mình, thậm chí theo quan điểm cá nhân của từng người Do vậy,việc đánh giá diễn biến tình hình ở cơ sở không đồng nhất, có nơi chỉ “sốtnhẹ” nhưng đã xác định là “điểm nóng”, ngược lại có nơi “nóng” thật sựnhưng vì những lý do khác nhau mà không được xác định là “điểm nóng”

Có thể thấy rằng, theo nhiều quan niệm, điểm nóng thường được dùng

để chỉ một vấn đề nào đó đang gây chú ý, hoặc gây nhức nhối trong dư luận

Nó cần phải có những biện pháp để xử lý, giải toả Về cơ bản, chúng ta thấy:

“Điểm nóng là khái niệm chỉ trạng thái không bình thường của sự vật” [14, tr10] Sự không bình thường này có thể xảy ra ở rất nhiều lĩnh vực, chính trị,kinh tế, văn hoá, xã hội…

PGS.TS Nguyễn Xuân Tế cho rằng: Trong sự tồn tại của mình, sự

vật không phải lúc nào cũng phát triển một cách đều đặn bìnhthường mà vào một khoảng thời gian và không gian nào đó, nó ởtrong trạng thái không bình thường và sắp xảy ra một sự biến đổikhác thường; người ta gọi đó là “điểm nóng” [18, tr8]

Theo từng lĩnh vực của đời sống, chúng ta thấy mỗi một lĩnh vực đều

có thể xuất hiện những điểm nóng Trong lĩnh vực chính trị-xã hội cũng vậy.Trong một cộng đồng xã hội, có nhiều bộ phận nhân dân khác nhau, do sựtranh chấp dân sự, phát sinh những mâu thuẫn và chống đối lẫn nhau giữa cácnhóm người Khi các bên tham gia không còn tự kiềm chế được nữa, họ cónhững hành vi vượt ra ngoài khuôn khổ của pháp luật, của những chuẩn mựcđạo đức và những giá trị của xã hội gây bất ổn định xã hội và ngang nhiênthách thức đối với những người cầm quyền Hiện tượng này được gọi là điểmnóng xã hội

Có nhiều dấu hiệu để nhận biết sự xuất hiện của điểm nóng xã hội.Chẳng hạn như: đời sống xã hội trong trạng thái không bình thường, bất ổnđịnh, có lúc rối loạn; sự phản ứng, xung đột của đám đông, của các lực lượngkhông còn tự kiềm chế được trở thành sức mạnh, áp lực chống đối lẫn nhau;hành vi của đám đông quần chúng đã vượt qua ngoài khuôn khổ của pháp luật

và chuẩn mực văn hoá đạo đức; diễn ra trong không gian và thời gian nhấtđịnh, có khả năng lan tỏa sang nơi khác

Theo các tác giả giáo trình Xử lý tình huống chính trị của Học việnChính trị Quốc gia Hồ Chí Minh: Điểm nóng xã hội có thể diễn ra ởnhững địa bàn và trong những lĩnh vực khác nhau Nó có thể phátsinh ở khu vực nông thôn, miền núi hay thành thị, ở các xí nghiệphay trường học… nó có thể diễn ra trong lĩnh vực kinh tế, chính trịhay xã hội… Điểm nóng xảy ra ở các khu vực trên được gọi chung

là điểm nóng xã hội [14, tr 10]

Từ những quan niệm nêu trên có thể khái quát: điểm nóng xã hội là đời

sống xã hội trong trạng thái không bình thường, bất ổn định, rối loạn, diễn ra

sự xung đột, chống đối giữa các lực lượng với những hành vi không còn tự kiềm chế được, đã vượt ra ngoài khuôn khổ của pháp luật và chuẩn mực văn hoá đạo đức, diễn ra tại một địa điểm, trong một thời gian nhất định và có khả năng lan tỏa sang nơi khác.

1.1.2 Điểm nóng chính trị - xã hội

Theo quan điểm của các nhà Chính trị học, điểm nóng chính trị- xã hội

là điểm nóng xã hội diễn ra trong lĩnh vực chính trị- xã hội khi mà sự chốngđối của đám đông quần chúng của các lực lượng đối lập đã hướng trực tiếpvào những người nắm quyền lực chính trị, cơ quan quyền lực và thể chế chínhsách của chính quyền nhà nước

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến sự bùng nổ của điểm nóng chính

trị-xã hội, song về cơ bản, các điểm nóng chính trị-trị-xã hội thường được bắt đầu từcác điểm nóng xã hội, nói cách khác, điểm nóng xã hội là tiền đề của điểmnóng chính trị - xã hội

Vậy, điểm nóng chính trị - xã hội là thời điểm diễn ra sự chống đối củađám đông dân chúng đã trực tiếp hướng thẳng vào quyền lực nhà nước, đedọa sự bền vững của chế độ

Ở nước ta hiện nay, điểm nóng chính trị - xã hội bắt nguồn từ nhữnghình thức chống đối của đám đông dân chúng như sau :

- Chuyển mâu thuẫn dân sự sang chống đối chính quyền Khi điểmnóng xã hội bùng phát, chính quyền sở tại không có biện pháp hữu hiệu dậptắt kịp thời Lợi dụng tình hình ấy, các phần tử nào đó kích mâu thuẫn lên đếnđỉnh điểm, xúi giục và lèo lái đám đông chuyển hướng trực tiếp vào chốngđối quyền lực nhà nước một cách công khai cho điểm nóng lan rộng thêmthành điểm nóng chính trị - xã hội, đe dọa sự ổn định của chế độ

- Chống đối cá nhân hay nhóm người đương quyền Với lý do cá nhânhay nhóm người dương quyền đã phạm tội hay không còn đủ phẩm chất cầnthiết để thực hiện nhiệm vụ được giao, họ yêu cầu cấp có thẩm quyền xử lýhay thay đổi người khác tốt hơn

- Chống đối một cơ quan quyền lực nhà nước Với danh nghĩa bảo vệcông lý, họ cho rằng trong quá trình điều hành quyền lực công, cơ quan quyềnlực nhà nước đã không làm tròn trọng trách hay xâm hại đến quyền lợi củanhân dân Từ đó, họ đòi củng cố, thay đổi chức năng hay xóa bỏ cơ quan ấy

- Chống đối chính sách, pháp luật hiện hành Mệnh danh vì lợi ích cộngđồng, họ cho rằng một chính sách cụ thể hay một đạo luật nào đó không cònphù hợp với điều kiện đã thay đổi hay đã gây bất lợi cho giới mình Cho nên,

họ đấu tranh đòi sửa chữa, bổ sung hay xóa bỏ hoặc ban hành chính sách, luật mới

- Chống đối thể chế chính trị xã hội Với chiêu bài đấu tranh cho tự dodân chủ, sự chống đối này hướng vào việc thay đổi căn bản hệ thống định chếchính trị, thiết chế tổ chức, phương thức vận hành của hệ thống chính trị - xãhội; mà thực chất là đòi thay đổi chủ thể quyền lực chính trị-xã hội

Nhìn chung, hình thức phổ biến nhất là những cuộc khiếu kiện tập thểvượt cấp, những cuộc biểu tình của quần chúng quy mô có tổ chức, có sự chỉđạo chặt chẽ với những yêu sách hướng trực tiếp vào quyền lực chính trị của

xã hội mà trọng tâm là quyền lực nhà nước

Trong thực tiễn thường xảy ra các điểm nóng xã hội nhiều hơn là cácđiểm nóng chính trị- xã hội Còn điểm nóng chính trị- xã hội xảy ra ít hơnnhưng phức tạp và quyết liệt hơn vì nó liên quan trực tiếp tới quyền lực nhànước Tuy nhiên, điểm nóng xã hội trong các lĩnh vực khác đều có khả năngtrực tiếp trở thành điểm nóng chính trị- xã hội Chẳng hạn, những cuộc đìnhcông, bãi công của người lao động chống giới chủ, học sinh bãi khoá chốngban lãnh đạo nhà trường, nông dân tranh chấp đất đai với nhau… nếu không

