ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT VÕ THỊ HÀ LINH VIỆC TIẾP NHẬN CÁC NGUYÊN TẮC QUẢN TRỊ CÔNG TY CỦA OECD TRONG PHÁP LUẬT QUẢN TRỊ CÔNG TY NIÊM YẾT CỦA VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬ
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
VÕ THỊ HÀ LINH
VIỆC TIẾP NHẬN CÁC NGUYÊN TẮC
QUẢN TRỊ CÔNG TY CỦA OECD TRONG PHÁP
LUẬT QUẢN TRỊ CÔNG TY NIÊM YẾT
CỦA VIỆT NAM
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Hà nội – 2015
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
VÕ THỊ HÀ LINH
VIỆC TIẾP NHẬN CÁC NGUYÊN TẮC
QUẢN TRỊ CÔNG TY CỦA OECD TRONG PHÁP
LUẬT QUẢN TRỊ CÔNG TY NIÊM YẾT
CỦA VIỆT NAM
Chuyên ngành: Luật Kinh tế
Mã số: 60 38 01 07
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Thị Thu Thủy
Hà nội – 2015
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam Luận văn này là công trình nghiên cứu của cá nhân của tôi Các
số liệu, trích dẫn và kết quả nghiên cứu trong Luận văn là hoàn toàn trung thực
Tác giả luận văn
Võ Thị Hà Linh
Trang 4MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
PHẦN MỞ ĐẦU 1
1.Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu 1
2 Tình hình nghiên cứu đề tài 2
3 Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu của đề tài 3
4 Phương pháp nghiên cứu 3
5 Tính mới của đề tài 4
6 Kết cấu của luận văn 4
CHƯƠNG 1 - NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN TRỊ CÔNG TY NIÊM YẾT VÀ CÁC NGUYÊN TẮC QUẢN TRỊ CÔNG TY CỦA OECD 5
1.1 Khái niệm, vai trò của QTCT niêm yết 5
1.1.1 Khái niệm QTCT 5
1.1.2 Vai trò của quản trị công ty hiệu quả 9
1.2 Khái niệm, đặc điểm của công ty niêm yết 10 1.3 Các nguyên tắc quản trị công ty của OECD Error! Bookmark not defined.
1.3.1 Đảm bảo cơ sở cho một khuôn khổ QTCT hiệu quảError! Bookmark not defined.
1.3.2 Quyền của cổ đông và các chức năng sở hữu cơ bảnError! Bookmark not defined.
1.3.3 Đối xử bình đẳng với cổ đông Error! Bookmark not defined.
1.3.4 Vai trò của các bên có quyền lợi liên quan trong QTCTError! Bookmark not defined.
1.3.5 Công bố thông tin và tính minh bạch Error! Bookmark not defined.
1.3.6 Trách nhiệm của Hội đồng quản trị Error! Bookmark not defined 1.4 Sự cần thiết phải tiếp nhận các nguyên tắc của OECD trong pháp luật quản trị công ty niêm yết ở Việt Nam Error! Bookmark not defined.
1.4.1 Lược sử pháp luật về quản trị công ty tại Việt NamError! Bookmark not defined.
Trang 51.4.2 Sự cần thiết Việt Nam phải tiếp nhận các nguyên tắc của OECD trong pháp
luật quản trị công ty niêm yết Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 2 - THỰC TRẠNG VIỆC TIẾP NHẬN CÁC NGUYÊN TẮC QUẢN TRỊ
CÔNG TY CỦA OECD TRONG PHÁP LUẬT QUẢN TRỊ CÔNG TY NIÊM YẾT
Ở VIỆT NAM Error! Bookmark not defined.
2.1 Về quyền của cổ đông Error! Bookmark not defined.
2.1.1 Các quyền cơ bản của cổ đông Error! Bookmark not defined.
2.1.2 Quyền của cổ đông được tham gia và được cung cấp đầy đủ thông tin về
các quyết định liên quan tới những thay đổi cơ bản của công tyError! Bookmark
not defined.
2.1.3 Quyền tham gia họp và biểu quyết tại ĐHĐCĐError! Bookmark not
defined.
2.1.4 Về việc công khai cơ cấu vốn và các thỏa ước cho phép một số cổ đông
nắm giữ quyền kiểm soát không tương ứng với tỷ lệ cổ phần sở hữu Error!
Bookmark not defined.
2.1.5 Về thị trường giao dịch thâu tóm công ty Error! Bookmark not defined.
2.1.6 Về việc thực hiện quyền sở hữu cho mọi cổ đông, bao gồm cả các nhà đầu
tư tổ chức Error! Bookmark not defined.
2.1.7 Về cơ chế trao đổi thông tin giữa các cổ đôngError! Bookmark not
defined.
