BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN PHÒNG TRỪ DỊCH HẠI CHO SẦU RIÊNG, MĂNG CỤT MÃ SỐ: MĐ 06 NGHỀ: TRỒNG SẦU RIÊNG, MĂNG CỤT Trình độ: Sơ cấp nghề... Nội dung c
Trang 1BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN
PHÒNG TRỪ DỊCH HẠI CHO SẦU RIÊNG, MĂNG CỤT
MÃ SỐ: MĐ 06
NGHỀ: TRỒNG SẦU RIÊNG, MĂNG CỤT
Trình độ: Sơ cấp nghề
Trang 2TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm
MÃ TÀI LIỆU: MĐ06
Trang 3LỜI GIỚI THIỆU
Bộ giáo trình của nghề “Trồng sầu riêng, măng cụt” trình độ sơ cấp nghề có
07 mô đun Một trong những mô đun đó là “Phòng trừ dịch hại” Nội dung của mô đun hướng dẫn thực hiện các công việc như: Nhận dạng các loại cỏ dại thường mọc trong vườn sầu riêng, măng cụt Xác định triệu chứng gây hại của các loại sâu, bệnh hại và áp dụng biện pháp phòng trừ dịch hại tổng hợp trên cây sầu riêng, măng cụt
Quá trình biên soạn giáo trình, chúng tôi đã nhận được sự chỉ đạo, hướng dẫn của Vụ Tổ chức Cán bộ - Bộ Nông nghiệp và PTNT; Sự hợp tác, giúp đỡ của các nhà khoa học, các cơ sở, các nông dân sản xuất sầu riêng, măng cụt giỏi;
Sự tham gia đóng góp ý kiến của các nhà giáo, để chúng tôi xây dựng chương trình và biên soạn giáo trình Toàn bộ mô đun được phân bố giảng dạy trong 07 bài như sau:
Bài 1 Phòng trừ cỏ dại hại sầu riêng, măng cụt Bài 2 Phòng trừ sâu hại sầu riêng Bài 3 Phòng trừ sâu hại măng cụt Bài 4 Phòng trừ bệnh hại sầu riêng
Bài 5 Phòng trừ bệnh hại măng cụt
Bài 6 Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật Bài 7 Phòng trừ dịch hại tổng hợp Các bài trong mô đun có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Tạo điều kiện cho người học thực hiện được mục tiêu học tập và áp dụng vào thực tế trồng sầu riêng, măng cụt tại cơ sở Mô đun này liên quan mật thiết với các mô đun: Chuẩn bị trước khi trồng; Chuẩn bị cây giống, Trồng cây sầu riêng/măng cụt, Chăm sóc, Thu hoạch
và tiêu thụ sầu riêng, măng cụt
Các thông tin trong giáo trình có giá trị hướng dẫn giáo viên thiết kế, tổ chức giảng dạy và vận dụng phù hợp với điều kiện, bối cảnh thực tế của từng vùng trong quá trình dạy học
Trong quá trình biên soạn chương trình, giáo trình Dù đã hết sức cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi những khiếm khuyết Chúng tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp từ các nhà giáo, các chuyên gia, người sử dụng lao động và người lao động trực tiếp trong lĩnh vực trồng sầu riêng, măng cụt để chương trình, giáo trình được điều chỉnh, bổ sung cho hoàn thiện hơn, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả và đáp ứng được nhu cầu học nghề trong thời kỳ đổi mới
Xin chân thành cảm ơn!
