Phóng sự ngắn phát thanh trên hệ VOV1 ( khảo sát chương trình thời sự 6h,12h,18h trên hệ thời sự chính trị tổng hợp VOV1, 6 tháng đầu năm 2015)

Trong các giáo trình chuyên ngành báo phát thanh phải kể đến cuốn Lý luận Báo Phát thanh 2003, NXB Văn hóa- Thông tin, Hà Nội của tác giả Đức Dũng có một chương nghiên cứu về phóng sự p

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐINH THỊ PHƯƠNG THÚY

PHÓNG SỰ NGẮN PHÁT THANH TRÊN HỆ VOV1

(Khảo sát chương trình Thời sự 6h, 12h, 18h trên Hệ Thời sự Chính trị tổng

hợp VOV1 6 tháng đầu năm 2015)

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Chuyên ngành: Báo chí học

Hà Nội-2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

ĐINH THỊ PHƯƠNG THÚY

PHÓNG SỰ NGẮN PHÁT THANH TRÊN HỆ VOV1

(Khảo sát chương trình Thời sự 6h, 12h, 18h trên Hệ Thời sự Chính trị tổng

hợp VOV1 6 tháng đầu năm 2015)

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học

Mã số: 60.32.01.01

Người hướng dẫn khoa học: TS PHẠM THỊ THANH TỊNH

Hà Nội-2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu độc lập của tôi Luận văn được hoàn thành dưới sự hướng dẫn của TS Phạm Thị Thanh Tịnh Các tài liệu, số liệu trích trong luận văn là hoàn toàn có cơ sở khoa học và đáng tin cậy

Hà Nội, ngày 3 tháng 11 năm 2015

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Đinh Thị Phương Thúy

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành cảm ơn tới Tiến sĩ Phạm Thị Thanh Tịnh, giảng viên Khoa Phát thanh-Truyền hình, Học viện Báo chí và Tuyên truyền đã tận tình giúp đỡ em hoàn thành luận văn này

Bên cạnh đó, để có được kiến thức cũng như những kinh nghiệm không chỉ trong việc hoàn thiện luận văn mà còn đối với chuyên môn, kĩ năng tác nghiệp, em xin cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Báo chí, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã dành nhiều tâm huyết giúp đỡ cho các học viên, trong đó có em trong thời gian 2 năm học vừa qua

Xin gửi lời cảm ơn tới các anh, chị đồng nghiệp tại Đài Tiếng nói Việt Nam đã dành thời gian chia sẻ, giúp đỡ em thực hiện đề tài này

1

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÓNG SỰ NGẮN PHÁT THANH 15 1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài 15

1.1.1 Báo phát thanh và chương trình phát thanh 15

1.1.2 Phóng sự phát thanh và phóng sự ngắn phát thanh 22

1.2 Đặc điểm và kĩ năng thực hiện phóng sự ngắn phát thanh 32

1.2.1 Đặc điểm 32

1.2.2 Kĩ năng thực hiện phóng sự ngắn phát thanh 34

1.3 Tiêu chí của một phóng sự ngắn phát thanh có chất lượng 38

TIểU KếT CHƯƠNG 1: 41

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG PHÓNG SỰ NGẮN 42

TRONG CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ ĐÀI TIẾNG NÓI VIỆT NAM 42

2.1 Giới thiệu về Hệ VOV1 và chương trình thời sự 6h,12h,18h trên Hệ VOV1, Đài TNVN 42

2.1.1 Hệ VOV1-Đài TNVN 42

2.1.2 Chương trình thời sự 6h,12h,18h 43

2.1.3 Tổ chức sản xuất chương trình thời sự trên Hệ VOV1 45

2.2 Khảo sát phóng sự ngắn trong các chương trình thời sự 6h,12h và 18h trên Hệ VOV1 47

2.2.1 Nội dung 47

2.2.2 Hình thức 55

2.3 Đánh giá thành công và hạn chế của phóng sự ngắn trên Hệ VOV1 71

2.3.1 Thành công 71

2.3.2 Hạn chế 77

TIểU KếT CHƯƠNG 2 84

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO 85

CHẤT LƯỢNG PHÓNG SỰ NGẮN TRONG CHƯƠNG TRÌNH 85

THỜI SỰ, ĐÀI TNVN 85

3.1 Những vấn đề đặt ra 85

3.1.1 Nhận thức chưa đúng về vai trò của phóng sự ngắn trong chương trình thời sự 85

3.1.2 Tư duy, nghiệp vụ cũ về sản xuất phóng sự 86

3.1.3 Thiếu lớp học đào tạo phóng sự ngắn 88

3.2 Giải Pháp Chủ Yếu Nâng Cao Chất Lượng Phóng Sự Ngắn Phát Thanh 90

3.2.1 Giải pháp chung 90

3.2.2 Giải pháp cụ thể 98

TIểU KếT CHƯƠNG 3 107

KẾT LUẬN 109

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 113

PHỤ LỤC 116

2

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Đài Tiếng nói Việt Nam

Đài Truyền hình Việt Nam

Hệ Thời sự Chính trị tổng hợp

Hệ Văn hóa đời sống khoa giáo

Trung tâm Tin

Thành phố Hồ Chí Minh

Nhà xuất bản

VOV VTV VOV1 VOV2 TTTin

TP HCM NXB Phóng viên PV

Biên tập viên BTV

có những tác phẩm phóng sự sẽ khó thể hiện tiếng nói, bản sắc cá nhân của chính mình trước những vấn đề đang đặt ra nhiều dấu hỏi trong xã hội Những tác phẩm phóng sự góp phần quan trọng trong việc định hình phong cách, tiếng nói của một cơ quan báo chí, một nhà báo trong quá trình phản ánh hiện thực cuộc sống

Chương trình thời sự là một trong những chương trình trọng điểm của

Hệ Thời sự Chính trị tổng hợp VOV1 Nhiệm vụ của các chương trình thời sự nói chung là cập nhật thông tin, những vấn đề xảy ra hàng ngày, hàng giờ trên khắp mọi miền đất nước và trên thế giới để cung cấp tới thính giả Hiện nay, trên sóng Hệ Thời sự Chính trị tổng hợp có 4 chương trình thời sự/ngày, ở các khung giờ: 6h, 12h, 18h và 21h30 Ở mỗi khung giờ, nội dung của chương trình thời sự có một vai trò khác nhau Ví dụ: chương trình thời sự 6h điểm lại một số sự kiện chính trị vừa diễn ra, cung cấp những thông tin sẽ diễn ra trong ngày và một tác phẩm bình luận về một vấn đề đang thu hút sự chú ý của dư luận Chương trình thời sự 12h thông tin những sự kiện diễn ra trong ngày Điểm nhấn của chương trình này là chuyên mục "Điểm nóng dư luận", tập trung bàn sâu vấn đề nóng bằng những bài phản ánh, điều tra, phỏng vấn trực tiếp qua điện thoại Chương trình thời sự 18h là một chương trình đinh và được sự đầu tư, hỗ trợ với thời lượng 60p (tính từ ngày 1.1.2010) Bên cạnh những thông tin chính diễn ra trong ngày, chương trình thời sự 18h còn có

sự đã làm cho chuơng trình thời sự hiệu quả hơn bởi chiều sâu phản ánh của

nó

Phóng sự nói chung và phóng sự ngắn nói riêng trên sóng chương trình thời sự, Đài Tiếng nói Việt Nam đóng vai trò quan trọng.Với phạm vi phản ánh rộng rãi muôn mặt đời sống xã hội, sự xuất hiện của phóng sự ngắn trong chương trình thời sự đều nhận được sự chú ý đón nghe của thính giả bởi nó đề cập ngắn gọn nhưng sâu sắc nhiều vấn đề đang nổi cộm trong đời sống dân sinh Hơn nữa, trong xu thế vận động của phát thanh hiện đại, phóng sự ngắn

là dạng bài cần được ưu tiên sử dụng với ưu thế ngắn gọn, sinh động và có sức ảnh hưởng mạnh mẽ đến công chúng

Tuy vậy, hiện nay việc sử dụng tác phẩm phóng sự ngắn trong các chương trình thời sự chưa nhiều về số lượng cũng như chưa đồng đều về chất lượng Nhiều khi phóng sự ngắn xuất hiện thoáng qua mà thiếu đi vai trò phân tích, định hướng Cũng không ít phóng sự mới chỉ dừng lại ở việc "lấp sóng"

ra sao trong sự giới hạn của khung giờ thời sự; Nhà báo thực hiện tác phẩm phóng sự ngắn đang gặp những thuận lợi và khó khăn như thế nào? Chính sách ưu tiên, khuyến khích, hỗ trợ cho phóng viên thực hiện phóng sự ngắn ra sao?

