MỘT số KINH NGHIỆM TRONG bồi DƯỠNG học SINH KHÁ, GIỎI môn GDCD ở TRƯỜNG THPT LAM KINH

Minh chứng là các con số được thống kê trong các năm học gần đây số lượng học sinh vi phạm ngày một tăng ,suy thoái đạo đức ...Thực tế trên đặt ra nhiệm vụ cho mỗi giáo viên giảng dạy gi

Tên đề tài:

MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG BỒI DƯỠNG HỌC SINH KHÁ, GIỎI MÔN GDCD Ở TRƯỜNG THPT LAM KINH

I Đặt vấn đề

Dạy học không chỉ cần có nội dung khoa học, vì không phải ai cũng có thể dạy học được, cũng như không phải biết lời hát là có thể hát được Dạy học

là một nghề - Nghề sáng tạo trong những nghề sáng tạo, vì nó góp phần chủ yếu trong hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ

Theo quan niệm ấy, phương pháp dạy học GDCD trở thành một khoa học

kỹ năng sống cho học sinh, tuy còn non trẻ, là một vấn đề mới, song đã có tác dụng lớn trong việc nghiên cứu quá trình dạy học và đề ra những qui tắc biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn

Lí luận và thực tiễn ở nhà trường phổ thông luôn luôn đặt hiệu quả, chất lượng là yêu cầu hàng đầu Có rất nhiều con đường và cách thức để nâng cao và phát huy tối đa cả hai quá trình dạy và học.Trong đó việc kết hợp giữa dạy học đại trà với đào tạo mũi nhọn thường xuyên được đặt ra và là thách thức đối với các nhà sư phạm có tâm huyết Bồi dưỡng học sinh khá, giỏi lại cần thiết hơn bao giờ hết.Nú có ưu thế trong việc phát huy tính tích cực học tập, rèn luyện, của học sinh nâng cao thành tích học tập của các em, tạo điều kiện tốt cho các kì

động bồi dưỡng, giúp học sinh thêm yêu bộ môn GDCD.Mụn giỏo dục cụng dõn

ở trường THPT nhằm trang bị cho học sinh những hiểu biết cơ bản ,phù hợp với lứa tuổi về hệ thống giá trị đạo đức , pháp luật của con người Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.Trọng tõm là phỏt triển ở học sinh hệ thống thái độ, cảm xúc, niềm tin , đạo đức: hỡnh thành ý thức trỏch nhiệm , tự giỏc tuõn thủ phỏp luật,tớch cực thực hiện nghĩa vụ và trỏch nhiệm ,quyền hạn của cụng dõn : hỡnh thành hành vi, thúi quen theo cỏc chuẩn mực đạo đức xó hội , những quy định của pháp luật và cộng đồng

Một thực tế hiện nay là học sinh rất ít chú ý đến bộ môn GDCD Tự bản thân các em coi đó là môn phụ Bởi vậy các giờ học GDCD thường diễn ra tẻ nhạt, nặng nề, học sinh ít quan tâm, dẫn đến không ít giáo viên cảm thấy chán nản, mất hứng thú khi bước lên bục giảng, năng sống kém , đánh nhau tung lên mạng Minh chứng là các con số được thống kê trong các năm học gần đây số lượng học sinh vi phạm ngày một tăng ,suy thoái đạo đức Thực tế trên đặt ra nhiệm vụ cho mỗi giáo viên giảng dạy giỏo dục cụng dõn là phải định hướng nhận thức đúng đắn cho học sinh trong học tập

Một vấn đề luôn được đặt ra là làm thế nào để nâng cao chất lượng học tập bộ môn ? Làm thế nào để học sinh yêu thích với bộ môn giỏo dục cụng dõn? Làm thế nào để mỗi giáo viên khi bước lên bục giảng đều cảm thấy yêu nghề, được học sinh coi trọng , chờ đợi? Làm thế nào để học sinh mũi nhọn đạt được những kết quả đáng khích lệ qua các kì thi tuyển?

