văn hoá chính trị của cán bộ lãnh đạo tỉnh khăm muộn cộng hoà dân chủ nhân dân lào giai đoạn hiện nay

hưởng của văn hoá Trung Hoa do chính dân cư Lào - Thái mang lại để xâydựng nên một nền văn hoá dân tộc độc đáo và đa dạng.Nhờ so sánh với văn hoá Việt Nam và các nước trong khu vực, các

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ - HÀNH CHÍNH QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

Người hướng dẫn khoa học: TS TrÞnh thÞ xuyÕn

HÀ NỘI - 2009

LỜI CAM ĐOAN

T«i xin cam ®oan ®©y lµ c«ng tr×nh do t«i tù nghiªn cøu; c¸c sè liÖu trong LuËn v¨n cã c¬ së râ rµng vµ trung thùc KÕt luËn cña LuËn v¨n cha tõng ®-

îc c«ng bè trong c¸c c«ng tr×nh kh¸c.

Hà Nội, ngày 02 tháng 10 năm 2009

Tác giả luận văn

Bun Thắng Ni Ti Phông

Mục lục

Trang

Chơng 1: lý luận chung về văn hoá chính trị 6

1.2 Cấu trúc, đặc điểm và chức năng của văn hoá chính trị 21

Chơng 2: thực trạng văn hoá chính trị của cán bộ lãnh

2.1 Cơ sở hình thành văn hoá chính trị của cán bộ lãnh đạo

2.2 Cấu trúc văn hoá chính trị của cán bộ lãnh đạo tỉnh Khăm

2.3 Những u điểm và hạn chế trong văn hoá chính trị của cán

Chơng 3: Phơng hớng và giải pháp nâng cao văn hoá chính

trị của cán bộ lãnh đạo tỉnh khăm muộn 643.1 Những vấn đề đặt ra trong văn hoá chính trị của cán bộ

Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t trong luËn v¨n

Quá trình mở cửa, giao lưu hợp tác quốc tế đã tạo cho cán bộ lãnh đạotiếp cận với văn hoá, văn minh của nhân loại, góp phần nâng cao hiểu biết,nâng cao sự nhạy cảm trong giao tiếp ứng xử và đánh giá các mối quan hệ vàcác sự kiện trong cuộc sống Trong giai đoạn đổi mới hiện nay, văn hoá chínhtrị có vai trò hết sức quan trọng trong hoạt động lãnh đạo, tổ chức và thựchiện thành công sự nghiệp đổi mới ở tỉnh Khăm Muộn nói riêng và Cộng hoàDân chủ Nhân dân Lào nói chung

VHCT được xây dựng và phát triển sẽ giúp cho Đảng Nhân dân Cáchmạng Lào với tư cách là Đảng cầm quyền nâng cao năng lực lãnh đạo, pháthuy tiềm lực trí tuệ và tư tưởng của Đảng, làm cho Đảng vươn lên ngang tầmvới nhiệm vụ, nâng cao được uy tín và ảnh hưởng của Đảng trong xã hội Nhờ

đó, Đảng có thể khẳng định trên thực tế vai trò lãnh đạo của mình đối với nhànước và xã hội Bằng cách đó VHCT có tác dụng rất quan trọng để xây dựngĐảng Nhân dân Cách mạng Lào cầm quyền trong sạch, vững mạnh, đồng thờivượt qua được những thách thức và nguy cơ để phát triển trong bối cảnh hiệnnay Do vậy, việc làm cho VHCT thấm sâu vào nội dung, phương pháp xâydựng Đảng về mọi mặt mà thực chất của quá trình này chính là hình thành vàphát triển VHCT của Đảng, nhân cách của đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất làcán bộ lãnh đạo

Văn hoá chính trị với tác dụng và hiệu quả của nó còn góp phần nângcao năng lực và hiệu quả của quản lý nhà nước và hoạt động của hệ thốngchính trị, thúc đẩy quá trình dân chủ hoá xã hội, phát triển cơ sở xã hội củachế độ chính trị Nhờ nâng cao VHCT mà các cán bộ lãnh đạo phát huy đượcnhững tiềm năng sáng tạo, đấu tranh chống quan liêu tham nhũng để bảo vệĐảng, nhà nước và chế độ khỏi sự tha hoá, biến dạng VHCT một khi thâmnhập vào đời sống và trở thành phổ biến, trước hết ở sự gương mẫu của cán

bộ lãnh đạo về sự trong sạch của thể chế, sau đó là trình độ giác ngộ chính trịcủa quần chúng, khả năng làm chủ và tham gia vào các hoạt động quản lý nhà

nước, sẽ thể hiện được vai trò mục tiêu và động lực của nó đối với sự pháttriển ở tỉnh Khăm Muộn

Thực tế ở tỉnh Khăm Muộn hiện nay: sau 23 năm thực hiện đổi mới ởLào, việc triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội IV, V, VI, VII và các Nghịquyết khác, bằng mọi hình thức đã góp phần nâng cao tri thức chính trị củacán bộ, nhất là cán bộ lãnh đạo, chẳng hạn như đào tạo ngắn hạn và dài hạn,bồi dưỡng lý luận Mác - Lênin cũng như đường lối, chủ trương của Đảng.Tuy nhiên so với yêu cầu của thời đại, cán bộ lãnh đạo của Tỉnh còn thiếu về

lý luận, trình độ lý luận còn thấp

Trong hoạt động chính trị thực tiễn có nhiều vấn đề bức xúc, một số bộphận cán bộ ý thức tự học, phấn đấu giảm sút, ý thức tổ chức kỷ luật yếu, có

tư tưởng phe phái, họ hàng, bạn bè cục bộ trong công việc Những tri thức và

kỹ năng lãnh đạo, quản lý của một số cán bộ ở cấp tỉnh đến huyện còn yếu, cótình trạng thiếu gương mẫu trong lối sống, phẩm chất đạo đức của một bộphận cán bộ, giảm sút tinh thần trách nhiệm đối với nhiệm vụ của Đảng vàNhà nước giao cho Do vậy, việc nghiên cứu, nhận thức về văn hóa chính trịcủa đội ngũ cán bộ lãnh đạo của tỉnh, trên cơ sở đó nâng cao trình độ VHCTcho đội ngũ này sẽ góp phần trực tiếp tới sự ổn định và phát triển của tỉnhKhăm Muộn, góp phần đảm bảo cho sự nghiệp đổi mới theo định hướng xãhội chủ nghĩa tới thắng lợi với những mục tiêu mà Đảng Nhân dân Cách

mạng Lào đã đặt ra Với ý nghĩa trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu “Văn hoá chính trị của cán bộ lãnh đạo tỉnh Khăm Muộn, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào giai đoạn hiện nay” nhằm góp phần nhận thức lại thực trạng VHCT ở tỉnh

Khăm Muộn, đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả của văn hoá chính trị trong

sự nghiệp cách mạng hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Văn hoá Chính trị là một nội dung khá mới trong khoa học xã hội vànhân văn nói chung cũng như trong chính trị học nói riêng Từ khi ra đời, nó

đã thu hút được mối quan tâm của các học giả, các nhà hoạt động chính trị

-xã hội ở nhiều nước trên thế giới và ngày càng trở thành một chủ đề đượctranh luận sôi nổi Các nhà nghiên cứu Việt Nam đã đề cập rất nhiều nội dungcăn bản của VHCT Hàng loạt các công trình nghiên cứu được công bố nhữngnăm gần đây thể hiện rõ điều này

Tiêu biểu là các tác phẩm:

- “Phương pháp luận về vai trò của văn hoá trong phát triển”, GS Vũ Khiêu

chủ biên, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, 1993

- “Văn hoá và đổi mới”, Phạm Văn Đồng, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà

Nội, 1995

- “Vai trò của văn hoá trong hoạt động chính trị của Đảng ta hiện nay”,

GS.TS Trần Văn Bính chủ biên, Nxb Lao động, Hà Nội, 1996

- “Văn hoá Chính trị và việc bồi dưỡng đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở nước

ta hiện nay”, PGS.TS Phạm Ngọc Quang chủ biên, Nxb Chính trị Quốc gia,

Hà Nội, 1995

Xu thế chung của các nhà khoa học gần đây là nhấn mạnh vai trò tác độngcủa văn hoá đối với sự phát triển của các quốc gia, các dân tộc, trước hết là tácđộng đến hoạt động chính trị của hệ thống chính trị Có thể nói rằng: tác phẩm

bàn sâu vào lĩnh vực văn hoá chính trị ở Việt Nam là tác phẩm: “Văn hoá chính trị và việc bồi dưỡng đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở nước ta hiện nay” do PGS.TS

Phạm Ngọc Quang chủ biên, 1995 Trong tác phẩm, tác giả đã đề cập khá toàndiện khái niệm, cấu trúc, chức năng, đặc điểm của VHCT, đồng thời khái quátthực trạng VHCT hiện nay ở Việt Nam và tác động của VHCT đối với vấn đềxây dựng đội ngũ cán bộ hiện nay

Ở CHDCND Lào, các nhà lãnh đạo cao cấp của Đảng Nhân dân cáchmạng Lào đã bàn về nội dung liên quan đến VHCT ở Lào, đó là các tác phẩm

của ông Cay Xỏn Phôm Vi Hản: “Nước Lào đang tiến bước trên con đường vẻ vang của thời đại”, Nxb Neo Lào Hắc Xạt, 1975; “Đất nước Lào, lịch sử và văn

hoá” của GS Lương Ninh, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1996; “Tính dân tộc của văn hoá Lào” của Bua Ban Vola Khun, 1998 và tác phẩm “Sự hình thành của các dân tộc Lào” của Bun Mi Thệp Si Mương, 2006

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu đã đề cập đến nhiều nội dung khácnhau của văn hóa chính trị, Văn hóa chính trị Việt Nam, Văn hóa chính trị Lào.Tuy nhiên, chưa có một công trình nào nghiên cứu về văn hóa chính trị của độingũ cán bộ lãnh đạo Lào nói chung và văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ lãnhđạo tỉnh Khăm Muộn nói riêng Vì vậy, trên cơ sở tiếp nhận, kế thừa các thànhtựu nghiên cứu của các tác giả Việt Nam và Lào, tác giả đi sâu vào nghiên cứu

“Văn hoá chính trị của cán bộ lãnh đạo tỉnh Khăm Muộn, Cộng hoà Dân chủNhân dân Lào giai đoạn hiện nay”

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

* Mục đích:

Luận văn nhận diện những đặc trưng, thực trạng VHCT của cán bộ lãnhđạo tỉnh Khăm Muộn, đồng thời đưa ra phương hướng và một số giải phápnhằm nâng cao VHCT của đội ngũ cán bộ này

* Nhiệm vụ: Để thực hiện mục đích nghiên cứu trên, luận văn sẽ tiến

hành thực hiện các nhiệm vụ sau:

- Hệ thống hoá lý luận chung về VHCT

- Phân tích thực trạng VHCT của đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở tỉnh KhămMuộn và yêu cầu đặt ra trong điều kiện hiện nay

- Xác định phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao chất lượngVHCT của người cán bộ lãnh đạo trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá,hiện đại hoá

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

- Luận văn chỉ tập trung vào đội ngũ cán bộ lãnh đạo chính trị trung,cao cấp trong các tổ chức Đảng, chính quyền và các tổ chức chính trị - xã hội

ở tỉnh Khăm Muộn

- Giới hạn thời gian nghiên cứu được xác định theo tiến trình đổi mớiđất nước (từ 1986 đến nay).