Trong khi đó, việc nghiên cứu về phóng sự ngắn tại các cơ sở đào tạo vẫn đang còn thiếu trong lý luận báo chí Hầu như không có công trình nghiên cứu nào đề cập về phóng sự ngắn phát thanh nói riêng, cũng không có một khái niệm cũng như tiêu chí cụ thể để xây dựng một tác phẩm phóng sự phát thanh Thực tế đó đặt ra yêu cầu cần có nhiều nghiên cứu hơn nữa về phóng

sự ngắn phát thanh nhằm khẳng định vai trò của dạng thức này trên sóng phát thanh và trong lòng công chúng Với những lý do đó, tác giả quyết định

chọn đề tài: “Phóng sự ngắn phát thanh trên hệ VOV1” cho luận văn Thạc

sĩ của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Cuốn Báo Phát thanh (2002) do Phân viện Báo chí Tuyên truyền và

Đài Tiếng Nói Việt Nam phối hợp biên soạn có một chương viết về phóng sự

6

phát thanh của tác giả Đức Dũng Tại chương XV, tác giả đề cập tới phóng sự nói chung và phóng sự phát thanh nói riêng, đặc điểm và các dạng phóng sự phát thanh, các bước thực hiện phóng sự phát thanh và những phẩm chất nghề nghiệp cần có của một người làm phóng sự phát thanh

Trong các giáo trình chuyên ngành báo phát thanh phải kể đến cuốn Lý luận Báo Phát thanh (2003), NXB Văn hóa- Thông tin, Hà Nội của tác giả

Đức Dũng có một chương nghiên cứu về phóng sự phát thanh, từ trang 193 đến 217, trong đó tác giả đưa ra những quan điểm về thể loại phóng sự nói chung và phóng sự phát thanh nói riêng; kỹ năng khi đi làm phóng sự phát thanh Với cuốn sách này, tác giả có điều kiện tham khảo những lý thuyết cơ bản về báo phát thanh đồng thời làm căn cứ nghiên cứu lý thuyết phóng sự ngắn của mình

Đặc biệt, trong cuốn Phóng sự báo chí hiện đại (2004), NXB Thông

tấn, Hà Nội, tác giả-TS Đức Dũng đã sưu tầm, tuyển chọn, giới thiệu các thể loại phóng sự, những đặc điểm của phóng sự phát thanh hiện đại và những xu hướng của phóng sự, viết phóng sự Cuốn sách gồm 2 phần Phần 1: Phóng sự báo chí hiện đại đề cập đến quan niệm, thể loại phóng sự, nhưng đặc điểm của phóng sự báo chí hiện đại, xu hướng của phóng sự, viết phóng sự Phần 2, tác giả giới thiệu 30 bài phóng sự chọn lọc ở các dạng bài khác nhau như : phóng sự vấn đề, phóng sự chân dung, phóng sự sự kiện, phóng sự điều tra, phóng sự về hoàn cảnh, hiện trạng Với công trình nghiên cứu này, tác giả luận văn đã có được phông kiến thức về phóng sự nói chung, xu hướng phát triển của thể loại này song song với quá trình giao thoa với một số thể loại báo chí khác

Cuốn Các thể loại báo chí phát thanh (2004), NXB Thông tấn, tác giả

Xmirnốp đã dành một phần nhỏ nói về thể loại phóng sự Tác giả cho rằng phóng sự là thể loại báo chí năng động, linh hoạt nhất Tác giả cũng đề cập

7

những kĩ năng làm phóng sự cần có cho một phóng viên, đặc biệt là năng lực

tự ứng tác, năng lực sáng tạo tại chỗ, tại nơi diễn ra sự kiện

Bên cạnh đó, cuốn sách Phóng sự báo chí (2005), NXB Lý luận Chính

trị do TS Nguyễn Thị Thoa và TS Đức Dũng chủ biên, đề cập tới sự hình thành và phát triển của phóng sự, đặc điểm thể loại, các dạng phóng sự và kỹ năng của phóng viên khi đi làm phóng sự; đưa ra những kĩ năng làm phóng sự báo in và báo mạng điện tử, phóng sự truyền hình Cuốn sách này cũng dành một phần dung lượng nghiên cứu về phóng sự phát thanh về quan niệm, đặc điểm trong sự chi phối của đặc trưng phát thanh, vai trò của tiếng động trong phóng sự phát thanh Đặc biệt, tác giả cũng đưa ra quy trình thực hiện phóng

sự phát thanh với các bước cụ thể như: xác định chủ đề, đề tài; xây dựng đề cương; khai thác tư liệu, thể hiện tác phẩm Đồng thời, kĩ năng làm phóng sự phát thanh cũng được đề cập với việc sử dụng máy ghi âm, kĩ năng thể hiện lời dẫn và kĩ năng phỏng vấn nhân chứng

Với mong muốn nhìn nhận toàn bộ các thể ký báo chí, trong cuốn Các thể kí báo chí, tác giả Đức Dũng có dành một phần nhỏ nói về phóng sự Bên

cạnh khái lược sự hình thành, phát triển của phóng sự trên thế giới và ở Việt Nam, tác giả đã đưa ra khái niệm riêng về phóng sự là một thể loại đứng giữa văn học và báo chí có khả năng trình bày, diễn tả những sự kiện, con người, tình huống điển hình trong một quá trình phát sinh phát triển dưới dạng một bước tranh toàn cảnh vừa khái quát, vừa chi tiết sống động với vai trò quan trọng của nhân vật trần thuật và bút pháp linh hoạt, ngôn ngữ giàu chất văn học Tác giả cũng đưa ra những nhận định về cái tôi trần thuật trong phóng sự- là người dẫn chuyện, kết nối những dữ liệu mà tác phẩm đề cập; Tác giả cũng xây dựng kết cấu của tác phẩm phóng sự, hoàn cảnh xuất hiện phóng sự

là hoàn cảnh "có vấn đề", ở những thời điểm cuộc sống đang có những chuyển biến mạnh mẽ Tuy vậy, trong cuốn sách này tác giả mới chỉ dừng lại

8

ở phạm vi phóng sự nói chung, hoàn toàn không đề cập đến phóng sự phát thanh hay phóng sự ngắn phát thanh

Ngoài ra phải kể đến cuốn sách Phóng sự Việt Nam thời kì đổi mới

(2009), NXB Chính trị-Hành chính của TS Trịnh Thị Bích Liên là công trình đầu tiên tổng kết về mặt lý thuyết và lịch sử chặng đường phát triển của phóng sự báo chí từ những năm 80 của thế kỉ 20 cho đến những năm đầu thế

kỉ 21 Không chỉ đề cập chi tiết về phóng sự Việt Nam thời kì đổi mới ở các khía cạnh như khái niệm, mối quan hệ với các thể loại báo chí khác, đặc trưng, thi pháp của phóng sự… tác giả còn phân tích về số phận của phóng sự trong bối cảnh hội nhập, toàn cầu hóa

Bên cạnh các giáo trình đang được sử dụng để giảng dạy trong các trường đào tạo chuyên ngành báo chí, một số cuốn sách được viết bằng kinh nghiệm thực tế của các tác giả trong và ngoài nước cũng là tài liệu tham khảo

bổ ích, cung cấp những góc nhìn thực tiễn về hoạt động tác nghiệp phát thanh,

trong đó có phóng sự ngắn Ví dụ như cuốn Nhà báo hiện đại (2007), NXB Trẻ ấn hành của Missouri Group; Cẩm nang đạo đức báo chí (2009) của

GS.TS Tạ Ngọc Tấn và PGS.TS Đinh Thị Thúy Hằng, do Bộ Thông tin và

Truyền thông phối hợp với Đại sứ quán Thụy Điển ấn hành; Cẩm nang phóng viên (2010) của tác giả Eva-Pia Worland và Ami Anderson; cuốn Giáo trình thực hành kĩ thuật và thể loại báo in do Hội Nhà báo Việt Nam xuất bản

Theo đó, nội dung đề cập về phóng sự bao gồm định nghĩa về phóng sự, những phẩm chất cần có của người phóng viên cần phát huy khi làm phóng

sự, một số lời khuyên khi viết phóng sự như: chọn góc độ tốt, làm chủ thời gian, là một công chúng tích cực khi làm phóng sự Tuy nhiên, những cuốn sách này chưa đề cập đến phóng sự ngắn phát thanh mà chỉ dừng ở thể loại phóng sự nói chung

Hà Giang, giải pháp nâng cao kĩ năng phóng sự ngắn trong chương trình thời

sự truyền hình tại các đài địa phương Tác giả Nguyễn Văn Long, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn đã bảo vệ thành công đề tài "Kết cấu phóng sự ngắn truyền hình" Tác giả đã nghiên cứu và đề xuất các dạng kết cấu về hình thức và nội dung của phóng sự ngắn truyền hình, qua đó gợi mở những nguyên tắc sáng tạo trong hoạt động tác nghiệp, thực hiện phóng sự ngắn truyền hình

Như vậy, các công trình nghiên cứu trên đang dừng ở mức tìm hiểu về phóng sự ngắn nói chung, phóng sự ngắn truyền hình nói riêng, chưa có tác giả nào nghiên cứu về phóng sự ngắn phát thanh Chính vì vậy tác giả lựa

chọn đề tài “Phóng sự ngắn phát thanh trên hệ VOV1” với mong muốn tìm hiểu sâu hơn về nội dung, hình thức, kĩ năng thực hiện của dạng thức này trên

sóng phát thanh, cụ thể là trên Hệ VOV1 hiện nay Từ đó, tác giả luận văn cũng xác định những vấn đề còn tồn tại, vướng mắc khi sử dụng phóng sự ngắn phát thanh trên thực tế đồng thời đưa ra những giải pháp nâng cao chất lượng phóng sự ngắn trên sóng phát thanh

10

Riêng đối với cá nhân tác giả, đề tài nghiên cứu luận văn này có ý nghĩa quan trọng trong việc nhận diện hình thức, nội dung và phương pháp sáng tạo phóng sự ngắn phát thanh, góp phần nâng cao kĩ năng nghiệp vụ của tác giả trong quá trình công tác tại Đài Tiếng nói Việt Nam

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích: thông qua việc khảo sát, nghiên cứu việc sử dụng phóng sự

ngắn trong chương trình thời sự 6h, 12h, 18h trên Hệ VOV1 của Đài TNVN, tác giả luận văn sẽ làm rõ tình hình sử dụng phóng sự ngắn với các đặc điểm

về nội dung và hình thức, kĩ năng thực hiện phóng sự ngắn Từ đó, tác giả sẽ đưa ra một số giải pháp nâng cao chất lượng phóng sự ngắn phát thanh trên