II Giải quyết vấn đề

1/Cơ sở lớ luận:

- Giỳp giáo viên dạy giáo dục công dân ở trường THPT có thêm nguồn tư liệu,

kỹ năng và kiến thức cần thiết góp phần làm phong phú thêm bài giảng của thầy cô

-Giúp cho học sinh thấy hứng thú hơn , tăng sức hấp dẫn hơn, phong phú hơn đối với giờ học GDCD, khộp dần lại cỏnh cửa chỏn học giỏo dục cụng dõn của học sinh ngày nay

- Tài liệu liờn quan :

+Bồi dưỡng nội dung và phương pháp giảng dạy GDCD lớp 10, 11,12 NXB Đại học quốc gia Hà Nội Chủ biên : GS- TS Vũ Hồng Tiến

+ phổ biến giỏo dục phỏp luật

+ Luật giỏo dục ,luật cỏc bộ luật,cỏc di tớch ,di sản

+Tỡnh huống phỏp luật lớp 12

2/ Thực trạng của vấn đề :

-Về phớa xó hội : Việc dạy học mụn giỏo dục cụng dõn ở trường trung học phổ thông đang ngày một giảm sút , gia đỡnh khụng quan tõm , phụ huynh coi đó là môn học phụ không phải thi , không có hữu ích nên đó xem nhẹ Nội dung bài dạy cũn khụ khan , kiến thức mụn học cũn lặp đi , lặp lại giữa phần thông tin và

- Về phía người người dạy : Việc đổi mới phương pháp giảng dạy cũn chậm , thường xa vào đọc ghi , nghe ghi Khi đổi mới phương pháp dạy học tối ưu , cũn lạm dụng cỏc hỡnh thức như thảo luận nhóm quá nhiều, gọi học sinh nhận xét khi bạn trả lời v.v

Các hoạt động thực hành , ngoại khóa , đạc biệt các tiết ngoại khóa về vấn

đề địa phương thường được tổ chức đơn giản thiếu sự chuẩn bị chu đáo của giáo viên, chưa coi trọng , cùng với thiếu cơ sở vật chất , phương tiện , tài liệu hướng dẫn cụ thể do đó hiệu quả thực hành chưa cao nờn khi cú những ý kiến của học sinh hỏi về vấ đề xó hội thỡ giỏo viờn cú những lý giải chưa thỏa đáng

Trong kiểm tra đánh giá cũn nặng nề yờu cầu học sinh ghi nhớ kiến thức một cỏch mỏy múc , thuộc lũng mà ớt chỳ ý đến kĩ năng phân tích , đánh giá rút

ra nhận xét Việc kiểm tra chủ yếu mới chỉ là cho điểm , chưa đánh giá được mức độ nhận thức của học sinh ( nhận biết, thông hiểu và vận dụng), đối với môn giáo dục công dân việc vận dụng là quan trọng , nó góp phần hỡnh thành nhõn cỏch bền vững cho học sinh.Một thực tế là hiện nay cú rất nhiều giáo viên dạy kiêm nhiệm , có khi là giáo viên văn , sử , sinh , địa kiến thức không sâu đọc chép kiến thức sách giáo khoa kiến học sinh nhàm chán

Vỡ khụng thi đại học cũng như tốt nghiệp nên nhiều giáo viên cũng không đầu

tư chủ yếu dựng giỏo ỏn trờn mạng nờn chưa chủ động được kiến thức, chất lượng bài giảng khụng cao , khụ khan , đọc chép xem nhẹ việc đổi mới phương pháp dạy học cũng như bổ sung nguồn kiến thức phong phỳ , khiến học sinh

chỏn học lại càng chỏn hơn Có nhiều em không ghi chép bài đầy đủ ,thậm chí chỉ làm bài tập đối phó , chép săn kiến thức SGK cho nên khả năng vận dụng kém , kỹ năng làm bài chưa tốt

Từ thực trạng trên , trong những năm qua Sở GD&ĐT Thanh Hóa đó tập trung chỉ đạo nâng cao hiệu quả môn học , tiếp thu các chuyên đề mơí, bổ sung nguồn kiến thức cho giáo viên , và từ thực trạng trên là lí do để bản thân tôi chọn đề tài này

3/ Giải phỏp thực hiện :

-Một số kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh khá giỏi môn giáo dục công dân ở trường THPT Lam Kinh.

