các triệu chứng STRESS VÀ BỆNH TẬT liên quan đến STRESS

Khái niệm Stress: Có nhiều quan điểm và hướng tiếp cận khác nhau: - Stress ban đầu sử dụng trong việc chỉ sự đề nén của các tác nhân vật lý... Nguyên nhân thuộc cường độ và thời gian của

Trang 1

STRESS & BỆNH TẬT

Ths: Lê Huy Thành

Trang 2

STRESS & BỆNH TẬT

Trang 3

 MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1. Nêu khái niệm và nguyên nhân Stress tâm lý.

2. Trình bày quá trình từ stress tâm lý đến stress bệnh lý.

3. Giải thích được quan hệ giữa nhân cách và stress.

4. Nêu được ảnh hưởng của gia đình trong việc gây Stress.

5. Nêu được vai trò của gia đình trong giải tỏa Stress.

Trang 4

1. Khái niệm Stress:

Có nhiều quan điểm và hướng tiếp cận khác nhau:

- Stress ban đầu sử dụng trong việc chỉ sự đề nén của các tác nhân vật lý.

Trang 5

1. Khái niệm stress:

- Walter Canon:

Stress chỉ phản ứng của cơ thể trước

một tác động bên

ngoài

Trang 6

1. Khái niệm stress:

- Theo từ điển Tiếng

việt:

Stress nói chung là

những rối loạn

tâm lý.

Trang 7

1. Khái niệm stress:

RayRonsenman:

“ Sự giận giữ lâu ngày, sự chịu đựng lâu ngày sẽ gây tổn thương cho não và tim mạch, dẫn đến những hội chứng về tâm lý”

Trang 8

- Theo Ted Dembrowsky:

Trang 9

- Theo Redford B Williams:

“ Đừng xem thường stress, vì đến một lúc nào đó nó làm cho ta ghét bỏ đồng loại, xa lánh xã hội….”.

Trang 10

- Theo các nhà Tâm lý học Châu âu Stress chia con người làm 3 giai

đoạn:

+ Con người thấy khó khăn do nhiều yếu tố.

+ Con người thích nghi với khó khăn, mâu thuẫn.

+ Con người không chịu đựng được nữa.

Trang 11

SELYE(1978) cũng đưa ra 3 giai đoạn của triệu chứng thích nghi tổng quát( GAS)

Giai đoạn báo động stress.

Giai đoạn đề kháng.

Giai đoạn kiệt quệ.

Trang 13

Vậy stress là hiện tượng tâm sinh lý hết sức phức tạp, nó liên quan đến hệ thần kinh (vùng dưới đồi, hệ nội tiết, tuyến yên, tuyến thượng thận…) và phản ứng tiết hooc môn(cortisol; adrenalin).

Nó tiềm ẩn sự căng thẳng tâm lý, sự chịu đựng quá sức làm kiệt quệ thần kinh và cách ứng xử của con người.

Trang 14

 Theo Selye: không phải mọi Stress đều âm tính:

Eustress: là khía cạnh dương tính, sáng tạo của stress.

Distress: khía cạnh âm tính và gây bệnh của stress.

Trang 15

Stress tối ưu

Thành tích tối ưu

Trang 16

2.Quá trình hình thành stress:

a Những nguyên nhân chung:

+ Điều kiện môi trường sinh sống thấp.

+ Bị chèn ép, oan ức, thất bại trong cuộc sống

+ Bị chèn ép, oan ức, thất bại trong cuộc sống.

+ Gặp nhiều mâu thuẫn, xung đột, thay đổi cuộc sống.

+ Quá bận rộn, lo toan trong công việc.

Trang 17

b Nguyên nhân thuộc về chủ thể:

+ Hệ thống động cơ, xúc cảm, nhu cầu:

+ Khả năng chịu đựng của cỏ thể có giới hạn trước những tác động: + Do mâu thuẫn cơ bản:

Trang 18

c Nguyên nhân thuộc cường độ và thời gian của các tác động:

Trang 19

Trang 20

Tình huống1:

Chị Hương 32 tuổi, là giáo viên trường tiểu học

Nguyễn Trãi, xây dựng gia đình được 3 năm mà chưa

có con Sau khi bị gãy chân do va quệt xe, chồng chị quyết định không cho đi dậy mà yêu cầu chị ở nhà lo nội trợ gia đình, chị rất buồn nhưng vì yêu chồng nên không muốn làm anh ấy phật lòng Chị Hương đươc chồng chu cấp tiền tiêu rất đầy đủ, nhưng ít khi được tâm sự cùng chồng bởi anh ấy thường xuyên vắng nhà

do điều kiện công tác Gần đây chị Hương thấy việc

ăn uống không ngon và giảm 2kg, cơ thể mệt mỏi, hay đau đầu và khó thở, đêm đến chị rất khó ngủ ngay cả lúc anh đang ở nhà và hay giật mình tỉnh giấc.