Trang 4MỤC LỤC
LỜI GIỚI THIỆU … 3
Mô đun: PHÒNG TRỪ DỊCH HẠI CHO SẦU RIÊNG, MĂNG CỤT 7 Bài 1 Phòng trừ cỏ dại hại cho sầu riêng, măng cụt … 7
A Nội dung 8
1.1 Khái niệm và tác hại của cỏ dại ……… 8
1.2 Xác định loại cỏ dại trong vườn sầu riêng, măng cụt ……… 10
1.3 Xác định các thời điểm làm cỏ ……… 11
1.4 Phòng cỏ dại trong vườn sầu riêng, măng cụt ……… 12
1.5 Trừ cỏ dại trong vườn sầu riêng, măng cụt ……… 13
B Câu hỏi và bài tập thực hành ……… 16
C Ghi nhớ ……… 17
Bài 2 Phòng trừ sâu hại sầu riêng ……… 18
A Nội dung ……… 18
2.1 Khái niệm ……… 18
2.2 Đặc điểm chung ……… 19
2.3 Phòng trừ xén tóc hại sầu riêng 19
2.4 Phòng trừ rầy nhảy hại sầu riêng 21
2.5 Phòng trừ rệp sáp phấn hại sầu riêng 22
2.6 Phòng trừ sâu đục cành ……… 24
2.7 Phòng trừ sâu đục quả ……… 25
2.8 Phòng trừ nhện đỏ hại sầu riêng ……… 27
2.9 Phòng trừ sâu ăn bông sầu riêng ……… 27
B Câu hỏi và bài tập thực hành ……… 29
C Ghi nhớ 30
Bài 3 Phòng trừ sâu hại măng cụt 31
A Nội dung 31
Trang 53.1 Phòng trừ rệp dính hại măng cụt 31
3.2 Phòng trừ bọ trĩ hại măng cụt 32
3.3 Phòng trừ sâu vẽ bùa 33
3.4 Phòng trừ nhện đỏ hại măng cụt 34
B Câu hỏi và bài tập thực hành 35
C Ghi nhớ 36
Bài 4 Phòng trừ dịch bệnh hại sầu riêng ……… 37
A Nội dung ……… 37
4.1 Phòng trừ bệnh xì mủ 37
4.2 Phòng trừ bệnh cháy lá chết đọt ……… 40
4.3 Phòng trừ bệnh thán thư ……… 41
4.4 Phòng trừ bệnh đốm rong 42
4.5 Phòng trừ bệnh thối hoa 43
4.6 Phòng trừ bệnh thối quả 44
4.7 Phòng trừ bệnh đốm hồng 44
4.8 Bệnh thối rễ 45
B Câu hỏi và bài tập thực hành 45
C Ghi nhớ 46
Bài 5 Phòng trừ bệnh hại măng cụt 47
A Nội dung 47
5.1 Phòng trừ bệnh chết nhánh măng cụt 47
5.2 Phòng trừ bệnh đốm lá 48
5.3 Phòng trừ bệnh đốm rong 49
5.4 Phòng trừ thán thư 50
B Câu hỏi và bài tập thực hành 51
C Ghi nhớ 52
Bài 6 Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn, hiệu qủa ……… 53
A Nội dung 53
Trang 66.1 Giới thiệu về thuốc bảo vệ thực vật 53
6.2 Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo nguyên tắc 4 đúng 56
6.3 Xác định các biện pháp an toàn khi sử dụng thuốc BVTV 57
6.4 Vệ sinh sau khi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật 64
6.5 Sơ cứu 65
B Câu hỏi và bài tập thực hành 67
C Ghi nhớ 68
Bài 7 Phòng trừ dịch hại tổng hợp 69
A Nội dung 69
7.1 Biện pháp chọn giống 69
7.2 Áp dụng biện pháp canh tác 69
7.3 Áp dụng biện pháp chọn sinh học 70
7.4 Áp dụng biện pháp cơ lý 70
7.5 Áp dụng biện pháp hóa học 71
B Câu hỏi và bài tập thực hành 71
C Ghi nhớ 71
HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN MÔ ĐUN 72
I Vị trí, tính chất của mô đun 72
II Mục tiêu 72
III Nội dung chính của mô đun 72
IV Hướng dẫn thực hiện bài tập, bài tập thực hành ……… 73
V Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập ……… 74
TÀI LIỆU THAM KHẢO 78
Danh sách ban chủ nhiệm; Hội đồng nghiệm thu 79
Trang 7MÔ ĐUN: PHÒNG TRỪ DỊCH HẠI
Mã mô đun: MĐ 06
Giới thiệu mô đun:
Mô đun “Phòng trừ dịch hại” có thời gian đào tạo là 86 giờ trong đó có 14 giờ lý thuyết, 64 giờ thực hành và 08 giờ kiểm tra Mô đun này trang bị cho người học các kiến thức và kỹ năng để thực hiện các công việc: Xác định các loại cỏ dại thường mọc trong vườn sầu riêng, măng cụt Xác định triệu chứng gây hại của các loại sâu, bệnh thường gặp trong vườn sầu riêng, măng cụt và áp dụng biện pháp phòng trừ dịch hại tổng hợp để cây sầu riêng, măng cụt sinh trưởng, phát triển thuận lợi, cho năng suất cao, chất lượng tốt, hiệu quả kinh tế cao và góp phần phát triển nền nông nghiệp bền vững theo hướng GAP
Mô đun bao gồm 7 bài học, mỗi bài học được kết cấu theo trình tự giới thiệu kiến thức lý thuyết, các bước thực hiện công việc, phần câu hỏi bài tập và ghi nhớ Ngoài ra giáo trình có phần hướng dẫn giảng dạy mô đun nêu chi tiết về nguồn lực cần thiết gồm trang thiết bị và vật tư thực hành, cách thức tiến hành, thời gian, tiêu chuẩn sản phẩm mà học viên phải đạt được qua mỗi bài tập
Trang 8BÀI 1 PHÒNG TRỪ CỎ DẠI HẠI SẦU RIÊNG, MĂNG CỤT
Mã bài: MĐ 06-01
Giới thiệu
Cỏ dại là một đối tượng gây hại khá quan trọng trên vườn trồng sầu riêng, măng cụt, nó cạnh tranh về dinh dưỡng và là nơi cư trú của nhiều dịch hại gây hại cho cây Để quản lý tốt đối tượng này cần nhận dạng đúng nhóm cỏ và có biện pháp phòng trừ thích hợp
Mục tiêu
- Phân loại được các nhóm cỏ dại;
- Nhận dạng đúng loại cỏ dại trong vườn sầu riêng, măng cụt;
- Xác định được thời điểm phù hợp để làm cỏ cho sầu riêng, măng cụt;
- Lựa chọn được phương pháp làm cỏ thích hợp cho sầu riêng, măng cụt;
- Làm được cỏ cho sầu riêng, măng cụt bằng cả phương pháp thủ công, cơ giới
và dùng thuốc hóa học
A Nội dung
1 Khái niệm và tác hại của cỏ dại
1.1 Khái niệm
Cỏ dại là những loài thực vật mọc ở những nơi và vào những thời điểm mà con người không mong muốn
Cỏ dại rất đa dạng về loài và mật độ Trên đất trồng cây ăn trái, ngoài những
cỏ thông thường như cỏ lồng vực cạn, cỏ chác, cỏ lác rận, rau mương, cỏ tranh, còn có những loại cỏ thân ngầm như cỏ cú, loài sinh sản vô tính mạnh như cỏ chỉ
và nhiều loài cỏ khó diệt khác
1.2 Tác hại
Làm giảm năng suất và phẩm chất nông sản do chúng cạnh tranh ánh sáng, dinh dưỡng và nước với cây trồng
Một số loài cỏ dại là nơi cư trú hoặc ký chủ của sâu hại và vi sinh vật gây bệnh cho cây trồng;
Trang 9Cỏ lẫn vào trong sản phẩm cây trồng, trong hạt giống làm giảm giá trị hàng hóa; gây khó khăn cho canh tác, tăng chi phí sản xuất
1.3 Phân nhóm cỏ dại
a Theo điều kiện sống
Đó là sự phân loại dựa vào điều kiện sinh sống của cây cỏ như cỏ chịu hạn, chịu mặn, ưa nước, chịu phèn, …
b Theo chu kỳ sống
Cỏ được chia làm hai nhóm là cỏ hàng năm và cỏ lâu năm
+ Cỏ hàng năm: là các loại cỏ hoàn thành vòng đời (từ hạt đến nảy mầm ra hoa tạo hạt) trong một năm Các loại cỏ này thường chết vào mùa khô sau khi hoàn thành vòng đời của chúng Ví dụ như cỏ cỏ chác, cỏ lác, lồng vực, đuôi phụng,…