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

Luận văn nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - LêNin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các chủ trương chính sách của Đảng Cộng sảnViệt Nam và Đảng Nhân dân cách mạng Lào

Luận văn sử dụng phương pháp của chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợpphương pháp logic - lịch sử, phương pháp thống kê và so sánh, phân tích vàtổng hợp

6 Những đóng góp về khoa học của luận văn

- Góp phần xác lập những tiêu chí khoa học trong cấu trúc văn hoáchính trị của người cán bộ lãnh đạo tỉnh Khăm Muộn

- Đề xuất những phương hướng, giải pháp chủ yếu để nâng cao VHCTcủa chủ thể chính trị này

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Kết quả nghiên cứu của đề tài luận văn có thể dùng làm tài liệu thamkhảo cho việc nghiên cứu và học tập trong các chuyên ngành khoa học như:Chính trị học, Văn hoá học, Nhà nước pháp luật ở Việt Nam và Lào

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận vănđược kết cấu làm 3 chương, 8 tiết

Chương 1

LÝ LUẬN CHUNG VỀ VĂN HOÁ CHÍNH TRỊ

1.1 KHÁI NIỆM VĂN HOÁ CHÍNH TRỊ

Để tiếp cận được khái niệm VHCT một cách cơ bản, bản chất nhất,chúng ta cần phải hiểu các khái niệm văn hoá, chính trị

Khái niệm văn hoá

Thuật ngữ “văn hoá” xuất hiện từ lâu trong ngôn ngữ của nhân loại,xuất phát từ chữ Latinh “Cultus”, nghĩa gốc là “trồng trọt”, được dùng theohai nghĩa “Cultus agri” là “trồng trọt ngoài đồng” và “Cultus animi” là “trồngtrọt tinh thần” Như vậy, nguồn gốc thuật ngữ văn hoá có liên quan đến laođộng, hoạt động tích cực cải tạo con người, tức là sự giáo dục, bồi dưỡng tâmhồn con người, “trồng người”

Dựa vào sự phân tích quá trình hoạt động thực tiễn của xã hội loàingười trong lịch sử, A.I Ácnônđốp cho rằng: Văn hoá là hiện tượng phức tạp

và đa diện Nó bao gồm cả hoạt động sáng tạo, tức là toàn bộ quá trình sảnxuất ra tư tưởng và vật chất hoá các tư tưởng đó; cả những tính cách của conngười như một chủ thể hoạt động; và cả bản thân nội dung những giá trị vậtchất và tinh thần được tạo ra trong quá trình hoạt động ấy Một định nghĩathoả đáng về văn hoá cần phải bao hàm tất cả các mặt trên cơ sở đó, A.I.Ácnônđốp đưa ra một định nghĩa khái quát sau đây

Văn hoá là hoạt động sáng tạo tích cực của con người (cá thể, nhóm xãhội, giai cấp, dân tộc, xã hội nói chung) thực hiện trong các lĩnh vực sản xuấtvật chất và tinh thần, nhằm nắm bắt và khai thác thế giới, quá trình này sẽ sảnxuất, bảo quản, phân phối, trao đổi và tiêu thụ những giá trị vật chất và tinhthần mang ý nghĩa xã hội Đồng thời nó là một tổng hợp chính những giá trị

đã vật thể hoá hoạt động sáng tạo đó của người [8, tr.33] với cái nhìn bao quátcác nền văn hoá, các giá trị văn hoá trên thế giới Tổng Giám đốc UNESCO

Federico Mayor quan niệm: “Văn hoá là tổng thể sống động các hoạt độngsáng tạo của các cá nhân và cộng đồng trong quá khứ và trong hiện tại Quacác thế hệ hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên hệ thống các giá trị, cáctruyền thống và thị hiếu - những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗi dântộc” [9, tr.32].

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, văn hoá gắn liền với sứcsáng tạo và năng lực của con người và sức sáng tạo đó bao giờ cũng bắt đầu

từ lao động Theo Mác, căn cứ vào mức độ tự nhiên được con người khaithác, cải tạo thì có thể xét được trình độ văn hoá chung của con người

Trong những năm gần đây, ở Việt Nam, văn hoá cũng được hiểu theonhiều góc độ nhau: văn hoá là toàn bộ hiểu biết của con người tích luỹ đượctrong quá trình hoạt động thực tiễn - lịch sử, được đúc kết lại thành các giá trị

và chuẩn mực xã hội, gọi chung là hệ giá trị xã hội, biểu hiện thông qua vốn

di sản văn hoá và hệ thống ứng xử văn hoá của cộng đồng người Hệ giá trị xãhội là một thành tố cơ bản làm nên bản sắc riêng của một cộng đồng xã hội,

nó có khả năng chi phối đời sống tâm lý và mọi hoạt động của những conngười sống trong cộng đồng xã hội

Văn hoá là một trong bốn lĩnh vực hoạt động sống của xã hội: kinh tế,chính trị, văn hoá, xã hội Như thế, văn hoá là một bộ phận của đời sống conngười - lĩnh vực tinh thần của đời sống xã hội Văn hoá là một hệ thống giá trị

xã hội, biểu hiện và phát triển những năng lực bản chất của con người trongquá trình cải tạo tự nhiên - xã hội và làm chủ bản thân Những năng lực ấyđược thể hiện trong hoạt động sáng tạo của con người và trong những kết quảcủa hoạt động đó, nhằm thúc đẩy sự phát triển và hoàn thiện của cá nhân và

xã hội theo hướng Chân - Thiện - Mỹ

Với nghĩa rộng của thuật ngữ văn hoá, trong thời gian qua nhiều tác giả

đã nêu lên những quan niệm và có những cách diễn đạt riêng, song tựu trunglại có thể khái quát thành 4 nội dung cơ bản như sau:

+ Văn hoá theo nghĩa rộng bao gồm cả văn hoá vật chất và văn hoátinh thần.

+ Văn hoá hiểu theo nội dung bao gồm cả khoa học, kỹ thuật, giáo dục,văn hoá nghệ thuật

+ Văn hoá đặt trong phạm vi nếp sống, lối sống, đạo đức, xã hội, vănhoá nghệ thuật

+ Văn hoá xét từ vai trò của nó vừa là kết quả, vừa là nguyên nhân của

sự phát triển xã hội, nó không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực của sựnghiệp xây dựng đất nước

Ở Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào, văn hoá được nghiên cứu từluồng chuyển dịch cư dân Malay O - Pôlinêsian qua đất Lào Nhưng nhữngdấu tích còn lại đều cho biết từ khoảng thế kỷ VIII về trước Nền tảng vănhoá ở Lào là nền tảng văn hoá của cư dân Môn - Khơme? Trên một nềntảng văn hoá Môn - Khơme, người Lào - Thái đã đem tới đây kỹ thuậttrồng lúa nước và một thiết chế xã hội hết sức năng động, thiết chế bản -mường - liên mường, thêm vào đó là nét bao dung, tính chất hoà đồng củaPhật giáo Khi xem xét nền văn hoá của các tộc người Lào, các nhà nghiêncứu thường đặc biệt lưu ý đến ảnh hưởng sâu sắc của Phật giáo trong quátrình hình thành và phát triển văn hoá của nước này “ Phật giáo giữ vai tròrất quan trọng trong đời sống văn hoá tinh thần của nhân dân Lào” Ngôichùa có một vị trí rất quan trọng trong đời sống của cộng đồng bản (làng).Chùa là trường học, là bệnh viện, là nơi tu thân tích cực, là nơi hội hè đìnhđám, là nơi bảo tồn và phát triển văn hoá của cộng đồng Các nhà nghiêncứu Lào nhấn mạnh: “Văn hoá là tổng hoà của sự kết nối giao tiếp và trí tuệ

mà được xã hội đó kế thừa” [43, tr.3]

Trong quá trình phát triển, văn hoá Lào đã tiếp biến và giao lưu với cácnền văn hoá khác Thông qua các quốc gia của người Môn - Khơme, vươngquốc Lạn - xạng của Lào đã tiếp nhận những yếu tố văn hoá Ấn Độ và ảnh

hưởng của văn hoá Trung Hoa do chính dân cư Lào - Thái mang lại để xâydựng nên một nền văn hoá dân tộc độc đáo và đa dạng.

Nhờ so sánh với văn hoá Việt Nam và các nước trong khu vực, các nhànghiên cứu của Lào đã phát hiện ra cơ tầng Đông Nam Á trong văn hoá Lào

và quá trình tích hợp văn hoá tộc người nhất là cư dân Môn - Khơ me vàLào Thái, những nhân tố cơ bản để hình thành nhà nước Lạn - xạng trong

sự tiếp tục với văn hoá Ấn Độ tạo thành một nền văn hoá quốc gia dân tộc

có cấu trúc gồm hai dòng: văn hoá bác học chịu ảnh hưởng từ Ấn Độ trênbiểu tầng qua người Môn, người Khơ me và văn hoá dân gian là dòng đãbảo lưu được những yếu tố bản địa dưới cơ tầng và mối quan hệ tương hỗgiữa chúng để tạo nên sắc thái riêng biệt của nền văn hoá Lào khác vớingười đồng tộc của họ ở Thái Lan

Trong giai đoạn hiện nay, Đảng Nhân dân Cách mạng Lào đã vạch rađường lối văn hoá mới, nhằm xây dựng văn hoá có bản sắc dân tộc, nhân dân

và tiến bộ “lịch sử bản sắc văn hoá Lào đã tồn tại và phát triển trong tiến trìnhgìn giữ và cải thiện đất nước qua nhiều thế hệ…” Tình đoàn kết của nhân dâncác bộ tộc Lào đã trở thành văn hoá của người Lào, là chân lý không thể táchrời được

Trên cơ sở tổng hợp những quan niệm nêu trên, có thể hiểu về văn

hoá như sau: Văn hoá là toàn bộ những thành quả hoạt động sáng tạo của con người trong quá khứ và hiện tại, biểu hiện thành hệ thống các giá trị vật chất và tinh thần của xã hội Hệ thống giá trị có khả năng chi phối đời sống tâm lý và mọi hoạt động của những con người sống trong cộng đồng

xã hội ấy.