3 1 Phải phát hiện được học sinh mũi nhọn.

Trong thực tế giảng dạy cho thấy, có nhiều biện pháp để phát hiện học sinh mũi nhọn:

- Qua theo dõi việc xây dựng bài của học sinh trên lớp; qua các bài kiểm tra miệng, kiểm tra viết ở lớp, ở nhà của học sinh

- Qua việc tìm hiểu quá trình học tập và những thành tích của học sinh từ cấp THCS, từ các lớp dứơi

- Qua kết quả các cuộc thi tìm hiểu về phỏp luật, an toàn giao thụng, kỹ năng sống thi tài năng của Đoàn thanh niên và các cuộc thi khác trong, ngoài nhà trường

- Người giáo viên có tâm huyết còn có thể phát hiện học sinh mũi nhọn bằng cảm quan đặc biệt mang tính nghề nghiệp của mình

Phát hiện ra học sinh mũi nhọn có ý nghĩa quan trọng, là bước khởi đầu giúp cho giáo viên định hướng học tập cho các em, có kế hoạch bồi dưỡng kịp thời và hợp lí Giúp cho học sinh có sự xác định môn học , định hướng phấn đấu để đạt kết quả tốt trong các kì thi

3 2 Xây dựng được đội ngũ học sinh khá giỏi ngay từ lớp 10 đầu cấp.

Quá trình lĩnh hội kiến thức, tri thức là một quá trình lâu dài Học tập để lĩnh hội tri thức là con đường đầy khó khăn, gian khổ Để trở thành một học sinh khá, giỏi không thể là ngày một, ngày hai, một tuần hay vài ba tháng nhất là đối với các môn xã hội, đòi hỏi sự kiên trì, bền bỉ của học sinh trong quá trình học tập

Xây dựng được một lực lượng học sinh khá giỏi ngay từ lớp 10 đầu cấp giúp cho giáo viên, tổ chức bộ môn và nhà trường định hướng đúng đối tượng, có kế hoạch bồi dưỡng lâu dài chắc chắn đã và sẽ thu được nhiều kết quả

3.3 Định hướng con đường nhận thức đúng đắn về học tập tư tưởng đạo đức ,lối sống , thế giới quan , phương pháp luận, cho học sinh.

Trong nhiều năm qua, do những nguyên nhân khách quan(chiến tranh, khó khăn về kinh tế, xã hội) và chủ quan (nhận thức, quan niệm không đúng của bản thân học sinh, của không ít phụ huynh, của xã hội ) chất lượng học tập mụn giỏo dục cụng dõn ngày càng giảm sút, đến mức báo động Những năm gần đây, nhiều báo, tạp chí trung ương và địa phương đã lên tiếng về tình trạng giảm sút

chất lượng một cách nghiêm trọng về dạo đức học sinh Một cuộc điều tra với

chủ đề: " Thanh niên với việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chớ

Minh" trong những năm gần đây đã thu được một kết quả đáng buồn: Trong số

1800 người được hỏi thì có đến 39% không biết; 64% trong số 468 sinh viên ở một số trường đại học không biết gì về việc nhà nước ta đó thay đổi mấy bản hiến phỏp., 83% học sinh, sinh viên, thanh thiếu niên không biết về ngày hiến phỏp việt nam, Phỏp lụât gắn với cuộc sống hàng ngày nhưng họ không biết ,không hiểu nên vi phạm là đương nhiờn.,từ đó cho thấy sự kém hiểu biết của không ít người về phỏp luật

Tuy nhiên việc điều tra và đánh giá chất lượng học tập mụn giỏo dục cụngdõn chỉ mới nói đến một mặt của kết quả học tập Đó là biết không hiểu biết Song

nó không phải là toàn bộ chất lượng học tập mụn giỏo dục cụng dõn Bởi vì

trong học tập giấo dục cụng dõn chỉ có " biết" thì chưa đủ mà quan trọng hơn là

phải " hiểu" nữa.

