Tác động của quân đội làm kinh tế đến thu nhập của đồng bào khu vực biên giới ở hai tỉnh cao bằng và lạng sơn

Đây là nguồn luận văn được tác giả sư tầm tư nhiều nguồn thư viện đáng tin cậy. Luận văn chứa đầy đủ thông tin về lý thuyết cũng như số liệu đều chuẩn xác với tên đề tài nghiên cứu. Bố cục Luận văn được áp dụng theo chuẩn về hình thức lẫn nội dung.

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Kinh nghiệm hàng ngàn năm dựng nước, giữ nước của dân tộc ViệtNam là luôn ý thức sự gắn kết giữa xây dựng kinh tế, phát triển đất nước vớicủng cố quốc phòng - an ninh bảo vệ Tổ quốc Quân đội tham gia làm kinh tếkhông phải bây giờ mới có mà từ xa xưa các triều đại phong kiến Việt Nam

đã chủ trương đưa quân đội đi khai khẩn đất hoang, xây dựng đồn điền ởnhững vị trí xung yếu để xây dựng tiềm lực, chuẩn bị và sẵn sàng cho chiếntranh Điều đó cho thấy kết hợp kinh tế với quốc phòng là vấn đề rất quantrọng trong tất cả các giai đoạn lịch sử

Ngày nay yêu cầu đặt ra đối với nền kinh tế Việt Nam là phát triểnnhanh, bền vững đi đôi với tăng cường, củng cố sức mạnh quốc phòng và anninh trên cơ sở phát huy mọi tiềm năng, nội lực vừa tận dụng nguồn lực từbên ngoài Kết hợp kinh tế với quốc phòng là một yêu cầu tất yếu, kháchquan, là chiến lược trong xu thế hiện nay Từ đó, kết hợp kinh tế với quốcphòng đặt ra những yêu cầu, nội dung, nhiệm vụ mới Xuất phát từ thực tiễnlịch sử của cách mạng Việt Nam, nội dung đó được kế thừa và phát triểntrong Nghị quyết tất cả các kỳ Đại hội đại biểu Đảng ta, khẳng định: “Thamgia lao động sản xuất, xây dựng kinh tế là một nhiệm vụ chính trị có ý nghĩachiến lược của Quân đội ta” Kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với tăngcường sức mạnh quốc phòng và an ninh trên cơ sở phát huy mọi tiềm năngcủa đất nước Xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân kết hợp chặt chẽ với thếtrận an ninh nhân dân Đẩy mạnh xây dựng các khu vực phòng thủ tỉnh, thànhphố Tiếp tục phát triển đoàn đoàn kinh tế - quốc phòng (KT- QP), xây dựngcác đoàn kinh tế quốc phòng với mục tiêu tăng cường quốc phòng - an ninh làchủ yếu, tập trung vào các địa bàn trọng điểm chiến lược và những khu vựcnhạy cảm trên biên giới đất liền, biển đảo”

Tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI xác định trong Cương lĩnhxây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội càng rõ nét: “Sự

ổn định và phát triển mọi mặt đời sống kinh tế - xã hội là nền tảng vững chắccủa quốc phòng - an ninh Phát triển kinh tế - xã hội đi đôi với tăng cường sứcmạnh quốc phòng - an ninh Kết hợp chặt chẽ kinh tế với quốc phòng - anninh, quốc phòng - an ninh với kinh tế trong từng chiến lược, quy hoạch, kếhoạch, chính sách phát triển kinh tế - xã hội và trên từng địa bàn” (Tr 82)

Thực hiện các Nghị Quyết trên, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số

277/QĐ - TTg ngày 31/3/2000 phê duyệt “Đề án tổng thể quân đội tham gia xây dựng phát triển kinh tế - xã hội các xã đặc biệt khó khăn vùng sâu, vùng

xa gắn với xây dựng các đoàn quốc phòng - an ninh trên địa bàn chiến lược, biên giới, ven biển“ Trên cơ sở bố trí lại dân cư, hình thành các cụm làng, xã

biên giới, tạo vành đai biên giới trong thế trận quốc phòng toàn dân, an ninhnhân dân bảo vệ Tổ quốc; ngăn chặn sự xâm nhập của bọn phản động quabiên giới truyền đạo trái phép; giữ vững ổn định chính trị - xã hội, xây dựngchính trị cơ sở trên địa bàn; góp phần giúp dân xoá đói giảm nghèo, cải thiệnđời sống bộ đội

Đứng trên địa bàn biên giới chiến lược phía Đông Bắc, các đoàn kinh tếquốc phòng của Quân khu 1 đã và đang được đầu tư xây dựng để góp phầngiữ gìn năng lực quốc phòng, thực hiện chức năng của một đội quân chiếnđấu, đội quân công tác, đội quân sản xuất; đóng góp của quân đội đối vớichương trình phát triển nông thôn mới nói riêng và công cuộc xây dựng đấtnước nói chung Là một vấn đề khá phức tạp và mới mẻ, đến nay chưa cócông trình nghiên cứu đánh giá, xác lập cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trònòng cốt, tác động của đoàn KT - QP QK1 thúc đẩy phát triển kinh tế - xãhội, củng cố quốc phòng - an ninh trên địa bàn biên giới Từ nghiên cứu đólàm cơ sở hoạch định đầu tư và xây dựng mới các đoàn KT - QP có điều kiện

tương tự Chính vì vậy, chúng tôi đã chọn đề tài nghiên cứu: “Tác động của quân đội làm kinh tế đến thu nhập của đồng bào khu vực biên giới ở hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn” là hết sức cần thiết, mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn.

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

2.1 Mục tiêu chung

Đánh giá tác động của Quân đội làm kinh tế đến thu nhập của đồng bàokhu vực biên giới ở hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn Đề xuất giải pháp nângcao thu nhập của đồng bào dân tộc ít người khu vực biên giới ở hai tỉnh CaoBằng và Lạng Sơn

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

3.1 Đối tượng nghiên cứu

a, Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu tác động của Quân đội làm kinh tế đến thu nhập của đồngbào khu vực biên giới ở hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn

b, Đối tượng thu thập tài liệu

- Đoàn KT- QP 338 (Lạng Sơn) và Đoàn KT- QP 799 (Cao Bằng)

- Phòng Thống kê Huyện Bảo Lâm; Huyện Bảo Lạc (Tỉnh Cao Bằng)

- Phòng Thống kê Huyện Cao Lộc; Huyện Đình Lập (Tỉnh Lạng Sơn)

- Hộ đồng bào người khu vực biên giới ở hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn

- Cán bộ một số xã biên giới ở hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn

Bao gồm phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục; chia thành

4 chương như sau:

- Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về tác động của Quân đội làmkinh tế đến thu nhập của đồng bào khu vực biên giới

- Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

- Chương 3: Tác động của quân đôi làm kinh tế đến thu nhập của đồngbào khu vực biên giới ở hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn

- Chương 4: Định hướng và giải pháp nâng cao thu nhập của đồng bàokhu vực biên giới ở hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA

QUÂN ĐỘI LÀM KINH TẾ ĐẾN THU NHẬP CỦA ĐỒNG BÀO KHU VỰC BIÊN GIỚI

1.1 Cơ sở lý luận về tác động của quân đội làm kinh tế đến thu nhập của đồng khu vực biên giới

1.1.1 Một số khái niệm

Hoạt động kinh tế của Quân đội là thực hiện lời dạy của Chủ tịch HồChí Minh: “Quân đội ta là đội quân chiến đấu, đội quân công tác và đội quânlao động sản xuất” Hiện nay, Quân đội đang tham gia xây dựng kinh tế dưới

3 phương thức, đó là: Doanh nghiệp; Hoạt động sản xuất của bộ đội thường trực (bộ đội tăng gia sản xuất lương thực thực phẩm cải thiện đời sống, các viện nghiên cứu, các học viện nghiên cứu phục vụ kinh tế xã hội); Các Đoàn Kinh tế quốc phòng vận động quần chúng, giúp dân xoá đói, giảm nghèo ở các xã địa bàn đặc biệt khó khăn Sản xuất, xây dựng kinh tế kết hợp với

quốc phòng là một trong những chức năng, nhiệm vụ chiến lược, lâu dàicủa Quân đội ta Trước yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốctrong thời kỳ mới, ngày 25-9-2012, Quân ủy Trung ương đã ban hành Nghịquyết số 520-NQ/QUTW về “Lãnh đạo nhiệm vụ sản xuất, xây dựng kinh

tế kết hợp quốc phòng của Quân đội đến năm 2020” Toàn quân cần quántriệt sâu sắc Nghị quyết này, tiếp tục phấn đấu thực hiện tốt nhiệm vụ trênmặt trận lao động sản xuất

Trong thời kỳ đổi mới, nhất là từ khi có Nghị quyết số71-NQ/ĐUQSTW, ngày 25-4-2002 của Đảng ủy Quân sự Trung ương (nay là

Quân ủy Trung ương) về “Nhiệm vụ sản xuất, xây dựng kinh tế của Quân đội trong thời kỳ mới - tiếp tục sắp xếp, đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp quân đội”, nhiệm vụ sản xuất, xây dựng kinh tế kết hợp với

quốc phòng của Quân đội được lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ, tổ chức ngày càng

khoa học, hoạt động đúng định hướng, đạt hiệu quả thiết thực, toàn diện Nổibật là, Quân đội đã phát huy tốt vai trò là lực lượng xung kích, nòng cốt trongtham gia xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế - xã hội gắn với xây dựngtiềm lực và thế trận quốc phòng toàn dân trên các địa bàn chiến lược, vùngsâu, vùng xa, biên giới, biển đảo Trong đó, trọng tâm là việc triển khai xâydựng các đoàn kinh tế - quốc phòng, hình thành thế bố trí chiến lược mới trêncác địa bàn chiến lược, trọng yếu về quốc phòng an ninh Các Đoàn đã vàđang phát huy hiệu quả to lớn cả về kinh tế xã hội và quốc phòng an ninh,được Đảng, Nhà nước, cấp ủy, chính quyền các địa phương và nhân dân đánhgiá cao, thực sự trở thành nhân tố không thể thiếu trong công cuộc xóa đóigiảm nghèo, phát triển kinh tế xã hội gắn với tăng cường quốc phòng an ninhcủa đất nước.

Như vậy theo tôi quân đội làm kinh tế là các hoạt động của quân đội trên địa bàn đóng quân trực tiếp hoặc gián tiếp tạo ra sản phẩm, nâng cao năng suất lao động góp phần tích cực phát triển kinh tế xã hội.