có cách xử lý đúng đều có thể chuyển thành cuộc đấu tranh chống chính chínhquyền nhà nước Như vậy, nếu chúng ta xử lý tốt điểm nóng xã hội thì sẽ hạnchế sự phát sinh điểm nóng chính trị- xã hội Điểm nóng xã hội có thể cónguồn gốc từ những tranh chấp dân sự, từ sự khiếu kiện của nhân dân khôngđược giải quyết kịp thời, để dây dưa, kéo dài, gây tích đọng mâu thuẫn vàbùng phát thành điểm nóng chính trị- xã hội Do đó, để điểm nóng xã hội vàđiểm nóng chính trị- xã hội không nổ ra cần giải quyết tốt những tranh chấp

về mặt dân sự, giải quyết kịp thời những khiếu kiện của nhân dân; ngăn ngừa

sự chống đối của các lực lượng phản động

Từ sự phân tích trên có thể cho thấy, điểm nóng chính trị - xã hội có nổ

ra hay không, mức độ như thế nào không chỉ phụ thuộc vào những điều kiện,nhân tố khách quan ngoài chủ thể cầm quyền mà nó còn phụ thuộc vào chínhchủ thể cầm quyền Ngay trong điều kiện khủng hoảng xã hội, hay khủnghoảng chính trị - xã hội, nếu chủ thể cầm quyền có giải pháp đúng thì cũng cóthể không phát sinh điểm nóng, hoặc điểm đóng có nổ ra thì tác hại cũngkhông lớn Ngược lại nếu chủ thể cầm quyền áp dụng giải pháp sai lầm thì sẽlàm cho cuộc khủng hoảng thêm trầm trọng và khó tránh khỏi nổ ra điểmnóng xã hội hoặc điểm nóng chính trị- xã hội

Có thể khẳng định, trong đời sống thường nhật, xung đột xã hội là hiệntượng không tránh khỏi trong đời sống xã hội, là một thuộc tính của quá trìnhphát triển Giải quyết, giải toả và quản lý tốt xung đột xã hội theo xu hướngphát triển khách quan thì xung đột xã hội không sinh ra những điểm nóng xãhội hoặc điểm nóng chính trị - xã hội Mặc dầu vậy, điểm nóng xã hội vàđiểm nóng chính trị- xã hội, dù không mong muốn vẫn sẽ là một hiện tượngtồn tại trong đời sống xã hội và đời sống chính trị, đặc biệt là khi xã hội cònnhững khác biệt về lợi ích, còn bất bình đẳng trong quá trình hiện thực hoácác lợi ích, trong thụ hưởng những thành quả phát triển chung và những phúc

lợi xã hội Điểm nóng xã hội và điểm nóng chính trị -xã hội còn là một hiệntượng gắn liền với những chuyển biến mạnh mẽ trong đời sống kinh tế - xãhội, khi mà sự phát triển vượt ra ngoài tầm kiểm soát của nhà nước và xã hội.

Ở nước ta hiện nay, đặc biệt là trong những năm vừa qua, sự xuất hiệncủa các điểm nóng chính trị-xã hội chủ yếu là từ các hình thức: chuyển mâuthuẫn dân sự sang chống đối chính quyền hoặc chống đối chính sách, phápluật hiện hành Do sự giải quyết các điểm nóng xã hội của các cấp chínhquyền chưa kịp thời hoặc do sự bất cập của những thể chế, chính sách trongquá trình thực hiện ở cơ sở Với những phức tạp đang nảy sinh trong nền kinh

tế thị trường, những vấn đề đã và đang tồn tại trong xã hội ở nhiều khíacạnh… vẫn là những nguyên nhân dẫn đến những điểm nóng chính trị-xã hội

1.2 Chức năng và vai trò của báo chí trong việc tham gia giải quyết điểm nóng chính trị - xã hội.

1.2.1 Quan niệm về chức năng và nhiệm vụ của báo chí

Cũng như mọi nền báo chí, báo chí Việt Nam có nhiều chức năng vànhiệm vụ Có thể nêu một số đặc trưng cơ bản của báo chí Việt Nam như sau:

Chức năng thông tin: đây là chức năng cơ bản mang tính tiên quyết của

báo chí Báo chí tồn tại và phát triển là để đáp ứng nhu cầu thông tin ngàycàng cao của con người và xã hội Xã hội ngày càng phát triển thì nhu cầuthông tin của quần chúng càng đòi hỏi cao, đa dạng và phong phú hơn Ngoài

ra, thông tin báo chí cũng đồng thời là chất liệu và động lực của sự phát triển kinh

tế - xã hội

Chức năng định hướng, giáo dục chính trị, tư tưởng: Định hướng,

giáo dục chính trị, tư tưởng thực chất là tuyên truyền và bảo vệ hệ tư tưởngcủa giai cấp công nhân Báo chí nước ta là công cụ tuyên truyền của Đảng,

vì vậy, trước hết, cần tuyên truyền, phổ biến chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tưtưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật

của Nhà nước đến mọi tầng lớp nhân dân để tạo nên các phong trào, cáchành động cách mạng mạnh mẽ Đồng thời, báo chí cũng là diễn đàn củanhân dân Báo chí phản ánh một cách trung thực tâm tư, nguyện vọng, mongmuốn của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước Chức năng định hướng củabáo chí chính là không ngừng nâng cao nhận thức chính trị, tính tự giác củaquần chúng nhân dân; đồng thời, tạo lập dư luận xã hội theo đúng địnhhướng tuyên truyền của Đảng.

Chức năng văn hóa, giáo dục: Báo chí là bộ phận cấu thành của văn

hóa, vì thế, nó trực tiếp góp phần phát triển, bảo tồn và giao lưu văn hóa Nóbồi đắp, hướng dẫn, nâng cao trình độ văn hóa của nhân dân; góp phần địnhhướng, điều chỉnh và cổ vũ xây dựng môi trường văn hóa mới Chức nănggiáo dục của báo chí là giáo dục tư tưởng chính trị, trách nhiệm công dân,giáo dục pháp luật, trao đổi kỹ năng sống, cho cá nhân và cộng đồng; phổbiến kiến thức, các thành tựu khoa học mới, hướng dẫn áp dụng, chuyên giaocông nghệ, tham gia cổ vũ, tổ chức thực hiện

Chức năng giám sát, phản biện xã hội: Trong xã hội hiện đại, thông tin

có vai trò đặc biệt quan trọng, chính thông qua sử dụng và giám sát thông tinnên báo chí thể hiện được chức năng giám sát và phản biện xã hội của mình.Chức năng này thể hiện quyền lực của báo chí trong đời sống xã hội Giám sát

xã hội của báo chí thực chất là giám sát bằng dư luận xã hội Qua giám sát,theo dõi một cách khách quan và có định hướng mà báo chí thể hiện vai tròphản biện xã hội của mình Phản biện xã hội theo nghĩa tích cực và xây dựng

là bản chất của báo chí cách mạng

Chức năng giải trí: Trong xã hội hiện đại, cuộc sống của con người

chịu nhiều áp lực Nhất là ở các đô thị, con người luôn trong trạng thái căngthẳng, bức bối Đây là lý do giải thích vì sao chức năng giải trí của báo chítrong xã hội hiện đại ngày càng được quan tâm và đề cao Giải trí không

thuần túy là một chức năng của báo chí mà còn đáp ứng nhu cầu, đòi hỏi của

xã hội đối với báo chí

Chức năng quảng cáo - dịch vụ: Là nguồn cung cấp thông tin cho đời

sống xã hội nên quảng cáo - dịch vụ báo chí trong điều kiện kinh tế thị trường

và toàn cầu hóa đã trở thành một hoạt động tất yếu Sự quảng bá thương hiệu,thu hút sự chú ý, giới thiệu sản phẩm, hướng dẫn tiêu dùng, định hướng thịhiếu, chỉ dẫn đang là nhu cầu không chỉ của giới kinh doanh, dịch vụ, giảitrí mà còn là đòi hỏi thiết yếu của đời sống xã hội Quảng cáo - dịch vụ là nhucầu sống còn, nhu cầu tồn tại và phát triển của bản thân xã hội hiện đại

Cùng với những chức năng cơ bản trên, báo chí cách mạng Việt Nam

có những nhiệm vụ được quy định trong Luật Báo chí (sửa đổi năm 1999).Trong điều kiện của một xã hội đang hội nhập quốc tế như hiện nay thì cầnlưu ý tới trách nhiệm xã hội của báo chí ở một số lĩnh vực sau:

Trách nhiệm xã hội trong cung cấp thông tin: Thông tin tác động trực

tiếp đến đời sống xã hội, nó ảnh hưởng trực tiếp tới tâm tư, nguyện vọng, tìnhcảm của con người, vì lẽ đó, nó làm thay đổi nhận thức, quan niệm, thái độ vàhành vi của con người Nó tạo ra dư luận và áp lực xã hội đối với một hiệntượng, sự kiện cụ thể Vì vậy, thông tin báo chí phải trung thực, khách quan

và có tính định hướng, xây dựng cao Nếu thông tin bị bóp méo, cắt xén,xuyên tạc sẽ đưa đến những hậu quả xã hội khôn lường, sẽ làm tổn hại đến uytín cá nhân, cơ quan, đoàn thể, làm phá sản các doanh nghiệp… từ đó gây ranhững hậu quả xã hội nghiêm trọng

Bên cạnh đó, có những thông tin dù là đúng nhưng sẽ gây sốc, tạo tâm

lý hoang mang, hoảng sợ, mất lòng tin vào con người, vào cuộc sống, vì thếkhi đưa tin cũng cần xác định liều lượng và cách tiếp cận cụ thể Thông tinbáo chí xét cho cùng là hướng tới giúp cho xã hội, con người ngày càng caođẹp hơn Vì vậy, những thông tin dẫn đến những hậu quả trái với mục tiêunày đều là phản tuyên truyền, và cần tránh

Trách nhiệm nâng cao dân trí và sự hiểu biết của nhân dân: Trong điều

kiện dân trí, trình độ văn hóa thấp, đời sống vật chất và tinh thần của ngườidân còn gặp nhiều khó khăn, giáo dục còn nhiều bất cập, vì thế, hơn mọi loạihình truyền thông khác, báo chí phải đóng vai trò đặc biệt quan trọng trongcông tác nâng cao dân trí và sự hiểu biết của mọi tầng lớp nhân dân Qua báochí, người dân ngay tại nhà mình, địa phương mình có thể tiếp cận được cácnguồn thông tin, tri thức quý báu cho đời sống và sản xuất, kinh doanh Nângcao dân trí và sự hiểu biết của nhân dân thực chất là xây dựng nền tảng tinhthần cho sự phát triển của con người và xã hội trong bối cảnh toàn cầu hóa

Trách nhiệm củng cố và bảo vệ sự ổn định xã hội: Một xã hội bất ổn thì

không thể phát triển được Vì vậy, trong khi tác nghiệp, thực hiện chức năng,nhiệm vụ của mình, báo chí cần thực hiện đúng định hướng, tích cực tuyêntruyền phổ biến đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; tíchcực tuyên truyền những thành tựu to lớn của công cuộc đổi mới; có chính kiếnmạnh mẽ bảo vệ sự nghiệp đổi mới, bảo vệ Đảng, chế độ và Tổ quốc

Kiên quyết đấu tranh chống những thế lực cơ hội chính trị, phản độnglợi dụng các vấn đề tôn giáo, dân tộc, nhân quyền xuyên tạc sự thật, kíchđộng, gây hận thù, chia rẽ dân tộc, tôn giáo tạo bất ổn, bạo lực lật đổ và thựchiện âm mưu “diễn biến hòa bình” Đây thực sự là những nhân tố tiêu cực,làm mất ổn định xã hội, phá hoại đời sống bình yên của nhân dân, sự nghiệpđổi mới của đất nước Tích cực góp phần xây dựng và củng cố lòng tin củanhân dân vào Đảng, vào sự nghiệp đổi mới và chế độ xã hội chủ nghĩa là tráchnhiệm của báo chí

Trách nhiệm đấu tranh bảo vệ sự toàn vẹn lãnh thổ: Tích cực đấu tranh

giải phóng dân tộc, bảo vệ chủ quyền quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ là mộttruyền thống quý báu của báo chí Việt Nam Điều này càng đặc biệt quantrọng khi cả nước ta đang tích cực hội nhập mạnh mẽ vào xu thế phát triển

chung của thế giới, đang tập trung phát triển kinh tế - xã hội từng bước nângcao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân.

Trách nhiệm cổ vũ các nhân tố mới: Trong xã hội đang chuyển đổi và

mở rộng hiện nay, khi các hệ thống giá trị xã hội cũ đang từng bước đượcthay thế bằng hệ thống giá trị xã hội mới phù hợp hơn thì báo chí với chứcnăng, nhiệm vụ và lợi thế đặc thù của mình phải nhạy bén, sáng suốt, kịp thờiphát hiện, ủng hộ, cổ vũ những nhân tố mới, giá trị nhân văn mới Tích cựctham gia xây dựng và giám sát việc giữ gìn, bảo lưu, kế thừa và phát huy cácgiá trị truyền thống của dân tộc; đồng thời, tích cực tham gia lựa chọn, ủng

hộ, hướng dẫn tiếp thu những tinh hoa, giá trị mới của nhân loại Phát hiện và

cổ vũ những nhân tố tích cực, nhân tố mới cũng có nghĩa là báo chí trực tiếpxây dựng xã hội mới ngày càng tốt đẹp

Trách nhiệm chống các hiện tượng tiêu cực: thoái hóa, biến chất, tham

nhũng, tội phạm và tệ nạn xã hội đang là những vấn đề xã hội gây nhiều bứcxúc Đấu tranh phòng, chống các hiện tượng tiêu cực đang hàng ngày hànggiờ hủy hoại đời sống bình yên và tốt đẹp của nhân dân là trách nhiệm xã hộicao cả của báo chí Phát hiện, kiên quyết đấu tranh, tạo áp lực dư luận xã hộiđối với những biểu hiện thoái hóa, biến chất của một số cán bộ, đảng viên cơhội, tham nhũng đang trở thành một đòi hỏi đối với báo giới Thời gian quabáo chí đã có công lớn trong việc phát hiện và đưa ra công luận nhiều vụ thamnhũng, giúp cơ quan chức năng xử lý kịp thời Báo chí cũng kiên quyết đấutranh tố cáo, phê phán, lên án những tệ nạn xã hội gay gắt, góp phần làm lànhmạnh đời sống xã hội

Trách nhiệm xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc: Xây dựng khối

đại đoàn kết toàn dân tộc là một chiến lược lớn trong xây dựng và bảo vệ Tổquốc Việt Nam Tuyên truyền, cổ vũ và tích cực tham gia xây dựng khối đạiđoàn kết toàn dân tộc là trách nhiệm xã hội của báo chí, nhất là trong điều

kiện giao thông đi lại tại một số vùng cao, vùng sâu, vùng xa còn khó khăn;đời sống vật chất - văn hóa - tinh thần của đồng bào dân tộc còn nhiều khókhăn, các thế lực phản động thù địch đang lợi dụng những hạn chế, khó khănnày để tuyên truyền kích động, dụ dỗ, lôi kéo, gây chia rẽ, nhằm thực hiện âmmưu “diễn biến hòa bình” Vì thế, tuyên truyền cổ vũ xây dựng khối đạiđoàn kết toàn dân tộc thực chất cũng là góp phần xây dựng sự ổn định xã hội,bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ những giá trị truyền thống của đồng bào cácdân tộc anh em hướng tới mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng,dân chủ, văn minh.