2.2 Về đối xử bình đẳng với cổ đông Error! Bookmark not defined.
2.2.1 Quyền bình đẳng giữa các cổ đông cùng loạiError! Bookmark not
defined.
2.2.2 Về giao dịch nội gián và lạm dụng mua bán tư lợi cá nhân Error!
Bookmark not defined.
2.2.3 Về trách nhiệm công khai lợi ích có liên quan của Thành viên HĐQT và
cán bộ quản lý cấp cao của công ty hoặc các vấn đề ảnh hưởng tới công ty Error!
Bookmark not defined.
2.3 Về vai trò của các bên có quyền lợi liên quan trong quản trị công tyError! Bookmark not defined.
Trang 62.3.1 Cơ chế bảo vệ quyền của các bên có quyền lợi liên quanError! Bookmark not defined.
2.3.2 Quyền tiếp cận thông tin của bên có quyền lợi liên quanError! Bookmark not defined.
2.3.3 Phá sản và quyền của chủ nợ Error! Bookmark not defined 2.4 Về minh bạch và công bố thông tin Error! Bookmark not defined.
2.4.1 Các thông tin phải công bố và tiêu chuẩn công bốError! Bookmark not defined.
2.4.2 Về phương tiện công bố thông tin và việc đảm bảo quyền tiếp cận thông tin
bình đẳng cho các đối tượng sử dụng Error! Bookmark not defined.
2.4.3 Kiểm toán hàng năm và trách nhiệm của đơn vị kiểm toán Error! Bookmark not defined.
2.4.4 Về việc thúc đẩy sự phát triển của các dịch vụ phân tích, tư vấn do các tổ
chức phân tích, môi giới chứng khoán, định mức tín nhiệm… cung cấp Error! Bookmark not defined.
2.5 Về Hội đồng quản trị Error! Bookmark not defined.
2.5.1 Về trách nhiệm của HĐQT Error! Bookmark not defined.
2.5.2 Các chức năng chủ yếu của HĐQT Error! Bookmark not defined.
2.5.3 Về tính độc lập, khách quan của HĐQT Error! Bookmark not defined.
2.5.4 Về quyền tiếp cận thông tin của thành viên HĐQTError! Bookmark not defined.
2.6 Về khuôn khổ quản trị công ty Error! Bookmark not defined.
2.6.1 Khuôn khổ pháp lý Error! Bookmark not defined.
2.6.2 Hệ thống cơ quan quản lý Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG 3 – CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUẢN TRỊ CÔNG TY NIÊM YẾT TẠI VIỆT NAM Error! Bookmark not defined.
3.1 Các giải pháp pháp lý Error! Bookmark not defined.
Trang 73.1.1 Tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp lý nhằm đảm bảo sự bình đẳng giữa
các cổ đông và bảo vệ các quyền, lợi ích chính đáng của cổ đôngError! Bookmark not defined.
3.1.2 Quy định cụ thể hơn, đầy đủ hơn về vai trò của bên có quyền lợi liên quan
trong quản trị công ty Error! Bookmark not defined.
3.1.3 Tiếp tục nâng cao các quy định về trách nhiệm của công ty niêm yết trong
việc đảm bảo công khai, minh bạch thông tin Error! Bookmark not defined.
3.1.4 Làm rõ vai trò của thành viên HĐQT độc lậpError! Bookmark not defined.
3.1.5 Bổ sung các quy định nhằm nâng cao vai trò của Ban kiểm soát Error! Bookmark not defined.
3.1.6 Nâng cao vai trò của cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực QTCT
Error! Bookmark not defined.
3.1.7 Xây dựng khung pháp lý đối với các tổ chức định mức tín nhiệm Error! Bookmark not defined.
3.2 Các giải pháp tổ chức thực hiện Error! Bookmark not defined.
3.2.1 Tăng cường công tác đào tạo, nâng cao nhận thức cho các doanh nghiệp
niêm yết nói chung, lãnh đạo các doanh nghiệp này nói riêng về QTCT Error! Bookmark not defined.