Quan niệm này sẽ khắc phục những được suy nghĩ sai lệch, khá phổ biến từ trước tới nay : Học giỏo dục chỉ cần thuộc lòng, không đòi hỏi trí thông minh, không cần làm bài tập, thực hành những quan niệm sai lầm này là một trong những nguyên nhân làm giảm chất lượng dạy học mụn giỏo dục cụng dõn

Ở trường phổ thông, môn học nào cũng đòi hỏi phải nhớ, phải tư duy sáng tạo, học tập thông minh Môn GDCD cũng như các môn khác đều "bình đẳng" trong việc đánh giá và tác dụng giáo dục của nó Hoàn toàn không phụ thuộc vào số

giờ trong kế hoạch học tập, thi hay không thi, vì những điều kiện nhất định ở những thời điểm nào đó

Việc thi học sinh giỏi môn GDCD khác với thi khỏc, thi học sinh giỏi nhằm khuyến khích, động viên những học sinh có khả năng học môn này Tuy nhiên không vì mục đích khuyến khích mà hạ thấp yêu cầu kiến thức, kĩ năng Cần nhận thức rõ rằng: Dù ở cấp độ nào thì học sinh giỏi cũng phải có được tư duy tổng hợp , khái quát , trên cơ sở các sự kiện cụ thể để đưa ra các ý kiến, nhận định chung về cõu hỏi, sự kiện,cỏc vấn đề thực tế Như vậy, phân tích, đánh giá

là những kĩ năng cơ bản cần đạt được trong thi học sinh giỏi

3 4 Phương pháp bồi dưỡng trong giờ nội, ngoại khoá.

* a/Yêu cầu đối với giáo viên

Để bồi dưỡng học sinh khá giỏi chúng tôi đã tổ chức hai dạng lớp học: Lớp mũi nhọn (đội tuyển môn gdcd) Đối với lớp mũi nhọn, chúng tôi đã thực hiện qui trình sau:

- Soạn và ôn theo nội dung và chuyên đề

- Tăng cường đưa kiến thức từ tài liệu trích dẫn để học sinh nắm bắt sâu sắc vấn đề, biết đánh giá cụm kiến thức, biết làm bài

- Ra nhiều dạng bài tập khác nhau, luyện cách viết cho học sinh

- Tổ chức thảo luận, Xemina

- Tổ chức đọc sách báo, tài liệu tại chỗ, xem băng hình, Video theo các chuyên đề

- Tổ chức thi các trò chơi nhanh : " Tỡm ụ chữ bớ mật", "quay số đoán chữ"

* Phương pháp tổ chức lớp mũi nhọn.

Khi đã phát hiện được học sinh khá giỏi, chúng tôi thường tổ chức các em thành một hoặc vài nhóm Hoạt động nhóm có thế mạnh trong việc giúp các em chủ động trao đổi, phát hiện bài, đề xuất ý kiến với giáo viên bộ môn Lịch hoạt động thông thường 1 buổi /tuần Các em được làm bài tập riêng ở nhà, giáo viên nhận xét, đánh giá chất lượng, rút kinh nghiệm.Tổ chức thảo luận, Xemina; đọc sách báo, tài liệu tại chỗ, xem băng hình, Video theo các chuyên đề Hoặc tổ

chức thi các trò chơi nhanh về kỹ năng sống ,kiến thức pháp luật: Dạy cái gì ?

Và dạy như thế nào ?

Trong nhận thức , một đặc điểm khác biệt là : chỉ bắt đầu bằng biểu tượng Do

đó làm thế nào để học sinh , nhất là học sinh mũi nhọn từ nhớ đến biết, hiểu và cuối cùng là đánh giá đúng sự kiện, vận dụng vào thực tiễn Đây là một vấn đề rất trăn trở đối với giáo viên dạy gdcd

Đối với học sinh giỏi, việc ôn luyện không nên tiến hành dạy lại hoặc dạy nâng cao từng bài học cụ thể có trong chương trình mà cần phải cho học sinh ôn hệ thống theo các vấn đề của toàn bộ chương trình như lớp 10 các phạm trù đạo đức ,lớp 11 thỡ chỳ trọng cỏc chớnh sỏch xó hội , lớp 12 thỡ phỏp luạt với đời sống các quyền cơ bản của công dân Trong quá trình hệ thống như vậy học sinh buộc phải đề cập đến các nội dung cơ bản, liờn hệ cụ thể Trong quá trình