Đồng bào dân tộc ít người là cộng đồng người ổn định, hình thànhtrong lịch sử, tạo lập quốc gia, trên cơ sở cộng đồng bền vững về kinh tế, vănhóa, ngôn ngữ, đặc điểm tâm lý, ý thức xã hội và tên gọi của các đồng bàodân tộc Khu vực biên giới hai tỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn bao gồm các dântộc Kinh, Tày, Nùng, Dao, H’Mông, Sán Chỉ, Lô Lô, Hoa cùng chung sống,hình thành các điểm dân cư giáp biên, các bản giáp biên Thu nhập bình quâncủa đồng bào dân tộc ít người khu vực biên giới thấp; mạng lưới giao thôngchậm phát triển, đời sống của đồng bào dân tộc gặp nhiều khó khăn, hoạtđộng giao lưu và trao đổi hàng hóa trong khu vực biên giới gặp nhiều khókhăn bởi địa hình phân cắt giữa các bản, các xóm làng, các xã ít có hoạt độngthông thương và có quan hệ trao đổi, buôn bán hàng hóa, các hộ gia đình chủyếu sản xuất manh mún, tự cung tự cấp phục vụ nhu cầu sinh hoạt là thiếtyếu

Quân đội làm kinh tế trên địa bàn quân khu 1 ở khu vực biên giới haitỉnh Cao Bằng và Lạng Sơn chủ yếu thông qua các đoàn kinh tế đón quân tạiđây, triển khai nhiệm vụ chiến lược trong công cuộc bảo vệ độc lập chủ quyềntrọn vẹn lãnh thổ, xây dựng thế trận lòng dân, tô thắm niềm tin của nhân dânkhu vực biên giới vào cuộc cuộc xây dựng và phát triển đất nước trong thời

đại mới, củng cố niềm tin vào Đảng, vào hình ảnh các chiến sỹ bộ đội “Cụ Hồ” Tác động quân đội làm kinh tế thông qua các hoạt động xây dựng đường

giao nông nội trong vùng, các bản biển giới, xây dựng công trình thủy lợi cảitạo đồng ruộng; mở các lớp tập huấn hướng dẫn kỹ thuật khuyến nông,khuyến lâm; ghóp phần tích cực nhằm nâng cao thu nhập của đồng bào dântộc vùng biên giới

1.1.2 Quan điểm cơ bản về quốc phòng kết hợp với phát triển kinh tế ở nước ta

Đường lối và chính sách phát triển kinh tế phải quán triệt đường lốichính trị, quan điểm về nhiệm vụ quốc phòng toàn dân của Đảng, thực hiệnnhiệm vụ giữ vững trật tự, ổn định, hòa bình về chính trị, kinh tế xã hội, tăngcường hiệu lực quản lý nhà nước, củng cố quốc phòng - an ninh, nâng cao khảnăng tự bảo vệ của địa phương và nhanh chóng góp thành sức mạnh tổng hợpcủa dân tộc tiến hành chiến tranh nhân dân Xây dựng lực lượng vũ trang, lựclượng quốc phòng đủ sức bảo vệ chế độ, độc lập dân tộc, giữ gìn hòa bình, anninh tốt nhất để đẩy nhanh phát triển kinh tế - xã hội Trên cơ sở nền tảngkinh tế phát triển của quốc gia và ứng dụng tiến bộ của khoa học kỹ thuật,công nghệ vào xây dựng, củng cố lực lượng quốc phòng, sức mạnh quân sự,mặt khác sử dụng hợp lý và hiệu quả các lực lượng vũ trang làm kinh tế Từ

đó, tạo ra một cơ cấu hợp lý, cân đối trong tổng thể quy hoạch, kế hoạch củaquốc gia Bởi vậy, kinh tế phải gắn liền với xã hội, quốc phòng gắn kết với anninh, kinh tế - xã hội kết hợp với quốc phòng - an ninh trong một tổng thểthống nhất bằng các mối quan hệ biện chứng đã nêu trên

Trên cơ sở các yêu cầu cơ bản trên, chúng ta cần có quan điểm rõ ràng,thấu đáo về kinh tế kết hợp với quốc phòng - an ninh trong giai đoạn hiệnnay

Đó là, mối tương tác giữa tăng trưởng, lợi ích kinh tế đối với xã hội,với việc bảo đảm tăng cường tiềm lực quốc phòng - an ninh trong từng thời

kỳ - là quan điểm có tính chiến lược Tăng trưởng kinh tế theo hướng gìn giữ,củng cố độc lập dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết lợi ích kinh

tế làm động lực, phát triển kinh tế làm nền tảng, điều kiện thiết yếu là bảo

đảm quốc phòng - an ninh

Kinh tế kết hợp với quốc phòng - an ninh vận dụng linh hoạt và rất cụthể trong từng địa phương, ngành, lĩnh vực để cải thiện đời sống nhân dân, cótích lũy, mở rộng quan hệ với bên ngoài, bảo đảm tốt quốc phòng - an ninhtheo hướng phát triển bền vững với vai trò Nhà nước quản lý, điều hành caonhất, đủ quyền lực và năng lực thực hiện bằng các công cụ điều hành vĩ mô:pháp luật, kế hoạch, tài chính, tiền tệ, văn hóa, quỹ dự trữ hướng mọi côngdân vào mục tiêu đã định là phát triển kinh tế, củng cố tăng cường tiềm lựccho quốc phòng

Vấn đề nhu cầu chi tiêu cho quốc phòng rất lớn, bởi vậy cách kết hợpkinh tế - xã hội với quốc phòng - an ninh để mỗi bước phát triển kinh tế đềumang lại hai tác dụng dân sinh và quốc phòng; mỗi ngành, lĩnh vực kinh tếthực sự trở thành một ngành, một lĩnh vực của quốc gia phục vụ mọi nhu cầucủa xã hội Hiện nay nhu cầu về đời sống, vật chất kỹ thuật cho lực lượng vũtrang còn nhiều khó khăn khi mà khả năng bảo đảm của nền kinh tế còn hạnhẹp, yêu cầu chúng ta cần phải đổi mới, phấn đấu sử dụng khoa học, hợp lý,tiết kiệm nhất về nhân lực, vật lực, các hoạt động quốc phòng - an ninh có chiphí ít nhất so với yêu cầu cao về chất lượng để khai thác lợi thế của nền kinh

tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lýcủa nhà nước thông qua quan hệ hàng hóa tiền tệ

Kinh tế kết hợp với quốc phòng an ninh là nhiệm vụ của toàn Đảng,toàn dân, cả hệ thống chính trị Lực lượng quân đội là lực lượng nòng cốt vừabảo vệ thành quả cách mạng, bảo vệ sự ổn định chính trị - xã hội, đập tan vàlàm thất bại mọi âm mưu chống phá của các thế lực thù địch, vừa thực hiệnnhiệm vụ tham gia lao động sản xuất, xây dựng kinh tế là nhiệm vụ quantrọng có ý nghĩa chiến lược lâu dài của quân đội.

Chính từ sự kết hợp, yêu cầu quốc phòng - an ninh trong từng lĩnh vực,từng ngành, từng cơ sở phải rất linh hoạt và cụ thể, phải từ yêu cầu cụ thể vềquốc phòng, an ninh đặt cho từng lĩnh vực hoạt động ở từng nơi để chọn cáchthực hiện kết hợp tốt nhất nhu cầu cải thiện đời sống nhân dân; tích lũy đểphát triển, mở rộng quan hệ và bảo đảm quốc phòng, an ninh Yêu cầu củaquốc phòng, an ninh trở thành phương hướng phát triển có tính tất yếu củatừng hoạt động kinh tế - xã hội Xét về cơ bản mang tính chất lâu dài, pháttriển kinh tế - xã hội là cơ sở nền tảng bảo đảm quốc phòng - an ninh, phải đặtphát triển kinh tế vì lợi ích cải thiện đời sống nhân dân, phát huy thuận lợi đốivới quốc phòng - an ninh trong vị trí ưu tiên, quốc phòng - an ninh dựa vàođiều kiện và khả năng kinh tế - xã hội Qua đó, mối quan hệ kinh tế - xã hộivới quốc phòng - an ninh trở thành tất yếu có tính quy luật, là truyền thốngtrong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của dân tộc ta

Cũng cần nhận thức một cách đầy đủ và toàn diện hơn về kinh tế - xãhội kết hợp với quốc phòng - an ninh là một phạm trù có tính lịch sử, là mộtquá trình, luôn được bổ sung, đổi mới và phát triển cho phù hợp với mỗi giaiđoạn lịch sử cụ thể thông qua hoạt động thực tiễn xây dựng và bảo vệ Tổquốc Trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh có vịtrí quan trọng giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để xây dựng và pháttriển, là một bộ phận hữu cơ, đồng thời trực tiếp tham gia thực hiện các mụctiêu kinh tế, văn hóa, xã hội

Vấn đề đặt ra là làm thế nào để vận dụng quy luật kết hợp kinh tế - xãhội với quốc phòng - an ninh có hiệu quả cao nhằm tăng cường tiềm lực quốc

phòng và sức mạnh quân sự Bản thân quy luật kết hợp là hết sức khách quan,

nó phản ánh tính năng động chủ quan của con người, của xã hội do nắm bắtđược mối quan hệ biện chứng khách quan giữa kinh tế với xã hội, kinh tế vớiquốc phòng, kinh tế với an ninh, kinh tế với chiến tranh, quốc phòng với anninh, xây dựng với bảo vệ, về độc lập tự chủ, chủ quyền quốc gia, lợi ích dântộc, về hợp tác quốc tế

Vậy quy luật kết hợp kinh tế - xã hội với quốc phòng - an ninh có cơchế vận động nào khi chúng ta ứng dụng, việc tìm ra cơ chế vận động thông

qua thử nghiệm thành công sẽ trở thành phổ biến gọi đó là cơ chế vận dụng quy luật Nó được thể hiện việc tăng cường tiềm lực và sức mạnh quốc phòng, phải coi kết hợp là giải pháp chiến lược quan trọng, là khâu đột phá khi vận

dụng quy luật kết hợp, coi tự bảo vệ và được bảo vệ trong thế trận chung củatoàn quốc, là nhiệm vụ trọng yếu của cả hệ thống chính trị Trong đó lựclượng quân sự, quốc phòng có vai trò nòng cốt, kết hợp toàn diện nhưng phảitập trung vào một số trọng điểm về xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát triển,thực hiện di dân và bố trí lại dân cư, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần củanhân dân, xây dựng kết cấu hạ tầng Nhiệm vụ quân sự - quốc phòng - anninh gắn kết với xây dựng kinh tế - xã hội địa phương phải thực sự chủ độngphối hợp, nêu cao vai trò của chủ thể kết hợp là quốc phòng - an ninh về mụctiêu, yêu cầu, nội dung, phương thức, phương pháp kết hợp cụ thể phù hợpvới quy hoạch, kế hoạch chung về củng cố tăng cường sức mạnh quốc phòng

- an ninh, xây dựng phát triển kinh tế của địa phương và mang tính đặc thùtừng địa bàn

Các chủ trương, chính sách của Đảng về xây dựng các Đoàn KT - QPthể hiện rõ trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủnghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011), qua các kỳ Đại hội đại biểu toànquốc lần thứ VIII, IX, X, XI; được cụ thể hóa Quyết định số 227/QĐ-TTg

ngày 31/3/2000 phê duyệt Dự án tổng thể Quân đội tham gia xây dựng PT KT

- XH ; Nghị quyết số 150/ĐUQSTW của Đảng uỷ Quân sự Trung ương; Nghịquyết số 71/ĐUQSTW ngày 25/4/2002 của Đảng uỷ Quân sự Trung ương vềnhiệm vụ sản xuất xây dựng và làm kinh tế của quân đội trong thời kỳ đổimới; Chỉ thị số 24/2004 CT - BQP về việc đẩy mạnh và nâng cao chất lượngquản lý, xây dựng các Đoàn KT - QP trong tình hình mới

1.1.3 Vai trò của mối quan hệ quốc phòng với phát triển kinh tế

Quân đội nhiệm vụ chính là bảo về Tổ Quốc nhưng muốn bảo vệ TổQuốc tốt thì phải quốc gia phải có tiềm lực kinh tế vững mạnh; đồng thời nềnkinh tế muốn phát triển tốt thì quốc gia phải có nền quốc phòng vững mạnh

Sức mạnh kinh tế với sức mạnh quân sự kết hợp với nhau được hiểu,nhận thức, vận dụng khác nhau tuỳ thuộc mục tiêu, mục đích của chế độ xãhội từng quốc gia Như vậy, kết hợp kinh tế với quốc phòng - an ninh là hoạtđộng chủ động của một quốc gia trên cơ sở nhận thức và vận dụng quy luậtcủa hai lĩnh vực kinh tế và quân sự, nhằm tăng cường sức mạnh quốc phòngtrong quá trình phát triển kinh tế, đồng thời ngăn chặn, hạn chế các tác độngtiêu cực của chiến tranh, quốc phòng đối với sự phát triển kinh tế

Thực chất mối quan hệ kết hợp kinh tế với quốc phòng là mối quan hệchặt chẽ, hữu cơ hai nhiệm vụ xây dựng kinh tế, củng cố quốc phòng đều pháttriển cân đối, nhịp nhàng, hợp lý, trong một thể thống nhất, cái này là điềukiện, là tiền đề cho sự tồn tại của cái kia, phục vụ lẫn nhau Khi nền kinh tếphát triển mạnh mẽ, toàn diện là điều kiện xây dựng nền quốc phòng mạnh vàngược lại một nền quốc phòng mạnh tạo môi trường, điều kiện phát triển, bảo

vệ tốt thành quả của nền kinh tế Trong xây dựng kinh tế cần tìm ra hướng đi,biện pháp, hình thức tổ chức hợp lý, hợp quy luật để thúc đẩy củng cố quốcphòng, đồng thời xây dựng quốc phòng lựa chọn phương hướng, biện phápphù hợp với khả năng kinh tế, tác dụng thúc đẩy kinh tế tăng trưởng; từ đó tạo

ra sức mạnh tổng hợp của quốc gia nhằm đáp ứng nhu cầu vốn có của xã hội,nhu cầu chuẩn bị cho chiến tranh vệ quốc của mọi quốc gia có chủ quyền.