Hệ VOV1, Đài TNVN

Nhiệm vụ:

Nghiên cứu tài liệu, tìm hiểu sự ra đời và phát triển của thể loại phóng

sự nói chung và phóng sự ngắn phát thanh nói riêng để thấy được các đặc điểm về nội dung và hình thức của nó trong chương trình thời sự

Đưa ra những tiêu chí xác định một tác phẩm phóng sự ngắn phát thanh

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn này là “Phóng sự ngắn phát thanh

trên Hệ VOV1”

11

Phạm vi nghiên cứu của luận văn là chương trình thời sự 6h, 12h,18h trên Hệ Thời sự Chính trị tổng hợp VOV1, Đài TNVN trong thời gian khảo sát là 6 tháng đầu năm 2015

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận: Luận văn dựa trên cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng, Nhà nước ta về báo chí nói chung và báo phát thanh nói riêng Bên cạnh đó là các sách, tài liệu nghiên cứu lý luận về các loại hình báo chí, trọng tâm là loại hình báo phát thanh

Phương pháp nghiên cứu: để thực hiện đề tài nghiên cứu này, tác giả

luận văn sử dụng các phương pháp sau:

Phương pháp nghiên cứu tài liệu: để phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài này, tác giả tìm hiểu, khai thác các sách tham khảo, tài liệu đề cập đến các chương trình thời sự trên sóng phát thanh nói chung và phóng sự ngắn trong chương trình thời sự 6h, 12h,18h, Hệ VOV1, Đài TNVN nói riêng cũng như một số tài liệu về báo chí phát thanh có liên quan để làm cơ sở lý thuyết, phục

vụ cho việc hoàn thành chương 1 của luận văn

Phương pháp khảo sát thực tế: dựa vào các kịch bản chương trình thời

sự 6h,12h, 18h, văn bản phóng sự ngắn được sử dụng trong chương trình, các văn bản có liên quan… Khảo sát các chương trình thời sự 6h, 12h, 18h trên

Hệ VOV1 trong 6 tháng đầu năm 2015 để có những cứ liệu chính xác, trung thực nhằm tạo cơ sở cho việc phân tích, đánh giá thực trạng, đề xuất khuyến nghị và giải pháp

Phương pháp phân tích, tổng hợp, đánh giá nhằm mục đích rút ra những nét cơ bản nhất về tác phẩm phóng sự ngắn trong các chương trình thời

sự 6h,12h, 18h, phân biệt nó với các thể loại khác Đồng thời phương pháp này cũng giúp cho tác giả đưa ra những đánh giá thành công cũng như hạn

12

chế, nguyên nhân của thành công và hạn chế trong việc sử dụng thể loại báo chí này

Phương pháp so sánh, đối chiếu: tác giả luận văn sử dụng phương pháp

so sánh, đối chiếu để làm nổi bật đặc điểm của phóng sự ngắn trên sóng phát thanh, đặc biệt là trong dòng chảy thông tin hiện đại đòi hỏi sự nhanh nhạy, chính xác như hiện nay, đồng thời so sánh với các thể loại báo chí khác, đặc biệt là truyền hình

Phương pháp phỏng vấn sâu: tác giả luận văn đã phỏng vấn 9 người, trong đó có 3 nhà quản lý nhằm tìm hiểu chủ trương, quan điểm về việc sử dụng phóng sự ngắn trong chương trình thời sự; phỏng vấn sâu 4 phóng viên- những người trực tiếp sáng tạo tác phẩm phóng sự ngắn; phỏng vấn sâu 2 biên tập viên làm chương trình thời sự tại Hệ VOV1 Những phỏng vấn sâu này đều hướng đến việc tìm hiểu quan điểm cá nhân về phóng sự ngắn, sự giao thoa trong cách viết các thể loại báo chí phát thanh, những khó khăn, hạn chế cũng như yêu cầu trong việc sáng tạo tác phẩm và sử dụng trên sóng phát thanh, từ đó có thể đưa ra những đánh giá chung nhất về tình hình sử dụng phóng sự ngắn trong các chương trình thời sự

Phương pháp thống kê: từ việc sưu tầm, chọn lọc những tác phẩm phóng sự ngắn đã được sử dụng trong chương trình thời sự, tác giả luận văn

đã thống kê theo số lượng, nội dung, hình thức phản ánh và đưa ra những kết luận về thực trạng sử dụng phóng sự ngắn trong chương trình thời sự theo những số liệu cụ thể Với 200 tác phẩm phóng sự ngắn được sưu tầm từ tháng 1-6/2015, tác giả luận văn đã thống kê được thời lượng tác phẩm, số lượng tác phẩm sử dụng tiếng động nền, số lượng tác phẩm được đọc chay từ đó chỉ

ra những thành công và hạn chế trong việc sử dụng phóng sự ngắn trong chương trình thời sự

13

6 Cái mới của luận văn

Với công trình nghiên cứu này, tác giả luận văn sẽ đưa ra khái niệm về phóng sự ngắn phát thanh

Tác giả luận văn cũng đưa ra đặc điểm và kĩ năng thực hiện phóng sự ngắn phát thanh, đồng thời đưa ra tiêu chí xây dựng phóng sự ngắn phát thanh

7 Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn

Ý nghĩa lý luận: Với việc nghiên cứu phóng sự ngắn trong chương

trình thời sự 6h, 12h, 18h, Hệ VOV1, Đài Tiếng nói Việt Nam, luận văn góp phần bổ sung thêm thông tin lý luận báo phát thanh, là tài liệu tham khảo cho sinh viên báo chí nói chung và sinh viên chuyên ngành báo phát thanh nói

riêng, cùng những ai quan tâm tới đề tài này

Ý nghĩa thực tiễn: Luận văn là đề tài tham khảo cho những phóng

viên, biên tập viên Hệ VOV1 Đài Tiếng nói Việt Nam, từ đó đưa ra những thay đổi phù hợp với tình hình mới Ngoài ra đây cũng là một tài liệu tin cậy

để giúp những ai quan tâm tới đề tài này có các thông tin chi tiết, cụ thể về thể loại phóng sự nói chung và phóng sự ngắn nói riêng trên sóng phát thanh hiện đại sử dụng trong các chương trình thời sự

8 Bố cục của luận văn

Sau phần mở đầu, những nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương Cụ thể như sau:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về phóng sự ngắn phát thanh

14

Chương 1 trình bày các khái niệm liên quan đến phóng sự, phóng sự ngắn và các chương trình thời sự, sự hình thành cũng như vị trí, vai trò của nó đối với các chương trình thời sự nói riêng và trên sóng phát thanh nói chung Bên cạnh đó tác giả cũng đưa ra những đặc điểm, tiêu chí và kĩ năng thực hiện phóng sự ngắn phát thanh

Chương 2: Thực trạng sử dụng phóng sự ngắn trong chương trình thời sự, Đài TNVN

Chương này tập trung khảo sát các bài phóng sự trên hai dạng văn bản: word và văn bản âm thanh để thấy được tình hình sử dụng phóng sự ngắn trong các chương trình thời sự 6h, 12h, 18h, từ đó rút ra những đặc điểm về nội dung và hình thức, thành công và hạn chế trong việc sử dụng phóng sự ngắn trên sóng phát thanh

Chương 3: Một số giải pháp nhằm sử dụng hiệu quả phóng sự ngắn trong chương trình Thời sự, Đài TNVN

Trên cơ sở đánh giá tình hình sử dụng phóng sự ngắn trong chương trình thời sự 6h, 12h, 18h, Hệ VOV1, chương 3 đưa ra một số khuyến nghị và giải pháp nhằm nhằm sử dụng hiệu quả phóng sự ngắn trong chương trình thời sự nói riêng, trên sóng phát thanh nói chung Tiếp theo là phần Kết luận

và Danh mục tài liệu tham khảo Cuối luận văn là phần Phụ lục, trong đó có các tác phẩm phóng sự ngắn được sử dụng trong các chương trình thời sự 6h, 12h,18h, trong thời gian tác giả tiến hành khảo sát; các văn bản có liên quan trực tiếp tới nội dung đề tài

15

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÓNG SỰ NGẮN

PHÁT THANH 1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài

1.1.1 Báo phát thanh và chương trình phát thanh

1.1.1.1 Báo phát thanh

Trong Luật báo chí Việt Nam, tên gọi Báo phát thanh theo ngôn ngữ

thuần Việt là “báo nói”, được định nghĩa như sau: “Báo nói là loại hình báo chí sử dụng tiếng nói, âm thanh được truyền dẫn phát sóng trên các hạ tầng

kĩ thuật ứng dụng công nghệ khác nhau” Còn theo TS Nguyễn Văn Học viện Báo chí Tuyên Truyền: “Phát thanh là kênh truyền thông đại chúng

Dững-sử dụng kỹ thuật sóng điện từ và hệ thống truyền dẫn truyền đi âm thanh tác động trực tiếp vào thính giác người tiếp nhận Chất liệu chính của phát thanh

là nghệ thuật sử dụng lời nói, tiếng động và âm nhạc trong việc phản ánh cuộc sống Thông điệp được mã hóa truyền qua kênh phát thanh và người nhận phải có máy thu thanh mới tiếp nhận được thông điệp” [9 tr.160]

Trong cuốn "Báo phát thanh", tác giả Đức Dũng đưa ra định nghĩa về

báo phát thanh "là một loại hình báo chí sử dụng kĩ thuật sử dụng sóng điện

từ và hệ thống truyền thanh, truyền đi ngôn ngữ âm thanh, trực tiếp tác động vào thính giác của đối tượng tiếp nhận" [5 tr 32]

