Báo chí chuyên nghiệp trong và ngoài giảng đường

Báo chí chuyên nghiệp trong và ngoài giảng đường Báo chí chuyên nghiệp trong và ngoài giảng đường Báo chí chuyên nghiệp trong và ngoài giảng đường Báo chí chuyên nghiệp trong và ngoài giảng đường Báo chí chuyên nghiệp trong và ngoài giảng đường Báo chí chuyên nghiệp trong và ngoài giảng đường Báo chí chuyên nghiệp trong và ngoài giảng đường Báo chí chuyên nghiệp trong và ngoài giảng đường

Báo chí chuyên nghiệp trong

và ngoài giảng đường

PGS.TS Nguyễn Đức An (ĐH Bournemeouth, Anh)

Trao đổi chuyên đề với giảng viên báo chí-truyền thông

Trường ĐH Sư phạm Đà Nẵng

Ngày 01/08/2015

Giáo dục báo chí: cuộc “ khủng

chí] có và cái chúng tôi cần”

những cái sinh viên cần được trang bị”

ngữ học thì nhiều”

học nhưng chẳng hiểu gì cả”

Nội dung

1 Trách nhiệm xã hội giáo dục báo chí VN

2 Luận thuyết chuyên nghiệp hóa như nền tảng giáo dục báo chí

3 Thảo luận

“Lâu đài trên cát”

n   Vào nghề quá dễ, không cần qua trường lớp báo chí quy củ nào

n   đào tạo trong các tòa soạn lâu nay bị xem nhẹ hoặc, nếu có, chỉ theo kiểu “truyền tay”, dựa trên kinh nghiệm (không đủ

để làm nên một hệ thống kiến thức chuẩn)

tế và công nghệ chóng mặt hiện nay

Vài biểu hiện (1)

n   e.g mù mờ giữa báo chí và văn học

n   xem báo chí chẳng khác gì PR hay một công cụ cho PR (e.g thản nhiên nhận bì thư hay đi du lịch miễn phí)

n   e.g sự vắng bóng cấu trúc tin tháp ngược đã tồn tại hàng

trăm năm nay trên thế giới

n   thiếu khả năng theo kịp xu hướng xã hội và công nghệ mới (e.g hiểu biết phiến diện và chậm chạp về báo chí đa phương tiện)

Vài biểu hiện (2)

tại ở nhiều nơi

n   e.g sự thiếu cân bằng trong tin/bài là chuyện thường ngày n   “cuộc đua xuống đáy”: câu view bằng bất cứ cái gì có thể đánh vào những tò mò, dục vọng thầm kín, bất kể chuẩn mực

n   tình trạng bán tin/bài ngày càng tràn lan

báo chí

Cơ hội lớn cho giáo dục báo chí

cho bất kỳ báo nào

xã hội

n   làm lu mờ dần biên giới giữa trào lưu báo chí công dân và báo chí chính thống

n   trở thành “quyền lực thứ năm” theo dõi và giám sát báo chí

hội để khẳng định vai trò và vị thế của mình

Trách nhiệm xã hội của GDBC

(1) đáp ứng yêu cầu lao động báo chí trước mắt; và

(2) nâng cao chuẩn mực báo chí vì lợi ích lâu dài của toàn xã hội

báo mà còn biết suy nghiệm nghiêm túc về nghề

n   không chỉ đủ kỹ năng tác nghiệp , mà còn biết am hiểu và lý giải kỹ thuật-xã hội đằng sau những kỹ năng đó

n   để họ hành nghề cùng lúc với bảo vệ, cải thiện và phát triển các chuẩn mực nghề

Luận thuyết chuyên nghiệp hóa

vận hành một nhóm nghề có tác động xã hội sâu rộng

n   Bác sĩ, luật sư, quan tòa, kỹ sư, nhà giáo, nhà báo, nhà khoa học…

thống tri thức chuyên biệt; (3) quyền/khả năng tự chủ; (4) một quy chế đạo lý nghề nghiệp; và (5) một tổ chức nghề đại diện

Tính công vụ (public service)

đặt lợi ích cộng đồng lên trên lợi ích một tổ chức hay

cá nhân nào, tạo cái tốt nhất cho số đông nhất

n   e.g nhà báo phục vụ công chúng (thông tin, giáo dục và giải trí cho công chúng) nhưng PR thì không

đời sống cộng đồng

Hệ thống tri thức chuyên biệt

và nghiêm túc, hạn chế mọi rủi ro do thiếu hiểu biết hay hiểu biết mập mờ

thức và cách tư duy chuyên ngành phức tạp, vừa cụ thể vừa trừu tượng

trường đại học, chứ không phải chỉ dựa trên năng khiếu, kinh nghiệm, hay quan sát

Quyền và khả năng tự trị

chuyên môn; đồng nghiệp ít can thiệp vào

n   Nhà báo: sản phẩm cuối cùng mang tính tập thể nhưng công việc ở mỗi khâu (thu thập dữ kiện và viết bài; biên tập; trình bày…) đều mang tính tự trị

và người không biết gì

n   Nhà báo: chưa hẳn là chuyên gia nhưng là người thiết lập nghị trình cho công chúng, quyết định sự hiểu biết chung và các cuộc tranh luận/phản biện xã hội

Đạo lý nghề nghiệp

hội lớn nên phải luôn tuân thủ những tiêu chí đạo

đức nghề nghiệp trong bất cứ hành vi lớn nhỏ nào

(để bảo đảm chất lượng cũng như hạn chế sự lạm dụng/lũng đoạn quyền lực)

(morality) mà là hệ thống lý luận đạo đức nghề

nghiệp (ethics), ăn sâu trong tiềm thức để nhà

chuyên nghiệp tư duy và đưa ra quyết định nghề

nghiệp phù hợp

Một tổ chức chuyên nghiệp

trong xã hội thông qua việc bảo đảm chất lượng nghề

hoạch định/phát triển qui chế đạo đức; (3) theo dõi việc tuân thủ qui chế đạo đức; (4) cập nhật chuyên môn cho thành viên; (5) chứng nhận cho trình độ chuyên nghiệp thông qua việc cấp (hoặc treo) thẻ/bằng hành nghề

Tóm lại, một nền GDBC lý tưởng tạo

ra các nhà báo…

trên nền tảng lý luận vững chắc

n   thu thập tin tức (tìm hiểu, phân tích, đánh giá, tổng hợp

thông tin thô) n   tường thuật và thể hiện tin tức sao cho hiệu quả truyền thông

là tối ưu

tác nghiệp trên;

nhiên vào từng bản tin/bài ký

Tóm lại, một nền GDBC lý tưởng tạo

ra các nhà báo…

thông đương đại để có thể

n   lý giải và theo dõi những chuyển biến tích cực và tiêu cực

trong nghề của mình

n   kết nối báo chí với các hoạt động liên quan khác trong xã hội loài người

hành các thể chế kinh tế-chính trị-xã hội trong nước

và thế giới, lịch sử và địa lý

Bốn nhóm kỹ năng/tri thức

không thể thiếu (UNESCO)

n   kỹ năng đọc hiểu, phân tích, tổng hợp và thẩm định các tư liệu không quen thuộc và

n   hiểu biết cơ bản về logic, bằng chứng và p/pháp nghiên cứu

pháp tường thuật, mô tả và phân tích

tôn giáo và xã hội quốc gia và quốc tế

một sự hiểu biết chung chung về lịch sử và địa lý