Kết hợp kinh tế - xã hội với quốc phòng - an ninh gồm nhiều nội dung,

đa dạng có thể kết hợp

1.1.4 Nội dung nghiên cứu tác động của quân đội làm kinh tế đến thu nhập của đồng bào khu vực biên giới

1.1.4.1 Tác động của quân dội làm kinh tế đến phát triển kinh tế xã hội

Sự kết hợp trong xây dựng cơ cấu kinh tế

Kết hợp kinh tế - xã hội với quốc phòng - an ninh gồm nhiều nội dung

có thể kết hợp; nội dung chủ yếu, cơ bản là kết hợp xây dựng cơ cấu thànhphần kinh tế, cơ cấu đầu tư và cơ cấu ngành

Trong cơ cấu thành phần kinh tế, sự kết hợp nhằm làm cho cơ cấu kinh

tế thị trường nhiều thành phần phát triển theo định hướng XHCN, trong đókinh tế Nhà nước nắm vai trò chủ đạo Khuyến khích các thành phần kinh tế,chủ sở hữu phát triển tạo môi trường tự do lựa chọn hình thức tổ chức sảnxuất kinh doanh đạt hiệu quả cao, hoạt động theo luật định Phát huy đượctính tích cực, chủ động, tự chủ, hạn chế mặt tiêu cực của mỗi thành phần kinh

tế, thông qua đó phát hiện, đấu tranh, ngăn chặn những thủ đoạn, cản trở làmảnh hưởng tới phát triển kinh tế - xã hội Hiệu quả và tác động của quá trìnhchuyển dịch là hình thành các thị tứ, thị trấn, thị xã, thành phố; đồng thời nảysinh các tiêu cực, tệ nạn xã hội, sự phân hóa giàu nghèo, sự tích tụ ruộng đấtbất hợp lý cần phải ngăn chặn và phòng chống kịp thời Chính vì nhiều thànhphần kinh tế dẫn tới đa dạng các loại hình sản xuất kinh doanh cũng đều độngviên, khuyến khích tham gia xây dựng tiềm lực quốc phòng - an ninh

Cơ cấu đầu tư theo ngành, lĩnh vực kinh tế đều ảnh hưởng tới quốcphòng - an ninh trực tiếp hoặc sự kết hợp kinh tế - xã hội với quốc phòng - anninh được gắn kết ngay trong việc xác định cơ cấu đầu tư hợp lý đối vớingành, vùng, lĩnh vực kinh tế có lợi thế so sánh, tập trung vào các vùng trọng

điểm về kinh tế - xã hội và nhạy cảm về quốc phòng - an ninh trên cơ sở mốiquan hệ hữu cơ vừa bảo đảm cho kinh tế - xã hội phát triển, vừa phục vụ chonhu cầu quốc phòng - an ninh Từ đó, bảo đảm lợi ích phát triển kinh tế - xãhội, đồng thời tiết kiệm được ngân sách đối với một số nội dung bảo đảm choquốc phòng - an ninh, nội dung kết hợp tùy theo tính chất, yêu cầu, khả năng

cụ thể để đạt mục tiêu kinh tế - xã hội và quốc phòng - an ninh

Trong đó có nhiều lĩnh vực cần thiết và có thể kết hợp Kết hợp kinh tế

- xã hội với quốc phòng - an ninh trong lĩnh vực tài chính, tiền tệ là xây dựngphát triển nền tài chính quốc gia trên cơ sở kiện toàn hệ thống tổ chức và đổimới chính sách, đồng thời duy trì một cơ chế quản lý chặt chẽ bảo đảm anninh tài chính, tiền tệ của quốc gia đứng vững trước mọi tình huống biến độngphức tạp Nội dung này thể hiện trước hết là sự gắn kết giữa bố trí cơ cấu đầu

tư với duy trì các biện pháp điều tiết, giám sát tài chính thông qua các chế độ

kế toán, kiểm toán, thuế, Đồng thời phải đề cao cảnh giác, thận trọng trongthực thi các chính sách, kịp thời ngăn chặn các âm mưu, thủ đoạn của các thếlực thù địch phá hoại tài chính, tiền tệ Sử dụng các biện pháp tổng hợp, cáchoạt động kết hợp liên ngành chống buôn lậu, tham nhũng Thực hiệnnghiêm chế độ thẩm định và phê duyệt chặt chẽ các dự án đầu tư, nhất là cóvốn đầu tư nước ngoài

Sự kết hợp trong xây dựng vùng kinh tế

Trên cơ sở chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước cùng vớiđặc điểm, tình hình, yêu cầu, nhiệm vụ, điều kiện, khả năng từng địa bàn hìnhthành các vùng kinh tế, từ đó xác định vùng kinh tế trọng điểm, vùng kinh tếbiển và ven biển, vùng kinh tế cửa khẩu, vùng kinh tế đặc biệt Mỗi vùng kinh

tế có những nội dung kết hợp khác nhau Ở đây, đi sâu phân tích vùng kinh tếđặc biệt, đó là những địa bàn chiến lược trọng yếu của quốc gia, là căn cứ hậuphương chiến lược, an toàn đoàn trong chiến tranh, các vùng biên giới đấtliền, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số đặc biệt khó khăn

Các vùng này đòi hỏi xây dựng phát triển mạnh về kinh tế - xã hội, thật sựvững chắc về quốc phòng - an ninh, đặc biệt là tiến hành điều chỉnh dân cư,tập trung xây dựng các đoàn kinh tế quốc phòng gắn với các tổ chức hànhchính, khu vực phòng thủ địa phương tạo thế đứng chân tại chỗ vững chắc,lập thế trận quốc phòng toàn dân và thế trận an ninh nhân dân, chú ý kết hợphoạt động của các đơn vị, tổ chức kinh tế với các biện pháp xây dựng cơ sởchính trị địa bàn, bảo vệ an ninh kinh tế, chống buôn lậu và vượt biên tráiphép; phòng chống các hoạt động truyền đạo trái pháp luật, âm mưu tạo biêngiới mềm của các thế lực thù địch; phát huy khả năng tự bảo vệ, ngoài ra cóthể chi viện nguồn lực cho các vùng khác

1.1.4.2 Tác động của quân dội làm kinh tế đến nguồn lực sản xuất chủ yếu của hộ nông dân

Tốc độ tăng trưởng và phát triển nông nghiệp trước hết phụ thuộc vào

số lượng và chất lượng các yếu tố nguồn lực được huy động vào sản xuấtnông nghiệp Khi xem xét tác động của quân đội đến từng yếu tố nguồn lực,

xu hướng vận động về số lượng và chất lượng của từng yếu tố nguồn lực theocác chiều hướng khác nhau Nhưng khi sử dụng cần kết hợp các yếu tố nguồnlực một cách hài hoà, hợp lý Điều đó có nghĩa là tuỳ thuộc vào tính chất vàtrình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong nông nghiệp mà quyết địnhnhững tỷ lệ về số lượng và chất lượng của mỗi yếu tố nguồn lực được huyđộng vào sản xuất

1.1.4.3 Tác động của quân dội làm kinh tế đến xây dựng cơ sở hạ tầng phục

vụ phát triển triển kinh tế

Xây dựng cơ sở hạ tầng phát triển kinh tế khu vực biên giới hai tỉnhCao Bằng và Lạng sơn có vai trò thiết yếu, quyết định đẩy mạnh phát triểnkinh tế xã hội thông qua các hoạt động:

- Xây dựng đường giao thông nông thôn liên xã, liên thôn bản

- Xây dựng công trình thủy lợi cải tạo đồng ruộng

- Xây dựng bản biên giới, cụ thể là tổ chức di dãn dân và ổn định tổchức hoạt động sản xuất định canh định cư tại các điểm giáp ranh biên giới.

Xây dựng cơ sở hạ tầng tạo sức bật đồng bộ để đẩy mạnh hoạt động sảnxuất và giao thương giữa các thôn, bản trong vùng thuận lợi; thúc đẩy pháttriển kinh tế

1.1.4.4 Quân đội tổ chức tập huấn, chuyển giao khoa học công nghệ về khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư; cung cấp dịch vụ đầu vào hỗ trợ sản xuất

Hoạt động nông, lâm, ngư nghiệp trên địa bàn biên giới góp phần tạonên sự tăng trưởng mạnh mẽ về năng suất, chất lượng sản phẩm nông - lâm -ngư nghiệp, góp phần đảm bảo an ninh lương thực, đóng vai trò quan trọngtrong công cuộc xoá đói giảm nghèo và sự nghiệp phát triển nông nghiệp,nông dân và nông thôn

1.1.5 Nhân tố tác động tới kinh tế kết hợp với quốc phòng

1.1.5.1 Nhân tố tác động trước hết là sự phát triển kinh tế

Trình độ kinh tế phát triển có ảnh hưởng quyết định tới quy mô, thờigian và cường độ của chiến tranh Trình độ phát triển kinh tế càng cao, lựclượng vũ trang được trang bị, cung cấp nhiều vũ khí, trang thiết bị kỹ thuật vớichất lượng cao hơn, chất lượng quân số nâng cao, sử dụng vũ khí khí tài ngàycàng thành thạo Khoa học kỹ thuật trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, khoahọc công nghệ ngày càng cao có tác động lớn đến sản xuất xã hội, tốc độ pháttriển sản xuất tăng làm cho sản phẩm xã hội dồi dào, công lao động trong mỗisản phẩm xã hội giảm, nguồn nhân lực chất lượng cao được tăng lên là điềukiện thuận lợi huy động sức người, của cải, vật chất cho quốc phòng

Vấn đề bảo đảm kinh tế cho lực lượng vũ trang nói chung, quốc phòngnói riêng tiến hành hiện đại hoá đã đặt ra nhu cầu rất lớn nhiều mặt về huấnluyện, vũ khí, trang bị kỹ thuật, phương tiện, nhiên liệu, đạn dược càng tănglên về số lượng, chủng loại và chất lượng cao hiện đại, tiên tiến, các mặt hàngquân sự phát triển hàng triệu loại Vũ khí hiện đại càng phức tạp, rất nhanh bị

lạc hậu vô hình cần được trang bị lại… Tất cả, đòi hỏi những khoản đầu tư rấtlớn về tiền bạc của ngân sách dành cho quốc phòng Từ sự đáp các nhu cầutiêu dùng quốc phòng như trên làm cho cơ cấu tổ chức biến đổi, quy mô sảnxuất tăng lên, xu hướng tiêu dùng càng lớn hơn, nó cũng làm cản trở pháttriển sản xuất xã hội nếu sự kết hợp kinh tế với quốc phòng không hợp lý,nguồn lực của đất nước huy động quá mức Tuy nhiên, tính chất của quan hệsản xuất có ý nghĩa quan trọng rất lớn, bởi phương thức kết hợp Hay nói khác

là khi khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, cách mạng khoa họccông nghệ càng có tác động rất lớn đến sản xuất xã hội, làm cho tốc độ pháttriển sản xuất tăng nhanh chóng làm tiền đề nâng cao chất lượng nhân lực vàcủa cải cung cấp cho quân đội Đồng thời nhu cầu hiện đại hóa các lực lượng

vũ trang trong thời đại cách mạng khoa học công nghệ đặt ra vấn đề bức xúcviệc bảo đảm của nền kinh tế cho quốc phòng