Theo tác giả V.V Xmirnốp, “Phát thanh- đó là kênh chuyển tải những nghệ thuật âm thanh khác, bằng lời thoại, chuyển tải những khối lượng lớn hoạt động sáng tạo của mình Mặt khác, phát thanh là sản phẩm của thực tế ngôn ngữ mới, của sự tồn tại ngôn ngữ trong không trung” [35, tr.9 ] Điều

này có nghĩa là khi viết cho phát thanh đòi hỏi sự ngắn gọn, lôgic nhưng không kém phần sinh động, hấp dẫn, không thể ôm đồm quá nhiều thông tin hay được viết bằng những câu quá dài Sự hấp dẫn còn thể hiện ở khả năng lôi kéo, truyền đạt thông tin và hướng vào cảm xúc thính giả, làm tăng khả năng

Nếu như báo in đến với từng cá nhân đơn lẻ thì thông tin phát thanh được đưa ra nhanh chóng, được công chúng tiếp nhận đồng thời Điều này thể hiện tính phổ cập, rộng rãi của phát thanh Nhờ đó, phát thanh có sức mạnh huy động và hình thành dư luận xã hội một cách rộng rãi Đặc biệt trong hoàn cảnh chiến tranh thì những thông điệp, lời kêu gọi được truyền tải qua làm sóng phát thanh đều có ý nghĩa hiệu triệu lòng người

Thông tin phát thanh sống động, riêng tư, thân mật Cấu tạo của ngôn ngữ phát thanh bao gồm: lời nói, tiếng động, âm nhạc, nhằm phản ánh hiện thực đời sống, tạo nên bức tranh sinh động, thu hút sự chú ý của người nghe Mặc dù phát thanh hướng tới số đông, tiếp nhận đồng thời nhưng người nghe lại nghe radio với tư cách cá nhân Qua giọng nói, cách thức thể hiện với ngữ điệu, nhịp điệu, tiết tấu sẽ tạo nên sự gần gũi với người nghe, như sự thủ thỉ, tâm tình với từng người

Phát thanh là kênh truyền thông rẻ tiền Để sở hữu một chiếc ti vi, người ta có thể bỏ ra 5-10 triệu thậm chí là nhiều hơn Nhưng để nghe radio, người ta chỉ cần bỏ ra vài trăm nghìn hay nhiều lắm là vài triệu để có một chiếc đài Nhiều công chúng có thể tận dụng máy tính và nghe phát thanh qua internet, nghe qua điện thoại, với đầy đủ chương trình, đa dạng về nội dung và sinh động ở cách thể hiện

17

Trong khi nghe phát thanh, người ta có thể kết hợp làm việc khác Ví

dụ như khi lái xe, làm việc nhà, nấu ăn, đi chợ hay khi sử dụng các phương tiện công cộng Khi xã hội phát triển, lượng xe ô tô cá nhân tăng mạnh Nhà nước cũng khuyến khích người dân sử dụng các phương tiện công cộng như

xe bus, tàu điện ngầm thay vì mỗi người một chiếc xe máy như hiện nay Đây chính là cơ hội và lợi thế để phát thanh lấy lại vị trí của nó trong lòng công chúng và cũng là minh chứng cho vị trí không thể thay thế của phát thanh trong đời sống hiện đại

Bên cạnh đó, phát thanh còn có những ưu thế khác như: đến được với nhiều đối tượng, không phân biệt trình độ văn hóa cao hay thấp, có khả năng phục vụ nhu cầu giải trí cho công chúng Phát thanh cũng có vai trò và lợi thế trong việc gìn giữ tiếng nói dân tộc Bên cạnh đó, phát thanh luôn hiện diện đến với từng thôn xóm, xã, phường, gần gũi với đời sống người dân

Ngoài những ưu thế đã kể trên, phát thanh cũng có những hạn chế nhất định khiến cho số lượng công chúng giảm đi một phần, nhất là khi báo truyền hình và báo mạng điện tử ra đời Với trật tự tuyến tính về mặt thời gian, mỗi chương trình phát thanh phát đi phải đảm bảo tính liên tục, người nghe có thể nghe được đoạn đầu mà mất đoạn cuối, và ngược lại nếu không tập trung Thông tin phát thanh mặc dù dễ tiếp nhận nhưng lại dễ quên, lưu giữ không nhiều Việc sử dụng số liệu hay trình bày những vấn đề phức tạp, những câu văn có nhiều mệnh đề… là điều khó khăn, cũng có thể ít khi được sử dụng vì lợi thế của phát thanh là thông tin và cổ động

Ngày nay, trước sự bùng nổ của công nghệ thông tin và nhu cầu thông tin, giải trí ngày càng cao của công chúng, bên cạnh những cơ hội, các loại hình báo chí cũng đứng trước nhiều khó khăn, thách thức Không riêng phát thanh mà các loại hình báo chí cần phải thay đổi để thu hút ngày càng đông đảo công chúng quan tâm Sự thay đổi ấy một phần không nhỏ phụ thuộc nhu

18

cầu, thói quen tiếp nhận của công chúng Hiện nay, mọi người có thể nghe phát thanh trên các phương tiện thông tin đại chúng: radio, trên điện thoại, trên internet, trên cả ti vi Đặc biệt, khi phát thanh được đưa lên mạng internet

đã làm thay đổi thói quen nghe của công chúng Thay vì nghe theo trật tự thời gian tuyến tính như trước, họ có thể nghe lại bất cứ chương trình, chuyên mục nào ưa thích Không chỉ được nghe, họ còn được đọc và xem những thông tin

về chương trình ấy được các biên tập viên bổ sung bên cạnh file âm thanh chương trình

Phát thanh hiện đại cũng mở ra nhiều khả năng tương tác giữa biên tập viên, phóng viên với công chúng nghe đài Thay vì cách truyền đạt thông tin một chiều, họ có thể cùng nhau đối thoại trực tiếp trên sóng phát thanh Không ít các chuyên gia, nhà nghiên cứu được mời đến phòng thu để cùng bàn luận về một vấn đề nóng, đang thu hút sự quan tâm của dư luận Nhiều người dân nghe đài hoàn toàn có thể bộc lộ quan điểm cá nhân và đối thoại trực tiếp với khách mời phòng thu về đường lối, chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước, về những khó khăn, nguyện vọng của họ trong đời sống Không ít đài phát thanh đã mở thêm chuyên mục, chương trình từ ý tưởng tập hợp các ý kiến phản hồi của thính giả Có thể nói, sự tương tác dưới nhiều hình thức đã làm cho nội dung chương trình phát thanh hấp dẫn, sinh động, gần gũi với đời sống hơn rất nhiều

Để đáp ứng yêu cầu nhanh, sống động, hấp dẫn, thu hút sự quan tâm của thính giả, yếu tố công nghệ phải đi trước một bước, hỗ trợ đắc lực cho những người làm biên tập Hiện nay, các phần mềm xử lý, biên tập âm thanh đều được số hóa và ngày càng cập nhật những ứng dụng công nghệ mới trong sản xuất chương trình Có như vậy, chất lượng âm thanh và truyền dẫn mới ngày càng được nâng cao

19

Trong kĩ năng tác nghiệp, thực hiện tác phẩm phát thanh, mỗi phóng viên cần phải phát huy thế mạnh của các hệ thống tín hiệu để tăng sức hấp dẫn Đó là việc đầu tư cho chất lượng âm thanh phỏng vấn, tiếng động hiện trường và âm nhạc Vấn là ba yếu tố quan trọng của phát thanh truyền thống nhưng với phát thanh hiện đại, người thực hiện cần phải vận dụng linh hoạt hơn nữa sao cho súc tích, ngắn gọn và sinh động hơn trên sóng phát thanh Ngay cả với người dẫn trên sóng, phát thanh viên giờ đây không còn là số một Chính yếu tố đa giọng điệu (phóng viên, biên tập viên, cộng tác viên) có vai trò tạo không khí, tái hiện sự việc, sự kiện Thay vì đọc như trước kia, họ phải thể hiện trên sóng với hình thức "đọc mà như nói", phải tạo ra âm hưởng thích hợp cho từng câu chuyện nhằm tạo sự thân mật, gần gũi với từng đối tượng thính giả

Với phát thanh hiện đại, ý kiến nhân chứng cũng góp phần tái hiện sự kiện, không chỉ đóng vai trò minh họa cho lời dẫn của phóng viên như trước kia Bản thân lời nhân chứng là một giá trị và những người thực hiện tác phẩm phát thanh, chương trình phát thanh hiện nay phải để cho công chúng được nói nhiều hơn trên sóng phát thanh Không chỉ tạo ra nhiều sự tương tác, thu thập thêm nhiều thông tin từ đời sống, hướng đi này cũng là một cách thu hút công chúng đến gần hơn với phát thanh

Trước nhu cầu thông tin ngày càng sinh động, hấp dẫn, có chất lượng, phát thanh trực tiếp ra đời, bổ sung cho những hạn chế của phát thanh truyền thống Phát thanh trực tiếp sẽ thể hiện được tính chân thật một cách cao nhất; tính chất hiện thời, trực tiếp sẽ được chú trọng hơn cả Khi đó, tin, bài phản ánh nhanh nhạy các sự kiện, sự việc đang nảy sinh trong đời sống, làm cho thính giả như được chứng kiến tận mắt vấn đề tại hiện trường Những cuộc giao lưu, đối thoại trên sóng sẽ làm cho bức tranh âm thanh trở nên phong phú, mọi người cùng lắng nghe và cùng suy ngẫm và đồng cảm, tạo ra hiệu