3.2.2 Nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ các cơ quan quản lý về QTCT
Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
Trang 81
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
HĐQT: Hội đồng quản trị;
QTCT: Quản trị công ty;
BKS: Ban Kiểm soát;
SGDCK: Sở Giao dịch Chứng khoán;
TTLKCK: Trung tâm Lưu ký Chứng khoán
Trang 9- Bảng 2.3: Tình hình tuân thủ nguyên tắc Vai trò của các bên liên quan của 100
doanh nghiệp niêm yết
- Bảng 2.4: Tình hình tuân thủ nguyên tắc Minh bạch và công bố thông tin của
100 doanh nghiệp niêm yết
- Bảng 2.5: Tình hình tuân thủ nguyên tắc Trách nhiệm của HĐQT của 100
doanh nghiệp niêm yết
Trang 101
PHẦN MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Quản trị công ty (QTCT) tốt sẽ giúp công ty tạo ra được lợi nhuận vững chắc, tăng cường khả năng phát triển và huy động tốt hơn các nguồn vốn từ bên ngoài Một yếu tố then chốt trong quyết định đầu tư vào doanh nghiệp là lòng tin và lòng tin đó được hình thành trên cơ sở một hệ thống QTCT tốt Việc quản trị công ty tốt sẽ giúp cho các công ty tạo dựng được uy tín, thu hút được đội ngũ lao động tốt- lực lượng trực tiếp tạo ra giá trị cho công ty- và giữ họ gắn bó với công ty Đó là điều mà các doanh nghiêp cũng như nhà làm luật Việt Nam đã nhận thức đươc trong những năm gần đây
Hệ thống pháp luật Việt Nam đã từng bước được hoàn thiện theo hướng tiến gần hơn với các thông lệ quốc tế với những văn bản pháp quy được ban hành trong thời gian qua như: Luật Doanh nghiệp; Luật Chứng khoán; Quyết định số 12/2007/QĐ-BTC của Bộ trưởng Bộ Tài chính về việc ban hành Quy chế quản trị công ty áp dụng cho các công ty niêm yết trên Sở GDCK; Quyết định số 15/2007/QĐ-BTC của Bộ trưởng Bộ Tài chính về việc ban hành Điều lệ mẫu áp dụng cho các công ty niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán và mới đây nhất, ngày 26/7/2012, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 121/2012/TT-BTC quy định về QTCT áp dụng cho công ty đại chúng (thay thế Quyết định số 12/2007/QĐ-BTC)
Đối với những thị trường mới nổi như Việt Nam, việc tăng cường quản trị công
ty có thể phục vụ cho nhiều chính sách công quan trọng QTCT tốt giảm thiểu khả năng tổn thương trước các khủng hoảng tài chính, củng cố quyền sở hữu, giảm chi phí giao dịch và chi phí vốn, dẫn tới sự phát triển thị trường vốn, thị trường chứng khoán Trong những năm qua, QTCT đã được các nhà hoạch định chính sách cũng như các nhà khoa học đầu tư nghiên cứu, thể hiện qua số lượng các đề tài nghiên cứu ngày càng tăng lên
Tuy nhiên, mức độ thực hiện QTCT ở Việt Nam vẫn còn ở mức thấp, tình trạng
vi phạm các nguyên tắc cơ bản vẫn còn diễn ra khá phổ biến Một trong những nguyên nhân của tình trạng này là do nhận thức của doanh nghiệp về QTCT vẫn còn thấp dẫn tới sự tuân thủ một cách đối phó; cùng với đó là các quy định pháp lý chưa đủ sức răn
Trang 112
đe, thiếu các quy định chặt chẽ, rõ ràng về quyền hạn và trách nhiệm của các cơ quan trong hệ thống QTCT…
Trong khi đó, được ban hành từ năm 1999, các nguyên tắc QTCT của OECD đã
và đang trở thành một thông lệ được chấp thuận rộng rãi trên thế giới như một tài liệu tham khảo, một khuôn khổ chuẩn mực về QTCT
Xuất phát từ thực tiễn nói trên, người viết đã chọn đề tài “Việc tiếp nhận các nguyên tắc QTCT của OECD trong pháp luật QTCT niêm yết của Việt Nam” để
làm luận văn thạc sĩ luật học của mình
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
QTCT đã được cộng đồng tài chính quốc tế công nhận là một trong 12 tiêu chuẩn
cơ bản tốt nhất trong thực tiễn Chương trình “Báo cáo về tình hình tuân thủ các tiêu chuẩn và chuẩn mực (ROSC)” của Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tiền tệ Quốc tế thậm chí đã dựa trên các nguyên tắc về QTCT của Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) để xác định những yếu kém có thể dẫn đến khả năng dễ bị tổn thương về kinh
tế và tài chính của một quốc gia Tại Việt Nam, cũng đã có nhiều nhiều công trình nghiên cứu về tình hình quản trị công ty tại các doanh nghiệp Việt Nam, như:
- Báo cáo đánh giá tình hình quản trị công ty của Việt Nam của Ngân hàng thế giới World Bank năm 2006;
- Cẩm nang quản trị công ty do Tổ chức tài chính quốc tế (IFC) phối hợp với UBCKNN phát hành năm 2010;
- Và một số chuyên đề nghiên cứu, luận văn thạc sĩ nghiên cứu về pháp luật quản trị công ty tại Việt Nam như:
+ Nâng cao hiệu quả quản trị công ty trong các công ty cổ phần ở Việt Nam- Nguyễn Trần Đan Thư- Luận văn thạc sỹ kinh tế (2009);