1.1.5.2 Nhân tố tác động từ bối cảnh quốc tế

Ngày nay bối cảnh quốc tế có nhiều biến đổi sâu sắc, phức tạp có cảnhững thuận lợi, khó khăn Xu thế nổi bật trong quan hệ quốc tế là hòa bình,

ổn định, hợp tác để phát triển của các dân tộc, quốc gia trên thế giới Cácquốc gia dành sự ưu tiên cho chiến lược phát triển kinh tế, tham gia càngnhiều, chặt chẽ hơn liên kết kinh tế quốc tế, liên kết kinh tế khu vực và đồngthời liên kết các lĩnh vực khác Như vậy, tạo cho chúng ta môi trường tươngđối ổn định đối với việc xây dựng đất nước Tuy nhiên, những thách thứckhông hề nhỏ, đó là: Chủ nghĩa xã hội ở Đông Âu và Liên Xô sụp đổ đã làmcho cục diện thế giới có nhiều biến đổi sâu sắc, âm mưu phá hoại đến cùngđối với chủ nghĩa xã hội của các thế lực đế quốc liên tục, không dừng bướcbằng nhiều thủ đoạn, hình thức khác nhau Các cuộc chạy đua vũ trang không

hề chấm dứt, có xu thế tăng lên, nó chứa đựng nguy cơ bùng nổ các cuộcchiến tranh cục bộ và xung đột vũ trang Đối với Việt Nam hiện nay khôngtham gia vào bất kỳ khối quân sự nào trên thế giới, không hề có sự đỡ đầu

quân sự, nền quốc phòng của ta được xây dựng, củng cố hoàn toàn trên cơ sở

tự lực, tự cường Khi kinh tế còn kém phát triển, thu nhập quốc dân thấp so vớithế giới thì vấn đề đầu tư cho nhu cầu quốc phòng có nhiều hạn chế Chúng ta hộinhập ngày càng sâu, nhiều lĩnh vực khác nhau trong khu vực và quốc tế sẽ xuấthiện càng nhiều vấn đề phức tạp về quản lý, bảo vệ: lao động, chủ quyền và quyềnlợi quốc gia cũng như giá trị nền văn hóa dân tộc, tài nguyên, môi trường…

1.1.5.3 Nhân tố tác động từ chế độ xã hội

Chế độ xã hội quy định mục tiêu, phương thức, phương thức kết hợpkinh tế với quốc phòng đồng thời nó quy định mục tiêu, tính chất, bản chấtchiến tranh, ảnh hưởng trực tiếp tới xây dựng tiềm lực quân sự và nghệ thuậtchiến tranh Tất cả các cuộc chiến tranh chính nghĩa, chiến tranh giải phóng,chiến tranh bảo vệ tổ quốc đều huy động được sức mạnh nội lực của toàn dântộc, tạo nên sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội, chính chế độ xã hội tạo ratiềm lực tinh thần to lớn trong nhân dân Bảo vệ tổ quốc đồng nghĩa với bảo

vệ chế độ, bảo vệ quyền lợi của toàn dân trong hiện tại và tương lai, đã tạonên một yếu tố sức mạnh quốc phòng hết sức quan trọng Đối với Việt Namtrải qua các cuộc chiến tranh giải phóng và vệ quốc đã huy động được sứcmạnh toàn dân, tạo ra sự đoàn kết toàn dân, phát huy được chủ nghĩa anhhùng cách mạng, mỗi người dân trở thành chiến sỹ quyết tâm bảo vệ tổ quốcthân yêu của chính họ, thể hiện rõ bản chất tươi đẹp của chế độ xã hội - xã hộichủ nghĩa

1.1.5.4 Nhân tố tác động từ các học thuyết quân sự

Chế độ xã hội có ảnh hưởng sâu sắc tới việc kết hợp kinh tế quốc phòng;

sự đồng nhất chế độ xã hội không hẳn đã đồng nhất về phương thức, nội dungkết hợp Sự kết hợp chịu sự tác động rất lớn của truyền thống, kinh nghiệm,đường lối chính trị được thể hiện bằng học thuyết quân sự của quốc gia ấy trêngóc độ lịch sử, địa chính trị trong quan hệ quốc tế Việt Nam là quốc gia từ khikhai thiên lập quốc đều phải đương đầu với các thế lực ngoại xâm hùng mạnh

hơn rất nhiều lần về vũ khí, trang bị và số quân Kết hợp yếu tố trên với yếu tốthiên nhiên, văn hóa, con người…đã hình thành học thuyết quân sự riêng cócủa Việt Nam, là sự kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa kinh tế với quốc phòng, coitrọng phát triển kinh tế là cơ sở cho sự ổn định chính trị, sự thống nhất của mọitầng lớp, giai cấp, dân tộc sẵn sàng đối phó với các âm mưu xâm lược của kẻthù Từ đó, yêu cầu về kết hợp kinh tế quốc phòng giai đoạn hiện nay hết sức

cụ thể: coi trọng giáo dục quốc phòng toàn dân, sự nghiệp quốc phòng là sựnghiệp của toàn dân, khuyến khích mọi người tham gia xây dựng; tăng cườngkhối đoàn kết cộng đồng các dân tộc, ngăn ngừa âm mưu chia rẽ kích động của

kẻ địch; chăm lo phát triển mọi mặt vùng khó khăn, có chính sách đối với dântộc thiểu số, phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp; tập trung nâng cao chấtlượng quân nhân; tiết kiệm chi phí quân sự, tập trung phát triển kinh tế; có cơcấu kinh tế hợp lý vùng miền; tận dụng lợi thế về địa hình, đất đai… để tạotiềm lực quốc phòng mạnh có chi phí thấp nhất

1.2 Cơ sở thực tiễn về tác động của quân đội làm kinh tế đến thu nhập của người dân

1.2.1 Quốc phòng kết hợp với kinh tế của một số quốc gia

Trong thời đại ngày nay khái niệm quốc phòng đã đổi mới, mở rộng, cótính tổng hợp cao hơn Sức mạnh quốc phòng bao gồm nhiều yếu tố: quân sự,chính trị, kinh tế, ngoại giao, nội lực, ngoại lực, có tính thời đại, tính quốc tế…

Lịch sử nhân loại cho thấy khi mà chủ nghĩa đế quốc và chủ nghĩa dântộc cực đoan phản động luôn đe dọa cuộc sống an lành của nhiều quốc gia dântộc, thường xuyên gây ra mâu thuẫn tôn giáo, dân tộc, tranh giành, tranh chấpđất đai, vùng biển, vùng trời, tạo ra những cuộc chiến tranh cục bộ, làm bùnglên các cuộc xung đột vũ trang; không một quốc gia dân tộc nào không có sựchăm lo xây dựng nền quốc phòng của chính mình, với một số đặc điểmchung là đẩy mạnh phát triển kinh tế, lấy an ninh kinh tế làm trọng tâm trọng

điểm, kết hợp hài hòa các lĩnh vực đời sống kinh tế xã hội, sức mạnh quốcphòng là sức mạnh tổng hợp Nhiều quốc gia hùng mạnh cho rằng môi trường

an ninh quốc tế đã đổi thay, nhưng sứ mạng chủ yếu của quân đội vẫn khôngthay đổi; sức mạnh quân sự vẫn giữ vai trò thiết yếu, không thể thay thế trongsức mạnh tổng hợp của quốc gia Nhìn chung các nước mới giành độc lập đềucoi trọng kết hợp kinh tế với quốc phòng để bảo vệ chủ quyền lãnh thổ Nétnổi bật của sự kết hợp kinh tế với quốc phòng trong tình hình hiện nay là pháthuy vai trò tiên phong của khoa học- kỹ thuật quốc phòng; phát triển quốcphòng trong chỉnh thể của phát triển sức mạnh quốc gia

- Thái Lan: Lực lượng quân đội tham gia làm kinh tế, có ngân hàngriêng, có tổ chức hoạt động kinh doanh

- In-đô-nê-xi-a rất coi trọng sự kết hợp kinh tế với quốc phòng, pháttriển mạnh mẽ các phương pháp và hình thứ giáo dục quốc phòng toàn dân,xây dựng cấp cơ sở phố, phường, làng, xã thành các tổ chức quốc phòng, anninh được nhà nước hỗ trợ kinh phí hoạt động; ngoài ra còn cho phép hoạtđộng Hiệp hội quốc phòng trên toàn quốc thu hút nhiều tầng lớp trong xã hộitham gia Vai trò rất quan trọng của Bộ nghiên cứu và công nghệ trong hệthống sản xuất quốc phòng, đưa ra chiến lược nghiên cứu và công nghệ cảtầm quốc gia Các công ty quốc doanh trong ngành công nghiệp chiến lược làxương sống ngành công nghiệp quốc phòng với quan hệ thông qua các hợpđồng kinh tế Đó là một trong mô hình quốc phòng toàn dân điển hình, tậptrung được tối đa nguồn lực khác nhau trong một quốc gia, giảm bớt khá lớncho chi phí quân sự địa phương

- Ma-lai-xi-a lưu ý đặc biệt đến công nghiệp quốc phòng, khuyến khíchviệc liên doanh tiếp thu công nghệ tiên tiến của nước ngoài, ưu đãi đối vớinhững cơ sở nào có triển vọng như miễn thuế, mua hàng của họ để tạo điềukiện thâm nhập thị trường Công nghiệp quốc phòng có trách nhiệm tạo racông nghệ mũi nhọn cho phát triển kinh tế, phát triển theo hướng lưỡng dụng

với mục tiêu nâng cao dần từng bước trình độ kinh tế, văn hóa xã hội, tạo việclàm cho dân; như vậy tạo ra tiềm lực công nghệ cao cho đất nước, đáp ứngđược cả hai nhu cầu quốc phòng và kinh tế.