20

ứng vô cùng sâu sắc Điều này thật khác xa với một chương trình chỉ đơn thuần có giọng đọc của phát thanh viên Không những thế, sự tham gia của công chúng thính giả còn tạo nên niềm tin, không chỉ với riêng người tham gia mà còn với công chúng thính giả nghe đài, làm cho họ biết trong chương trình có sự hiện diện của mình Phương thức sản xuất chương trình phát thanh trực tiếp cũng đòi hỏi một êkíp làm việc, phối hợp ăn ý với nhau Trong nhóm sản xuất chương trình có các thành viên như: đạo diễn, biên tập viên, người dẫn chương trình… Các thành viên trong nhóm phải có sự phân công công việc cụ thể và phối hợp ăn ý Như vậy, trong xu thế cạnh tranh và sự bùng nổ của các loại hình thông tin, phát thanh trực tiếp đã tạo ra động lực mới mẻ và

ưu thế tích cực cho phát thanh hiện đại

Bên cạnh việc thay đổi cách làm, giờ đây các kênh phát thanh cũng không dừng lại ở hình thức tổng hợp mà đi sâu, chuyên biệt với từng đối tượng Ví dụ: kênh giao thông, kênh sức khỏe, kênh âm nhạc-giải trí nhằm hướng đến đối tượng cụ thể, cung cấp thông tin sâu về từng lĩnh vực

1.1.1.2 Chương trình phát thanh

Chương trình phát thanh được hiểu là: “sự liên kết, sắp xếp các tin, bài,

tư liệu, âm nhạc… trong một thời lượng nhất định Các thành phần cấu tạo (tin, bài, âm nhạc…) trong chương trình cần có sự thống nhất về cả nội dung và hình thức nhằm mang lại hiệu quả cao nhất cho người nghe” Bên cạnh đó, chương trình phát thanh còn là: “sự liên kết, sắp xếp hợp lý tin, bài, bảng tư liệu âm nhạc trong một thời lượng nhất định được mở đầu bằng nhạc hiệu, kết thúc với lời chào tạm biệt nhằm đáp ứng yêu cầu tuyên truyền của cơ quan báo phát thanh, đồng thời mang lại hiệu quả cao nhất đối với người nghe” [22, tr

9]

21

Về mặt nội dung, chương trình phát thanh được cấu tạo bởi những tác phẩm báo chí hướng về một chủ đề, được sắp xếp có chủ đích của người thực hiện Trong chương trình ấy có thể có phóng sự, tin, phỏng vấn, bình luận…Cũng có thể, trong các chương trình phát thanh có một chuyên mục riêng, phục vụ cho định hướng tuyên tuyền trong từng giai đoạn Ví dụ: chương trình Thời sự trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam thường xuyên mở những chuyên mục đặc biệt Ví dụ: chuyên mục kỉ niệm 40 năm giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, chuyên mục kỉ niệm 125 năm ngày sinh nhật Bác Hồ, chuyên mục nhân kỉ niệm 70 năm thành lập nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam

Trên một phạm vi rộng hơn, chương trình phát thanh là một đơn vị cấu thành Hệ chương trình- bao gồm nhiều chương trình lớn, nhỏ khác nhau Ví dụ: Hệ Thời sự Chính trị tổng hợp VOV1, Đài Tiếng nói Việt Nam với việc phát sóng 24/24 với nhiều chương trình, được sắp xếp, phân bổ một cách khoa học, nhằm phục vụ người nghe một cách tốt nhất Hệ VOV2- Hệ Văn hóa đời sống khoa giáo, Đài Tiếng nói Việt Nam với các chương trình, hướng đến việc đào sâu các vấn đề văn hóa- văn nghệ, khoa giáo nhằm cung cấp kiến thức cho thính giả Tùy vào mục đích tuyên truyền và khả năng hấp dẫn của mỗi chương trình, Ban giám đốc của các Hệ chương trình sẽ có sự thay đổi, hoặc bỏ chương trình và thay thế bằng một chương trình khác sinh động, hấp dẫn, mới mẻ hơn Giữa các chương trình đều có liên kết bởi sự dẫn dắt của người dẫn hệ Với Đài Tiếng nói Việt Nam, mỗi ngày sẽ có 3 người dẫn

hệ, theo những khung giờ khác nhau Người dẫn hệ sẽ có vai trò nắm bắt thông tin cơ bản từ các chương trình, khớp nối bằng lời dẫn sao cho logic Như vậy, chương trình phát thanh là những thành tố nhỏ để tạo nên Hệ chương trình phát thanh, phát sóng trong một khung giờ quy định

Theo tác giả V.V Xmirnốp, giảng viên Khoa Báo chí, trường Đại học

Tổng hợp Rôxtốp (Nga) thì: “phóng sự phát thanh kết hợp tất cả các mặt mạnh của thông tin phát thanh: tính nhanh chóng, nóng hổi, súc tích của tài liệu Trong đó cũng có cả những yếu tố chính luận-sự đánh giá về sự kiện đang diễn ra, sự phản ánh sự kiện ấy mang tính chất cảm xúc, sự mô tả mang tính chất hình tượng” [33, tr.77] Cụ thể hơn, theo tác giả V.V Xmirnốp: nếu

có thể phân biệt báo chí với ba nhóm thể loại: thể loại thông tin, thể loại phân tích, thể loại tài liệu- nghệ thuật thì phóng sự phát thanh có thể vừa thuộc nhóm thể loại thông tin (gọi là phóng sự thông tin), cũng có thể xếp vào nhóm thể loại phân tích (gọi là phóng sự phân tích) Theo ông:

“Những biến thể của thể loại phóng sự phát thanh tùy thuộc vào các quan điểm sáng tạo của nhà báo Nếu nhà báo muốn cung cấp bức tranh thời sự về sự kiện thì bài phóng sự phát thanh sẽ là bài phóng sự thông tin Nếu phóng viên không giới hạn ở nhiệm vụ này, mà cố gắng nhìn sự việc rộng hơn, sâu hơn, nhìn ra những nguyên nhân của sự kiện thì phóng sự phát thanh trở thành phóng sự phân tích” [35, tr.206]

23

Tại cuộc thảo luận về phóng sự phát thanh, theo nhà báo Êlen Joăng (Biên tập viên Đài Phát thanh Quốc gia Pháp) thì một tác phẩm phóng sự phát thanh dù ở dạng nào cũng phải đáp ứng những yêu cầu sau:

-Phải có thông tin mới, phải khách quan

- Mỗi phóng sự chỉ cần một góc độ, trong đó nhà báo có nhiệm vụ kể lại những gì anh ta thu thập được

-Trong phóng sự phải có miêu tả, đặc tả cụ thể

-Tiếng động nền có giá trị như hình ảnh trên ti vi [ 34,tr 25]

Tuy nhiên, quan niệm trên là không hoàn toàn giống với quan niệm và thực tế đời sống thể loại phóng sự trên sóng phát thanh nước ta hiện nay Thực tế đã cho thấy: phóng sự là thể loại báo chí có thể phát huy mạnh mẽ những đặc điểm, ưu thế của mình trong việc phản ánh hiện thực một cách trung thực, khách quan Trong phóng sự có câu chuyện về cuộc sống, số phận con người, được tái hiện bằng ngòi bút đặc tả, với kịch tính, mâu thuẫn cần được lý giải, phân tích sáng rõ Trên loại hình báo in, thể loại phóng sự có ưu thế đặc biệt, chiếm vị trí quan trọng trong mỗi tờ báo được phát hành Khi sử dụng thể loại này trong báo phát thanh, do chi phối đặc trưng loại hình, phóng

sự đã thích ứng để tạo ra những ưu thế và sức hấp dẫn riêng

Theo nhà nghiên cứu Đức Dũng, phóng sự phát thanh thường có dung lượng phổ biến từ 3-5 phút, theo kết cấu đơn tuyến, tránh những chi tiết đan xen phức tạp Ngôn ngữ trong phóng sự phát thanh thường sử dụng lối viết giàu chất khẩu ngữ, sử dụng câu ngắn, trực tiếp, dễ hiểu, hạn chế dùng những

từ nhiều nghĩa, dễ gây hiểu nhầm Phóng sự phát thanh sử dụng nhạc nền, nhạc minh họa nhằm nâng cao hiệu quả tác động tới thính giả

Như vậy, nếu như phóng sự trên báo in thường có dung lượng lớn thì phóng sự phát thanh thường có dung lượng ngắn gọn, cô đọng hết mức, phù hợp với khả năng tiếp nhận thông tin qua thính giác của công chúng Phóng

24

sự phát thanh gắn liền với loại hình báo chí phát thanh, vừa mang những đặc điểm của phóng sự, vừa kèm theo những yếu tố gắn liền với hình thức của loại hình báo chí này là: lời nói, âm nhạc, tiếng động để tạo nên một tác phẩm hoàn chỉnh hoặc được sắp xếp một cách có chủ ý trong một chương trình, nhằm phục vụ mục đích phát sóng Có nghĩa là khi chịu sự chi phối của đặc trưng phát thanh, phóng sự phát thanh sẽ được viết theo lối văn nói, dễ hiểu, được truyền đạt qua giọng nói với nhiều sắc thái, giọng điệu khác nhau Văn nói gần với cuộc sống hàng ngày nên người thể hiện tác phẩm phải tạo được cảm giác như đang trò chuyện thân mật với thính giả, đang kể lại những điều mắt thấy tai nghe Bên cạnh đó, họ còn vận dụng trong tác phẩm của mình tiếng động và âm nhạc, tạo sự sinh động, hấp dẫn tới người nghe, tăng khả năng thuyết phục và hiệu quả thông tin đến đối tượng Giá trị của tiếng động nhiều khi là vượt trội mà khó có ngòi bút nào có thể diễn tả hết được Như vậy, tiếng động sử dụng trong phóng sự phát thanh phải bao hàm nội dung thông tin nhất định và được sử dụng với một ý đồ rõ ràng Theo tác giả V.V