Các lĩnh vực đặc thù của đời sống hay của hoạt động con người cũngđược thể hiện bằng các khái niệm văn hoá khác nhau, chẳng hạn, văn hoá laođộng, văn hoá giao tiếp, văn hoá pháp quyền, văn hoá dân chủ… VHCT cũngđược đề cập từ phương diện này

Khái niệm chính trị

Chính trị xuất hiện từ khi xã hội phân chia thành giai cấp và hình thànhnhà nước Thuật ngữ chính trị xuất phát từ tiếng Hy Lạp “Politica” có nghĩa lànhững công việc liên quan tới nhà nước, là nghệ thuật cai trị nhà nước, làphương pháp nhất định để thực hiện các mục tiêu của quốc gia

Trong lịch sử phát triển của xã hội, chính trị đã từng là lĩnh vực hoạtđộng, công cụ của những nhóm xã hội thống trị để buộc những người bị trịphải phục tùng và thực hiện lợi ích của họ Chính trị được coi là đặc quyềncủa tầng lớp “bên trên”, thậm chí là của một “thiên tử” Sau đó, do sự pháttriển của tư tưởng dân chủ, chính trị trở thành công việc của đông đảo quầnchúng Mọi công dân đều có quyền tham gia vào chính trị, tham gia vàocông việc của nhà nước và công việc quản lý xã hội Mức độ và trình độtham gia còn phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, văn hoá, xã hội và công dâncủa từng nước

Từ thời cổ đại cho đến nay, nhiều nhà tư tưởng đã đưa ra nhiềuquan niệm khác nhau về phạm trù chính trị Platon, nhà triết học cổ đại

Hy Lạp, đã xem chính trị là “nghệ thuật cung đình”, liên kết trực tiếpcác chuẩn mực của người anh hùng và sự thông minh, sự liên kết đóđược thực hiện bằng sự thống nhất tư tưởng và tinh thần ái hữu Cũngtheo ông, chính trị là nghệ thuật cai trị, cai trị bằng sức mạnh là độc tài,cai trị bằng thuyết phục mới đích thị là chính trị Theo Max Weber, nhà

xã hội học Đức đầu thế kỷ XX, chính trị là khát vọng tham gia vàoquyền lực hay ảnh hưởng đến sự phân chia quyền lực giữa các quốc gia,bên trong quốc gia, giữa các tập đoàn người trong một quốc gia Chínhtrị là những mong muốn và những tương tác khách quan của cộng đồngngười đối với quyền lực, không phải là hoạt động đeo đuổi quyền lực.Xuất phát từ quan điểm này, một số học giả khác hiểu chính trị là sựkhôn khéo, khả năng đạt được sự phân chia chức năng mà vẫn đảm bảo

duy trì sự tác động qua lại của chúng Tác giả của cuốn: “ Chính trị và Kinh tế Nhật Bản” xem chính trị là hoạt động tìm kiếm những khả năng

áp đặt quyền lực chính trị Các quan niệm trên, tuy có chứa một số nhân

tố hợp lý nhất định nhưng chưa nêu được nội dung cơ bản nhất củaphạm trù chính trị Chính trị là một thực thể tồn tại trong đời sống vớinhững cấp độ khác nhau (cá nhân, cộng đồng, giai cấp, dân tộc, nhânloại) liên quan đến công việc nhà nước

Quan niệm đúng đắn và khoa học về chính trị là quan niệm của C.Mác

và V.I.Lênin Theo C.Mác, chính trị bao giờ cũng gắn liền với giai cấp, giaicấp nào muốn nắm được chính quyền, xoá bỏ xã hội cũ và xây dựng xã hộimới, trước hết phải giành lấy chính quyền:

Giai cấp nào muốn nắm quyền thống trị, ngay cả khi quyềnthống trị của nó đòi hỏi phải thủ tiêu toàn bộ hình thức xã hội cũ và

sự thống trị nói chung, như trong trường hợp của giai cấp vô sản, thìgiai cấp ấy trước hết phải chiếm lấy chính quyền để đến lượt mình,

có thể biểu hiện lợi ích của bản thân mình như là lợi ích phổ biến,điều mà giai cấp ấy buộc phải thực hiện trong bước đầu [7, tr.48].C.Mác đã viết rằng: Tuyệt đối từ bỏ chính trị là không thể được; tất cảcác tờ báo chủ trương từ bỏ chính trị cũng đều làm chính trị Vấn đề chính làlàm chính trị như thế nào và làm loại chính trị gì Thực tiễn trong cuộc sốnghiện đại, sự áp bức chính trị của chính phủ hiện tồn đối với công nhân nhằmmục đích chính trị cũng như xã hội đều buộc giáo dục công nhân dù muốnhay không cũng phải làm chính trị Cổ vũ họ bỏ chính trị, có nghĩa là đẩy họvào vòng tay của chính trị tư sản

Như vậy, bản chất giai cấp của hoạt động chính trị đã được C.Mácxác định rõ ràng: chính trị là hoạt động thực hiện lợi ích giai cấp Nhưnglợi ích giai cấp khác nhau thì mục tiêu chính trị cũng khác nhau Theo V.I.Lênin: “Chính trị có tính logic khách quan của nó, không phụ thuộc vào

những dự tính của cá nhân này hay cá nhân khác, của Đảng này hay Đảngkhác” [16, tr.246] Đây là một quan niệm khẳng định chính trị không phảihình thành theo ý muốn của mỗi người, mỗi Đảng, mà là gắn với điều kiệnlịch sử cụ thể nhất định.

Theo V.I.Lênin: phạm trù chính trị được biểu hiện ở các phương diện sau:

Thứ nhất, chính trị là lợi ích, là quan hệ lợi ích, là đấu tranh giai cấp

trước hết vì lợi ích giai cấp

Thứ hai, cái căn bản nhất của chính trị là việc tổ chức chính quyền,

quyền lực nhà nước, là sự tham gia vào công việc nhà nước, định hướng chonhà nước, xác định hình thức, nội dung, nhiệm vụ của nhà nước

Thứ ba, chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế, là việc xây dựng

nhà nước về kinh tế Đồng thời, chính trị không thể chiếm vị trí hàng đầu sovới kinh tế

Thứ tư, văn hoá là cơ sở để xây dựng nền chính trị tiến bộ.

Thứ năm, chính trị là lĩnh vực phức tạp nhất, nhạy cảm nhất, liên quan

đến vận mệnh hàng triệu người Giải quyết những vấn đề chính trị vừa là khoahọc, vừa là nghệ thuật

Từ đó, có thể rút ra kết luận: chính trị là hoạt động trong lĩnh vực quan

hệ giữa các giai cấp, giữa các dân tộc và các quốc gia trong vấn đề giành giữ, tổ chức và thực thi quyền lực nhà nước, là sự tham gia của nhân dân vào công việc nhà nước và xã hội, là hoạt động chính trị thực tiễn của các giai cấp, các đảng phái chính trị, các nhà nước nhằm tìm kiếm những khả năng thực hiện đường lối và những mục tiêu đã đề ra Đây là quan niệm

tiếp cận chính trị từ hai phương diện cơ bản: chính trị với tư cách là quan

hệ đặc biệt của các chủ thể chính trị liên quan tới vấn đề quyền lực chínhtrị và chính trị với tư cách là hoạt động xã hội đặc thù của các chủ thểchính trị có liên quan tới vấn đề nhà nước

Cùng với sự phát triển của hiện thực chính trị, những kinh nghiệmchính trị được tích luỹ ngày càng phong phú và sâu rộng Người ta thấy rằng,một trong những động lực quan trọng tạo cho xã hội phát triển chính là vănhoá Văn hoá là động lực của sự phát triển xã hội cũng như sự phát triển hiệnthực chính trị Nhu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động chính trị đã khái quáthoá kinh nghiệm chính trị thành lý luận chính trị, từ đó tạo điều kiện cho sựtìm tòi tiếp cận đúng về quan niệm văn hoá chính trị.

Quan hệ văn hoá với chính trị

Văn hoá và chính trị là hai lĩnh vực hoạt động chủ yếu của xã hội loàingười và có quan hệ hữu cơ với nhau, từ đó nảy sinh vấn đề chính trị trongvăn hoá, chính trị với văn hoá và văn hoá trong chính trị

Thứ nhất, vấn đề chính trị trong văn hoá: văn hoá và tư tưởng là cặp

phạm trù sinh đôi, mà chính trị là mặt trực tiếp của hệ tư tưởng Như vậy,chính trị là bộ phận đặc thù trong văn hoá, phản ánh một lĩnh vực hoạt độngphức tạp của xã hội thông qua sự in đậm dấu ấn của mình vào văn hoá theohướng tích cực hoặc tiêu cực, tuỳ thuộc vào sự tiến bộ, cách mạng hoặc lạchậu, phản động của chính trị Sự biểu hiện nổi bật của chính trị trong văn hoáchính là sự tác động của chính trị vào cơ cấu văn hoá của cá nhân hay xã hội

Nó qui định tính giai cấp của các hoạt động và các hiện tượng văn hoá Nhưvậy, văn hoá không thể không mang dấu ấn chính trị đặc biệt là khi xã hội cònphân chia giai cấp, còn đấu tranh dân tộc gắn liền với đấu tranh giai cấp Xácđịnh rõ đặc trưng này, trong sự nghiệp cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ ChíMinh bằng tư tưởng và hoạt động cách mạng của mình đã khơi dậy và tạođược sự phát triển mạnh mẽ trong văn hoá Việt Nam, làm thay đổi về chất vànền tảng văn hoá Việt Nam thông qua việc xác lập các quan hệ giai cấp trong

xã hội và xây dựng lại ý thức chính trị trong văn hoá theo hệ tư tưởng khoahọc và cách mạng – đó là hệ tư tưởng chủ nghĩa Mác – Lênin Có thể nói, xéttrong mối quan hệ với văn hoá (chính trị trong văn hoá, chính trị với văn hoá)

thì chính trị có vai trò kim chỉ nam, mà kim của nó luôn chỉ về sự sáng tạo vànhân văn Cũng như ở Việt Nam, phương hướng phấn đấu, xây dựng nền vănhoá ở Lào phải hướng trực tiếp về nhân dân, là xây dựng nền văn hoá của dân,

do dân, vì dân Chính trị trong văn hoá chính là ở khía cạnh này Chỉ khi giaicấp và đấu tranh giai cấp mất đi thì đấu tranh dân tộc mới mất đi, và khi ấychính trị cũng sẽ không còn, sẽ chỉ còn sự khác biệt về dân tộc trong sự đadạng và phong phú về văn hoá của nhân loại