- Nga coi chuyển hóa công nghiệp quốc phòng được hiểu như là sự quy

tụ trong nó hàng loạt các biện pháp tài chính, kinh tế, tổ chức, công nghệnhằm chuyển từng phần hoặc toàn bộ nền công nghiệp quốc phòng sang sảnxuất các sản phẩm kinh tế Nghĩa là chuyển hẳn một bộ phận từ nhiệm vụ sảnxuất sản phẩm phục vụ quân sự sang sản xuất sản phẩm kinh tế phục vụ dânsinh; thứ hai là kết hợp vừa sản xuất sản phẩm phục vụ nhu cầu quân sự vừasản xuất sản phẩm phục vụ nhu cầu dân sinh; thứ ba sản xuất sản phẩm phục

vụ nhu cầu quân sự với mặt hàng như trước hoặc nâng cấp chất lượng Sựchuyển hóa các tổ hợp quân sự sang dân sự hợp với xu thế chung trong quan

hệ kinh tế quốc tế, tuy nhiên vẫn tồn tại các tổ hợp công nghiệp quân sựkhổng lồ ở một số quốc gia tư bản phát triển là một thực tế, là mối lo ngại chotoàn thể nhân loại

- Trung Quốc: Trên hầu hết các lĩnh vực kinh tế, ngành kinh tế đềuthực hiện chính sách “Quân dân nhất thể hóa”, đồng thời thực hiện rất chuđáo chính sách chăm sóc và ưu đãi đối với quân đội; rút gọn quy mô, nângcao chất lượng, xây dựng trọng điểm và tối ưu hóa tổ chức lực lượngthường trực với mục tiêu kết hợp tốt, hài hòa giữa củng cố quốc phòngvới phát triển kinh tế

- Mỹ: Hình thức kết hợp kinh tế với quốc phòng cũng hết sức linh hoạt,đặc biệt trong công nghiệp quốc phòng, ngoài các nhà máy trực thuộc chínhphủ còn tất cả cơ sở công nghiệp quân sự có quy mô nhỏ; các trang bị vũ khíđều do công ty tư nhân sản xuất, công ty lớn sản xuất sản phẩm phục vụ cảquân sự và nhu cầu dân dụng Tất cả các hình thức kết hợp đều lấy nguyên tắcphù hợp kinh tế làm tiêu chuẩn cơ bản, cho phép hưởng lợi thế khi sản xuất

hàng dân dụng được kế thừa công nghệ và kỹ thuật cao của công nghiệp quân

sự, từ đó thúc đẩy, kích thích nền kinh tế quốc dân phát triển

Có thể nói, cùng với tỷ lệ tăng ngân sách quân sự của nhiều quốc giatăng dần so với giá trị tổng sản phẩm quốc dân (GDP) thì nguy cơ chiến tranhkhông bị ngoại trừ, vấn đề quốc phòng, an ninh vẫn được đặt đúng vị trí, vaitrò trong phát triển kinh tế của mỗi quốc gia Từ sự tham khảo trên cho chúng

ta những gợi mở từ việc chọn lọc, áp dụng các phương pháp, hình thức kếthợp kinh tế với quốc phòng phù hợp thực tế của quốc gia và quốc tế

1.2.2 Quốc phòng kết hợp với kinh tế ở Việt Nam

Từ khi lập quốc đến nay, lịch sử dân tộc đã cho thấy một thực tiễn hợpquy luật đó là xây dựng kinh tế, phát triển đất nước luôn gắn liền chặt chẽ vớicủng cố quốc phòng, giải phóng dân tộc và tiến hành chiến trang chống giặcngoại xâm, bảo vệ Tổ quốc Trước hết, vị trí địa chính trị - quân sự của nước

ta đã tạo ra lợi thế giao lưu quốc tế, đồng thời luôn bị các thế lực xâm lược từĐông sang Tây rình rập xâm chiếm

Trong thời kỳ các triều đại phong kiến, quan hệ kinh tế với quốc phòngluôn quan hệ chặt chẽ trên quan điểm "thực túc - binh cường”, từ đó trên tổngthể sản xuất nông nghiệp càng phát triển, đời sống nhân dân tương đối ổnđịnh, đủ lương thực phẩm cung cấp cho các cuộc chiến tranh vệ quốc Bằngnhiều hình thức khác nhau, các triều đại phong kiến đã hết sức quan tâm tới

sự phân bố lại nguồn lực trong đó chú ý đặc biệt đến nguồn nhân lực, khuyếnkhích dân cư miền xuôi di dân ra các vùng biên giới khai hoang phục hóa đấtđai, còn vô cùng rộng lớn và dân cư thưa thớt để giữ gìn biên cương, pháttriển nông nghiệp, mở mang các tuyến đường thủy, đường bộ hướng vào haimục đích chính là giao lưu kinh tế và phục vụ nhiệm vụ quốc phòng, quân sự,đồng thời mở mang phát triển các ngành nghề thủ công như dệt vải, rèn đúc

vũ khí, sửa chữa đóng thuyền và công cụ sản xuất khác Để có thể động viên

và sử dụng lực lượng vũ trang trong phòng thủ và tiến hành chiến tranh vệ

quốc khi cần thiết, một mặt giảm chi phí cho quân sự mà vẫn có đủ sức mạnh,mặt khác vẫn tham gia tăng cường sức người sức của cho phát triển sản xuất.Đến thời nhà Lý với chính sách “ngụ binh ngư nông” thực chất là gửi línhtrong dân, việc kết hợp kinh tế với quốc phòng được quan tâm, là một kế sáchdiệu kỳ xây dựng quân đội gắn liền với sản xuất nông nghiệp và binh línhtrong thời bình thay phiên nhau vừa sản xuất vừa huấn luyện quân sự và canhgiữ, canh phòng đất nước

Trong chiến tranh giải phóng dân tộc, kế thừa và phát huy truyền thốngchống giặc ngoại xâm, kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với tăng cường quốcphòng - an ninh là quan điểm nhất quán của Đảng Cộng sản Việt Nam; mỗigiai đoạn cách mạng, phương thức và nội dung kết hợp có khác nhau Tổngkhởi nghĩa vũ trang năm 1945 chống Thực dân Pháp, chúng ta có chủ trương

“thực túc binh cường”, chủ trương gắn liền biện pháp kinh tế với quân sự đểđạt được mục tiêu cách mạng là tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt trong quá trìnhhuy động lực lượng, từ việc lập đoàn giải phóng bao hàm đầy đủ các nội dungquân sự, chính trị, kinh tế, tài chính, tiền tệ, giao thông vận tải… tiếp theo làChỉ thị kháng chiến kiến quốc, Chỉ thị toàn quốc kháng chiến, Các Nghị quyếtcủa BCHTƯ chỉ rõ nhiệm vụ cấp bách và trực tiếp là củng cố và bảo vệ chínhquyền, tự cấp tự túc, đẩy mạnh tăng gia sản xuất, cải thiện đời sống nhân dân,chuẩn bị lực lượng cho cuộc kháng chiến và kháng chiến thắng lợi Do đó, đãchuyển biến căn bản trong kinh tế, các ngành kinh tế phát triển mạnh mẽ,phục vụ tốt cho yêu cầu của cuộc kháng chiến, góp phần vào thắng lợi ĐiệnBiên Phủ, nước ta bước sang một thời kỳ cách mạng mới

Thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc trở thành hậu phươngvững chắc của cả nước, tiến hành cách mạng giải phóng miền Nam, thốngnhất đất nước.Quân đội tham gia sản xuất xây dựng kinh tế đã trở thành mộttrong chức năng của quân đội Hoạt động kinh tế của quân đội được Đảng chỉ

đạo mạnh mẽ, cụ thể: Đưa 8 vạn quân chuyển sang làm kinh tế tham gia khôiphục kinh tế đất nước bị chiến tranh tàn phá, xây dựng các tuyến đường giaothông chiến lược, hình thành các nông lâm trường quân đội và một số đoàncông nghiệp và cho phép BQP thành lập Cục Nông binh ngày 23 tháng 8 năm

1956 Tiến hành kháng chiến chống Mỹ cứu nước, một mặt Quân đội khắcphục rất nhiều khó khăn gian khổ, mở đường xuyên dọc dãy Trường Sơn, lậpcác căn cứ, binh trạm hậu cần ở hầu hết chiến trường miền Nam và các Đoànhậu cần, mặt khác thành lập Hệ thống cơ quan chỉ đạo làm kinh tế từ cấp Bộđến Quân khu, Quân khu, đồng thời hình thành Binh đoàn 773 xây dựng kinh

tế, 20 trung đoàn sản xuất… đã đóng góp quan trọng vào sự nghiệp đấu tranhgiải phóng dân tộc, giải phóng hoàn toàn miền Nam, xây dựng vững chắc xãhội chủ nghĩa, thống nhất đất nước Đó chính là thắng lợi của đường lối chiếntranh nhân dân, là kết quả của sự kết hợp đúng đắn về chỉ đạo, tổ chức, sửdụng giữa kinh tế với quốc phòng, quốc phòng với kinh tế trong sự biến đổimỗi thời kỳ cách mạng, mỗi vùng chiến lược, mỗi ngành kinh tế của Đảng ta,thể hiện sự tin tưởng tuyệt đối của Đảng Cộng sản vào Quân đội trong sựnghiệp xây dựng và phát triển kinh tế đất nước

Sau khi đất nước thống nhất, Quân đội được Đảng và Nhà nước giaocho hai nhiệm vụ chính trị là sẵn sàng chiến đấu bảo vệ Tổ quốc và tham giaxây dựng đất nước Chính phủ ra Nghị quyết số 59/CP ngày 05/4/1976, thànhlập Tổng cục Xây dựng kinh tế, đồng thời điều chuyển gần 28 vạn quân sanglàm nhiệm vụ kinh tế, xây dựng đất nước, tham gia phục hồi đất nước sauchiến tranh với 5 nội dung cơ bản: Xây dựng vùng kinh tế mới kết hợp kinh tếvới quốc phòng; xây dựng cơ bản; đánh cá, khai thác hải sản; sản xuất và xâydựng quốc phòng cho quân đội và nhân dân; giúp nước bạn xây dựng côngtrình kinh tế và quốc phòng Mục tiêu là bảo đảm một phần nhu cầu của quânđội, tham gia xây dựng một số vùng kinh tế chiến lược, xây dựng giao thôngthủy lợi, một số công trình trọng điểm của Nhà nước, góp phần phân bố lại

lao động, dân cư Trong giai đoạn này chúng ta đồng thời phải đương đầu vớikhó khăn phức tạp xảy ra cuộc chiến tranh biên giới Tây Nam và bảo vệ biêngiới phía Bắc làm cho quân số làm kinh tế biến động rất lớn, nên hiệu quảthực tế mang lại không cao, chưa đạt yêu cầu đề ra, cùng tình trạng trì trệ yếukém của nền kinh tế với lạm phát phi mã Dù cho nền kinh tế càng khó khăn,đường lối xây dựng kinh tế kết hợp với quốc phòng vẫn được Đảng, Nhànước quan tâm đúng mức, tiếp tục duy trì và phát triển mới, vẫn dành hơn 10vạn quân tham gia làm kinh tế, xây dựng đất nước, nhằm hỗ trợ giảm bớt khókhăn nguồn chi phí quốc phòng, đồng thời bổ sung một phần thiếu hụt mà cácngành kinh tế quốc dân không bảo đảm đủ

Năm 1985 Bộ Quốc phòng đã Thành lập Tổ chức Binh đoàn TâyNguyên phát triển cây công nghiệp và xây dựng địa bàn Ba biên giới; tổ chứclại Tổng cục kinh tế với chức năng giúp BQP quản lý nhà nước với các lựclượng bộ đội chuyên làm kinh tế, chỉ đạo toàn quân tham gia làm kinh tế.Thực tế đã cho thấy lực lượng quân đội làm kinh tế cùng với các ngành kinh

tế quốc dân đã tạo ra được kết cấu hạ tầng quan trọng, có tác dụng lớn cả vềphát triển kinh tế với việc củng cố quốc phòng Hệ thống đường sá, giaothông vận tải từ vùng nông thôn đồng bằng, miền núi, thành phố, thị xã, cácđoàn kinh tế, đường chiến lược được nối liền Cảng biển, cảng sông, cảnghàng không được khôi phục, mở rộng và nâng cấp Hệ thống đường sắt Bắc -Nam được khôi phục Hệ thống giao thông toàn quốc trở nên hoạt động bìnhthường, nâng cao năng lực vận tải thông thương giữa các vùng miền Hệthống thông tin quốc gia phát triển và hiện đại hóa nhanh phục vụ tốt cho pháttriển kinh tế và bảo đảm cho quốc phòng Các ngành sản xuất như: cơ khí,hóa chất, điện tử…mở rộng quy mô sản xuất, trang bị càng hiện đại, nhiều sảnphẩm chất lượng cao Song song với sự phát triển của các ngành kinh tế, cáckhu vực phòng thủ được xây dựng trên các địa bàn chiến lược quan trọng nhưTây Nguyên, tứ giác Long Xuyên, các tuyến phòng thủ biên giới, các công

trình lấn biển kết hợp với củng cố tuyến phòng thủ bờ biển Tuy nhiên, giaiđoạn này có một số hạn chế về quy hoạch, kế hoạch tổng thể phát triển kinh

tế, xây dựng đất nước không kịp thời, nền kinh tế chưa thoát khỏi khủnghoảng, cơ cấu kinh tế mất cân đối, năng lực quản lý kinh tế, năng lực sảnxuất, trình độ công nghệ và lực lượng sản xuất còn yếu kém Sự nhận thức sailệch về yêu cầu kết hợp giữa kinh tế với quốc phòng, đồng thời ta cũng chưaxây dựng cơ chế kết hợp