Xmirnốp thì “Phóng sự phát thanh là thể loại, trong đó thể hiện rõ tất cả các phẩm chất của nhà báo Trước hết nó làm bộc lộ năng lực ứng tác, năng lực sáng tạo tại chỗ, ngay tức thì, tại nơi diễn ra sự kiện” [35,tr 218]

Ở mỗi quốc gia, quan niệm về phóng sự báo chí nói chung và phóng sự phát thanh nói riêng không thống nhất hoàn toàn với nhau Quan niệm này cũng không có sự thống nhất ngay trong một nền báo chí Nhìn chung, phóng

sự về cơ bản là thể loại phản ánh người thật, việc thật, có câu chuyện cụ thể,

có kịch tính, mâu thuẫn thể hiện cái nhìn, quan điểm của tác giả về một vấn

đề nảy sinh trong đời sống Nhiều khi, phóng sự báo chí có thể sử dụng bút pháp văn học Còn phóng sự phát thanh, vẫn mang những đặc điểm của phóng

sự nhưng hình thức của nó gắn liền với những ưu thế của loại hình báo phát thanh với lời bình, lời nhân chứng, âm nhạc và tiếng động

25

Thực tế sáng tạo tác phẩm báo chí cũng cho thấy không phải bất cứ tác phẩm báo chí nào cũng có thể quy về một thể loại cụ thể Hoặc cũng có trường hợp một tác phẩm có thể đồng thời thể hiện sự giao thoa, kết hợp đặc điểm của các thể loại khác nhau, có thể đáp ứng được tiêu chí của một thể loại nào đó hoặc không thể hiện rõ đặc điểm của thể loại nào Việc giao thoa giữa các thể loại báo chí là điều đương nhiên, đặc biệt khi internet xuất hiện, nhu cầu thông tin của công chúng đòi hỏi ngày càng nhanh, hấp dẫn

Tuy vậy, trong phạm vi nền báo chí cách mạng Việt Nam, theo nhà nghiên cứu Đức Dũng thì phóng sự phát thanh có những đặc điểm sau:

Về kết cấu: phóng sự phát thanh thường tuân theo kết cấu đơn tuyến, tránh những chi tiết đan xen khá phức tạp Tác giả lựa chọn những chi tiết tiêu biểu nhất, diễn đạt sinh động, sao cho thính giả dễ nghe, dễ hiểu nhất về một câu chuyện, chứa đựng những mâu thuẫn

Về dung lượng: Phóng sự phát thanh có dung lượng ngắn, khoảng 3-5

phút, cũng có phóng sự dài từ 8-10 phút Tùy thuộc vào khung chương trình

và loại chương trình mà dung lượng của phóng sự phát thanh khác nhau

Về ngôn ngữ: ngôn ngữ phóng sự mang tính hàm súc, chính xác và tính biểu cẩm Phóng sự phát thanh thường sử dụng lối văn nói giàu chất khẩu ngữ, với những câu ngắn, từ ngữ trực tiếp đơn giản, dễ hiểu, tránh dùng từ ngữ bóng gió có thể gây hiểu nhầm không đáng có

Về phương diện truyền cảm, gây ấn tượng và cảm xúc thì việc dùng lời nói luôn mang lại hiệu quả cao Phóng sự phát thanh luôn tạo ra những suy nghĩ, hình dung về sự việc thông qua ngôn ngữ giàu hình ảnh, âm thanh, tiếng động hiện trường được sử dụng một cách khéo léo trong tác phẩm

Âm nhạc và tiếng động: Phóng sự phát thanh có thể sử dụng nhạc hiệu, nhạc nền, nhạc minh họa nhằm nâng cao hiệu quả tác động tới công chúng

ta có phóng sự ngắn và phóng sự dài, phóng sự sản xuất trực tiếp từ hiện trường và phóng sự thu in

Như vậy có thể thấy đặc điểm loại hình báo chí có ảnh hưởng sâu sắc đến hình thức và nội dung phóng sự phát thanh Với phóng sự phát thanh hiện nay có xu hướng rút ngắn thời lượng, lối viết theo kiểu văn nói, thường do chính phóng viên thể hiện chứ không phải là phát thanh viên chuyên nghiệp

như trước kia Có thể khẳng định: “sự biến đổi theo hướng đơn giản, ngắn gọn hơn và tận dụng tối đa những đặc trưng của phát thanh về lời nói, âm nhạc, tiếng động với mục đích cuối cùng là nhằm đạt hiệu quả cao hơn”.[5,

tr 322]

1.2.1.2 Phóng sự ngắn phát thanh

Nếu phân chia phóng sự phát thanh theo nội dung, chủ đề thì có các dạng: phóng sự vấn đề, phóng sự chân dung, phóng sự sự kiện, phóng sự phản ánh quang cảnh, hiện trạng, tình huống, phóng sự điều tra Cách phân chia này giúp cho người làm nghề có thể nhận diện rõ loại phóng sự mà mình đang thực hiện

Nếu phân chia theo phương thức thể hiện thì phóng sự có hai dạng: phóng sự trực tiếp và phóng sự hậu kì Phóng sự trực tiếp được hiểu là phóng

sự được thực hiện đồng thời với thời điểm diễn ra sự việc, vấn đề Muốn thực

27

hiện được dạng phóng sự này, phóng viên phải có mặt tại hiện trường, chuẩn

bị kĩ lưỡng về mặt phương tiện, tâm lý và đặc biệt là nội dung kịch bản của phóng sự để lên sóng phát thanh Cách làm này góp phần cung cấp đến thính giả những thông tin sinh động, đặc biệt là nhiều tiếng động nền đi vào tác phẩm một cách tự nhiên Quá trình thực hiện tác phẩm đòi hỏi phông văn hóa cao, đặc biệt là khả năng tự xử lý tình huống của phóng viên Hiện nay ở Đài Tiếng nói Việt Nam, dạng thức này chưa được sử dụng nhiều, chủ yếu là do phụ thuộc vào chất lượng truyền phát sóng và trình độ người làm phóng sự Trong khi đó, hiện nay những người làm phát thanh đang có xu hướng làm phóng sự tại chỗ nhưng không trực tiếp Đây cũng là xu hướng làm phóng sự thu thanh của thế giới và Việt Nam đã học làm từ vài năm nay thành công

Dạng thức thứ hai là phóng sự hậu kì, được thực hiện sau quá trình thâm nhập thực tế, gặp gỡ nhân chứng và chuẩn bị tư liệu của phóng viên Do

có thời gian chuẩn bị nên phóng sự hậu kì thường được trau chuốt hơn, nội dung thông tin được chọn lọc kĩ càng hơn Tuy vậy, những thanh âm cuộc sống- tiếng động nền được phóng viên lồng ghép vào một cách thiếu tự nhiên hơn so với làm trực tiếp Mặc dù vậy, cách làm này đem lại sự an toàn và dễ dàng kiểm soát thông tin đối với phóng viên

Có một cách phân chia khác theo thời lượng: phóng sự ngắn và phóng

sự dài Phóng sự dài phát thanh thường có dung lượng trên 5 phút Trước đây, nhiều phóng viên quen với cách viết dài, có những phóng sự 7-8 phút, thậm chí 15 phút Phóng sự dài hay còn gọi là phóng sự dạng cổ điển, phù hợp với giai đoạn trước đây, khi phát thanh vẫn là kênh truyền thông chiếm ưu thế, đặc biệt cung cấp những thông tin mô tả quang cảnh, hiện trạng, mang tính

tuyên truyền, cổ động cao

Tuy nhiên, hiện nay dung lượng phóng sự dài thường được giới hạn từ 5-7 phút với những bài viết mang tính vấn đề, được sự quan tâm đặc biệt của

28

dư luận Không còn nhiều người viết phóng sự phát thanh 10 phút Những phóng sự từ 5-7 phút thường là phóng sự điều tra hoặc mang tính điều tra Nhiều tác phẩm trong đó cũng tham gia dự thi Giải Báo chí Quốc gia hàng năm Ví dụ: Phóng sự “Cánh đồng mẫu lớn: kì vọng và hoài nghi” của nhóm phóng viên Huy Nam, Minh Long của Trung tâm Tin, Đài Tiếng nói Việt Nam có 4 kì, mỗi kì có độ dài từ hơn 5 phút đến hơn 6 phút Nhiều phóng viên vẫn cho rằng: đã là phóng sự điều tra thì phải hội đủ nhiều tư liệu nên thường có dung lượng dài hơn so với những dạng phóng sự khác

Khi bước vào thế kỉ 21, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, truyền hình với nhiều chương trình giải trí xuất hiện, báo mạng ra đời cạnh tranh về tốc độ, dung lượng đưa tin thì phát thanh buộc phải thay đổi cho phù hợp Thay đổi về mặt dung lượng là một trong những dấu ấn đặc biệt cho thấy sự thích nghi của phát thanh trong thời kì mới Từ đó xuất hiện phóng sự ngắn Như vậy, trong phạm vi nghiên cứu của mình, tác giả luận văn tìm hiểu phóng sự ngắn, một dạng của phóng sự phát thanh được phân chia về mặt dung lượng