Trách nhiệm bảo vệ môi trường, phát triển bền vững: Tăng trưởng

nhanh, tăng trưởng nóng dễ dẫn đến ô nhiễm môi trường, cạn kiệt nguồn tàinguyên và nhiều vấn đề khác như: an toàn thực phẩm; vấn đề việc làm củamột bộ phận dân cư nơi đô thị hóa; sự phát triển của các tệ nạn xã hội và tộiphạm gây bất ổn cho đời sống Trách nhiệm của báo chí đối với vấn đề bảo

vệ môi trường và phát triển bền vững không nên chỉ dừng lại ở những cảnhbáo, khuyến cáo, báo động chung chung mà phải thực sự tạo ra dư luận xãhội, gây áp lực, đấu tranh kiên quyết đối với những quan niệm, hành vi vụ lợi

cá nhân, lợi ích trước mắt mà bỏ qua những nguy cơ đang đe dọa sự tồn vongcủa cộng đồng và nhân loại trong tương lai

1.2.2 Chức năng và vai trò của báo chí trong việc tham gia giải quyết điểm nóng chính trị - xã hội.

1.2.2.1.Báo chí thông tin về điểm nóng chính trị - xã hội

Trước Cách mạng Tháng Mười, khi nói đến chức năng của báo chí,V.I.Lê nin có câu nói nổi tiếng “báo chí là người tuyên truyền, cổ động và tổchức tập thể” Ngày nay, trong thời đại bùng nổ thông tin, thời đại phát triểnnhư vũ bão của khoa học công nghệ, thời đại mà nhu cầu của con người đadạng, phong phú lên gấp bội thì chức năng, nhiệm vụ của báo chí cũng khôngngừng phát triển

Quá trình phát triển của sự nghiệp báo chí mà đặc điểm là sự phát triểnmạnh mẽ của kỹ thuật thông tin và nhu cầu về thông tin rất cao thì chứcnăng “tuyên truyền, cổ động, tổ chức tập thể” tuy là mặt cơ bản nhưngchưa bao hàm được toàn bộ vai trò của thông tin [40, tr 90]

Vì thế nhà báo Hữu Thọ nhấn mạnh: “gần đây, Đảng ta đã tiến tới định

hình chức năng của báo chí, đó là chức năng “thông tin, giáo dục và chỉ đạo”[45, tr26]

Vấn đề giải quyết điểm nóng chính trị - xã hội đòi hỏi sự vào cuộc trựctiếp của cấp uỷ Đảng, chính quyền tại địa phương, trong đó công tác thôngtin, tuyên truyền phải được đặt lên hàng đầu, cùng với những giải pháp từphía cơ quan chính quyền Trong những nội dung đó, báo chí đóng góp mộtphần tích cực trong việc tham gia thông tin, tuyên truyền, vận động, thuyếtphục quần chúng, duy trì và đảm bảo sự ổn định của xã hội Tham gia giảiquyết điểm nóng chính trị-xã hội là một chức năng không thể thiếu của báochí Điều này xuất phát từ chính vai trò tự thân của báo chí trong đời sống xãhội và cũng xuất phát từ chính chức năng của báo chí

Xuất phát từ vai trò, chức năng của báo chí trong đời sống xã hội Luậtbáo chí nước ta đã quy định báo chí, có nhiệm vụ và quyền hạn: Thông tintrung thực về tình hình trong nước và thế giới phù hợp với lợi ích của đất nước

và của nhân dân; Tuyên truyền, phổ biến, góp phần xây dựng và bảo vệ đườnglối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, thành tựu củađất nước và thế giới theo tôn chỉ, mục đích của cơ quan báo chí; góp phần ổnđịnh chính trị, nâng cao dân trí, đáp ứng nhu cầu văn hoá lành mạnh của nhândân, bảo vệ và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, xây dựng và phát huydân chủ xã hội chủ nghĩa, tăng cường khối đoàn kết toàn dân, xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; Phản ánh và hướng dẫn dư luận xã hội;làm diễn đàn thực hiện quyền tự do ngôn luận của nhân dân; Phát hiện, nêu

gương người tốt, việc tốt, nhân tố mới; đấu tranh phòng, chống các hành vi viphạm pháp luật và các hiện tượng tiêu cực xã hội khác; [15, điều 6]

Quy định số 338 – QĐ/TW của Ban Chấp hành Trung ương quyđịnh: báo Đảng địa phương cần tổ chức tiếp nhận, xử 1ý, đăng tảithông tin kịp thời, chính xác; thực hiện là diễn đàn của nhân dântheo quy định của pháp luật; góp phần xây dựng đảng bộ và các tổchức trong hệ thống chính trị ở địa phương vững mạnh [12]

Báo chí là một loại hình hoạt động thông tin chính trị- xã hội, một phầncủa sự hoạt động đó là hoạt động báo chí nhằm cung cấp cho công chúngthông tin, tức là thông báo cho công chúng biết mọi sự kiện, hiện tượng diễn

ra hàng ngày trong đời sống xã hội Thông tin báo chí là những thông tinchính trị - xã hội Nghĩa là thông tin báo chí bao giờ cũng chứa đựng nhữnggiá trị xã hội hay chính trị Điều đó khẳng định rằng, khi điểm nóng chính trị -

xã hội xảy ra, báo chí phải có trách nhiệm thông tin cho công chúng nhữngvấn đề liên quan đến điểm nóng, tránh những tư tưởng mập mờ, hoài nghi chocông chúng

Trong bài phát biểu của nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu tại Hội thảotoàn quốc “Trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân của nhà báo” ngày27/12/1998 có nhấn mạnh:

Thông tin là chức năng cơ bản của báo chí, xã hội càng phát triểnthì nhu cầu thông tin càng cao, càng đa dạng, phong phú Là nhàbáo chân chính, phải lựa chọn, xử lý thông tin nhanh chóng, trungthực, chính xác, phản ánh đúng tâm tư, nguyện vọng của công chúng,đúng định hướng chính trị của Đảng, tác động tích cực, có hiệu quảđến tiến bộ xã hội Đó là sức mạnh của báo chí, trách nhiệm xã hộicủa báo chí [ 17, tr 39]

Trong việc tham gia giải quyết điểm nóng chính trị - xã hội bằng chứcnăng thông tin, báo chí không chỉ là thông báo mà còn làm một công việc

quan trọng là phản ánh dư luận xã hội Báo chí không chỉ phản ánh dư luận xãhội một cách thụ động mà còn tác động vào dư luận xã hội góp phần hìnhthành tâm lý, dư luận xã hội tích cực Khi đã hình thành tâm lý xã hội tích cựcthì nó có tác dụng điều chỉnh xã hội Ở lĩnh vực này, thực sự báo chí là mộtcông cụ thực hiện dân chủ hoá đời sống xã hội, và do đó nó có sức mạnh quản

lý xã hội

Khi điểm nóng chính trị-xã hội xảy ra, ngay lập tức có rất nhiều luồngthông tin tác động đến công chúng Có những thông tin đúng, đáng tin cậy,song cũng có không ít những thông tin trái chiều do các thế lực chống đốihoặc thậm chí là thù địch dựng nên nhằm gây nhiễu thông tin, làm xôn xao dưluận, để nhận cơ hội đó mưu lợi riêng hoặc chống phá chính quyền Chính bởivậy, bên cạnh thông tin của các cơ quan chức năng, với vai trò là cơ quanngôn luận của Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị- xã hội, diễn đàn củanhân dân, thông tin trên báo chí là rất quan trọng Đây là kênh thông tin đượccông chúng trông đợi để đưa ra những câu trả lời chính xác cho vấn đề mà họđang quan tâm

Điều này đòi hỏi: Báo chí phải gắn với tính thời sự để thông tinnhững việc mới xảy ra, có ý nghĩa cho đông đảo bạn đọc Nhưngkhông chỉ dừng lại ở đó mà còn có trách nhiệm giải đáp, giải thíchnhững vấn đề đặt ra trong cuộc sống Bên cạnh việc thông tin,người làm báo phải đánh giá, phân tích ý nghĩa của những sự kiệnmới và cuối cùng là tỏ thái độ ủng hộ hay phản đối sự kiện đó vớinhững cách khác nhau [46, tr300]

Thông tin báo chí phải góp phần làm rõ bản chất, nguyên nhân chínhdẫn tới mất ổn định, thống nhất về nhận thức và hành động, xây dựng ý chí,quyết tâm trong cán bộ, đảng viên và nhân dân, lấy lại niềm tin của nhân dânvào cấp ủy, chính quyền, địa phương Tiếng nói của báo chí góp phần thống

nhất được các chủ trương, phương pháp hành động khác nhau nhằm đạt đượcmục đích, khắc phục những thiếu sót trong hoạt động tư tưởng và thực tiễncủa những người cộng sản, làm thức tỉnh quần chúng, qua đó góp phần giảiquyết điểm nóng chính trị - xã hội