ôn luyện học sinh không chỉ ghi những kết luận của giáo viên mà trước hết phải vạch được dàn ý của từng vấn đề rồi trình bày để giáo viên bổ sung

Trong quá trình ôn theo hệ thông vấn đề, chúng tôi thường hướng dẫn học sinh lập giàn ý, hệ thống kiến thức, giai đoạn.bài tập tỡnh huống

Nhiều lần làm bài tập tỡnh huống, sẽ hình thành " Đường mòn"," Tập tài liệu"

trong đầu hết sức có ý nghĩa đối với học sinh trong việc phát huy nhận thức

b, Phương pháp trắc nghiệm

Câu hỏi trắc nghiệm là những câu hỏi mang nhiều nội dung và hình thức khác nhau được đặt ra cho trước các giả thiết trả lời, yêu cầu học sinh phải lựa chọn câu trả lời đúng Câu hỏi trắc nghiệm nhằm đo lường kĩ năng, kĩ xảo, năng lực trí tuệ của cá nhân học sinh trên một phạm vi kiến thức rộng, tránh việc học tủ, học lệch Câu hỏi trắc nghiệm có nhiều dạng: Lựa chọn phương án đúng, ghépđôi, điền khuyết, sắp xếp

c, Sử dụng đa dạng và hợp lí đồ dùng trực quan

Dạy học gdcd là quá trình nhận thức xã hội để hiểu về hiện tại và chuẩn bị cho tương lai ,đồng thời giỏo dục kỹ năng sống cho các em Vì vậy nhiệm vụ đầu tiên của bộ môn gdcd ở trường phổ thông là cho học sinh tiếp xúc với kiến thức mới hơn ,cao hơn so với thc , trên cơ sở đó chỉ ra qui luật, rút ra bài học liờn hệ thực tế

Không những giờ lên lớp, mà ngay trong các buổi ngoại khoá, dạy bồi dưỡng Việc tăng cường sử dụng biểu đồ, sơ đồ, tranh ảnh, mô hình kích thích rất mạnh khả năng nhận thức của học sinh, nhất là học sinh khá giỏi

Căn cứ vào tài liệu học tập và mục tiêu lĩnh hội, người ta lựa chọn các phương tiện trực quan khác nhau:

- Tạo biểu tượng một nhân vật cụ thể: dùng vật thật, tranh ảnh, phim đèn chiếu, video

- Tạo biểu tượng về không gian: dùng sơ đồ, băng niên biểu

- Tạo biểu tượng về sự phát triển: dùng sơ đồ,biểu đồ, tranh ảnh, bảng so sánh

-Tạo nờn hứng thỳ cho học sinh, cần kết hợp sử dụng đồ dùng trực quan và lời nói sinh động, giàu hình ảnh của giáo viên: tường thuật, miêu tả, kể chuyện ở đây, sự am hiểu phỏp luật ,nghệ thuật trình bày, vốn sống, kinh nghiệm chuyên môn, tình cảm đối với bộ mụn, sự am hiểu, yêu mến học sinh của giáo viên đóng vai trò quyết định

d, Dùng "mẹo" để liên hệ và ghi nhớ

Đây là một vấn đề khó, làm cho nhiều học sinh ngại, sợ học gdcd Chúng tôi

đã sử dụng nhiều biện pháp sư phạm để dạy học sinh cách ghi nhớ các điều của phỏp luật

Việc xác định thời gian của Hiến phỏp có ý nghĩa quan trọng đối với việc nhận thức về xó hội, về các chính sách của Đảng và nhà nước

e, Hướng dẫn học sinh cách làm bài thi gdcd.

- Hiểu kĩ đề bài , đây là công việc đầu tiên, nhất thiết phải làm Học sinh phải dành thời gian thoả đáng 10 đến 15 phút để đọc và hiểu những yêu cầu, nội dung

cơ bản của đề bài

- Thảo ra một dàn bài hợp lí :Lưu ý tránh tình trạngchỉ nháp đôi ý phần mở