Tại Việt Nam, cách đây hơn 20 năm, một số phóng viên đã được tiếp cận với dạng phóng sự ngắn Năm 1993, Đại sứ quán Pháp đã tổ chức một lớp học nghiệp vụ báo chí dành cho các phòng viên tại thủ đô Hà Nội Cũng trong năm này, Đài Tiếng nói Việt Nam xây dựng bản tin tiếng Pháp, Bản tin Tiếng Anh Một số phóng viên làm việc tại kênh đối ngoại VOV5 là những người đầu tiên của Đài Tiếng nói Việt Nam tiếp cận với dạng phóng sự này Với thời lượng 10 phút, trong mỗi bản tin, bên cạnh phần tin sẽ có những phóng

sự ngắn xen kẽ Tiêu chí sử dụng phóng sự ngắn trong các bản tin là: mọi thứ đều phải ngắn, nhạc nền trên tít Mỗi phóng sự có thời lượng tối đa 2 phút (đã tính đến yếu tố đặc điểm ngôn ngữ Việt Nam), còn với phóng sự ngắn ở nước ngoài là 1,5 phút Tuy vậy, đến năm 1998, Đài Tiếng nói Việt Nam chủ

29

trương xây dựng bản tin có thời lượng 30 phút nên phóng viên, biên tập viên

có nhiều sóng làm chương trình Từ đó, phóng sự ngắn có thời lượng 1,5 đến hơn 2 phút ít được sử dụng Phóng viên quay trở lại thói quen với cách làm phóng sự 4-5 phút như trước đây bởi cách làm đơn giản hơn rất nhiều

Phóng sự ngắn thường có dung lượng dưới 5 phút, thời lượng lý tưởng từ 1,5 phút đến dưới 3 phút Theo nhà báo Phạm Thị Hồng Nhung, Biên tập

viên Hệ Thời sự Chính trị tổng hợp VOV1: “Phóng sự phát thanh có không khí của cuộc sống ùa vào Với viê ̣c ngày càng ngắn “hóa” để đến với thời gian lý tưởng, là thời gian vàng của 1 phóng sự là 2.5 đến 3 phút Nó dung nạp vào đấy lượng thông tin nhiều nhất Nhiều khi nó bị đánh mất đi những chi tiết Trong khi đó, một trong những yếu tố “bồi da đắp thịt” làm nên phóng sự là chi tiết Yếu tố làm nên sự bồi da đắp thịt đó là chi tiết đã bị thông tin hóa” Với quan điểm này, nhà báo Hồng Nhung đang nói đến phóng

sự ngắn và sự ưu tiên về mặt dung lượng để tác phẩm phóng sự ấy sử dụng được trong một chương trình thời sự- vốn là nơi hội tụ nhiều thông tin nóng, mới, rất cần một điểm nhấn là phóng sự

Tuy vâ ̣y, không chỉ phu ̣ thuô ̣c vào thời lượng , phóng sự ngắn còn được nhâ ̣n diê ̣n bởi nô ̣i dung thông tin mà nó mang đến cho thính giả Quan niệm

về phóng sự ngắn, biên tập viên Nguyễn Thị Hằng Nga- Phó trưởng phòng

Sản xuất chương trình thời sự- VOV1 cho rằng: "phóng sự ngắn m ô tả, phản ánh một lát cắt của sự kiện đang được dư luận quan tâm bằng các chi tiết đặc sắc, có ý nghĩa, liên quan đến sự kiện, giúp người nghe hình dung được sự kiện và hiểu rõ tác động của sự kiện đến công chúng" Đáng lưu ý ở quan niê ̣m trên là sự "mô tả, phản ánh một lát cắt của sự kiện", cho thấy yêu cầu và khả năng về tính thời sự, tức thì mà phóng sự ngắn mang la ̣i, khác hẳn với yêu cầu đào sâu, phân tích sự kiê ̣n khi thính giả chờ đợi những bài điều tra mang tính dài hơi

30

Hiê ̣n nay, khi các thể loa ̣i báo chí đang ngày càng có sự giao thoa ma ̣nh

mẽ, người nghe cũng không quá quan tâm về thể loa ̣i mà chỉ chú ý thông tin nhà đài cung cấp cho họ là gì thì rất khó đưa ra mô ̣t đi ̣nh nghĩa kinh điển , không chỉ với riêng phóng sự ngắn Nhất là khi các thể loa ̣i báo chí phát triển theo nhu cầu tiếp nhâ ̣n thông tin của người nghe cũng như cá ch thức chuyển tải thông tin của những người làm báo Về nguyên tắc cốt lõi của báo chí , khi

có sự kiện xảy ra thì làm tin , khi có vấn đề thì viết bài Nếu sự kiê ̣n đang xảy

ra và chưa bộc lộ toàn diện sự việc thì phóng sự ngắn là dạng thức phù hợp nhằm cung cấp thông tin, diễn tiến sự việc đến người nghe

Theo nhà báo Phạm Tấn Tư, Giám đốc cơ quan thường trú Miền Trung, Đài Tiếng nói Việt Nam thì phóng sự ngắn phát thanh đơn giản là kể lại một câu chuyện bằng âm thanh Câu chuyện đó đang được mọi người quan tâm Với tin tức thì cung cấp đầy đủ mọi thông tin cần thiết cho thính giả, còn phóng sự kể một câu chuyện như một lát cắt của vấn đề Lát cắt đó thể hiện được cơ bản bản chất của sự việc Tuy nhiên, trong rất nhiều mối quan hệ, ràng buộc, thành phần liên quan đến vấn đề, người phóng viên phải chọn lựa

vấn đề gì cần ưu tiên làm phóng sự trước "Phóng sự phải đặt ra được những mâu thuẫn, bức xúc và giải quyết mâu thuẫn đó như thế nào Trong những câu chuyện đó mình phải xem cái gì là bức thiết nhất, cái gì là mâu thuẫn gay gắt nhất để phản ánh, rồi mới đến những mối liên hệ tiếp theo"

Về phía những phóng viên trực tiếp sản xuất phóng sự ngắn hàng ngày thì có quan niệm đơn giản hơn Phóng viên Phan Thanh Hà, phòng phóng viên cơ quan thường trú khu vực Miền Trung , trụ sở tại 40 đường Pasteur, Thành phố Đà Nẵng thì : Phóng sự ngắn đề cập đến những vấn đề thời sự , những vấn đề xã hô ̣i Trong trường hợp cần phải nhanh thì phóng viên làm phóng sự ngắn , còn với những vấn đề mang tính điều tra , tiêu cực thì làm phóng sự dài , hoă ̣c nhiều kì Do vâ ̣y , theo phóng viên Phan Thanh Hà :

31

"Phóng sự ngắn là những phóng sự mang hơi hướng thời sự , về như ̃ng vấn đề mang tính xã hội , đặc biê ̣t phải có nhân vật , phải có chất văn học , tính sự kiê ̣n, phải đưa ra thông điệp rõ ràng, súc tích và đi thẳng vào vấn đề"

Nhà báo Đặng Thị Thu Huệ, Phó Giám đốc Hệ phát thanh dân tộc VOV4, người được đào tạo cách viết phóng sự ngắn từ các chuyên gia nước ngoài và có nhiều tác phẩm phóng sự ngắn đạt giải thì đưa ra cách hiểu về phóng sự ngắn rất đơn giản Đó là những tác phẩm có nội dung không ôm đồm và có thời lượng vô cùng ngắn Phóng sự ngắn có thể giải quyết được một vấn đề trọn vẹn nhưng đôi khi chỉ là sự gợi mở ra một câu chuyện nào đó Cho dù là phóng sự dài hay phóng sự ngắn thì nó phải có thông tin sâu về một cái gì đó có kịch tính, có mâu thuẫn

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả luận văn cũng tìm hiểu được ở một

số quan niệm ở đài phát thanh nước ngoài, người ta lại có cách phân chia các dạng phóng sự khác Ở Đài phát thanh Quốc gia Pháp, người ta phân biệt hai loại phóng sự phát thanh là “phóng sự thời sự” và “phóng sự magazin” Phóng sự thời sự có thời lượng rất ngắn - chỉ từ 50 giây đến một phút rưỡi Trong một bản tin thời sự dài 15 phút có thể có tới 10 phóng sự được bố trí xen kẽ với tin tức Loại thứ hai là phóng sự magazin thì lại có thời lượng rất lớn, có thể dao động từ vài phút lên đến 30, thậm chí tới 40 phút trên sóng phát thanh Với thời lượng dài như vậy, dạng phóng sự này tập trung giải thích một chủ đề nào đó Do vậy, quá trình sáng tạo cũng phức tạp, công phu

hơn Cụ thể là: “Ngoài lời dẫn và các cuộc phỏng vấn đối với các nhân chứng, trong phóng sự magazin còn sử dụng tiếng động và âm nhạc một cách

kỹ lưỡng, công phu và có tính nghệ thuật cao, giống như trong một cuốn phim tài liệu nghệ thuật bằng âm thanh” [34,tr 28]

Tổng hợp từ những quan niê ̣m về phóng sự p hát thanh, phóng sự ngắn phát thanh vừa đề cập ở trên cộng với kinh nghiệm hoạt động thực tiễn sán g

32

tạo tác phẩm báo chí , tác giả luận văn mạnh dạn đưa ra khái niệm phóng sự

ngắn phát thanh như sau: "Phóng sự ngắn phát thanh là một dạng của thể loại phóng sự phát thanh , giải quyết hoặc gợi mở một vấn đề, sự kiện mới xảy ra trong một thời lượng cô đọng từ khoảng 1 phút 30 giây đến 3 phút gồm lời nói, tiếng động và ý kiến nhân chứng, với thông điê ̣p rõ ràng, đi thẳng vào vấn đề nhằm tạo ra sự chú ý với công chúng"

1.2 Đặc điểm và kĩ năng thực hiện phóng sự ngắn phát thanh

1.2.1 Đặc điểm

Phóng sự ngắn phát thanh hội đủ các đặc điểm của phóng sự phát thanh Tuy nhiên, do dung lượng ít nên phóng sự ngắn phát thanh buộc phải thay đổi một phần về nội dung và hình thức thể hiện cho phù hợp với khung chương trình, đặc biệt là trong chương trình thời sự Khi tin tức chiếm ưu thế trong một chương trình thời sự thì phóng sự ngắn góp phần tạo sự chú ý tới người nghe, như một trong những điểm nhấn về một vấn đề vừa phát sinh trong đời sống, đang được dư luận chú ý