Với đặc trưng của mình, báo chí không tái tạo lại cuộc sống như một sốngành nghệ thuật khác mà giữ nguyên vẹn bức tranh cụ thể, chính xác, chi tiếtcủa đời sống xã hội Báo chí phải khám phá thực tại và đem lại cho cộng đồngnhững tin tức mới mẻ nhất, những tri thức hữu ích nhất Không phải ngẫunhiên mà những nơi nào cuộc sống xuất hiện những sự kiện nóng bỏng nhất,những xung đột quyết liệt nhất thì đã có mặt nhiều nhà báo Thông tin vềđiểm nóng chính trị-xã hội, báo chí phải đứng về phía sự thật, bảo vệ sự thật

và cái tiến bộ Trên dòng sự kiện trôi chảy ngoài đời và trong cái bề bộn, ngổnngang trăm ngàn mối phải biết chọn lọc những gì là tiêu biểu, tiêu biểu chocái mới đang lên để ủng hộ, ca ngợi, và cái gì là tiêu cực, thoái hoá để phêphán “Do những đặc tính vốn có của mình, báo chí là những kênh thông tinphổ cập và phát tán thông tin một cách nhanh chóng và kịp thời nhất, tác độngđến đông đảo người nhất, phong phú và sinh động nhất, thường xuyên và liêntục nhất, định kỳ và đều đặn nhất” [31, tr 8]

Đồng chí Đỗ Mười yêu cầu báo chí phải nâng cao tính chiến đấu:

Tính chiến đấu thể hiện trước hết là trong việc khẳng định mạnh

mẽ những nhân tố mới, những xu hướng tích cực trong cuộc sống,những giá trị cao đẹp của xã hội ta, kiên quyết phê phán những gìđang cản trở quá trình phát triển của đất nước đi lên CNXH, đangphá hoại thuần phong mỹ tục, bài trừ hủ tục mê tín dị đoan vànhững biểu hiện tiêu cực khác [29, tr 35]

Điều đó cho thấy, trong tham gia giải quyết điểm nóng chính trị-xã hội,báo chí cần thông tin ở rất nhiều lĩnh vực, khía cạnh … trách nhiệm xã hội

của báo chí được biểu hiện trước tiên ở ý thức nhạy cảm và năng động củangười làm báo trước những vấn đề xã hội Ở đâu là cái tốt cần ủng hộ, cái xấucần phê phán, ở đâu là việc cần làm ngay, ở đâu là việc phải kiên kiên trì giảiquyết Nhà báo đứng trước xã hội phải có lương tâm của người thầy thuốc,tình thần tiến công của người chiến sỹ để thấu hiểu cuộc đời và vượt lênnhững thử thách khó khăn

Để báo chí thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ, những năm qua, Đảng vàNhà nước ta luôn quan tâm, lãnh đạo báo chí Phần lớn các cơ quan báo chíhoạt động đúng tôn chỉ, mục đích và định hướng chính trị, hoàn thành tốtnhiệm vụ được giao Bên cạnh đó, báo chí có bước phát triển về số lượng,trình độ, tham gia ngày càng tích cực vào quá trình truyền thông Các cơ quanbáo chí từng bước nâng cao về chất lượng; đã thực hiện tốt chức năng là công

cụ tuyên truyền của Đảng và Nhà nước, là diễn đàn của nhân dân, có nhữngđóng góp tích cực, quan trọng vào những thành quả quan trọng, có ý nghĩalịch sử của quá trình đổi mới ở nước ta

1.2.2.2 Báo chí tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức của nhân dân về điểm nóng chính trị - xã hội

Khi điểm nóng chính trị-xã hội xảy ra, để giải quyết, cần có sự vào cuộccủa toàn thể cấp uỷ Đảng, chính quyền, các tổ chức chính trị- xã hội, cácngành chức năng Với các cơ quan báo chí, cũng cần có sự tham gia trongtuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức của người dân tại các khu vực xảy

ra điểm nóng chính trị - xã hội Gần đây, Đảng ta đã tiến tới định hình chứcnăng của báo chí đó là chức năng “giáo dục và chỉ đạo”… “chức năng giáodục của báo chí là góp phần nâng cao dân trí, hướng dẫn lý tưởng chính trị, lýtưởng thẩm mỹ, đạo đức, nhân cách, lối sống, hướng dẫn người đọc góp phầnthực hiện các nhiệm vụ xã hội , xây dựng chế độ mới, nền kinh tế mới, conngười mới” [46, tr 264]

Các văn kiện của Đảng còn nêu rõ, báo chí phải đề cập và chỉ ra phươnghướng giải quyết những vấn đề thiết thực mà xã hội quan tâm; xây dựng dưluận xã hội lành mạnh, động viên quần chúng tích cực hoàn thành nhiệm vụcách mạng.

Quy định số 338 – QĐ/TW của Ban Chấp hành Trung ương quy địnhchức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy cơ quan báo của đảng bộ tỉnh, thànhphố trực thuộc Trung ương quy định: Báo của đảng bộ tỉnh, thành phố trựcthuộc Trung ương phải thực hiện việc thông tin, tuyên truyền về đường lối,chủ trương, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; cácnghị quyết, chỉ thị, quyết định của đảng bộ, chính quyền địa phương; giáo dụclòng yêu nước, lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, lối sống lànhmạnh, truyền thống tốt đẹp, góp phần thực hiện mục tiêu dân giàu, nướcmạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Bên cạnh đó, phải tham gia phátđộng và tổ chức các phong trào thi đua yêu nước, phát hiện, nêu gương cáctập thể, cá nhân điển hình tiên tiến Tham gia tổng kết thực tiễn, đúc rút vàphổ biến kinh nghiệm, góp phần bổ sung, hoàn thiện quan điểm, đường lốicủa Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và quy định của địa phương,đưa đường lối, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước vàocuộc sống

Có rất nhiều nhà nghiên cứu đã đề cao chức năng giáo dục của báo chí.Nhóm tác giả cuốn Cơ sở lý luận báo chí khẳng định:

Chức năng có tính mục đích đầu tiên trong hoạt động tư tưởng củabáo chí chính là nâng cao tính tự giác của quần chúng nhân dân Đểnâng cao tính tự giác của quần chúng, nhiệm vụ đặt ra cho báo chí

là phát triển nhận thức của họ [44, tr 87]

Có thể thấy, giáo dục là một trong những chức năng có tính mục đíchtrong hoạt động tư tưởng của báo chí Trong vấn đề giải quyết điểm nóng

chính trị- xã hội, vai trò giáo dục của báo chí càng có ý nghĩa quan trọng Từtính đại chúng của thông tin, thông tin báo chí không chỉ mang đến cho côngchúng bức tranh toàn cảnh về hiện tượng mà chính họ cũng là nhân vật hoạtđộng trong đó Hơn thế nữa, báo chí còn giúp cho công chúng nhìn nhận,đánh giá bức tranh ấy, xác định được tính chất hoạt động của mình trong đó

và định hướng các hành vi, ý thức, các hành động tương lai của mình “Ở đâyyêu cầu về sự định hướng toàn diện của quần chúng xã hội trở thành chứcnăng mục đích có ý nghĩa quyết định trong toàn bộ hoạt động tư tưởng củacác phương tiện thông tin đại chúng” [44, tr 88]

Tính giáo dục của thông tin báo chí thể hiện rất rõ ràng ở việc báo chíthông tin một cách có định hướng

Báo chí là một trong những phương tiện quan trọng của Đảng thựchiện chức năng giáo dục chính trị-tư tưởng Hoạt động giáo dụcchính trị, tư tưởng trên báo chí dựa trên sự tác động có tính thuyếtphục bằng việc thông tin các sự kiện, hiện tượng, các vấn đề của đờisống hiện thực mà trong đó hàm chứa những giá trị cần khẳng định[44, tr 94]

Báo chí thực hiện việc định hướng cho công chúng bằng nhiều cách khácnhau Không chỉ trong nội dung thông tin mà cách thức thông tin, tần sốthông tin… cũng đóng góp tích cực tham gia vào sự hình thành các phươngdiện khác nhau của ý thức quần chúng, qua đó báo chí tiến hành các hoạtđộng tuyên truyền, cổ động và tổ chức

Cho nên có thể nói, nhà báo bắt tay vào việc xây dựng tác phẩm là bắtđầu thực hiện nhiệm vụ định hướng của mình trước công luận

Điều này được nhà báo Hữu Thọ khẳng định: Sự kiện là khách quannhưng người thông tin lại là chủ quan Thông tin hay không thôngtin, đăng mấy cột, đăng ở trang 1 hay trang 4, giọng điệu cần viết

như thế nào, thái độ của nhà báo ủng hộ hay phản đối … đều chứađựng tính chủ quan của người làm báo và tờ báo Thông tin nàocũng mang tính định hướng [45, tr 29].