Trang 21

Tình huống2:

 Bé L.X Adray năm nay 13 tuổi, là học sinh năng động

và giỏi của trường Beslan Sau khi là nạn nhân của vụ khủng bố diễn ra từ ngày 01-03/09/2004 trong ngôi

trường Beslan thân yêu, em may mắn hơn một số bạn bè của mình vì vẫn còn sống sót Tuy nhiên, kể từ lúc em

được giải thoát tình hình sức khỏe diễn biến theo hướng khác thường Adray trở nên lầm lì ít nói, rất sợ giao tiếp với người lạ, hay co người và run rẫy trước những tiếng

Trang 22

c Nguyên nhân thuộc cường độ và thời gian của các tác động:

- Nguyên nhân đột ngột, bất ngờ: Con người gặp phải những tác động lớn với cường độ và tímh chất mạnh.

- Nguyên nhân kéo dài: cường độ và tính chất nhẹ nhưng thường xuyên

và dai dẳng.

Trang 23

thuộc vào sự cảm nhận cá nhân và sự tự tin Người ta quen thuộc với một sinh viên có tự tin thấp bị sa vào hố sâu trầm cảm bởi vì có thứ hạng thấp Trong khi sinh viên khác với ý niệm dương tính, tiếp nhận một điểm tương tự có thể rũ bỏ được nó Trong trường hợp đầu điểm thấp được xem bởi

sinh viên như một bằng chứng thêm của anh ta rằng anh ta không đủ năng lực Trong khi trường hợp thứ hai, sinh viên nhận thức rằng thứ hạng là do không chịu học; sự tự tin của sinh viên vẫn còn nguyên Tự tin thấp có liên quan đến

những bệnh tật do stress Ví dụ: Kasl và Cobb (1970) tìm thấy sự tương quan có ý nghĩa giữa tự tin và các yếu tố nguy

Trang 24

2 Quá trình hình thành stress:

d Nguyên nhân của stress do công việc:

- Yếu tố gây stress tổ chức.

Do chính sách tổ chức:

Đánh giá không công bằng.

Bất bình đẳng về lương bổng.

Quy định cứng nhắc, rườm rà.

Trang 25

- Quá trình thay đổi cơ cấu tổ chức.

- Mức độ chuyên môn hóa cao trong công việc.

Trang 26

2 Quá trình hình thành stress:

d Nguyên nhân của stres do công việc

- Yếu tố gây stress cho cá nhân:

Theo French và Cap Land(1972) xác định 8 nguyên nhân chính gây stress trong công việc của cá nhân:

Trang 27

 Mơ hồ về vai trò.

 Mâu thuẫn về vai trò.

 Vai trò quá nặng hoặc

Trang 28

3 Stress và nhân cách:

Theo thống kê :

Đối tượng stress nhiều nhất là thanh niên từ 18 đến 30 tuổi.

Nữ tỉ lệ cao gấp hai lần nam.

70% là người có trình độ văn hóa cao.

50% là cán bộ công nhân viên chức nhà nước.

Trang 29

 Theo Friedman và Rosenman(1980) có hai kiểu nhân cách khi dương đầu với các tác nhân gây stress:

 Nhân cách kiểu A có xu hướng:

Chạy đua với thời gian và thành tích.

Phấn đấu hoàn thiện bản thân.

Không chấp nhận sự nhàn rỗi và thành tích thấp.

Trang 32

CÂU HỎI THẢO LUẬN:

- Anh(chị) hãy trình bày các dấu hiệu tâm lý và sinh lý của

stress?

- Những phẩm chất cần thiết của con người khi đương đầu với

stress?

Trang 33

4.Các dấu hiệu của stress tâm lý:

- Lo lắng, chán nản, buồn rầu.

- Hay cáu giận, gây gổ.

- Nhạy cảm với tin đồn

- Ngại nơi ồn ào, náo nhiệt.

- Ngại tiếp xúc với người khác.

Trang 34

4 Các dấu hiệu của stress tâm lý:

- Ít gặp người thân.

- Vô cảm trước những đau khổ của người khác.

- Hay chỉ trích, phê phán mọi người.

- Khó tính và ít hài lòng với công việc.

- Có hành vi lệch lạc như uống rượu bia, hút thuốc lá, bỏ nhà đi lang

thang…

Trang 35

4 Các dấu hiệu của stress bệnh lý:

- Tim mạch: tăng nhịp, huyết áp tăng.

- Hô hấp: thở nhanh hoặc khó thở.

- Tiêu hóa: biếng ăn, buồn nôn, ăn không ngon, tiêu chảy…

- Cơ khớp: đau ngực, chân tay mỏi, đau mình…

Trang 36

- Tiết niệu: đái buốt, đái rát, đái rắt…

- Sinh dục: giảm khả năng tình dục, rối loạn kinh nguyệt, di tinh…

- Nội tiết: tăng adrenalin, serotonin, ra mồ hôi trộm, mồ hôi chân tay…

- Thần kinh: nhức đầu, mất ngủ, hay nghĩ miên man.