Theo đó, phóng sự ngắn phát thanh mang những đặc điểm như:

-Về kết cấu: phóng sự ngắn cũng tuân theo kết cấu đơn tuyến, tránh những chi tiết phức tạp, gây sự khó hiểu Tác giả lựa chọn những chi tiết dễ diễn đạt nhất có thể mà vẫn cố gắng tạo sự sinh động cho người nghe Kết cấu một tác phẩm phóng sự ngắn phát thanh cũng gồm 3 phần: lời dẫn (sa pô), phần nội dung và phần kết Phần lời dẫn giúp thính giả mường tượng được vấn đề phóng viên chuẩn bị đề cập Phần nội dung bao gồm lời bình của phóng viên và lời nhân chứng, được sắp xếp một cách logic theo trình tự không gian, thời gian, diễn biến sự việc Đây là phần có dung lượng nhiều nhất vì là nội dung chính của tác phẩm Phần kết thường gợi mở hoặc kiến nghị về vấn đề đã nêu ở phần nội dung

Một tác phẩm phóng sự là sự kết hợp giữa ngôn ngữ của tác giả và ngôn ngữ của nhân vật, kết hợp với các thủ pháp tu từ ngữ âm, tu từ cú pháp Điều đó làm cho bức tranh sự việc, hiện tượng càng trở nên sinh động hơn, góp phần lớn vào sự thành công của tác phẩm Theo Tiến sĩ Trương Thị Kiên trong phần mở đầu Luận án “Lời nói trong báo phát thanh Việt Nam hiện

nay" thì: "Bằng cách đan dệt ngôn từ thành câu, thành bài, bằng khả năng sử dụng giọng đọc, giọng nói truyền cảm, nhà báo phát thanh có thể vẽ lên trong tâm trí thính giả một thế giới hiện thực vô cùng sống động, phong phú, có thể đưa người nghe đến bất cứ nơi đâu, gặp gỡ bất kỳ ai Sự khác biệt giữa cây bút phát thanh tài năng và cây bút bình thường có thể nằm ở cách dùng từ, đặt câu" [18, tr.1 ]

-Về phương diện truyền cảm, gây ấn tượng và cảm xúc thì việc dùng lời nói luôn mang lại hiệu quả cao Phóng sự ngắn phát thanh luôn tạo ra những suy nghĩ, hình dung về sự việc thông qua ngôn ngữ giàu hình ảnh, âm thanh, tiếng động hiện trường được sử dụng một cách khéo léo trong tác phẩm Hiện nay, phóng viên là người trực tiếp thể hiện tác phẩm của mình trên sóng, tạo ra lợi thế làm chủ văn bản, truyền được cảm hứng đến người nghe Mặc dù lời nói của phóng viên và của nhân vật được thể hiện cô đọng

34

hết mức nhưng người nghe vẫn cảm nhận được không khí và sắc thái của tác phẩm Trong mô ̣t số trường hợp, do ha ̣n chế về ngôn ngữ, giọng điệu biểu đạt, phóng viên không tự thể hiện được tác phẩm của mình là một thiệt thòi lớn, cả với người thực hiê ̣n và người nghe

-Âm nhạc và tiếng động: Khác với phóng sự phát thanh thông thường, được gia công và có nhiều thời gian chuẩn bị, tiếng động nền trong phóng sự ngắn phát thanh thường được cô đọng hết sức nhưng vẫn tạo ra hiệu ứng thông tin rõ ràng Bên cạnh đó, phần âm nhạc thường được lồng ghép một cách hợp lý, ngắn gọn, thường ở vị trí đầu hoặc cuối tác phẩm

-Lời nhân chứng là những ý kiến phát biểu trực tiếp trong phóng sự ngắn phát thanh, thường có dung lượng rất ngắn gọn, rõ ràng, diễn đạt đủ ý

1.2.2 Kĩ năng thực hiện phóng sự ngắn phát thanh

Theo từ điển Tiếng Việt, kĩ năng được hiểu là "khả năng vận dụng những kiến thức thu nhận được trong một lĩnh vực nào đó vào thực tế" [36, tr.520] Đó là năng lực hay khả năng của chủ thể thực hiện thuần thục một hay một chuỗi hành động trên cơ sở hiểu biết, nhằm tạo ra kết quả mong đợi

Do vậy, khi đã coi đó là kĩ năng thì việc thực hiện có thể không cụ thể hóa một cách tuyệt đối nhưng đã trở thành kinh nghiệm, thao tác trong quá trình tác nghiệp của phóng viên Theo đó, là một dạng thức của thể loại phóng sự phát thanh, việc thực hiện các tác phẩm phóng sự ngắn phát thanh phải tuân thủ các kĩ năng thực hiện theo tuần tự, có logic sau:

Đầu tiên là chọn chủ đề, đề tài: mọi sự kiê ̣n đủ quan tro ̣ng , đủ thu hút sự chú ý của thính giả đều có thể phát triển thành phóng sự n gắn Theo nhà báo Nguyễn Thị Hằng Nga- Phó trưởng phòng sản xuất chương trình thời sự- VOV1 thì phóng sự ngắn đề cập đến những sự kiện đang gây sự chú ý của dư luận, đặc biệt các chủ đề liên quan đến túi tiền hoặc đánh vào tình cảm của

35

con người Điều đó đòi hỏi phóng viên phải nắm bắt rõ ràng chủ đề phóng sự ngắn đang chuẩn bị thực hiện bằng cách dựa vào kinh nghiệm thực tiễn, khả năng nhận diện bản chất vấn đề, từ đó hình thành nên ý tưởng cho tác phẩm phóng sự ngắn Một điểm cần lưu ý là không phải bất cứ đề tài nào cũng có thể đưa lên sóng Người làm báo cần cân nhắc về mức độ thông tin, tính toán lợi, hại khi quyết định cung cấp thông tin trên phương tiện truyền thông đại chúng

Ngay sau khi có ý tưởng, người làm báo phải lập đề cương dàn ý cho bài viết, đồng thời căn cứ vào đó đưa ra những câu hỏi phỏng vấn nhằm thu thập thông tin Đây là thao tác mang tính "cơ sở" bởi nó quyết định đến chất lượng của một tác phẩm báo chí Một phóng sự ngắn có logic, có bố cục chặt chẽ hay không phụ thuộc vào việc triển khai ý tưởng chủ đề của phóng viên Bên cạnh đó, nhờ có dàn ý được sắp xếp sẵn trong tư duy người làm báo, các câu hỏi phỏng vấn mới được triển khai có trình tự và đem lại hiệu quả thông tin rõ rệt

Ngay sau khi hình thành dàn ý, đưa ra câu hỏi phỏng vấn, phóng viên

sẽ tiếp cận hiện trường và gặp gỡ nhân chứng Họ có thể là người dân, đại diện chính quyền, các hiệp hội, công ty hoặc bất cứ cá nhân, tổ chức nào có liên quan đến sự việc Có thể nói phóng sự ngắn phát thanh cũng như phóng

sự ở các loại hình báo chí khác không chỉ hướng tới những sự kiện nóng bỏng, nổi cộm, bức xúc thuộc dòng thời sự chủ lưu mà còn đặc biệt quan tâm đến những sự kiện đời thường Nhiều phóng sự hướng đến những nghịch cảnh

éo le, chìm nổi trong cuộc sống đời thường: chuyện bám biển mưu sinh, chuyện mùa màng thất bát, lũ lụt, thiên tai, bệnh tật hiểm nghèo Không chỉ

mô tả, cắt nghĩa, lý giải, phóng sự còn đưa ra những ý kiến mang tính xây dựng, những khuyến cáo để góp phần thức tỉnh hoặc khắc phục những bất cập, hướng về lợi ích của đông đảo nhân dân Quá trình phỏng vấn, đặt câu

có một sự trợ giúp của ngôn ngữ như trên báo in hoặc hình ảnh như trên truyền hình

Theo phóng viên Đình Thiệu, VOV Miền Trung thì: "Bây giờ người ta không viết phóng sự theo kiểu nguyên nhân, thực trạng, giải pháp như một báo cáo Một chi tiết có thể khai thác thành một đề tài Tức là trong rất nhiều vấn đề liên quan, mình chỉ chọn ra một để làm phóng sự ngắn" Điều đó cho

thấy sức nặng của một chi tiết không chỉ góp phần làm nên thành công của một bài báo mà còn có vai trò dẫn dắt cho phóng viên trên con đường tác nghiệp Khi tiếp cận thực tế, chỉ cần phát hiện ra một chi tiết hay, phóng viên

đã có thể hình dung bố cục và mục đích cho bài báo của mình Việc chọn chi tiết cho tác phẩm phóng sự cũng thể hiện khả năng tác nghiệp và trình độ, phông văn hóa của phóng viên Chi tiết càng hay, càng đắt càng thể hiện sự nhanh nhạy, tinh ý của người viết Không những thế, khả năng tìm tòi, phát hiện và sử dụng chi tiết của người làm báo cũng cho thấy chiều sâu tư tưởng, tâm hồn của họ Chủ đề mạch lạc, thông điệp rõ ràng là yêu cầu cần thiết mà phóng viên khi thực hiện phóng sự ngắn phải xác định được Bên cạnh đó, để cho ra đời những tác phẩm hay, người viết phải trau dồi khả năng sử dụng ngôn ngữ, trau dồi vốn sống mới có thể nhanh chóng xác định và bắt kịp các chi tiết hay đưa vào phóng sự