Thứ hai, vấn đề văn hoá trong chính trị, văn hoá với chính trị: Mọi quan

điểm và đường lối chính trị, công nghệ chính trị và nhân cách chính trị đều là

sự thể hiện trình độ văn hoá của một giai cấp, một tổ chức, một cá nhân trongmột giai đoạn lịch sử nhất định Trong sự phát triển của mình, chính trị chỉđược xem là văn hoá khi gắn với trình độ, năng lực sáng tạo tích cực củacon người trong chính trị, thúc đẩy sự phát triển tiến bộ xã hội Cùng với sựphát triển xã hội, văn hoá trong địa hạt chính trị đã được định hình như mộtvấn đề của nhận thức và thực tiễn khi nhà nước bước vào giai đoạn hiện đạicủa nó Ở Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào, ngay từ những năm đầu hoạtđộng cách mạng và cho đến ngày nay, nhiều giá trị văn hoá của nhân loại,đặc biệt là chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh đã và luôn là

bó đuốc soi đường, làm sáng tỏ nhận thức cách mạng Lào Những conngười cách mạng với lý tưởng xã hội giải phóng áp bức, bóc lột đã hànhđộng và ứng xử hoàn toàn khác với nền văn hoá phong kiến và tư sản

Văn hoá tạo khả năng cho các dân tộc bị áp bức xây dựng tình đoàn kết,vùng dậy với sức mạnh, khả năng sáng tạo và lòng dũng cảm để tiến hành sựnghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp Trong điều kiện Đảng cầmquyền, vấn đề đặt ra là phải làm thế nào để ai cũng hiểu và thấm nhuần lýtưởng tự chủ, độc lập, tự do, phải làm thế nào cho toàn thể quốc dân có tinhthần vì nước quên mình, vì lợi ích chung mà quên lợi ích riêng Đồng thời,phải giúp cho nhà lãnh đạo quản lý và người cầm quyền thực thi quyền lực

thông qua các giá trị văn hoá, đảm bảo các giá trị nhân văn thẩm thấu tronglãnh đạo cầm quyền, trong ứng xử với quần chúng nhân dân, đảm bảo chochính trị và quyền lực chính trị không bị tha hoá, không bị biến dạng… Với

ý nghĩa đó, Chủ tịch Hồ chí Minh nói rằng: “Văn hoá nghệ thuật cũng nhưmọi hoạt động khác không thể đứng ngoài mà phải trong kinh tế và chínhtrị” [23, tr.368 - 369]

Nói tóm lại, văn hoá với chính trị có mối liên hệ chặt chẽ, tác động qualại với nhau Văn hoá phục vụ chính trị, văn hoá đi vào chính trị với tính cách

là động lực và mục tiêu của hoạt động chính trị; chính trị lãnh đạo văn hoá,chính trị gắn liền với văn hoá và sự tồn tại của chính trị khi nó còn là mặt hợp

lý trong văn hoá; văn hoá và chính trị thống nhất hữu cơ với nhau và tác độngqua lại lẫn nhau

Khái niệm văn hoá chính trị

Văn hoá chính trị là một bộ phận, một phương diện văn hoá, xuất hiệntrong lịch sử cùng với sự xuất hiện xã hội có giai cấp Tuy nhiên, khái niệmvăn hoá chính trị mới được bàn luận nhiều ở thời kỳ hiện đại với tư cách làmột khái niệm khoa học Hiện nay có rất nhiều định nghĩa khác nhau về vănhoá chính trị Điều đó có nguyên nhân là do văn hoá chính trị vốn là một hiệntượng xã hội đa diện, phong phú, phức tạp Mặt khác, các nhà nghiên cứu lạinhìn nhận văn hoá chính trị ở nhiều góc độ tiếp cận khác nhau

Khi đưa đạo đức trở thành vấn đề trung tâm học thuyết chính trị củamình, Nho giáo đã mở đầu cho truyền thống tiếp cận văn hoá chính trị tronglịch sử tư tưởng nhân loại Mệnh đề “việc chính trị cốt ở chính tâm của ngườitrị dân” [17, tr.429] là mệnh đề bất hủ của Khổng Tử Khổng Tử rất tin ở sứchấp dẫn và sự tác động của đạo đức Lòng tin ấy còn biểu hiện rõ ở câu:

“Dùng đức là làm chính (chính trị) cũng ví như ngôi sao Bắc cực, ở yên trên

vị trí của mình mà các tinh tú đều châu vào” [20, tr.6] Người Trung Hoa hay

nói “văn trị”, tức muốn nói đến chính trị phải gắn với văn hoá, chính trị cai trịbằng “văn” hướng đến cách cai trị đẹp.

Tiếp nối truyền thống đó, Mạnh Tử đề ra tư tưởng “văn trị giáo hoá”(chính trị gắn với giáo dục) “chính giỏi không thể tranh thủ được dân bằnggiáo giỏi Chính giỏi thì dân sợ, giáo giỏi thì dân yêu Chính giỏi thì được củacải của thiên hạ, của dân; giáo giỏi thì được lòng dân” [19, tr.308]

Khi đề cao đạo đức, Nho giáo đồng thời cũng trao vinh dự và tráchnhiệm cao nhất cho những người “bên trên”, những người “quân tử” “hiền”

“trí” “lao tâm” Đó là những người đưa đường chỉ lối cho thiên hạ, làm mẫumực, nêu gương sáng cho “bên dưới”, cho những “tiểu nhân” “lao lực” Đểlàm tròn trách nhiệm và xứng đáng với danh dự ấy Nho giáo yêu cầu “kẻ caitrị” phải phát huy đúng đắn vai trò của mình đối với bên dưới bằng hai cáchchủ yếu, một là giáo, hai là chính trong một thể thống nhất của hoạt độngchính trị

Ngày nay, các học giả hiện đại coi Platon, Arixtot là những người

mở đầu cho cách tiếp cận văn hoá chính trị trong truyền thống văn hoáphương Tây, “khi các ông đều coi các quan điểm, thái độ cơ bản của conngười đối với quyền lực, đối với việc làm thế nào để quản lý các mối quan

hệ xã hội và đối với vai trò của chính thể với người dân là hết sức quantrọng” [18, tr.364]

Học thuyết chính trị - xã hội của Platon đặc biệt quan tâm đến vấn đềnhà nước cùng với nó là các nhà triết học với tư cách là những người cầmquyền Theo ông, con người chỉ có thể hoàn thiện nhân cách trong một nhànước được tổ chức một cách hợp lý Mục đích của triết học là xây dựng mộtnhà nước lý tưởng và hoàn thiện trong đó những nhà triết học đóng vai tròquan trọng Theo Platon, đó là những con người mà lý tính đóng vai trò chủđạo trong hoạt động Họ luôn hướng tới cảm thụ cái đẹp và trật tự các ý niệm,

khát vọng vươn tới phúc lợi tối cao, tới sự thật và công lý Họ có thể đảmnhận được vai trò lãnh đạo, trị vì xã hội trong nhà nước lý tưởng.

Arixtot coi con người là “động vật chính trị”, muốn nói đến vai tròchính trị trong việc xác định tư cách tồn tại của con người và cũng vì thế màmục đích cao nhất của chính trị là làm sao để mọi người có thể sống và sốngtốt hơn Sứ mệnh của nhà nước, của những nhà cầm quyền không chỉ bảo đảmcho mọi người sống bình thường, mà còn phải làm sao để cho con người sốnghạnh phúc “Mục đích của nhà nước là cuộc sống phúc lợi…, bản thân nhànước là sự giao thiệp của các gia tộc và dân cư nhằm đạt được sự tồn tại mộtcách hoàn thiện và tự lập” [17, tr.207], tức là đạt được một cuộc sống ưu việt,

mà theo ông không chỉ về phương diện của cải vật chất mà còn là đảm bảocông lý

Alexis de Tocqueville được xem là người đặt nền móng cho việcnghiên cứu về văn hoá chính trị ở Mỹ và các nước phương Tây hiện đại khiông đưa các giá trị và văn hoá lên vị trí hàng đầu trong sự phân tích nổi tiếngcủa mình về dân chủ ở nước Mỹ A.Tocqueville xem tục lệ như là “toàn bộtình trạng đạo đức và trí tuệ của mỗi người” và ông đã đặc biệt quan tâm đếncác tục lệ chính trị, những “thói quen tình cảm” và “thói quen tinh thần” đãgiúp cho việc hình thành nên hành vi chính trị của người Mỹ Thậm chí ông

đã viết rằng: “Pháp luật sẽ luôn bị lung lay khi không được các tục lệ hỗ trợ”

Việc nghiên cứu văn hoá chính trị như một lĩnh vực nghiên cứu tươngđối độc lập bắt đầu từ những năm 1950 của thế kỷ XX Thuật ngữ văn hoáchính trị lần đầu tiên được sử dụng vào năm 1956 Công lao của việc táchriêng lĩnh vực nghiên cứu này và nâng nó lên sự thừa nhận khoa học thuộc vềhai nhà chính trị học người Mỹ là G Almond và S.Verba Các ông chú trọngvào việc nghiên cứu hành vi hoạt động chính trị và gắn liền quá trình chính trịvới hành vi của con người Hành vi chính trị là một phần của hành vi xã hộicho nên khi phân tích hành vi chính trị phải gắn chặt với sự xem xét các nhân

tố văn hoá, tâm lý của cá nhân và toàn xã hội Xuất phát từ hành vi chính trịcủa các cá thể, ông định nghĩa: “Văn hoá chính trị là tập hợp các lập trường

và xu hướng cá nhân của những người tham gia một hệ thống nào đó, là lĩnhvực chủ quan làm cơ sở hành động chính trị và làm cho hoạt động chính trị có

ý nghĩa” [11, tr.216]

Năm 1961, khi biên soạn Bách khoa toàn thư khoa học xã hội quốc tế,

nhà chính trị học người Anh L Pye đã đưa ra định nghĩa về văn hoá chính trị:

“văn hoá chính trị là một hệ thống thái độ, niềm tin và tình cảm, nó đem lại ýnghĩa và trật tự cho quá trình chính trị; nó đưa ra tiền đề cơ bản và qui tắc chếước hành vi của hệ thống chính trị; nó bao gồm lý tưởng chính trị và quiphạm vận hành của một chỉnh thể” [11, tr.218] và theo L.Pye: “văn hoá chínhtrị là sản phẩm bao gồm lịch sử tập thể của một hệ thống chính trị và cả lịch

sử đời sống của các cá thể trong hệ thống đó, do đó nó bắt rễ sâu xa trong lịch

sử các sự kiện chung và lịch sử cá nhân” [11, tr.220]