+ Cỏ lâu năm: là những loại cỏ sống lâu hơn một năm Loại cỏ này rất khó diệt vì có thân ngầm hoặc thân bò trên mặt đất, có bộ rễ, củ phát triển sâu, khả năng sinh sản vô tính mạnh Ví dụ như cỏ tranh, cỏ cú, cỏ gấu
c Theo số lá mầm
- Cỏ 1 lá mầm: Lá hẹp dài, gân lá song song, thân tròn, rỗng, lá mọc đứng và mọc thành 2 hàng dọc theo thân: Cỏ lồng vực, đuôi phụng, cỏ túc; hoặc một số khác có lá mọc thành 3 hàng dọc theo thân, thân thường cứng và có 3 cạnh: Cỏ cháo, cỏ chác, cỏ lác rận (u du), lác vuông, lác hến, cỏ năng…
- Cỏ hai lá mầm: Lá thường rộng, đa dạng, gân lá sắp xếp theo nhiều cách
khác nhau nhưng không song song như : Cỏ xà bông, rau mương, rau mác bao, rau
bợ, cỏ vẩy ốc, cỏ đồng tiền…
d Theo đặc điểm hình thái
- Nhóm cỏ hòa bản: Lá hẹp dài,
gân lá song song, thân tròn, rỗng, lá
mọc đứng và mọc thành 2 hàng dọc
theo thân (hình 6.1.1)
Một số loại thuộc nhóm hòa bản:
Cỏ lồng vực, đuôi phụng, cỏ túc, cỏ
chỉ, cỏ mần trầu, cỏ gà, cỏ cú …
Hình 6.1.1 Cỏ nhóm hòa bản
Trang 10- Nhóm cỏ chác lác: Lá mọc
thành 3 hàng dọc theo thân, thân
thường cứng và có 3 cạnh hoặc tròn
(hình 6.1.2)
Một số loại thuộc nhóm chác lác:
Cỏ cháo, cỏ chác, cỏ lác rận (u du), lác
vuông, lác hến, cỏ năng, …
Hình 6.1.2 Cỏ nhóm chác lác
- Nhóm cỏ lá rộng: Lá thường
rộng, đa dạng, gân lá sắp xếp theo
nhiều cách khác nhau nhưng không
song song (hình 6.1.3)
Một số loại thuộc nhóm lá rộng:
Cỏ xà bông, rau mương, rau mác bao,
rau bợ, cỏ vẩy ốc, cỏ đồng tiền, …
Hình 6.1.3 Cỏ nhóm lá rộng
2 Xác định loại cỏ dại trong vườn sầu riêng, măng cụt
Bước 1: Thăm đồng thường xuyên
Khi phát hiện có cỏ dại trên vườn, cần quan sát xem đó là loại cỏ nào
Bước 2: Đối chiếu với mô tả và hình ảnh của cỏ dại
a Cỏ chỉ
Thuộc nhóm cỏ đa niên có căn hành và chồi dài
Thân mảnh Phiến lá hẹp, mép lá hơi nhám
Phát hoa có 3 -7 gié xuất phát từ 1
điểm (hình 6.1.4)
Hình 6.1.4 Cỏ chỉ
Trang 11b Cỏ tranh
Cỏ nhóm đa niên Thân đứng và
có lông ở mắt
Phiến lá màu xanh, mép có lông
Bông đứng và có nhiều lông tơ trắng (hình 6.1.5)
Hạt nhỏ có nhiều lông nhỏ và dài
Cỏ sinh bằng thân ngầm và hạt
Hình 6.1.5 Cỏ tranh
c Cỏ cú
Cỏ đa niên Thân mọc đơn độc từ căn hành dưới mặt đất
Thân thẳng, láng, có ba cạnh và không phân nhánh
Lá hẹp, ngắn hơn thân (hình 6.1.6)
Phát hoa nhỏ và có nhiều gié
Hình 6.1.6 Cỏ gấu (cỏ cú)
d Cỏ lạc hoa vàng (lạc dại)
Thuộc nhóm cây họ đậu Mọc trong đất tạo thành thảm dày 20-30 cm
Thân dạng bụi, đứng Lá dạng hình bầu dục dài và nhẵn (hình 6.1.7)
Hoa màu vàng nằm trên thân
Quả được hình thành trong đất
Hình 6.1.7 Cỏ lạc hoa vàng
Trang 12h Rau trai (thài lài)
Thân dạng bò hoặc đứng, phân cành và không có lông
Lá thẳng, thon dài và có lông ở bìa (hình 6.1.8)
Hoa có cuống dài và rìa lá bắc không đều
Hình 6.1.8 Rau trai
Bước 3: Nhận dạng loại cỏ dại