Cũng theo nhà báo Hữu Thọ, định hướng tức là báo chí bằng cách nào đósau khi tiếp nhận thông tin, định ra cho được hướng đi, hướng xử lý, hướnggiải quyết trong hoạt động thực tiễn của bạn đọc Báo chí như là “bà đỡ”,

“người giúp sức”, “người tiếp sức” để hướng người đọc về phía mình mongmuốn, không để bạn đọc chơi vơi mất phương hướng giữa các dòng thông tin

Điều đó cho chúng ta thấy: từ chức năng cơ bản của báo chí làthông tin, cho nên giải pháp phải coi việc thông tin đúng địnhhướng, đúng pháp luật là một nguyên tắc và là sự sống còn của từng

tờ báo Tổng biên tập báo Hải Phòng đã từng viết “Chúng tôi nhậnthức được rằng, một tờ báo, dù là báo đảng hay của ban, ngành,đoàn thể, tổ chức xã hội … dù là báo Trung ương hay địa phương,báo chính trị, báo văn hoá nghệ thuật hay báo chuyên ngành kỹthuật… cũng đều phải có định hướng thông tin… nếu xa rời địnhhướng, tuyên truyền không theo đúng tôn chỉ, mục đích của báo…

có khác nào lừa dối bạn đọc, lừa dối xã hội và tự đánh mất mình.Khi làm báo không có định hướng thông tin rõ ràng, chỉ nghĩ vàlàm theo ý muốn chủ quan của các nhân, vì những động cơ khôngtrong sáng thì hậu quả thật khó lường [40, tr 109]

Thực tế nhiều sự kiện trọng đại của đất nước cũng như của địa phươngthời gian qua đặt ra cho cơ quan báo chí, người cầm bút những yêu cầu thửthách mới trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chính trị của mình Song đócũng là cơ hội để tiếp tục thể hiện bản lĩnh, trí tuệ và đạo đức của đội ngũnhững người làm báo tích lũy thêm bề dày kinh nghiệm để làm tốt hơn nhiệm

vụ Trong bối cảnh hiện nay của đất nước, cũng như của từng địa phương đòi

hỏi những người làm báo cần nêu cao tinh thần trách nhiệm xứng đáng là độiquân tiên phong trên mặt trận tư tưởng; góp phần tích cực vào việc giải quyết

có hiệu quả những vấn đề bức xúc của địa phương Sâu sát cơ sở, bám sátthực tiễn phát hiện những vấn đề xã hội quan tâm, kiến nghị những giải phápphù hợp với các cơ quan chức năng để xem xét xử lý thích đáng Đồng thờibáo chí tham gia tích cực vào việc tuyên truyền các chủ trương, chính sách củaĐảng và Nhà nước để ổn định tình hình tại các điểm nóng chính trị - xã hội.Thực tiễn điểm nóng chính trị- xã hội những năm qua cho thấy, có rấtnhiều điểm nóng chính trị- xã hội nổ ra bắt nguồn từ sự thiếu hiểu biết củangười dân về pháp luật Từ đó một giải pháp quan trọng đặt ra là phải tăngcường tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho người dân Báo chí là một kênhthông tin quan trọng góp phần thực hiện giải pháp này Trong nhiều năm qua,việc tham gia tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật được báo chí thực

hiện tương đối hiệu quả “Hoạt động báo chí có liên quan nhiều mặt đến pháp

luật, báo chí là phương tiện tuyên truyền có hiệu quả nhất cho pháp luật từviệc phổ biến những văn bản luật đến việc nêu lên những hiện tượng đíchthực vi phạm luật để phê phán, biểu dương những người sống và làm việctheo đúng pháp luật” [29, tr 72]

Báo chí đã góp những tiếng nói có giá trị trong việc cùng với các cấp,các ngành tham gia giải quyết các điểm nóng chính tri- xã hội từ khía cạnhtuyên truyền pháp luật “Nhiều tư liệu được cung cấp thêm, nhiều ý kiến đónggóp có tình có lý đã góp phần tích cực để giải quyết những vấn đề phức tạp.Hoạt động báo chí nhiều khi cần được phối hợp với cơ quan pháp luật để làmsáng tỏ thêm về mặt lý thuyết cũng như thực tiễn những hiện tượng vi phạmpháp luật” [29, tr 73]

Trong vấn đề tuyên truyền, vận động giải quyết điểm nóng chính trị - xãhội, báo chí có vai trò quan trọng trong việc tuyên truyền, phổ biến, giáo dục

pháp luật Nếu các cán bộ của các cấp, các ngành khác tuyên truyền pháp luậtbằng miệng thì nhà báo tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật bằng máyquay phim, máy ảnh, ngòi bút… nhà báo vừa là cán bộ tuyên truyền, vừa làngười làm công tác kiểm tra thực hiện pháp luật, hoà giải và giáo dục phápluật Họ không chỉ là người khai thác thông tin đơn thuần mà còn là ngườigiải thích cho dân hiểu và giúp họ thi hành nghiêm minh pháp luật Để làmđược điều đó, trước hết nhà báo phải là người hiểu biết về pháp luật, biết cáchkhai thác các thông tin về thực hiện Luật, chọn và đưa lên báo chí những vấn

đề dân đang cần, xã hội đang cần, những vấn đề bức xúc cần được giải quyếtlàm ổn định tình hình

Các cơ quan báo chí cần chủ động hoặc phối hợp với các ban, ngành liênquan xây dựng kế hoạch tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật cụ thể, xâydựng các chuyên trang, chuyên mục về pháp luật với các hình thức phongphú, sinh động

Nội dung tuyên truyền pháp luật là những quy định pháp luật cụ thể,hướng dẫn thực hiện các trình tự, thủ tục pháp luật, gắn phổ biến tuyêntruyền, giáo dục pháp luật với tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng,của Nhà nước…

Loại thể báo chí tuyên truyền phổ biến, giáo dục pháp luật phong phú, đadạng Có thể trích đăng trên báo những nội dung chính của luật, viết về gươngngười tốt, việc tốt thực hiện luật, phê phán những cá nhân, đơn vị chưa thựchiện luật nghiêm túc, đăng tải những tiểu phẩm về vấn đề thực hiện luật, phảnánh những kiến nghị, ý kiến của dân về các bộ luật và việc thực hiện luật ở cơsở… Hình thức tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật cần được mềm hoá,

dễ đi vào lòng người, nhưng cũng cần những phóng sự điều tra, những bàiphản ánh sâu về vấn đề thực hiện luật ở cơ sở Thực hiện phương châm vừabiểu dương vừa phê phán để mọi người dân hiểu biết về pháp luật Tuỳ từng điều

kiện mà nêu đại cương hay nêu chi tiết nhưng phải đảm bảo không làm cho dânhiểu sai luật, đó là nghĩa vụ và trách nhiệm của người làm báo hôm nay.

Đối với báo đảng địa phương, công chúng chủ yếu là các cư dân nôngthôn, vấn đề tuyên truyền, vận động giải quyết điểm nóng chính trị- xã hộicũng có những phức tạp riêng Trong những năm gần đây, nhiều điểm nóngchính trị-xã hội bắt nguồn từ những vấn đề nảy sinh ở nông thôn, mà đầu tiên,

nó nảy sinh từ tâm lý của người dân Khi công cuộc công nghiệp hoá-hiện đạihoá diễn ra, dường như tâm lý của người dân chưa bắt kịp, chưa thích ứng kịpvới những đổi thay của hiện thực cuộc sống

Có thể thấy: bên cạnh những mặt tích cực, cơ chế thị trường đã làmnảy sinh, sống lại những tâm lý tiêu cực trong nông dân, trong đó

có tâm lý tôn trọng kỷ cương, pháp luật chưa được nâng cao trongnông dân và nông thôn… tư tưởng địa phương, cục bộ, hẹp hòi, đố

kỵ, bảo thủ, tự do và tự phát làm tưng thêm sự phức tạp trong nôngthôn [01, tr 54]