Nhà nghiên cứu chính trị học Nga, giáo sư E.A Đôđin không đồngtình với các học giả phương Tây khi qui văn hoá chính trị về các khuônmẫu nào đó Vì theo ông, điều đó thường mang tính chủ quan của nhànghiên cứu, rất dễ bị nhầm lẫn về bản chất bởi những hiện tượng bề mặt.Theo ông: “văn hoá chính trị là quá trình xã hội hoá chính trị, suy cho cùng

là quá trình phổ cập những giá trị và những qui tắc chính trị nhất định” và

“quá trình xã hội hoá trong chừng mực nào đó đưa đến sự ra đời các thiếtchế xã hội, các giá trị và những chuẩn mực hành vi phù hợp với tiến trìnhphát triển” [9, tr.64-65]

Do sự khác nhau về cách tiếp cận, các nhà chính trị học mác-xít đã

đưa ra nhiều định nghĩa về văn hoá chính trị Trong Từ điển chính trị rút

gọn của Liên xô (trước đây) tác giả cho rằng: văn hoá chính trị là trình độ

và tính chất của những hiểu biết chính trị, những nhận định, những hành vicủa công dân, cũng như nội dung, chất lượng của những giá trị xã hội,

những chuẩn mực xã hội và sự hoàn thiện của hệ thống tổ chức quyền lực,phù hợp với sự phát triển và tiến bộ xã hội, góp phần điều chỉnh hành vi vàquan hệ xã hội [10, tr.228 - 229] Từ đây, văn hoá chính trị còn được xácđịnh bởi nhu cầu, thói quen tham gia một cách tự giác, chủ động vào cáchoạt động chính trị xã hội Nó còn thể hiện ở sự tham gia của cá nhân vào cácsinh hoạt chính trị - xã hội để góp phần hình thành dự luận xã hội, tích cựcđấu tranh chống lại các hành vi gây tổn hại đến lợi ích chung của đời sốngcộng đồng

Các nhà nghiên cứu Việt Nam những năm gần đây tích cực vận dụngphương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh đểxây dựng một quan điểm đầy đủ về văn hoá chính trị Đặc biệt, những quanniệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về xã hội xã hội chủ nghĩa thực sự có ý nghĩaxuất phát điểm cho quá trình tìm tòi, nghiên cứu đó, song cũng cần thấy đâyvẫn còn là một vấn đề mới và phức tạp cả về lý luận cũng như nhận thức.Quan niệm nổi bật nhất và đặc sắc nhất trong tư tưởng Hồ Chí Minh về vănhoá chính trị là xã hội mới phải có con người mới đại diện cho nó: “Muốn cóchủ nghĩa xã hội, phải có con người xã hội chủ nghĩa Muốn có con người xãhội chủ nghĩa, phải có tư tưởng xã hội chủ nghĩa” [25, tr.228] Xây dựng thànhcông con người mới xã hội chủ nghĩa là xác lập cơ sở bền vững của văn hoáchính trị mới Đây là một tư tưởng lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh về văn hoáchính trị Văn hoá chính trị cũng là loại hình văn hoá hướng con người làmviệc thiện, gắn với các lợi ích kinh tế, chính trị, nhưng nó phải là sự hài hoà,

sự liên hiệp giữa cộng động và cá nhân, giữa truyền thống với hiện đại, giữakinh tế và văn hoá, giữa giá trị vật chất và giá trị phi vật chất, giữa bản sắcvăn hoá dân tộc với sự tiếp biến văn hoá quốc tế, trên nền tảng giá trị chân,thiện, mỹ Trên cơ sở quan niệm trên, các nhà nghiên cứu Việt Nam đã đưa ra

nhiều cách diễn đạt về khái niệm văn hoá chính trị Trong đó, một khái niệmvăn hóa chính có tính khái quát chung là:

Văn hoá chính trị là một phương diện văn hoá trong xã hội cógiai cấp, nói lên tri thức, năng lực sáng tạo trong hoạt động chính trịdựa trên nhận thức sâu sắc quan hệ chính trị hiện thực để thực hiệnlợi ích chính trị cơ bản của giai cấp hay của xã hội phù hợp với sựphát triển lịch sử Văn hoá chính trị được phản ánh trong hệ ý thứcchính trị, trong các thiết chế chính trị và trong các giá trị vật chấtcũng như tinh thần do hoạt động chính trị sáng tạo ra [25, tr.29].Tổng hợp các cách tiếp cận khác nhau về VHCT, chúng ta thấy rằngVHCT là một bộ phận của văn hoá dân tộc, phản ánh mối quan hệ biện chứnggiữa văn hoá dân tộc và hoạt động chính trị của các giai cấp; nó chỉ ra tácđộng của một loại hình văn hoá xã hội nhất định đối với hệ thống chính trị vàhành vi chính trị của công dân (bao gồm dân chúng và những người lãnh đạonhà nước) VHCT thể hiện qua sự hiểu biết chính trị, tình cảm chính trị, giá trịchính trị, niềm tin và thái độ chính trị của các công dân đối với các hiện tượngchính trị và hệ thống chính trị

VHCT còn biểu hiện khả năng, mức độ điều chỉnh các quan hệ chính trịphù hợp với truyền thống và những chuẩn mực xã hội do nền văn hoá dân tộctạo ra VHCT phản ánh năng lực sáng tạo vươn tới các giá trị nhân văn tronghoạt động chính trị Các hoạt động này thể hiện ở hệ quan điểm lý luận chínhtrị, lý tưởng và tình cảm chính trị, hệ thống thiết chế và thể chế cùng với cánhân và cộng đồng tham gia vào đời sống chính trị Tinh thần cốt lõi củaVHCT là các giá trị nhân văn trong xử lý chính trị Chính trị có văn hoá hay

xử lý chính trị nhân văn là chính trị giải phóng con người khỏi sự áp bức bóclột về phương diện giai cấp, dân tộc và xã hội, phấn đấu để ngày càng nângcao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân Đó chính là VHCT được xâydựng trên nền tảng của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng HồChí Minh, cùng với việc kế thừa các giá trị trong quan niệm về VHCT của cácnhà nghiên cứu lý luận gần đây, có thể khái quát lại, xét về bản chất VHCT làtổng hoà những giá trị chính trị (cả giá trị vật chất và tinh thần), hoạt độngchính trị thực tiễn của con người sáng tạo ra trong xã hội có giai cấp.

Tóm lại, VHCT là một bộ phận, một phương diện của văn hoá trong xãhội có giai cấp, nói lên chất lượng tổng hợp những giá trị vật chất và tinh thầnvới hạt nhân là các giá trị chính trị nhân văn được con người sáng tạo và sửdụng trong thực tiễn chính trị, để thực thi trong quan hệ về quyền lực chínhtrị, quyền lực nhà nước nhằm thực hiện lợi ích chính trị cơ bản của giai cấphay của nhân dân phù hợp với sự phát triển lịch sử VHCT phản ánh trình

độ trưởng thành nhân cách chính trị của các chủ thể chính trị trong đờisống xã hội

1.2 CẤU TRÚC, ĐẶC ĐIỂM VÀ CHỨC NĂNG CỦA VĂN HOÁ CHÍNH TRỊ 1.2.1 Cấu trúc của văn hoá chính trị

Cấu trúc của VHCT bao gồm những yếu tố, những phương diện hợpthành sau đây:

* Tri thức và những hiểu biết về chính trị

Đây là mặt nhận thức, ý thức chính trị của chủ thể Tri thức bao gồm cảtri thức lý luận và tri thức kinh nghiệm, là trình độ học vấn và những kinhnghiệm được thu nhận, tích luỹ trong quá trình tham gia các sinh hoạt, cáchoạt động chính trị của mỗi cá nhân

Vốn học vấn càng rộng và càng sâu bao nhiêu thì càng thuận lợi bấynhiêu để con người đến với hoạt động chính trị một cách tự giác, có lý trí.Song chính trị không chỉ cần đến những tri thức lý thuyết mà quan trọnghơn là sự tham gia trực tiếp vào hoạt động trong các phong trào chính trị,trong đời sống chính trị thực tiễn Do đó, kinh nghiệm chính trị, vốn sống,

sự thực hành trực tiếp các công tác chính trị sẽ đem lại cho mỗi người

những hiểu biết thực chất về chính trị Tri thức lý luận chính trị có vị tríđặc biệt trong tổng số những tri thức mà con người nắm được, thâu tháiđược, bởi nó giúp ích trực tiếp cho con người hiểu biết, giác ngộ về chínhtrị, hình thành học vấn về chính trị, phẩm chất năng lực của cá nhân tronghoạt động chính trị Tích luỹ tri thức phải gắn liền với tích luỹ kinh nghiệmthực tiễn Chỉ như vậy tri thức mới giúp cho sự hình thành phương pháp vàtrau dồi bản lĩnh sáng tạo của cá nhân, đặc biệt ở những cán bộ lãnh đạo,quản lý chủ chốt.

* Tình cảm và đạo đức cách mạng

Nếu tri thức và học vấn nói chung là chất liệu đem lại sự hiểu biết, tạonên mặt nhận thức lý tính, lý trí của chính trị thì tình cảm và phẩm chất đạođức đóng vai trò hình thành động lực thúc đẩy hành động chính trị, tạo nênđộng cơ chính trị của mỗi người Tri thức chính trị chưa thể là văn hóa chínhtrị, tri thức chính trị không chỉ trở thành phương pháp mà còn phải chuyểnhoá thành xúc cảm, tình cảm Đó phải là trạng thái tình cảm tích cực, là tìnhcảm cách mạng mà người hoạt động chính trị cần phải có

Tình cảm là một trong những động lực mạnh mẽ đối với con người,thúc đẩy họ hành động để đấu tranh bảo vệ chân lý, giữ vững niềm tin Tìnhcảm vừa thuộc về đời sống tâm lý, đời sống tinh thần của cá nhân, vừa có cơ

sở từ sự hiểu biết lý trí khoa học Hiểu biết đúng đắn và sâu sắc giúp cho conngười có tình cảm bền vững, có ý chí và nghị lực để tự mình vươn tới cái tốt,cái cao cả, vượt qua cái xấu, cái tầm thường, vị kỷ, vụ lợi thấp hèn của chủnghĩa cá nhân

Sức mạnh chủ yếu để đấu tranh và chiến thắng chủ nghĩa cá nhân là sứcmạnh của đạo đức, của ý chí và nghị lực cách mạng mà ngọn nguồn của nóbắt đầu từ những gì tốt đẹp, lành mạnh, bền vững của tình cảm, đặc biệt làtình cảm đạo đức