Thời kỳ từ 1988 đến nay, nước ta bước vào thời kỳ đổi mới có hai đặctrưng nổi bật là chuyển nền kinh tế tập trung bao cấp sang cơ chế thị trườngđịnh hướng xã hội chủ nghĩa và mở của hội nhập từng bước với nền kinh tếthế giới; kết quả giành được nhiều thành tựu to lớn thế và lực mới trong sựnghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Vì thế nhiệm vụ kết hợp kinh tế với quốcphòng có nội dung và yêu cầu mới

Thành tựu quan trọng trong tổ chức thực hiện kết hợp kinh tế với quốcphòng từ năm 1991 đến nay là thực hiện ngày càng tốt hơn mục tiêu kết hợp,khai thác sử dụng ngày càng có hiệu quả nguồn lực tổng hợp của quốc gia,thực hiện thắng lợi hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, vừabảo đảm cho phát triển kinh tê - xã hội ổn định, nhanh có tính bền vững, vừacủng cố, tăng cường quốc phòng, an ninh Phương thức kết hợp kinh tế vớiquốc phòng đã đổi mới, hoàn thiện từng bước, thể chế hóa về mặt Nhà nước,trở thành đường lối chiến lược của Đảng Thống nhất và gắn kết chặt chẽ giữaxây dựng thế trận quốc phòng với quy hoạch tổng thể của quốc gia, vùng,miền, hình thành các khu vực chiến lược vững mạnh Xây dựng nhiều đoànkinh tế - quốc phòng, quốc phòng - kinh tế trên vùng biên giới, ven biển, sắpxếp lại lực lượng quân đội làm kinh tế có hiệu quả hơn Có sự điều chỉnh việckết hợp kinh tế với quốc phòng trong điều kiện hội nhập kinh tế và hội nhậpnhiều mặt trên bình diện quốc tế mặc dù còn chậm Ở một số địa phương sựkết hợp đó chưa thực hiện tốt, nổi lên là khu vực kinh tế ngoài quốc doanh và

có vốn đầu tư nước ngoài Quá trình triển khai thực hiện sự kết hợp kinh tếvới quốc phòng tại một số địa bàn trọng điểm, chiến lược, biên giới có hiệu

quả chưa cao, Các đoàn kinh tế - quốc phòng, quốc phòng - kinh tế được đầu

tư chưa tương xứng với vị trí, ý nghĩa, tầm quan trọng về mặt chính trị - xã hội, quốc phòng, an ninh ở một số chỗ, một số vùng, miền.

1.2.3 Đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về kinh tế kết hợp với quốc phòng - an ninh

Trong cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời quá độ lên chủ nghĩa xãhội đã được Đại hội VIII xây dựng thành tư tưởng chỉ đạo về nhiệm vụ quốc

phòng, an ninh trong thời kỳ mới (T18), nêu rõ: “Kết hợp chặt chẽ hai nhiệm

vụ chiến lược của cách mạng Việt Nam là xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo

vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa; Kết hợp quốc phòng và an ninh với kinh tế”.

Nhiệm vụ đó được cụ thể hóa trong tư tưởng chỉ đạo thực hiện mục tiêu,nhiệm vụ kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 1996 đến năm 2000;

“Kết hợp chặt chẽ kinh tế với quốc phòng, an ninh; nâng cao hiệu quả sư dụng các nguồn lực vừa phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế, vừa phục vụ quốc phòng, an ninh”, trên các địa bàn chiến lược về kinh tế và an ninh quốc

phòng, khai thác tối đa tiềm năng và các lợi thế của vùng biển, ven biển; đồng

thời: “Tăng trưởng kinh tế phải kết hợp hài hòa với phát triển kinh tế xã hội văn hóa, bảo đảm an ninh quốc phòng, phấn đấu giảm bớt khoảng cách giữa các vùng về mặt tiến bộ xã hội”.

-Đến Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX có nhận thức rõ hơn về quanđiểm, tư tưởng chỉ đạo, sự kết hợp trong tổ chức thực hiện, trong chiến lược,quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội Đảng ta có quan điểm xâydựng kết hợp kinh tế với quốc phòng - an ninh, được xây dựng thành đường

lối và chiến lược phát triển kinh tế - xã hội là: “Kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với tăng cường quốc phòng - an ninh“ Phát triển kinh tế - xã hội gắn với

tăng cường quốc phòng - an ninh ở các vùng miền núi đồng bào dân tộc thiểu

số, biên giới, hải đảo, chú trọng các vùng Tây Nguyên, Tây Bắc, Tây Nam

Nghị quyết cụ thể: “Kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với xây dựng tiềm lực

và thế trận quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân, được thể hiện trong chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của cả nước, của các ngành, các địa phương và trong các dự án đầu tư lớn” Tại Hội nghị

lần thứ 8, Đảng ta đã có sự phát triển về nhiều phương diện về kết hợp kinh tế

với quốc phòng Chủ trương của Đảng, Nhà nước ta về quốc phòng là:” Kết hợp chặt chẽ kinh tế với quốc phòng, quốc phòng với kinh tế trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” (Sách trắng quốc phòng Việt Nam

năm 2004)

Sau hơn hai mươi năm đổi mới và thực hiện Cương lĩnh xây dựng đấtnước năm 1991 tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X tiếp tục khẳng định

rõ: “Kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với tăng cường sức mạnh quốc phòng

và an ninh trên cơ sở phát huy mọi tiềm năng của đất nước” Đẩy mạnh xây dựng các khu vực phòng thủ tỉnh (thành phố) Tiếp tục phát triển các đoàn kinh tế - quốc phòng, xây dựng các đoàn quốc phòng - kinh tế với các mục tiêu tằng cường quốc phòng - an ninh là chủ yếu, tập trung vào các địa bàn trọng điểm chiến lược và những khu vực nhạy cảm trên biên giới đất liền, biển đảo” Phương châm phát triển kinh tế - xã hội là nền tảng để bảo vệ Tổ

quốc; ổn định chính trị, củng cố quốc phòng, an ninh là điều kiện để phát triểnkinh tế - xã hội Chủ trương rất mới trong Nghị quyết Đại hội X là xây dựngđoàn công nghiệp quốc phòng trong hệ thống công nghiệp quốc gia dưới sựchỉ đạo trực tiếp của Chính phủ, đầu tư có chọn lọc theo hướng hiện đại, vừaphục vụ quốc phòng vừa phục vụ dân sinh

Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủnghĩa xã hội (Bổ sung, phát triển năm 2011) tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần

thứ XI nêu rõ: “Phát triển kinh tế - xã hội đi đôi với với tăng cường sức mạnh

quốc phòng - an ninh Kết hợp chặt chẽ kinh tế với quốc phòng - an ninh, quốc phòng - an ninh với kinh tế trong từng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách phát triển kinh tế - xã hội và trên từng địa bàn” Tr82 Văn kiện

Đại hội Đảng lần thứ XI

Kết hợp kinh tế với quốc phòng, quốc phòng với kinh tế từ Cươnglĩnh năm 1991 đến Đại hội XI, Đảng ta có nhiều đổi mới và phát triển, rõ néthơn, đầy đủ hơn, đúng đắn hơn, nâng cao tư duy lý luận về bảo vệ Tổ quốc,bám sát tình hình thực tiễn, đáp ứng được đòi hỏi của thực tiễn xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới; Mối quan hệ giữa các lĩnh vực kinh tế,quốc phòng, an ninh, đối ngoại từ chưa toàn diện đến toàn diện, từ nhận thứcchung đến nhận thức cụ thể, rõ nét hơn vai trò tăng lên của an ninh, đối ngoạivới quốc phòng và sự cần thiết gắn kết quốc phòng với an ninh, đối ngoạitrong một chiến lược tổng thể thống nhất

1.3 Một số vấn đề lý luận thực tiễn kinh tế kết hợp với quốc phòng trong tình hình mới Sự hình thành, vai trò chức năng, mục tiêu, nhiệm vụ và

cơ chế hoạt động của Đoàn kinh tế - quốc phòng

1.3.1 Một số vấn đề lý luận, thực tiễn kết hợp kinh tế với quốc phòng - an ninh trong tình hình mới

Mối quan hệ các lĩnh vực kinh tế, quốc phòng, an ninh, đối ngoại là mốiquan hệ tương tác, có quan điểm tổng hợp và toàn diện, không tách rời từngvấn đề biêng biệt, như vậy từ quan điểm này sẽ tạo ra một chiến lược tổng thểthống nhất, phát huy được tối đa mọi tiềm lực, nguồn lực tạo ra sức mạnh tổnghợp nhằm xây dựng và bảo vệ đất nước trong tình hình có nhiều biến động sâusắc trên thế giới Ở đây, nói lên sự thực hiện những cam kết quốc tế về một sốlĩnh vực như kinh tế, nghĩa vụ giữ gìn hòa bình, an ninh, môi trường khu vực

và quốc tế Thể hiện sự kết hợp với các thành phần kinh tế, kinh tế có vốn đầu

tư nước ngoài theo hướng lợi ích và trách nhiệm các bên

Mối quan hệ giữa quốc phòng, an ninh, đối ngoại trong điều kiện hộinhập sâu với cộng đồng quốc tế là mối quan hệ đan xen, cần được làm rõ vềmặt lý luận trong sự thống nhất và sự khác biệt, phương pháp và biện phápgiải quyết mối quan hệ đó trong hoạt động thực tiễn như cơ chế lãnh đạo,quản lý, cơ chế phối hợp, xử lý các tình huống Có văn bản pháp quy, quytrình về mối kết hợp những lĩnh vực đó, đồng thời xây dựng chiến lược tổnghợp quốc phòng, an ninh, đối ngoại để phát triển, bổ sung chiến lược bảo vệ

Tổ quốc từ Trung ương đến địa phương trong tình hình mới

Việc kết hợp, phối hợp kinh tế - quốc phòng - an ninh đến nay đạt đượcnhiều kết quả trong bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ biên giới, biển đảo,vùng chồng lấn trên biển với một số nước như Trung Quốc, các nước trongkhối ASEAN, làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn diễn biến hòa bình và cáchoạt động chống phá của các thế lực thù địch, ngăn chặn kịp thời, xử lý cóhiệu quả các vụ việc về quốc phòng, an ninh phức tạp, các cuộc bạo loạnchính trị của các thế lực thù địch tại một số địa bàn trong nước, làm thất bại

âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch trong và ngoài nước lợi dụng vấn

đề tôn giáo, dân tộc, dân chủ, nhân quyền Từ đó, làm cho nhân dân thế giớihiểu hơn về tính chất chính nghĩa, tự vệ và tính toàn dân trong sự nghiệp bảo

vệ Tổ quốc

Tuy nhiên, trong phối hợp, kết hợp nghiên cứu, dự báo chưa theo kịpdiễn biến của tình hình, một số vấn đề cụ thể giải quyết thiếu chặt chẽ; Nhậnthức về mối quan hệ kinh tế- xã hội - quốc phòng - an ninh đôi khi chưa thốngnhất cao, chưa vận dụng sách lược trong xử lý vấn đề về đối tác, đối tượng,bảo vệ từ xa, từ trước Nghiên cứu, xây dựng và có quan điểm mới về kết hợpkinh tế - xã hội - quốc phòng - an ninh với đối ngoại trong một chiến lượcthống nhất, môi trường kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế sâu rộng Vấn đề

về cơ chế lãnh đạo, chỉ đạo, chỉ huy, quản lý, quy chế hoạt động, nội dung,

hình thức, biện pháp phối hợp trong mối quan hệ trên cần làm rõ hơn đểnâng cao hiệu quả kết hợp bảo vệ đất nước.