So sánh kỹ đặc điểm của các bộ phận cây cỏ trên vườn, sau đó xác định đúng tên loại cỏ dại
3 Xác định các thời điểm làm cỏ
Dựa vào các giai đoạn phát triển của cây
- Giai đoạn cây con: Ở giai đoạn này các loại cỏ dại và các loại cỏ dạng dây leo phát triển rất mạnh, vì đất còn trống nhiều Cây cỏ sẽ cạnh tranh ánh sáng và dinh dưỡng với cây, ảnh hưởng đến quang hợp và sự phát triển của cây
- Giai đoạn cây trưởng thành và cho trái: Cây có bộ tán lớn, cỏ dại đa số phát triển ở phía dưới tán cây, lúc này chỉ diệt trừ một số loại cỏ cạnh tranh nước, dinh dưỡng và là nơi cư trú của dịch hại như cỏ chỉ, cỏ cú, cỏ tranh, cây sậy
Dựa vào điều kiện thời tiết trong năm
- Vào mùa nắng: Diệt cỏ trong vườn ở những vùng thiếu nước để tránh sự cạnh tranh về nước của cây cỏ đối với cây trồng
- Vào mùa mưa: Không nên diệt sạch cỏ vì cỏ làm cho đất đuợc thông thoáng
và hạn chế sói mòn đất
4 Phòng cỏ dại trong vườn sầu riêng, măng cụt
4.1 Trồng xen
Bước 1: Chọn cây trồng xen
Cây trồng xen phải có đặc điểm: Nhanh cho thu hoạch, chịu bóng, thấp cây,
bộ rễ phát triển không quá mạnh
Không trồng xen các loại cây sau: Đu đủ, ca cao trên vườn sầu riêng vì các
cây này cùng là ký chủ của nấm phytophthora spp, gây bệnh xì mủ, thối rễ, thối trái
trên sầu riêng
Trang 13Bước 2 Thời điểm trồng
Giai đoạn cây chưa giáp tán: Cây trồng xen được trồng để tận dụng không gian vào những năm đầu khi cây trồng chínhchưa giáp tán
Bước 3 Trồng cây trồng xen
Cây trồng xen có tác dụng hạn chế cỏ dại và giúp tăng thêm lợi nhuận trồng trọt trên cùng diện tích đất Ngoài ra còn hạn chế sói mòn
Trồng xen cây bắp trong vườn cây sầu riêng (hình 6.1.9)
Cây bắp có thời gian phát triển ngắn, nhanh cho thu hoạch
Hình 6.1.9 Trồng xen sầu riêng với bắp
Trồng xen cây măng cụt với cây sầu riêng (hình 6.1.10)
Măng cụt là cây ưa mát, trồng xen với măng cụt để tăng hiệu quả
kinh tế trên một diện tích
Hình 6.1.10 Vườn sầu riêng xen măng cụt
Trồng xen cà phê với sầu riêng (hình 6.1.11) ở miền Đông Nam Bộ
Hình 6.1.11 Trồng xen sầu riêng với cà phê
Trang 144.2 Che phủ
Bước 1: Chọn cây trồng che phủ
Loại cây trồng xen cần có một số đặc tính giúp bề mặt đất vườn cây ăn quả ít
bị xói mòn, không bị chai cứng, giảm độ phì thấp nhất và cung cấp chất hữu cơ cho vườn để tăng độ phì của đất
Một số loại cây cỏ trồng để che phủ đất như cây lạc dại, đậu lông, muồng hoa vàng, cỏ ba lá, cỏ đuôi trâu, cỏ voi, …
Bước 2 Thời điểm trồng
Có thể trồng cây cỏ che phủ đất ở mọi giai đoạn sinh trưởng phát triển của cây trồng chính
Bước 3 Trồng cây che phủ (hình 6.1.12)
Hình 6.1.12 Trồng cây che phủ
5 Trừ cỏ dại trong vườn sầu riêng, măng cụt
5.1 Trừ cỏ dại bằng phương pháp thủ công
Phương pháp này được sử dụng khá phổ biến trong vườn cây ăn trái vì không làm ảnh hưởng đến cây trồng
Làm cỏ ở các thời điểm phát triển của cây trồng, tuy thường áp dụng ở giai đoạn cây con