* Lý tưởng chính trị và niềm tin khoa học

Lý tưởng không chỉ là động lực kích thích hoạt động chính trị mà cònđóng vai trò quan trọng trong việc lựa chọn phương thức, phương tiện hoạtđộng chính trị Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: “Không có gì quý hợn độclập tự do” là lý tưởng cao cả của các đồng chí chiến sỹ, đồng bào đã dũngcảm hi sinh trong cuộc đấu tranh, nhất là cuộc chiến đấu với quân thù Lýtưởng cách mạng của giai cấp công nhân và cuộc cách mạng do giai cấp đótiến hành với sự tham gia đông đảo của quần chúng dưới sự lãnh đạo củaĐảng là xây dựng chế độ xã hội chủ nghĩa

Thực tế cách mạng Lào đã chứng minh rằng, mục đích cuối cùng và caonhất của cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở Lào trước đây là thựchiện mục tiêu lý tưởng độc lập dân tộc Gần nửa thế kỷ qua nhân dân các bộtộc Lào dưới sự lãnh đạo của Đảng nhân dân cách mạng Lào đã đấu tranhkiên trì và không mệt mỏi, nhiều đồng bào, chiến sỹ đã hi sinh cả cuộc sốngcủa mình cho lý tưởng đó Hiện nay toàn Đảng, toàn dân Lào đang ra sứcphấn đấu thực hiện mục tiêu lý tưởng dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng,dân chủ, văn minh

Niềm tin chính trị được hình thành trên cơ sở khoa học, mang tính tựgiác sẽ giúp con người định hướng đúng trước những quan hệ chính trịphức tạp, thường xuyên biến đổi, thúc đẩy con người hành động phù hợpvới lý tưởng chính trị và những chuẩn mực chính trị mà xã hội đặt ra

Truyền thống chính trị, các giá trị tiêu biểu của văn hoá chính trị

Truyền thống chính trị là các giá trị tiêu biểu của văn hoá chính trị kếttinh trong truyền thống lịch sử, truyền thống văn hoá của dân tộc, trong di sảnvăn hoá của loài người qua các thời đại được kế thừa, vận dụng vào chính trị.Đây là nhân tố không thể thiếu được để xây dựng nền văn hoá chính trị hiệnđại và đương đại của chúng ta

Thời đại ngày nay, khi mà sự giao lưu, tiếp biến giữa các nền văn hoángày càng trở nên cần thiết và diễn ra mạnh mẽ thì những giá trị truyền thốngcủa một dân tộc là căn cứ, tiêu chí để phân biệt bản sắc của dân tộc này vớidân tộc khác, không chỉ trong văn hoá chính trị mà ngay trong lĩnh vực chínhtrị Khi nào ý thức dân tộc, tinh thần yêu nước, tinh thần tự lực, tự cường củamột dân tộc được củng cố vững mạnh, khi ấy dân tộc đó mới có khả năng mởrộng quan hệ quốc tế, tiếp thu tinh hoa văn hoá của thời đại Việc trao đổi tiếpthu tinh hoa văn hoá của nhân loại, bổ sung cho bản sắc dân tộc vững mạnh

và phong phú, có khả năng góp phần làm cho văn hoá thế giới ngày càngthêm phong phú

Những phương tiện chính trị, chuẩn mực, phương thức tổ chức và hoạt động của quyền lực chính trị

Hình thức tổ chức quyền lực nhà nước, cơ chế vận hành và mô hình tổchức bộ máy, các thiết chế chính trị, thông tin và các phương tiện, các hìnhthức thông tin; đào tạo nhân lực cho bộ máy quyền lực, các vấn đề kỹ thuật -công nghệ chính trị… nói lên trình độ khoa học và nghệ thuật của chính trị,nhằm đáp ứng yêu cầu của hoạt động chính trị thực tiễn đều là những nhân tốtham gia và cấu trúc văn hoá chính trị

Dưới một giác độ tiếp cận khác, một trong những yếu tố cấu thành vănhóa chính trị là các chuẩn mực chính trị Chúng được các nhóm, các cá nhânhay giai cấp sử dụng trong cuộc đấu tranh giành quyền lực và thực thi quyềnlực Các chuẩn mực chính trị, trái lại cũng góp phần định hướng và điều chỉnhhành vi của các chủ thể chính trị Các chuẩn mực này ngoài việc khuyếnkhích sự ủng hộ tự nguyện của dân chúng, chúng còn được bảo vệ bằng bộmáy trấn áp, các chế tài pháp luật

Chuẩn mực chính trị thường tồn tại trong 3 lĩnh vực thực tiễn của chínhtrị - xã hội: thứ nhất, trong các quy phạm pháp luật xử lý quan hệ giữa các

giai cấp, các tập đoàn người trong xã hội; quan hệ giữa người nắm quyền lựcchính trị và người bị trị, quan hệ giữa Nhà nước và công dân; thứ hai trongquan hệ xã hội quy định nguyên tắc hoạt động của nó; thứ ba, trong nhận thứctình cảm đối với các tiêu chí chính trị

Chuẩn mực chính trị phụ thuộc vào mức độ phát triển xã hội và mức

độ văn hoá chung của xã hội Trong mỗi quốc gia, mỗi nền văn hoá chínhtrị cụ thể đều có những chuẩn mực chính trị cơ bản và những mục đíchchính trị phát sinh từ chuẩn mực chính trị cơ bản, ví dụ, ở nước Lào, ĐảngNhân dân Cách mạng Lào là Đảng duy nhất cầm quyền lãnh đạo toàn diện

và tuyệt đối nhà nước và các lĩnh vực của đời sống xã hội Đây là tiêu chíhiến định và tính duy nhất dẫn tới các tiêu chí chính trị phát sinh như: mọichủ trương, chính sách của Nhà nước là nhằm cụ thể hoá cương lĩnh, sáchlược của Đảng

Hệ tư tưởng, đường lối và các quyết sách của giai cấp cầm quyền

Hệ tư tưởng chính trị phản ánh khái quát lợi ích của giai cấp cũng nhưphương thức, con đường để thực hiện lợi ích cơ bản của giai cấp, của liênminh giai cấp hoặc nhân dân nói chung Giai cấp nào cầm quyền thì hệ tưtưởng của giai cấp đó được sử dụng và truyền bá một cách có ý thức vào đờisống xã hội, trở thành hệ tư tưởng thống trị của xã hội đó Nền chính trị vàvăn hoá chính trị mà chúng ta xây dựng mang bản chất giai cấp công nhân,thấm sâu trong toàn bộ nội dung của nó là hệ tư tưởng khoa học tiên tiến vàcách mạng, phản ánh vai trò và sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

Hành vi của chủ thể chính trị

Hành vi thể hiện trong hoạt động, qua hoạt động Đó là hành động, việclàm, là sự giao tiếp, ứng xử, là sự phản ứng, tranh luận, đối thoại mà conngười chính trị thể hiện ra với tư cách là chủ thể hành động

Nói đi đôi với làm, nhận thức đi liền với hành động, mục đích gắn liềnvới phương tiện, động cơ đi cùng với hiệu quả,… tất cả thể hiện rất rõ ở hành

vi, nói rộng ra là cả lối sống và nhân cách chính trị Hành vi chính trị là kếtquả tổng hợp của các nhân tố cấu thành văn hoá chính trị thông qua sự tácđộng và chuyển hoá, từ tri thức với tình cảm, tới lý tưởng và niềm tin, dẫn tớihành động chính trị thực tiễn.

Đó là lô gic hình thành văn hoá chính trị mà đồng thời cũng là kết quảthực hành văn hoá chính trị trong hoạt động thực tiễn của con người Điều nàyđược thể hiện đặc biệt rõ ở những nhà hoạt động chính trị chuyên nghiệp,những thủ lĩnh chính trị, những nhà lãnh đạo và quản lý Để có thể tương tác

và hoạt động có hiệu quả trong xã hội, bất cứ một cá nhân nào, với tư cáchcon người chính trị, dù là một công dân bình thường hay một cán bộ có trọngtrách, có vị thế xã hội và đảm nhiệm những chức vụ lớn như các lãnh tụ, cácchính khách đều phải chú ý rèn luyện, trau dồi và thực hành văn hoá chính trịtheo cấu trúc nêu trên

Phạm vi hoạt động càng rộng, nhiệm vụ thực thi càng phức tạp, trọngtrách và cương vị xã hội càng lớn thì yêu cầu về văn hoá chính trị đối vớingười đó càng cao, càng đòi hỏi không chỉ trình độ mà còn là kinh nghiệm vàbản lĩnh, uy tín và ảnh hưởng xã hội người đó, tức là toàn bộ văn hoá chínhtrị, nhân cách chính trị của họ

Đối với văn hoá chính trị của một tổ chức, ví dụ như văn hoá chính trịcủa Đảng hay một tổ chức đảng, văn hoá chính trị của Nhà nước hay của một

cơ quan nhà nước, văn hoá chính trị của một đoàn thể, một tập thể,… thìchất lượng của nó là tổng hợp các chất lượng của từng thành viên của nó,của người lãnh đạo, hay tập thể ban lãnh đạo Trình độ, bản lĩnh, đạo đức

và nhân cách nói chung của người đứng đầu, đặc biệt là thái độ ứng xử,tinh thần của người đó trong tập thể có một ảnh hưởng to lớn, quyết địnhmột phần lớn bầu không khí dân chủ và văn hoá chính trị của tập thể đó.Ngoài ra, trình độ tổ chức và kỷ luật là giá trị và hiệu lực thực tế của nhữngnguyên tắc, những quy chế được thực thi trong tập thể, mối liên hệ mật

thiết của tổ chức xã hội, với dân cũng có vai trò nổi bật đối với sự hìnhthành, sự phát triển văn hoá chính trị trong tập thể và tổ chức

1.2.2 Đặc điểm văn hoá chính trị

Tính giai cấp của văn hoá chính trị

Văn hoá chính trị hình thành trong thực tiễn đấu tranh giai cấp, do đó

nó luôn bị chi phối bởi thế giới quan, hệ tư tưởng, những quan điểm chính trịcủa giai cấp nhất định và nó phục vụ lợi ích của mỗi giai cấp Không bao giờ

có những giá trị chính trị chung chung Chính trị và công việc nhà nước đều làphạm vi hoạt động gắn với những quan hệ quyền lực Do vậy, bất cứ hành vinào của chủ thể chính trị khi đã chịu sự điều hành của các chuẩn giá trị vănhoá chính trị cũng là hành vi hướng tới hiện thực hóa lợi ích giai cấp và bảo

vệ lợi ích giai cấp ấy một cách nhân văn

Tuy quan trọng, nhưng tính giai cấp không phải là thuộc tính duy nhấtcủa văn hoá chính trị Tính dân tộc và tính nhân loại luôn tồn tại trong vănhoá chính trị của từng giai cấp Đặc biệt trong bối cảnh của thế giới hiện đạimối quan hệ giữa tính giai cấp, tính dân tộc và tính nhân loại càng gắn bó chặtchẽ hữu cơ hơn Tính dân tộc luôn gắn liền với tính nhân loại và tính giai cấp,trong mối quan hệ này, thì quan hệ dân tộc – nhân loại là trường cửu, giai cấp

dù tồn tại lâu thì cũng chỉ là phạm trù lịch sử Như vậy, giá trị văn hoá chínhtrị chỉ thống nhất với giá trị văn hoá khi mà giai cấp – chủ thể chính trị của

nó đại diện cho phương thức sản xuất mới, cho xu thế vận động và pháttriển phù hợp với tiến bộ xã hội Do đó, tác động của giai cấp và đấu tranhgiai cấp vào văn hoá của một dân tộc tuỳ thuộc vào từng biến động của lịch

sử, tác động tới bước đi của nền văn hoá chứ không quyết định bản chấtcủa nền văn hoá dân tộc