+ Một số vấn đề về mô hình quản trị công ty trên thế giới và Việt Nam- Bùi Xuân Hải- Hội thảo khoa học “Pháp luật về quản trị công ty- Những vấn đề lý luận và thực tiễn” (2011);
Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu nói trên phần lớn đều hoặc đi vào các phân tích kỹ thuật về QTCT hoặc chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu các quy định pháp luật
Trang 123
của Việt Nam về lĩnh vực này; do đó việc có một công trình chính thức đi sâu nghiên cứu, đánh giá các quy định của pháp luật về quản trị công ty niêm yết trên cơ sở đối chiếu với các nguyên tắc của OECD vẫn là một điều hết sức cần thiết
3 Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu của đề tài
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các quy định pháp luật về quản trị công ty đối với các công ty niêm yết ở Việt Nam, đánh giá việc tiếp nhận các nguyên tắc của OECD về QTCT trong các quy định này cũng như tình hình thực thi tại các doanh nghiệp niêm yết, đối chiếu với các chuẩn mực, các thông lệ tốt trên thế giới (cụ thể là các nguyên tắc về QTCT của OECD), từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả điều chỉnh của pháp luật về QTCT tại Việt Nam nói chung, đối với các doanh nghiệp niêm yết nói riêng
Với mục tiêu đó, Luận văn hướng tới làm rõ các nội dung sau:
- Làm rõ các vấn đề lý luận chung về quản trị công ty niêm yết
- Các nguyên tắc cơ bản về quản trị công ty của OECD
- Phân tích, đánh giá các quy định pháp lý về quản trị công ty niêm yết tại Việt Nam và mức độ tuân thủ các quy định pháp lý về QTCT của công ty niêm yết
- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả điều chỉnh của pháp luật về quản trị công ty tại các doanh nghiệp niêm yết
Phạm vi nghiên cứu của Luận văn chỉ tập trung vào chủ yếu vào các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, đặc biệt là từ khi có Luật Chứng khoán, Luật Doanh nghiệp và sau này là khi Thông tư hướng dẫn về quản trị công ty đối với các công ty đại chúng được ban hành để thay thế cho Quy chế quản trị công ty niêm yết năm 2007; ngoài ra, đối với một số vấn đề cụ thể, Luận văn cũng mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các văn bản luật có liên quan khác như pháp luật về lao động, pháp luật môi trường, pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng hay pháp luật về phá sản
4 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu nói trên, luận văn đã sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu sau:
* Phương pháp phân tích các nguyên tắc QTCT của OECD và các quy định
pháp luật của Việt Nam về quản trị công ty niêm yết Trong đó đặc biệt tập trung vào
Trang 134
các quy định của Luật Doanh nghiệp, Luật Chứng khoán, Thông tư 121/2012/TT-BTC quy định về quản trị công ty áp dụng cho các công ty đại chúng và các văn bản khác có liên quan
* Phương pháp đối chiếu pháp luật khi đối chiếu các quy định pháp luật của
Việt Nam với các nguyên tắc QTCT của OECD và các quy định của một số quốc gia trên thế giới
* Phương pháp phân tích các tình huống thực tế (Case Study) cũng được sử
dụng như một phương pháp nghiên cứu khi đánh giá tình hình thực hiện các quy định
về QTCT của các công ty niêm yết
Ngoài ra, người viết cũng sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học phổ biến như phương pháp tổng hợp; phương pháp phân tích, đánh giá; phương pháp hệ thống; phương pháp so sánh để làm rõ các vấn đề được đưa ra trong quá trình triển khai đề tài
5 Tính mới của đề tài
Mặc dù tiếp tục đi vào nghiên cứu về lĩnh vực QTCT, tuy nhiên, người viết hi vọng rằng, với sự đầu tư thời gian, trí tuệ, kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là một tài liệu tham khảo góp phần làm phong phú hơn việc nghiên cứu về QTCT nói chung và QTCT niêm yết nói riêng tại Việt Nam với một số đóng góp cụ thể như:
- Đi sâu phân tích các nguyên tắc QTCT của OECD;
- Đi sâu phân tích tổng thể các quy định pháp luật có liên quan đến QTCT niêm yết (hiện đang được quy định rải rác tại nhiều văn bản luật chuyên ngành);
- Đánh giá mức độ thực hiện QTCT của các doanh nghiệp niêm yết ở Việt Nam trên cơ sở đối chiếu với các nguyên tắc của OECD;
- Đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về quản trị công ty niêm yết tại Việt Nam và nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về lĩnh vực này
6 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn được trình bày với kết cấu 3 chương như sau:
Chương 1: Những vấn đề cơ bản về quản trị công ty niêm yết và các nguyên tắc
quản trị công ty của OECD