Mặt khác, yếu tố tình cảm cũng có những mặt tiêu cực khi bước vào kinh

tế thị trường như ở một số vùng nông thôn hiện nay, tình cảm đồng hương,đồng họ được lấy làm nguyên tắc ứng xử, hướng dẫn hành vi của các thànhviên trong làng, trong họ Tình trạng “chi bộ họ ta”, “làng ta” tạo ra nhữngtiêu cực ở nhiều vùng nông thôn Tính chất tư hữu, cá nhân chủ nghĩa cũngxuất phát từ tình cảm dòng họ, gia đình từ đó nảy sinh tâm lý bảo thủ, gây cảntrở lớn cho quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Bởi vậy, rấtnhiều chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về phát triển kinh tế bị cảntrở khi vào đến một bộ phận dân cư nông thôn Những vấn đề khiếu kiện,khiếu nại đông người cũng nảy sinh từ đây, đó là nguồn gốc của những điểmnóng chính trị-xã hội

Trong các nội dung của công tác vận động nông dân trong thời kỳ côngnghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, Ban Dân vận Trung ương nêu lên một số

vấn đề chính: vấn đề về ruộng đất và việc làm cho nông dân; vấn đề nâng caodân trí, đời sống vật chất và tinh thần cho nông dân; vấn đề thực hiện côngbằng xã hội; phát huy quyền làm chủ của nông dân và dân chủ ở nông thôn

Về phát huy quyền làm chủ của nông dân và dân chủ ở nông thôn cũng

có nhiều vấn đề đáng lưu ý: nhiều nơi nông dân chưa được biết, được bàn,được làm, được kiểm tra những những công việc quan hệ đến lợi ích của họ.Một số bộ phận cán bộ còn quan liêu, hống hách, trù dập, ức hiếp nông dân,nhất là tệ tham nhũng, thiếu mẫu mực về phẩm chất, đạo đức, tư cách… làmcho nông dân bất bình Nhiều vụ việc nông dân có ý kiến không được giảiquyết kịp thời ngay từ cơ sở Đó là một trong những nguyên nhân dẫn đếntình hình nông dân khiếu kiện đông người, vượt cấp, có nơi, có lúc phát sinhnhững điểm nóng rất phức tạp

Một số nhiệm vụ cụ thể để góp phần vào công tác vận động nông dântrong thời gian trước mắt là cần tăng cường giáo dục chính trị, nâng cao trình

độ mọi mặt cho nông dân, trong đó có việc làm cho nông dân hiểu rõ nộidung công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước nói chung và công nghiệp hoá,hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn theo định hướng xã hội chủ nghĩa; vaitrò, nhiệm vụ của nông dân đối với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoánông nghiệp, nông thôn; mối quan hệ giữa nghĩa vụ và quyền lợi; lợi ích củanông dân gắn với lợi ích của giai cấp công nhân, tầng lớp trí thức và lợi íchchung của dân tộc, của đất nước; “tổ chức công tác thông tin, tuyên truyềnhướng dẫn nông dân về sản xuất, kinh doanh, về văn hoá xã hội, an ninh quốc

phòng, nhất là các thông tin về hoạt động kinh tế” [01, tr 126].

Hiểu được tầm quan trọng của công tác vận động nông dân, chúng ta mớithấy được báo đảng địa phương có vai trò quan trọng đối với việc tuyêntruyền, vận động người dân tại các điểm nóng chính trị-xã hội

1.2.2.3 Báo chí tham gia củng cố và bảo vệ sự ổn định chính trị - xã hội

Có thể nói, trong vấn đề điểm nóng chính trị - xã hội, nó xuất phát mộtphần từ những bức xúc trong dư luận nhân dân Từ những chức năng, vai tròđược quy định trong Luật, trong thực tiễn hoạt động báo chí ta thấy, báo chí

có vai trò rất to lớn trong đời sống xã hội.“Vai trò của báo chí là ở chỗ nó đại

diện cho dư luận nhân dân, dư luận đó chính là quyền lực của nhân dân… Sứcmạnh, vai trò, vị trí và tác động đến đời sống xã hội của báo chí chính là nóthuộc về ai, phục vụ ai và đại diện cho tiếng nói của ai” [40, tr 87] Bởi vậy,trước hết, báo chí chính là diễn đàn của nhân dân, là nơi người dân bày tỏnguyện vọng chính đáng của mình trong những vấn đề xã hội, từ đó đượcchuyển tải tới các cấp có thẩm quyền

Báo chí cách mạng là công cụ tuyên truyền của Đảng ta, là nhịp cầu nốigiữa Đảng với dân, dân với Đảng Cùng với việc thực hiện nhiệm vụ tuyêntruyền đường lối chính sách của Đảng, Nhà nước tới nhân dân, báo chí cũngcần phản ánh tâm tư, nguyện vọng của họ đối với Đảng, làm cho ý đảng, lòngdân hoà quyện với nhau

Để giữ được mối quan hệ mật thiết với dân, báo chí cũng phải trực tiếpcan thiệp vào những vấn đề nổi cộm của dân ở cơ sở Nơi này quyền dân chủcủa dân bị xâm phạm, chỗ kia đời sống của dân còn khó khăn… Trước thực tế

đó, nhà báo không thể làm ngơ mà phải vào cuộc, phản ánh giúp Đảng nắmbắt kịp thời để có biện pháp xử lý

Các cơ quan thông tin đại chúng, như đồng chí Nguyễn Văn Linh đã chỉ

rõ, “là công cụ để thực hiện chủ trương dân biệt, dân bàn, dân làm, dân kiểmtra” được giao trách nhiệm “tiếp tục phát hiện, theo dõi để giúp đỡ pháp luật

và các cơ quan có trách nhiệm điều tra, xử lý nhanh chóng, chính xác, triệt đểmọi vụ việc” [46, tr 495] Đó là trách nhiệm rất to lớn và nặng nề Vai trò củangười làm báo là đem ánh sáng trong lành toả rộng ra, đẩy lùi thu hẹp và xua

dần bóng tối Đồng thời, tờ báo Đảng cũng còn phải chủ động đấu tranh kiênquyết, sắc bén với những âm mưu và hoạt động phá hoại của các thế lực thùđịch, bảo vệ chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủtrương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Tích cực giám sát, pháthiện, đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu và các biểu hiện tiêucực, góp phần định hướng tư tưởng và dư luận xã hội.

Với chức năng là cơ quan ngôn luận của Đảng, tiếng nói của Nhà nước,nhân dân và các tổ chức chính trị - xã hội, trước hết các cơ quan báo chí phảithực hiện nhiệm vụ tuyên truyền các nghị quyết của Đảng xuống tận cơ sởcho cán bộ, đảng viên và nhân dân; tác động tích cực góp phần phát triển kinh

tế - xã hội, tăng cường quốc phòng - an ninh, xây dựng hệ thống chính trị,thúc đẩy phát triển các mặt đời sống xã hội Trong mấy chục năm qua, báo chícách mạng đã hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị mà Đảng, Nhà nước và nhândân giao phó Trong bất kỳ hoàn cảnh nào, báo chí luôn luôn là lực lượngxung kích nắm bắt thực tế cuộc sống, phản ánh đúng tâm tư nguyện vọng củacác tầng lớp nhân dân, thăm dò và tập hợp dư luận xã hội để tham gia xâydựng các nghị quyết của Đảng Khi nghị quyết ra đời, báo chí sử dụng cácphương tiện của mình để tuyên truyền nghị quyết bằng nhiều hình thức khácnhau Báo chí cũng góp phần cùng với Trung ương và các cơ quan chức nănghướng dẫn cho các ngành, các cấp và các địa phương triển khai và đưa nghịquyết của Đảng vào cuộc sống

Thực hiện nghị quyết theo đúng quan điểm của Đảng là việc làm khókhăn và lâu dài, trong quá trình đó luôn nảy sinh những vấn đề xã hội mới,báo chí thực hiện chức năng giám sát và phản ánh tiến độ đưa nghị quyết củaĐảng vào cuộc sống, chính sách của Nhà nước được vận dụng để thực hiệnnghị quyết, những vướng mắc cần tháo gỡ và đề xuất các biện pháp giảiquyết Báo chí phát hiện, biểu dương và góp phần nhân rộng các nhân tố mới,

các điển hình tiên tiến trong việc thực hiện các nghị quyết của Đảng Báo chí

là diễn đàn công khai, có nhiệm vụ tập hợp và đăng tải những ý kiến của cán

bộ, đảng viên và nhân dân từ thực tiễn thực hiện nghị quyết Qua báo chí, BanChấp hành Trung ương Đảng, các cấp ủy đảng và chính quyền nắm bắt, đánhgiá kết quả thực hiện nghị quyết của Đảng; từ đó, xây dựng nghị quyết mới,