1.3.2 Sự hình thành, vai trò, chức năng, mục tiêu, nhiệm vụ và cơ chế hoạt động của các đoàn kinh tế - quốc phòng

Theo Từ điển Bách khoa Quân sự Việt Nam năm 2004 nêu khái niệm:Đoàn kinh tế - quốc phòng là vùng lãnh thổ và dân cư thuộc các xã đặc biệtkhó khăn, vùng sâu, vùng xa trên địa bàn chiến lược, biên giới, ven biển,được đầu tư xây dựng phát triển kinh tế, xã hội gắn với quốc phòng - anninh”, theo Quyết định số 277/QĐ-TTg ngày 31/3/2000 của Thủ tướng Chínhphủ; do quân đội đảm nhiệm, lấy đơn vị kinh tế quốc phòng làm nòng cốt.Bản thân cụm từ trên đã nói lên sự kết hợp kinh tế với quốc phòng, quốcphòng với kinh tế Là hình thức một mô hình mới của sự kết hợp kinh tế vớiquốc phòng, nó khác với các hình thức: đoàn kinh tế cửa khẩu, đoàn kinh tế

mở, đặc đoàn kinh tế…ở chỗ: về mục tiêu, nội dung tổng hợp chứa đựng toàn

bộ các lĩnh vực chính trị - kinh tế - văn hóa - quốc phòng - an ninh - môitrường, thể hiện bản chất xã hội định hướng xã hội chủ nghĩa của nước tathông qua hoạt động của đơn vị quân đội làm nòng cốt thúc đẩy phát triểnkinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng - an ninh của một vùng, khu vực cụ thểtrên địa bàn chiến lược đã quy hoạch, tạo lập cơ sở ban đầu sản xuất theohướng hàng hóa Mô hình đoàn KT- QP có quy mô khác nhau tùy thuộc vào

vị trí, vai trò, mục tiêu, nội dung đầu tư và tầm quan trọng về mặt quốc phòng

- kinh tế từng, khu vực, vùng miền khác nhau Mô hình đoàn KT- QP khácvới mô hình bộ đội thường trực tham gia sản xuất, xây dựng kinh tế, đồngthời cũng khác biệt với các mô hình doanh nghiệp quân đội hiện nay Như

vậy, có thể hiểu đoàn KT- QP là một hình thức đặc thù trong việc kết hợp

kinh tế với quốc phòng, quốc phòng với kinh tế

Đại hội X của Đảng nhấn mạnh: “Tiếp tục xây dựng các đoàn kinh tế quốc phòng (KT - QP) với mục tiêu tăng cường quốc phòng - an ninh là chủ

-yếu” Những quan điểm trên đã được cụ thể hóa trong việc triển khai các

chiến lược, quy hoạch, kế hoạch xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Xây dựng các đoàn KT - QP chính là sự thể hiện thực tiễn của quanđiểm trên; nhằm phát huy hiệu quả các nguồn lực tại chỗ, chúng ta đã chútrọng lồng ghép các chương trình, dự án kinh tế gắn với thế trận phòng thủ, ràsoát quy hoạch và điều chỉnh đất quốc phòng - an ninh đáp ứng yêu cầu bố tríthế chiến lược, dành thêm đất cho phát triển KT - XH, bổ sung chính sáchkhuyến khích phát triển kinh tế, nâng cao đời sống nhân dân ở các vùng trọngđiểm về quốc phòng - an ninh Về quy hoạch tổng thể, các đoàn kinh tế - quốcphòng được xây dựng với quy mô không giống nhau, là một mô hình mới của

sự kết hợp kinh tế với QP - AN, có đặc điểm chung là: xây dựng ở các vùngđất còn hoang hoá nơi vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo Đây là nhữngvùng có địa hình rừng núi hiểm trở, khí hậu khắc nghiệt, kết cấu hạ tầng kinh

tế và kết cấu hạ tầng xã hội hầu như còn sơ khai hoặc chưa có gì, mật độ dân

cư thưa thớt, chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, đời sống hiện tạihết sức khó khăn, tỷ lệ nghèo đói cao nhất so với cả nước, trình độ văn hóadân cư thấp, có nhiều phong tục tập quán lạc hậu Các xã này được Chính phủchủ trương đầu tư và giao cho các Bộ ngành ở Trung ương, trong đó Bộ Quốcphòng trách nhiệm hỗ trợ phát triển Nhìn nhận về góc độ quốc phòng - anninh, (QP - AN) các vùng này là những địa bàn có vị trí chiến lược quan trọng

và nhạy cảm trong việc bảo vệ lãnh thổ, chủ quyền an ninh biên giới, nơi cácthế lực phản động đã và đang lợi dụng sự nghèo đói, lạc hậu, dân tộc, tôn giáo

để gây mất ổn định chính trị, thực hiện chiến lược “diễn biến hoà bình”

Xây dựng các Đoàn KT - QP nhằm mục tiêu xây dựng thành địa bànvững mạnh về chính trị, giàu có về kinh tế, văn hóa, xã hội phát triển, quốcphòng - an ninh mạnh; tập trung vào các địa bàn trọng điểm chiến lược vànhạy cảm trên tuyến biên giới, góp phần tạo hệ thống khu vực phòng thủvững chắc Hai nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ được tiến hành song song, khi

xác định các mục tiêu, chỉ tiêu KT - XH đều có các biện pháp giữ vững môitrường ổn định, bảo vệ các thành quả; trong đó phát huy vai trò, khả năng tựbảo vệ của các ngành, lĩnh vực kinh tế kết hợp với hoạt động đấu tranh và bảo

vệ theo chức năng của mỗi lực lượng vũ trang trên địa bàn

Mục tiêu tổng quát của đoàn KT - QP là đầu tư phát triển kinh tế - xãhội vùng dự án góp phần cải thiện và từng bước nâng cao thu nhập vật chấttinh thần của nhân dân, kết hợp bảo đảm quốc phòng, an ninh ở địa bàn chiếnlược, biên giới trên cơ sở bố trí lại dân cư theo quy hoạch của sản xuất và mụctiêu lâu dài của quốc phòng, an ninh, hình thành cụm làng xã biên giới, tạovành đai biên giới trong thế trận quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân.Như vậy, củng cố và tăng cường tiềm lực quốc phòng, an ninh là vấn đề hếtsức quan trọng đối với đoàn KT - QP Quân khu 1, gồm đoàn KT - QP 338thuộc tỉnh biên giới Lạng Sơn và đoàn KT - QP Bảo Lạc - Bảo Lâm tỉnh biêngiới Cao Bằng

Nhiệm vụ của các đoàn Kinh tế - Quốc phòng đã được xác định rõ:

- Xây dựng cơ sở hạ tầng phù hợp với quy hoạch sản xuất và quy hoạch

bố trí lại dân cư và phù hợp với QP - AN bao gồm: Xây dựng đường giaothông, công trình quốc phòng, điện, nước sinh hoạt, trường học, trạm xá, chợnông thôn và các công trình hạ tầng thiết yếu khác;

- Xây dựng thôn, bản, xã tổ chức định canh, định cư cho dân du canh

du cư, tham gia vào việc tái định cư phục vụ cho các chương trình dự án lớncủa Nhà nước

- Phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức cuộc sống cho dântrong vùng dự án, hình thành các điểm dân cư, cụm làng xã biên giới, để đờisống nhân dân ngày càng cải thiện, thế trận QP - AN vững chắc Xây dựngđịa bàn vững mạnh về quốc phòng, an ninh

- Từng bước tạo yếu tố cho phát triển kinh tế hàng hoá gồm: Đẩy mạnhphát triển sản xuất bằng các hình thức khuyến nông, khuyến lâm, khuyếnngư, đưa tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất và đào tạo hướng dẫn kỹ thuật sản xuấtcho dân Tổ chức dịch vụ hai đầu, phát triển kinh tế hàng hoá trên cơ sở môhình hợp tác Gắn sản xuất với chế biến, tiêu thụ sản phẩm để giúp dân thoátđói nghèo một cách bền vững.

- Nâng cao đời sống văn hoá tinh thần cho nhân dân như xây dựng cơ

sở phát thanh, truyền hình để nhân dân cập nhật thông tin, đưa văn hoá vềthôn bản; Tạo điều kiện cho con em đồng bào dân tộc đến trường học, thamgia chương trình phổ cập tiểu học và xoá mù chữ; Bồi dưỡng, đào tạo cán bộ

xã, bản làng, giúp cán bộ cơ sở nâng cao trình độ quản lý hành chính và kinh

tế để phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn; Phục hồi, bảotồn và phát triển văn hoá truyền thống của dân tộc thiểu số

- Bảo vệ môi trường, giữ gìn cân bằng sinh thái, thông qua việc thựchiện các dự án trồng rừng mới, chăm sóc, bảo vệ rừng phòng hộ, đầu nguồn;ứng dụng tiến bộ kỹ thuật về xử lý môi trường vào đời sống của dân, sử dụngbền vững, hợp lý tài nguyên

Thực hiện lồng ghép Dự án đoàn kinh tế - quốc phòng với các dự ánkhác trong vùng dự án

Các Đoàn KT - QP Quân khu 1 được xác định vai trò là lực lượng nòngcốt trong đoàn KT - QP, thực hiện đồng thời ba chức năng chiến đấu, công tác

và sản xuất theo Quy chế hoạt động của các Đoàn KT - QP ban hành kèmtheo Quyết định số 133/2004/Đ-BQP ngày 21/9/2004 của Bộ trưởng BQP.Nội dung Quy chế nêu rõ:

+ Đó là công tác sẵn sàng chiến đấu: tiến hành tổ chức lực lượng gồm

cả lực lượng dự bị động viên, dân quân tự vệ Hàng năm huấn luyện sẵn sàngchiến đấu, nắm chắc địa bàn, có phương án chiến đấu tại chỗ và cơ động, khi

có tình huống xảy ra có thể tổ chức đánh địch được ngay Làm tham mưu và

tổ chức thực hiện các nhiệm vụ xây dựng quốc phòng theo cơ chế Đảng lãnhđạo, chính quyền điều hành tại địa bàn vùng dự án

+ Hai là tiến hành công tác dân vận, góp phần tham gia bảo đảm trật tự,

an toàn xã hội, củng cố quốc phòng - an ninh với ba nhiệm vụ cụ thể: Phốihợp với địa phương, hỗ trợ cho công tác xóa đói, giảm nghèo và từng bướcnâng cao đời sống, văn hóa, chăm sóc sức khỏe, chữa bệnh cho nhân dân;Tuyên truyền giáo dục nhân dân để mỗi người nhận thức được trách nhiệmtrong việc xây dựng nền kinh tế kết hợp quốc phòng; Tham gia xây dựng hệthống chính trị cơ sở địa phương vững mạnh

+ Ba là sản xuất xây dựng kinh tế: quản lý, thực hiện dự án đầu tư trênđịa bàn đóng quân; tổ chức sản xuất, làm nòng cốt hỗ trợ cho dân phát triểnsản xuất kinh tế, xóa đói giảm nghèo

Tóm lại: Trong điều kiện nước ta hiện nay, thực hiện kết hợp kinh tế

với quốc phòng với việc Quân đội làm kinh tế là một hướng đi đúng đắn, làxây dựng một nguồn nội lực của đất nước, góp phần giải quyết các vấn đề khókhăn về kinh tế - xã hội, nhằm nâng cao thu nhập người dân trên các địa bànchiến lược

Chương 2

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Câu hỏi nghiên cứu

Các câu hỏi nghiên cứu:

- Quân đội làm kinh tế có ảnh hưởng tới tăng trưởng và chuyển dịch cơcấu kinh tế của huyện thay đổi theo hướng nào? Có phù hợp không?