Để phát triển bền vững theo hướng duy trì bản sắc văn hoá dân tộc,vừa không đi ngược lại giá trị nhân loại, cần phải kết hợp nhuần nhuyễn

tính giai cấp, tính dân tộc và tính nhân loại trong văn hoá nói chung và vănhoá chính trị nói riêng Việc phát huy văn hoá dân tộc chung chung, thoát

ly khỏi định hướng giai cấp trong lĩnh vực văn hoá là một sai lầm Sự mấtcảnh giác đối với chiến lược (diễn biến hoà bình) về văn hoá cũng chính là(tự diễn biến hoà bình) Mặt khác, trong khi khẳng định tính giai cấp củavăn hoá chính trị không được đối lập giữa giai cấp – cộng đồng – nhân loại,nếu không sẽ rơi vào quan điểm giai cấp cực đoan Để đạt đến văn hoáchính trị thì phải vừa sử dụng những giá trị giai cấp, vừa phải sử dụng giátrị cộng đồng và nhân loại

Tính lịch sử cụ thể của văn hoá chính trị

Văn hoá chính trị bị quy định bởi những điều kiện khách quan và nhân

tố chủ quan Hai nhân tố này có nội dung, tính chất và phương thức quy địnhkhác nhau trong các thời kỳ lịch sử khác nhau

+ Văn hoá chính trị không chỉ là kết quả của sự phát triển của nhận thứcchính trị và hoạt động chính trị sáng tạo của nhiều chủ thể văn hoá chính trị ởcác nước khác nhau và các dân tộc khác nhau, mà còn gắn liền với các nềnchính trị khác nhau Có văn hoá chính trị của giai cấp nắm quyền lực nhànước đặc trưng cho mỗi nền chính trị, nhưng bản thân sự tồn tại của mỗi nềnchính trị lại không vĩnh viễn mà luôn có sự thay đổi kế tiếp nhau trong lịch

sử, nên văn hóa chính trị cũng thay đổi theo

+ Hơn nữa, văn hoá chính trị không phải là một hiện tượng biệt lập, sựxuất hiện và phát triển của nó nằm trong mối quan hệ mật thiết, biện chứngvới lịch sử, nó chịu sự chi phối của những điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội.Khi các yếu tố này thay đối thì văn hoá chính trị có thay đổi

+ Văn hoá chính trị còn gắn liền với hiện tượng tâm lý xã hội của chủthể (nhất là phương diện cá nhân) Cùng tiếp cận giá trị, nhưng tính khí và khíchất khác nhau sẽ tạo nên những quyết định hành vi, quyết định hoạt độngchính trị của các chủ thể khác nhau

Tính lịch sử cụ thể của văn hoá chính trị còn thể hiện dưới khía cạnh,trong các điều kiện lịch sử khác nhau, tính chất, nội dung, mức độ phát triểncủa văn hoá chính trị luôn có sự vận động Điều đó ảnh hưởng đến nhữngthay đổi trong nhân cách xã hội của con người.

Văn hoá chính trị mang tính kế thừa

Tính kế thừa của văn hoá chính trị trong sự phát triển được kết tinh từnhững thành tựu văn hoá, những di sản tinh thần của thời đại, của truyềnthống, kết hợp với kinh nghiệm thực tiễn, từ đó làm cho văn hoá chính trịkhông ngừng được nâng lên

Trong văn hoá chính trị truyền thống, các thế hệ ông cha cũng đã để lạicho đời sống chính trị hiện tại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu Trong quátrình vận động và phát triển, các giá trị truyền thống này không mất đi Chúnghoá thân vào các giá trị của thời sau theo quy luật kế thừa và tái tạo

Như vậy, trong chính trị cũng luôn có sự kế thừa về mặt giá trị Cácgiá trị trước trở thành truyền thống khi được các thế hệ sau lựa chọn, tiếpnhận và phát triển, đó chính là quan hệ giữa truyền thống và hiện đại Sựthích nghi của giá trị cũ đối với sự thay đổi của thời đại là biểu hiện tínhliên tục của văn hoá

Văn hoá chính trị mang tính đa dạng

Hệ tư tưởng là nhân tố cốt lõi nhất của văn hoá chính trị, nhưng trongmỗi hình thái kinh tế - xã hội nhất định, kết cấu giai cấp rất phức tạp và khôngthuần nhất; cho nên hệ tư tưởng của giai cấp không đồng nhất Do đó, trongmỗi nền chính trị, văn hoá chính trị không thuần nhất Do đối lập về lợi íchnên các giai cấp thường có hệ tư tưởng đối lập chi phối văn hoá của giai cấptương ứng, tạo nên bức tranh đa dạng của văn hoá chính trị Bên cạnh văn hoáchính trị của giai cấp nắm giữ quyền lực nhà nước còn có văn hoá chính trịcủa các giai cấp và giai tầng khác trong xã hội

1.2.3 Chức năng của văn hoá chính trị

Văn hoá chính trị có những chức năng rất quan trọng trong việc nângcao chất lượng của chủ thể chính trị nói chung, của đội ngũ cán bộ nói riêng.Văn hoá chính trị có nhiều chức năng cơ bản sau:

Chức năng điều chỉnh, định hướng cho hành vi và các quan hệ xã hội,

nâng cao nhận thức, giáo dục chủ thể chính trị

Văn hoá chính trị có vai trò to lớn trong việc điều chỉnh các quan hệcon người với con người, con người với xã hội trong đời sống chính trị Trongquá trình điều chỉnh một mặt nó dựa vào những chuẩn mực giá trị, mô hìnhchính trị để điều chỉnh hành vi, hành động của chủ thể phù hợp với cái tốt, cáiđúng Mặt khác, nó tăng cường khả năng tự điều chỉnh của các chủ thể phùhợp, hài hoà với lợi ích của các chủ thể khác, với lợi ích xã hội

Với tầm cao của văn hoá chính trị, giới cầm quyền có thể kịp thờiphát hiện ra những điểm nóng chính trị - xã hội, nhằm đưa ra những biệnpháp hữu hiệu để chủ động (tháo ngòi nổ), làm dịu đi các xung đột xã hội,giữ vững ổn định chính trị Trong những tình huống chính trị, văn hoáchính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thiếu nó người ta có thể làm chonhững quan hệ vốn bình thường hoặc ít gay cấn lại trở nên căng thẳng, gaygắt, nóng bỏng thậm chí đối đầu

Vai trò điều chỉnh của văn hoá chính trị chủ yếu thực hiện thôngqua các chuẩn giá trị của nó với nhiều thang bậc và phạm vi khác nhau

Có những chuẩn giá trị mà ý nghĩa và vai trò điều chỉnh của nó chỉ mangtính nhất thời, đặc biệt là những chuẩn giá trị củng cố quan hệ giữa cácđảng phái chính trị, giữa các nhóm xã hội lớn khác nhau thường do sự cânnhắc về mặt chiến lược hoặc chiến thuật, do lợi ích của hoàn cảnh và thời

cơ qui định Nhưng cũng có bộ phận các chuẩn giá trị chính trị, thườnggọi là các nguyên tắc chính trị, mang tính bền vững, bởi những nguyên tắc

này thường quyết định vận mệnh chính trị của một chủ thể nào đó Xa rời,

từ bỏ nguyên tắc ấy có nghĩa là đời sống chính trị, quyền lợi chính trị củachủ thể đó cũng không còn nữa Chẳng hạn, Đảng nhân dân cách mạngLào là Đảng cầm quyền, Đảng lãnh đạo hoạt động chính trị, luôn giữ vữngcác nguyên tắc chính trị của mình Chủ nghĩa Mác – Lênin là nền tảng tưtưởng và là kim chỉ nam cho mọi hoạt động Đảng là một tổ chức chặt chẽtrên nguyên tắc tập trung dân chủ; Đảng là đại biểu trung thành với lợi íchcủa giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc Nhà nướcLào dưới sự lãnh đạo của Đảng là Nhà nước của dân, là những nguyên tắcchính trị cho mọi hoạt động của Đảng Đảng không bao giờ xa rời nhữngnguyên tắc này

Chức năng tổ chức và quản lý xã hội

Văn hoá chính trị đóng vai trò quan trọng trong quản lý và tổ chức xãhội, là kết quả của hoạt động sáng tạo của con người trong quá trình thực hiệnhoá mục tiêu, lý tưởng chính trị trong những điều kiện kinh tế chính trị xã hội

Văn hoá chính trị đối với việc xây dựng và phát triển kinh tế: Ngày nay,

sự phát triển kinh tế - xã hội không chỉ là bắt nguồn từ sức mạnh kinh tế màcòn phụ thuộc vào sức mạnh của văn hoá nói chung, văn hoá chính trị nóiriêng Hiệu quả của nền kinh tế phụ thuộc ngày càng nhiều vào trình độ pháttriển của khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo, vào các giá trị tinh thầncủa xã hội, các thể chế chính trị, vào trình độ, năng lực, phẩm chất của nhữngcon người chính trị, đặc biệt là giới cầm quyền, văn hoá là nhân tố quan trọngcủa kinh tế, một nhân tố qui định bên trong của hoạt động sản xuất Kinh tếkhông tự mình phát triển, nếu thiếu nền tảng văn hoá, văn hoá chính trị trong

nó và tác động vào nó

Hiện nay, hàm lượng trí tuệ kết tinh trong sản xuất ngày càng cao; điều

đó cho thấy sự tăng trưởng kinh tế ngoài tác động điều tiết và quản lý của nhànước, còn chịu sự chi phối của khoa học, giáo dục, đào tạo, những sách lược,

chiến lược chính trị cho sự phát triển kinh tế, đó chính là văn hoá và văn hoáchính trị trong sản xuất kinh doanh.