đề ra đường lối, chủ trương và chính sách mới phù hợp với yêu cầu của xãhội Như vậy, báo chí là kênh thông tin hai chiều, là chiếc cầu nối giữa Đảng,Nhà nước với nhân dân

Báo chí cách mạng là vũ khí sắc bén đấu tranh với các hành động chốngphá Đảng, chống phá cách mạng của các thế lực thù địch bên trong và bênngoài Báo chí bác bỏ những quan điểm trái với nghị quyết của Đảng; giángtrả lại những luận điệu xuyên tạc quan điểm, đường lối, chủ trương trong cácnghị quyết của Đảng Đồng thời tuyên truyền mục tiêu, lý tưởng Đảng Báochí là lực lượng tiên phong trong công tác phòng, chống tham nhũng, lãngphí, quan liêu, cửa quyền trong Đảng và ngoài xã hội nên đã củng cố niềm tincủa nhân dân vào sự lãnh đạo cách mạng của Đảng

Báo chí là công cụ bảo vệ Đảng và Nhà nước, là tiếng nói của nhân dân

Để thực hiện tốt chức năng đó, cần phải đổi mới và tăng cường sự lãnh đạocủa Đảng, quản lý của Nhà nước đối với công tác báo chí theo tinh thần Chỉthị số 22-CT/TW, ngày 17/10/1997 của Bộ Chính trị Cần thiết phải trang bịcho đội ngũ các nhà báo trình độ lý luận chính trị, bồi dưỡng chuyên mônnghiệp vụ ngang tầm với nhiệm vụ mới Nhà báo hoạt động nghiệp vụ theođúng Luật Báo chí, ý thức cao “trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân củanhà báo”

Báo chí là công cụ, vũ khí quan trọng trên mặt trận tư tưởng-vănhoá Vai trò của báo chí trong lĩnh vực chính trị là hướng dẫn nhậnthức và hành động của công chúng Ở nước ta, báo chí cách mạng

vừa là người tuyên truyền, phổ biến chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước, vừa làngười phát hiện, khẳng định nhân rộng những cái hay, cái đẹp, điểnhình và những nhân tố mới, đồng thời tích cực phê phán cái xấu, cáitiêu cực, những hành vi sai trái, lệch lạc trong xã hội Báo chí là lựclượng xung kích trên mặt trận tư tưởng-văn hoá của Đảng, là công

cụ tham gia quản lý xã hội; công cụ giám sát cán bộ, đảng viên vềđạo đức, lối sống [42, tr 29 - 30]

Ở xã hội ta, báo chí là công cụ thông tin sắc bén của Đảng, Nhà nước vàcác tổ chức xã hội để giáo dục, thuyết phục nhân dân xây dựng một xã hộicông bằng, dân chủ, văn minh Muốn vậy, báo chí phải bám sát chủ trương,chính sách của Đảng, Nhà nước, biến đường lối đó thành “ý Đảng, lòng dân”,phục vụ nhu cầu, lợi ích của nhân dân và sự tiến bộ xã hội

Với những đặc trưng của mình, báo chí có năng lực to lớn trong việcphản ánh sự vận động của đời sống hiện thực tác động vào đông đảo quầnchúng nhằm tạo nên định hướng xã hội tích cực… Tiếng nói của báo chí vừa

là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và đoàn thể xã hội, vừa là tiếng nói của nhândân Sức mạnh định hướng của báo chí thể hiện ở khả năng trở thành diễn đàncho toàn Đảng, toàn dân tham gia thảo luận và giải quyết những vấn đề quantrọng của đất nước, phê bình và đấu tranh chống những hiện tượng tiêu cựccản trở sự phát triển của xã hội

Trong chức năng quản lý và giám sát xã hội, báo chí thể hiện việc phảnánh, phân tích kịp thời tình hình thực tế, hiện trạng công việc của các địaphương, cơ sở sản xuất hoặc một vấn đề nào đó trong sự nghiệp xây dựng vàbảo vệ đất nước Hoạt động này nhằm cung cấp bức tranh hiện thực sinhđộng, phong phú, phức tạp của xã hội Các số liệu, sự kiện, con người, khókhăn, thuận lợi được báo chí phản ánh khách quan, cụ thể và kịp thời là cơ sở

để giúp các cơ quan lãnh đạo, quản lý nắm bắt nhanh, sát thực tiễn, kịp thờiđiều chỉnh, bổ sung hoặc huỷ bỏ chính sách không phù hợp Hoạt động nàyđòi hỏi báo chí phải năng động, nhạy bén với thời cuộc, bám sát thực tiễncuộc sống, luôn có mặt ở những nơi bức xúc trong đời sống xã hội, gần gũivới nhân dân để nắm được tình hình, phát hiện những vấn đề mới mẻ, có ích

để phân tích và phản ánh kịp thời Như PGS.TS Đức Dũng đã khẳng định:

Nhiệm vụ của báo chí là giải thích và giải đáp những vấn đề củacuộc sống, góp phần tháo gỡ và thúc đẩy tình hình phát triển Trongcuộc sống hàng ngày có vô vàn những sự kiện xảy ra Nhưng trongtình hình cụ thể báo chí chọn sự kiện nào để thông tin, chọn vấn đềnào để phân tích là thể hiện chức năng chỉ đạo của báo chí Chọn sựkiện là vấn đề thời sự dể phân tích, nhưng nhìn nhận nó từ bình diệnnào, với hệ thống chi tiết, ngôn từ, giọng điệu như thế nào cũng thểhiện chức năng chỉ đạo [31, tr 71]

Nói về vấn đề này, PGS.TS Nguyễn Văn Dững, trong cuốn Báo chí

truyền thông hiện đại (từ hàn lâm đến đời thường) đã có những kiến giải rất

sâu sắc:

Báo chí đóng vai trò khơi nguồn dư luận xã hội, tức là năng lực xãhội hoá các sự kiện và vấn đề từ một góc phố, làng quê, ở mộtkhông gian hẹp thành sự kiện và vấn đề toàn xã hội thậm chí toàncầu và ngược lại, báo chí có thể nhanh chóng, ngay lập tức đưa các

sự kiện và vấn đề trên khắp hành tinh về đến góc nhà của mỗingười…Do vậy, sự kiện, vấn đề nào liên quan mật thiết đến lợi íchcông chúng và có lợi cho nhân dân, cho dân tộc và đất nước, choĐảng ta thì báo chí tích cực khơi nguồn để nó có thể nhanh chóngtrở thành mối quan tâm của toàn xã hội, thậm chí trở thành phongtrào xã hội nhằm huy động sức mạnh xã hội - cả về vật chất và tinhthần để giải quyết [33, tr 83]

Báo chí giúp mỗi cá nhân, mỗi nhóm xã hội hoá ý kiến của mình Vànhững ý kiến này có thể được đông đảo nhân dân quan tâm, cho nên dư luận

xã hội được hình thành… Dư luận bắt đầu từ ý kiến của một số người, thậmchí của một người Ý kiến này được chuyển tải, được phát tán trên báo chí vànhiều khi bùng lên thành dư luận xã hội nếu ý kiến đó đề cập đến sự kiện vàvấn đề liên quan mật thiết đến lợi ích và sự quan tâm của cộng đồng, của toàn

là bắt đầu từ đây…một trong những đặc điểm của dư luận xã hội là

đa dạng, có yếu tố tích cực, có yếu tố tiêu cực, có dư luận có lợi vàcũng có dư luận không có lợi cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân

ta Cho nên báo chí cần phải cân nhắc, chọn lọc thông tin cái gì vàthông tin lúc nào, thông tin như thế nào [33, tr 110]

Báo chí có vai trò phản ánh dư luận xã hội Phản ánh dư luận xã hội càngkịp thời, càng sâu sát và đầy đủ bao nhiêu thì báo chí càng sinh động và hấpdẫn bấy nhiêu

Báo chí có vai trò định hướng và điều hoà dư luận xã hội, điều hoà tâm

lý, tâm trạng xã hội Đây là vai trò có ý nghĩa quyết định hiệu quả tác độngcủa báo chí Dù khơi nguồn, phản ánh như thế nào, cuối cùng báo chí cũngphải định hướng cho được dư luận xã hội, tức là hướng dẫn nhận thức chocông chúng, cho nhân dân Định hướng không chỉ là yêu cầu của nhà báo, nhà