Trang 37

- Hệ thần kinh trung ương:

+ Phụ thuộc sự trải nghiệm của cá nhân.

+ Giao cảm, tuyến tùy, thượng thận: phóng thích catecholamin, tăng

Adrenalin dẫn đến nhịp tim tăng, nâng cao huyết áp, lực co tâm thu căng làm cho con người có cảm giác sợ hãi

Trang 38

- Phổi: stress kích thích tuyến thượng thận giải phóng hóc môn

adrenalin khiến người bệnh hồi hộp lo lắng, thở hổn hển như bị hụt hơi và đặc biệt nguy hiểm đối với người bị hen suyễn.

- Lưng và cổ: hóc môn adrenalin làm các cơ bắp căng cứng, lưng và cổ

dễ bị đau nhức.

Trang 39

Stress kích thích các tuyến nhờn hoạt động mạnh da trở nên

thô ráp, mụn nhọt nổi lên và nhanh lão hóa.

Trang 40

- Dạ dày: các hóc môn lưu thông máu giảm, dạ dày không được cung cấp đủ máu dẫn đến tình trạng khó tiêu, đầy hơi, nó cũng là nguyên nhân gây loét dạ dày.

- Răng miệng: tinh thần suy sụp hoạt động của hệ miễn dịch trở nên kém hiệu quả dẫn đến viêm lợi, viêm lưỡi…

Trang 41

- Đầu óc: đau đầu, chóng mặt, choáng váng…

- Giảm sức đề kháng với các bệnh truyền nhiễm.

- Khả năng vận động bị giảm rõ rệt, sức ỳ tăng lên dẫn đến bệnh ngày càng nặng nếu không được điều trị kịp thời.

Trang 43

ngơi, hoặc thờ ơ với mọi thứ:

Trang 44

5 Gia đình và stress tâm lý:

5.1: Rối loạn về quan hệ giữa các thành viên:

+ Giữa cha và mẹ (vợ - chồng)

+ Giữa cha mẹ với con cái.

+ Giữa con cái với nhau.

Trang 45

5 Gia đình và stress tâm lý:

5.2: Rối loạn về vai trò giữa các thành viên:

+ Sự độc quyền trong vai trò của người cha.

+ Sự độc quyền trong vai trò của người mẹ.

+ Sự độc quyền và đảo cực trong vai trò giữa anh chị em trong nhà

Trang 46

5.3: Liệu pháp giải tỏa stress gia đình:

+ Phát huy tinh thần đoàn kết, thống nhất giữa các thành viên.

+ Vai trò giữa các thành viên được đảm bảo.

+ Trách nhiệm từng thành viên thể hiện đúng lúc.

+ Hạnh phúc và tổ ấm gia đình giúp con người vượt qua trở ngại tâm lý.

Trang 47

6 Con người đương đầu với stress:

- Có niềm tin vượt qua chính mình.

- Chủ thể phải biết chấp nhân đương đầu với tác nhân bên ngoài.

- Nâng cao trải nghiệm cuộc sống.

- Tăng khả năng nhạy bén trong tư duy nhằm tìm ra giải pháp.

Trang 48

- Phụ thuộc lý tưởng, mục tiêu mà chủ thể hướng đến.

- Phụ thuộc tác nhân bên ngoài: chỉ có đối diện với những tác nhân gây stress thì mới giải quyết gốc rễ vấn đề.

- Cần chú ý đến niềm tin tôn giáo trong giải quyết stress.

Trang 49

- Chú trọng hệ thống nhu cầu, đặc biệt là nhu cầu chủ đạo và hoạt động chủ đạo Tạo điều kiện cho nhu cầu phát triển theo hướng lành mạnh.

- Trút bỏ những cơn tức giận, sống vị tha và lạc quan yêu đời.

Trang 50

- Nguên tắc chung trong chống stress là hãy tìm cách chống chọi để giảm nhẹ, không nên thụ động chịu đựng.

- Cần tìm đến nhà tư vấn nếu thấy mình có vấn đề về sức khỏe.

- Các tác nhân gây stress luôn tác động đến mỗi cá nhân, chúng ta cần

nỗ lực đạt được mức stress tối ưu.

Trang 52

6 Quản lý stress:

Đọc giáo trình.

Trang 53

7 Những phẩm chất cần thiết khi đương đầu với stress:

- Có tính tự chủ cao.

- Biết tự an ủi, động viên bản thân mình khi gặp thất bại hay đau đớn.

- Hiểu được các quy luật vận hành của tâm sinh lý.

- Tích cực tham gia các hoạt động Đặc biệt là hoạt động nhóm và tập thể.

Trang 54

Trang 55

tình với bạn bè, người thân.

tĩnh tâm, thư giãn đầy hiệu

Trang 56

Trang 59

 Câu hỏi kiểm tra 1 tiết:

1. So sánh sự giống và khác nhau giữa nhận thức cảm tính và nhận

Định dạng
Số trang	59
Dung lượng	3,66 MB