Vai trò của văn hoá, văn hoá chính trị đối với sự phát triển kinh tế còn ởnhững giá trị đạo đức, tinh thần; nhờ những giá trị đó mà văn hoá và văn hoáchính trị góp phần hạn chế những mặt trái của kinh tế thị trường như: nguy cơcon người bị tha hóa trong lối sống thực dụng, vị kỷ, chủ nghĩa cá nhân…

Văn hoá chính trị đối với việc giải quyết vấn đề chính trị: Ý thứcchính trị, các thiết chế quản lý chính trị, hoạt động chính trị thực tiễn, đềuliên quan đến văn hoá chính trị, đều thể hiện trình độ văn hoá chính trị củamột lực lượng xã hội, một giai cấp, một tổ chức hay một cá nhân nào đó.Bản thân đời sống chính trị là một hệ thống các giá trị văn hoá chính trị, vìcác chủ thể chính trị sử dụng các giá trị văn hoá chính trị đó như thế nào,

có phát huy được vai trò của các giá trị văn hoá chính trị trong việc giữvững nền chính trị và sự ổn định chính trị của mình hay không Như vậy,phải làm cho các giá trị văn hoá chính trị in dấu trong chế độ chính trị, đểgiữ vững ổn định chính trị

Văn hoá chính trị đối với việc giải quyết các vấn đề xã hội: Mục đíchcủa quá trình xây dựng và phát triển đất nước Lào là thực hiện (dân giàu,nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ, văn minh) giá trị văn hoá góp phầnngăn ngừa, hạn chế cái ác, cái xấu, cái sai, hướng con người vươn đến tínhnhân văn trong giải quyết các mối quan hệ xã hội

Tầm cao văn hoá chính trị là điều kiện tốt để giải quyết các vấn đề xãhội Thực hiện sự công bằng xã hội luôn phải lấy giá trị văn hoá làm mục tiêu,công bằng xã hội đầy đủ nhất cũng dựa trên nền tảng chân, thiện, mỹ Nếu đốilập giá trị văn hoá với công bằng xã hội, tách văn hoá khỏi công bằng xã hộiđều dẫn đến bất công

Nước Lào tuy còn nghèo, kinh tế phát triển chưa cao, nhưng vớiphương châm “toàn cầu hoá phải mang một gương mặt và trái tim con người,

con người là trọng tâm của phát triển”, Đảng và Nhà nước Lào đã cố gắngtham gia nhiều chương trình giải quyết các vấn đề xã hội như: chính sách xoáđói giảm nghèo, mặc dù chưa đạt ở mức cao, nhưng những việc đó đã gópphần thực hiện các chỉ tiêu phát triển xã hội, đặc biệt càng khẳng định sựquan tâm của Đảng và Nhà nước đối với sự phát triển xã hội.

Văn hoá chính trị góp phần đẩy mạnh quá trình xã hội hoá chính trị

trong mọi hoạt động của chủ thể chính trị Chức năng này thể hiện kết quảtổng hợp của quá trình vận động của các nhân tố cấu thành văn hoá chính trịtrong từng cá nhân, tập thể và cộng đồng Sự xâm nhập của văn hoá chính trịvào từng chủ thể sẽ làm nảy sinh trong họ nhu cầu và khả năng tham gia mộtcách tích cực, chủ động và tự giác vào các quá trình chính trị Trên qui mô xãhội, văn hoá chính trị có vai trò to lớn trong việc hình thành và hoàn thiện các

cơ chế thu hút quần chúng nhân dân tích cực tham gia hoạt động chính trị,làm cho cuộc sống phát triển tốt đẹp hơn

Giá trị văn hoá chính trị là một phương diện xã hội, là mục tiêu phấnđấu của một cộng đồng, do đó, chúng tạo thành bản chất của một chế độ xãhội và qui định các ứng xử phù hợp với mục tiêu của xã hội Nó biến giá trị cánhân thành giá trị xã hội, nhờ đó, mọi ý thức hành vi chính trị trở thành nếpsống, thói quen, thành nhu cầu không thể thiếu được trong cuộc sống hàngngày của chủ thể, không chịu sự áp đặt, cưỡng bức nào Trong xã hội có trình

độ chính trị cao, mỗi cá nhân công dân ý thức được vị trí của mình trong hệthống quản lý chính trị của xã hội, đồng thời xã hội cũng hình thành và hoànthiện cơ chế để mỗi cá nhân công dân tham gia một cách tích cực, tự giác vàocông việc nhà nước và xã hội

Chức năng đánh giá và dự báo chính trị

Chức năng đánh giá của văn hoá chính trị thể hiện qua thái độ của cácchủ thể văn hoá chính trị đối với một hiện tượng, một sự kiện, một quá trìnhchính trị nào đó Trên cơ sở nhận thức, chủ thể đánh giá các hiện tượng trong

đời sống chính trị và lựa chọn cho mình những hành vi theo đánh giá ấy Nhưvậy, văn hoá chính trị kết hợp với khả năng chủ quan của mỗi chủ thể là cơ sởcho các đánh giá chính trị Nhờ khả năng đánh giá các hiện tượng và các quátrình chính trị, trên cơ sở những tri thức và định hướng chính trị, các chủ thể

có thể dự báo được sự phát triển của chúng trong tương lai Khả năng dự báonày là một phần quan trọng trong nhận thức văn hoá chính trị của mỗi chủthể, nếu dự báo chính xác, thì hành vi của họ có ý nghĩa to lớn trong việchướng tới mục tiêu đề ra

Tóm lại: Nhận thức về bản chất của văn hoá chính trị, cấu trúc, đặc

điểm và chức năng của văn hoá chính trị là cơ sở lý luận, quan điểm nền tảngrất cần thiết cho việc nhận thức về thực trạng văn hoá chính trị của cán bộlãnh đạo tỉnh Khăm Muộn giai đoạn hiện nay

Chương 2 THỰC TRẠNG VĂN HOÁ CHÍNH TRỊ CỦA CÁN BỘ LÃNH ĐẠO

TỈNH KHĂM MUỘN HIỆN NAY

2.1 CƠ SỞ HÌNH THÀNH VĂN HOÁ CHÍNH TRỊ CỦA CÁN BỘ LÃNH ĐẠO TỈNH KHĂM MUỘN HIỆN NAY

Hệ thống chính trị ở Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào được phân chiathành hai cấp: Cấp Trung ương và cấp địa phương Cấp địa phương gồm cótỉnh, huyện và bản Hệ thống chính trị được xây dựng đồng bộ từ trên xuốngdưới với chức năng đã được quy định cụ thể trong hiến pháp và các đạo luật,dưới sự lãnh đạo của Đảng Nhân dân cách mạng Lào Văn hoá chính trị củacán bộ lãnh đạo ở tỉnh Khăm Muộn chịu sự tác động của nhiều nhân tố: đó lànhững điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, văn hoá truyền thống và môitrường chính trị của Lào nói chung và tỉnh Khăm Muộn nói riêng

2.1.1 Điều kiện tự nhiên

Tỉnh Khăm Muộn nằm ở miền trung nước Cộng hoà Dân chủ Nhândân Lào Tỉnh có diện tích 16.315 km2, phía Bắc giáp tỉnh Bo Li Khăm Xay,dài khoảng 162 km, phía Nam giáp tỉnh Xa Van Na Khệt, dài khoảng 174

km, phía Đông giáp tỉnh Quảng Bình và Hà Tĩnh (nước Cộng hoà xã hội chủnghĩa Việt Nam) dài khoảng 237 km Phía Tây giáp với Vương quốc TháiLan, tỉnh Na Khom Pa Nôm với ranh giới được xác định bởi sông Mê Kôngdài khoảng 153 km

Địa hình tỉnh Khăm Muộn rất đa dạng Phía Tây là đồng bằng Phía Đôngrất nhiều dãy núi và cao nguyên xen kẽ nhau, núi đồi phần lớn tập trung ở 5huyện: Na Kai, Nhôm Ma Lạt, Ma Ha Xay, Xay Bua Thông, và Bua La Pha.Điểm thấp nhất so với mặt biển là 100 m cao nhất là 1353 m Nói chung tỉnhKhăm Muộn phân chia thành hai vùng; vùng miền núi và vùng đồng bằng.Vùng miền núi chiếm 53,3% của diện tích và vùng đồng bằng chiếm 46,3%

Về khí hậu, tỉnh Khăm Muộn thuộc vùng đất nhiệt đới gió mùa Đông

và Tây, làm cho lượng mưa nhiều, độ ẩm cao, hàng năm có hai mùa rõ rệt,mùa mưa và mùa khô Mùa mưa bắt đầu từ tháng 4 đến tháng 11, mùa khô từtháng 12 đến tháng 3 (dương lịch) Khí hậu thấp nhất 17oC, cao nhất 35oC Vềsông ngòi, tỉnh Khăm Muộn có khá nhiều nguồn nước, trong đó có sông lớnnhất là sông Mê Kông, Xê Băng Phay, Nạm Dôn Ngoài ra còn có sông suối

và hồ ao, thác, cung cấp nguồn nước và tạo thuận lợi cho việc chăn nuôi,trồng trọt và thiết lập các công trình thuỷ điện, thuỷ lợi phục vụ cho phát triểnkinh tế

Về rừng: Tỉnh Khăm Muộn có diện tích rừng chiếm 47% trong đó córừng bảo vệ quốc gia ba vùng, với diện tích 577.000 ha Có rừng khai thác282.000 ha và có núi đá quý, núi đá di tích lịch sử tự nhiên Diện tích trồngrừng cả tỉnh khoảng 10.857 ha, phần lớn là cây cao su và gỗ công nghiệpkhác, có sự đầu tư của nước ngoài và trong nước

Tỉnh Khăm Muộn với vị trí địa hình hiểm trở và giàu tiềm năng kinh tế,đang đặt ra yêu cầu cho đội ngũ cán bộ của Tỉnh vừa phải có trình độ nănglực, chuyên môn, biết tập trung nguồn lực để khai thác tiềm năng; đồng thờivừa phải có bản lĩnh chính trị, tâm huyết và thuỷ chung với sự nghiệp cáchmạng và sự nghiệp phát triển của tỉnh Mặt khác, Khăm Muộn có vị trí chiếnlược về kinh tế của đất nước và an ninh biên giới, một trong các tỉnh trọngđiểm mà các thế lực thù địch đã và đang âm mưu thực hiện chiến lược diễnbiến hoà bình bằng nhiều hình thức khác nhau Do đó, yêu cầu cán bộ lãnhđạo ở đây phải hết sức cảnh giác, không những thế, mà còn phải giữ vững bảnlĩnh chính trị, có trình độ chính trị thật sự, có lập trường vững vàng trướcnhững vấn đề diễn biến phức tạp hiện nay

2.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội

Khăm Muộn có 9 huyện, chia thành 86 nhóm làng, bao gồm 545 làng,63.305 hộ gia đình, dân số 352.053 người trong đó nữ 175.300 người, có hai