- Thu nhập của những hộ nông dân trước và sau khi có Đoàn kinh tếquốc phòng tham gia làm kinh tế có sự thay đổi như thế nào?

- Những ảnh hưởng của Đoàn kinh tế quốc phòng đến thu nhập củangười dân trên dịa bàn như thế nào?

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Chọn điểm nghiên cứu và chọn mẫu nghiên cứu

- Số liệu, tài liệu đã công bố của địa phương; 2 đoàn KT- QP;

- Chọn mẫu điều tra đại diện và phân tổ thống kê chỉ tiêu định lượng,định tính:

* Xác định số lượng hộ điều tra

Để xác định số lượng đơn vị của tổng thể mẫu cần phải cho trước phạm

vi sai số chọn mẫu và xác xuất khi suy rộng tài liệu (Khi nghiên cứu các hiệntượng kinh tế - xã hội, Thường lấy xác xuất 0,9544 hay 95,44%):

Số hộ cần được chọn điều tra (Theo cách chọn lặp) cần phải điều tra là:

+ n : là số hộ cần phải điều tra

+ t : Giá trị kiểm định ( t=1,9544 với ỏ = 0,05)

+ ó2 : Phương sai của tổng thể chung

+ xi: Thu nhập bình quân hàng tháng của một nhân khẩu

2

2 2



t 

n

Sau khi tính toán thì số hộ cần phải điều tra là 70 hộ trong 6 xã của 2đoàn KTQP phân bố trên tỉnh Cao Bằng ở hai huyện Bảo Lâm (xã ĐứcHạnh), huyện Bảo Lạc (xã Cô Ba, Cốc Pàng) Tỉnh Lạng Sơn gồm HuyệnCao Lộc (xã Xuất Lễ, Cao Lâu) và huyện Đình Lập (xã Bính xá), chọn hộ đạidiện cho các hộ trong vùng, với số lượng hộ đảm bảo tính đại diện.

Điều tra cơ cấu hộ điều tra theo thu nhập:

- Dựa trên tiêu trí của Nhà nước đánh giá về thu nhập:

Bảng 2.1 Phân hộ điều tra từ đến năm 2010 (tiêu chí cũ)

Chỉ tiêu Thoát nghèo Nghèo Rất Nghèo Tổng số

Điều kiện kinh tế gia đình

Điều kiện kinh tế gia đình

Nguồn: Tổng hợp từ phiếu điều tra (Ghi chú : áp dụng theo quyết định số 170/2005/QĐ-TTg do Thủ tướng ban hành ngày 8-7-2005

về chuẩn hộ nghèo áp dụng cho giai đoạn 2006-2010)

Bảng 2.2 Phân hộ điều tra từ 2011 - 2012 (theo tiêu chí mới)

Chỉ tiêu Thoát nghèo Nghèo Rất Nghèo Tổng số

Nguồn: Tổng hợp từ phiếu điều tra (Ghi chú : áp dụng theo quyết định số 9/2011/QĐ-TTg do Thủ tướng ban hành ngày 30-01-2011

về chuẩn hộ nghèo áp dụng cho giai đoạn 2011-2015)

2.2.2 Phương pháp thu thập số liệu

Việc thu thập tài liệu thông tin bao gồm việc sưu tầm và thu thập nhữngtài liệu, số liệu liên quan đã được công bố và những tài liệu, số liệu mới tạiđịa bàn 2 đoàn kinh tế quốc phòng

a Tài liệu thứ cấp

Đây là các số liệu từ các công trình nghiên cứu trước được lựa chọn sửdụng vào mục đích phân tích, minh họa rõ nét về nội dung nghiên cứu Nguồngốc của các tài liệu này đã được chú thích rõ trong phần “Tài liệu tham khảo”.Nguồn tài liệu này bao gồm:

- Các sách, báo, tạp chí, các văn kiện Nghị quyết, các chương trìnhnghiên cứu đã được xuất bản, các kết quả nghiên cứu đã công bố của các cơquan nghiên cứu, các nhà khoa học trong và ngoài nước, các tài liệu trêninternet

- Tài liệu, số liệu đã được công bố về tình hình kinh tế, xã hội nông thôn,kinh tế của các ngành sản xuất, đời sống của các nông hộ nông nghiệp nằmtrong khu vực 2 đoàn KT- QP… các số liệu này thu thập từ phòng Thống kê.Trên cơ sở đó tiến hành tổng hợp các thông tin cần thiết phục vụ cho công tácnghiên cứu

b Tài liệu sơ cấp

Thực hiện điều tra chọn mẫu ở các hộ gia đình trên địa bàn 6 xã và thịtrấn ở các tỉnh biên giới Từ đó thu thập được các thông tin mang tính thựctrạng, nắm bắt được tiếng nói, nhu cầu cụ thể của từng hộ dân

Thông qua điều tra các hộ nông dân trên dịa bàn, được lấy ra từ cácphiếu điều tra hộ bằng các nguồn sau:

* Phương pháp điều tra: điều tra phỏng vấn hộ bằng phiếu phỏng vấn

đã chuẩn bị sẵn, phỏng vấn trực tiếp các thông tin về chủ hộ, thông tin vềnhân khẩu, lao động, vốn, đất đai, tình hình sản xuất của các hộ nông dân,điều kiện sản xuất của các hộ và một số câu hỏi có tính định tính

Nội dung của phiếu điều tra: Phiếu điều tra có các thông tin chủ yếu

như: Diện tích, thu nhập, chi tiêu, cơ sở vật chất, kỹ thuật của hộ trước, saukhi các Đoàn KTQP thành lập và ảnh hưởng của việc quân đội làm kinh tếđến thu nhập của người dân trên địa bàn Toàn bộ số liệu điều tra thu thậpđược xử lý trên máy vi tính

2.2.3 Phương pháp phân tích

* Phương pháp so sánh

Phương pháp so sánh được sử dụng để đánh giá kết quả, xác định vị trícủa đối tượng hoặc số liệu nghiên cứu, từ đó phát hiện các xu hướng biếnđộng của đối tượng cần nghiên cứu

* Phương pháp chuyên gia, chuyên khảo

Phương pháp chuyên gia: Phương pháp thu thập dựa trên cơ sở thu thập

ý kiến của các chuyên gia trong từng lĩnh vực, các nhà lãnh đạo, các cán bộquản lý, người sản xuất giỏi có kinh nghiệm, các cán bộ về kỹ thuật thông quacác tài liệu hoặc trao đổi trực tiếp với họ để ta có kết luận chính xác

Phương pháp chuyên khảo: Nghiên cứu tác động quân đội làm kinh tế đếnthu nhập đời sống của người dân

* Phương pháp quan sát trực tiếp

Đây là phương pháp rất sinh động và thực tế vì qua phương pháp nàytất cả các giác quan của người phỏng vấn đều được sử dụng: mắt nhìn, tainghe qua đó các thông tin được ghi lại trong trí nhớ, qua ghi chép, chụpmột cách cụ thể, thực tế, phong phú và khách quan

* Phương pháp phân tích hồi quy tương quan

Trong đề tài này tôi sử dụng mô hình kinh tế lượng và phân tích sự ảnhhưởng của Quân đội làm kinh tế đến đời sống của các hộ nông dân trên địabàn các đơn vị đóng quân Đối với hộ nông dân thì thu nhập là một tiêu chíquan trọng, do đó chúng tôi nghiên cứu tác động của Đoàn kinh tế quốcphòng tới thu nhập của các hộ nông dân Và hàm hồi quy được đưa ra là hàmsản xuất Cobb Douglas và dạng tổng quát của nó như sau:

Yi=AX1ia1X2ia2….Xkiakeb1D1+b2D2+… +bmDm+ Ui

Yi: Thu nhập hỗn hợp của hộ (Biến phụ thuộc)

Xji(j=1 k,i=1 n): Các biến độc lập trong nghiên cứu này, dựa vàonhững nghiên cứu tiền nghiệm và ý kiến các chuyên gia trong lĩnh vực pháttriển nông thôn Trong đó, các biến ảnh hưởng đến thu nhập của hộ bao gồm:Diện tích đất, số lao động, Vốn, trình độ văn hóa, và trước và sau khi có Đoànkinh tế quốc phòng

aj(j=1 k): Các hệ số của biến độc lập

bh(h=1 m): Biến giả định (trước và sau khi có đoàn KTQP)

Các hệ số của biến phải được kiểm định với mức ý nghĩa đạt ở mức 5%

và thấp hơn

* Phương pháp phỏng vấn cấu trúc:

Để thu thập số liệu cần thiết phục vụ cho đề tài nghiên cứu, chúng tôi đãđiều tra các hộ sản xuất nông nghiệp bằng phương pháp phỏng vấn trực tiếpmột thành viên hiểu biết về nông nghiệp của gia đình Điều này đảm bảolượng thông tin có tính đại diện và chính xác Câu hỏi được soạn thảo baogồm các câu hỏi đóng và câu hỏi mở

* Phương pháp xử lý thông tin

Thông tin và các số liệu sau khi thu thập được sẽ được tác giả, cập nhật

và tính toán tùy theo mục đích nghiên cứu, phân tích của đề tài trên chươngtrình Excel 2007 của Microsoft Và phần mềm Eview

* Phương pháp phân tích đánh giá

- Phương pháp thống kê mô tả: Là phương pháp nghiên cứu các hiện

tượng kinh tế xã hội vào việc mô tả sự biến động cũng như xu hướng pháttriển của hiện tượng kinh tế xã hội thông qua số liệu thu thập được Phươngpháp này được dùng để tính, đánh giá các kết quả nghiên cứu từ các phiếuđiều tra hộ

- Phương pháp phân tích so sánh: Xử lý số liệu tính toán ra các chỉ tiêu

số tương đối nhằm chỉ rõ nguyên nhân biến động của hiện tượng nghiên cứu.Phương pháp này dùng để so sánh sự đóng góp khác nhau về thu nhập từ cácngành nghề khác nhau, cơ cấu thu nhập của các hộ dân

- Phương pháp phân tổ thống kê: Mục tiêu của việc phân tổ trong nghiên

cứu là làm cho sự đồng nhất trong cùng một nhóm và sự khác biệt giữa cácnhóm tăng lên Tác giải đã phân tổ các hộ điều tra theo tiêu chí về thu nhậptheo kết quả điều tra thì các hộ được chia thành: (nhóm hộ thoát nghèo, nhóm

hộ cận nghèo và nhóm hộ rất nghèo)

2.3 Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu

2.3.1 Yêu cầu của các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh tế

- Đảm bảo tính thống nhất về nội dung với hệ thống chỉ tiêu kinh tế củanền kinh tế quốc dân và ngành sản xuất nông nghiệp

- Kích thích được sản xuất phát triển và tăng cường mức độ ứng dụngcác tiến bộ khoa học vào sản xuất

2.3.2 Hệ thống các chỉ tiêu đánh giá thu nhập của hộ nông dân

- Tiền mặt và dòng tiền

- Mức độ độc lập về nguồn lực

2.3.3 Hệ thống các chỉ tiêu đánh giá kết quả hoạt động sản xuất

- Giá trị sản xuất (GO: Gross Ouput): là toàn bộ của cải vật chất và dịch

vụ được tạo ra trong một thời kỳ nhất định (thường là một năm) Đây là tổngthu của hộ

1