Nghiên cứu kỹ thuật nuôi thành thục, cho đẻ và theo dõi quá trình phát triển phôi, ấu trùng của ốc đĩa (nerita balteata reeve, 1855) tại quảng ninh

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG HÀ VĂN NINH NGHIÊN CỨU KỸ THUẬT NUÔI THÀNH THỤC, CHO ĐẺ VÀ THEO DÕI QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN PHÔI, ẤU TRÙNG CỦA ỐC ĐĨA Nerita balteata Ree

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG

HÀ VĂN NINH

NGHIÊN CỨU KỸ THUẬT NUÔI THÀNH THỤC, CHO ĐẺ

VÀ THEO DÕI QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN PHÔI, ẤU

TRÙNG CỦA ỐC ĐĨA (Nerita balteata Reeve, 1855)

TẠI QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ

KHÁNH HÒA – 2015

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG

Người hướng dẫn khoa học:

TS Ngô Anh Tuấn Chủ tịch Hội đồng:

TS Phạm Quốc Hùng Khoa Sau đại học:

:

KHÁNH HÒA – 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan những số liệu viết trong bản luận văn “Nghiên cứu kỹ thuật

nuôi thành thục, cho đẻ và theo dõi quá trình phát triển phôi, ấu trùng của ốc đĩa

(Nerita balteata Reeve, 1855) tại Quảng Ninh” là trung thực Kết quả nghiên cứu của

luận văn là do sự cố gắng làm việc, nghiên cứu và học hỏi một cách nghiêm túc của

bản thân được tách ra từ đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh Quảng Ninh mà tôi là

thành viên trực tiếp tham gia thực hiện

Khánh Hòa, ngày 05 tháng 5 năm 2015 Học viên

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới thầy TS Ngô Anh Tuấn người đã trực tiếp định hướng cũng như tận tình hướng dẫn, giúp đỡ và tạo điều kiện để tôi hoàn thành luận văn

Chân thành cảm ơn quý Thầy, Cô giáo Viện Nuôi trồng Thủy sản, Trường Đại học Nha Trang đã giảng dạy giúp tôi hoàn thành chương trình học tập

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới BCH Hội Nông dân huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh, đã tạo điều kiện cho tôi về thời gian và động viên về tinh thần giúp tôi hoàn thành chương trình học tập và thực hiện đề tài

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn tới các anh, chị và các bạn đồng nghiệp, gia đình… đã cổ vũ và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài tốt nghiệp của mình./

Khánh Hòa, ngày 05 tháng 5 năm 2015

Tác giả

Hà Văn Ninh

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN iii

LỜI CẢM ƠN iv

MỤC LỤC v

DANH MỤC BẢNG vii

DANH MỤC HÌNH viii

TRÍCH YẾU LUẬN VĂN ix

MỞ ĐẦU 1

1.1 Tình hình nghiên cứu về động vật thân mềm chân bụng 2

1.1.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới 2

1.1.2 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam 4

1.2 Tình hình nghiên cứu ốc đĩa 6

1.2.1 Tình hình nghiên cứu ốc đĩa trên thế giới 6

1.2.2 Tình hình nghiên cứu ốc đĩa ở Việt Nam 8

1.3 Hiện trạng sản xuất giống và nuôi thương phẩm động vật thân mềm tại Quảng Ninh 9

1.3.1 Hiện trạng sản xuất giống 9

1.3.2 Hiện trạng nuôi thương phẩm 10

1.3.3 Hiện trạng dịch bệnh trên động vật thân mềm tại Quảng Ninh 11

1.3.4 Thị trường tiêu thụ ĐVTM 12

1.4 Một số điều kiện tự nhiên của tỉnh Quảng Ninh 12

1.4.1 Vị trí địa lý 12

1.4.2 Địa hình 13

1.4.3 Khí hậu 13

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 14

2.1 Đối tượng, thời gian và nội dung nghiên cứu 14

2.2 Phương pháp nghiên cứu 15

2.2.1 Kỹ thuật nuôi vỗ ốc bố mẹ 15

2.2.2 Kỹ thuật kích thích sinh sản 15

2.2.3 Theo dõi quá trình phát triển phôi và ấu trùng của ốc đĩa 16

2.2.4 Các công thức tính toán 16

2.3 Phương pháp xử lý số liệu 17

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 18

3.1 Kỹ thuật nuôi thành thục ốc đĩa bố mẹ 18

3.1.1 Điều kiện môi trường bể nuôi 18

3.1.2 Kỹ thuật chăm sóc và quản lý bể nuôi 18

3.1.3 Kết quả nuôi thành thục ốc đĩa bố mẹ 21

3.2 Kỹ thuật kích thích sinh sản ốc đĩa 22

3.3 Quá trình phát triển phôi và ấu trùng của ốc đĩa 26

3.3.1 Các giai đoạn phát triển phôi và ấu trùng 26

3.3.2 Ảnh hưởng của độ mặn tới quá trình phát triển phôi và ấu trùng ốc đĩa 30

3.3.3 Ảnh hưởng của mật độ ấp đến quá trình phát triển phôi và ấu trùng ốc đĩa 31

CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT Ý KIẾN 33

4.1 Kết luận 33

4.2 Đề xuất ý kiến 33

TÀI LIỆU THAM KHẢO 34

PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1: Số lượng giống ĐVTM tại Quảng Ninh giai đoạn 2005 – 2012 9

Bảng 1.2: Diện tích, sản lượng nuôi bãi triều từ năm 2004 – 2011 11

Bảng 3.1: Điều kiện môi trường bể nuôi vỗ ốc đĩa 18

Bảng 3.2: Kết quả nuôi thành thục ốc đĩa bố mẹ 21

Bảng 3.3: Kết quả kích thích sinh sản ốc đĩa 22

Bảng 3.4: Các giai đoạn phát triển phôi và ấu trùng của ốc đĩa (26 – 30oC) 27

Bảng 3.5: Ảnh hưởng của độ mặn đến quá trình phát triển phôi ốc đĩa 30

Bảng 3.6: Quá trình phát triển phôi của ốc đĩa ở các mật độ khác nhau 32

DANH MỤC HÌNH

Hình 2.1: Ốc đĩa Nerita balteata (Reeve, 1855) 14

Hình 2.2: Sơ đồ khối nội dung nghiên cứu 14

Hình 3.1: Bể nuôi vỗ ốc đĩa bố mẹ 19

Hình 3.2: Rong câu tươi, tảo khô và tảo bám làm thức ăn cho ốc đĩa bố mẹ 19

Hình 3.3: Thức ăn tảo bám (Navicula sp.) trong quá trình nuôi thành thục ốc đĩa 20

Hình 3.4: Thức ăn rong câu tươi trong quá trình nuôi thành thục ốc đĩa 20

Hình 3.5: Ốc đĩa kết cặp giao phối trong quá trình nuôi vỗ 21

Hình 3.6: Vệ sinh ốc đĩa bố mẹ trước khi kích thích sinh sản 23

Hình 3.7: Hệ thống đèn tia cực tím dùng để kích thích sinh sản ốc đĩa 24

Hình 3.8: Chuyển ốc vào bể đẻ sau khi kích thích sinh sản 24

Hình 3.9: Bọc trứng của ốc đĩa bám trên giá thể và thành bể 25

Hình 3 10: Hình dạng bọc trứng ốc đĩa (độ phóng đại x40) 26

Hình 3.11: Các giai đoạn phát triển phôi và ấu trùng của ốc đĩa 29

Hình 3.12: Ấu trùng ốc đĩa bị dị hình ở giai đoạn veliger 31

TRÍCH YẾU LUẬN VĂN

Ốc đĩa N balteata là một đối tượng nuôi thủy sản mới Đây là loài ốc nhỏ với

kích thước thành thục lần đầu chỉ từ 20 – 30mm nhưng có giá trị dinh dưỡng và giá trị kinh tế cao, đặc biệt tại tỉnh Quảng Ninh Thế giới đã có một số công trình nghiên cứu

về đối tượng này được công bố, nhưng những hiểu biết về kỹ thuật cho đẻ và ương nuôi ấu trùng ốc đĩa còn rất hạn chế

Nhằm giảm áp lực khai thác và phát triển đối tượng nuôi mới, nhóm nghiên cứu thuộc Trường Đại học Nha Trang đã thực hiện đề tài cấp tỉnh nghiên cứu sản xuất giống nhân tạo loài ốc này tại Quảng Ninh Nằm trong khuôn khổ của đề tài, nghiên cứu này được thực hiện nhằm xác định các biện pháp kỹ thuật nuôi thành thục, phương pháp kich thích sinh sản, quá trình phát triển phôi và ảnh hưởng của độ mặn và mật độ ương lên tỷ lệ nở và tỷ lệ dị hình của ấu trùng ốc đĩa trong sinh sản nhân tạo

Nghiên cứu được tiến hành trong năm 2013 tại Quảng Ninh Ốc đĩa bố mẹ được thu từ bãi phân bố ngoài tự nhiên với độ mặn dao động từ 20 tới 32‰ (trung bình: 28,5±3,0‰) và được nuôi thành thục trong bể xi măng với thức ăn là tảo bám, tảo khô dạng phiến và rong câu non Sử dụng 3 phương pháp kich thích cho ốc sinh sản là sốc nhiệt, sốc nhiệt kết hợp chiếu tia cực tím và sốc nhiệt kết ngâm trong dung dịch hóa chất H2O2 (ôxy già) Quá trình phát triển phôi và ấu trùng của ốc đĩa được xác định ở nhiệt độ dao động từ 26-30oC, độ mặn 30‰ với mật độ ấp 5 bọc trứng/lít

Thí nghiệm ảnh hưởng của độ mặn và mật độ đến quá trình phát triển phôi của ốc đĩa được bố trí gồm 3 nghiệm thức độ mặn (20, 25 và 30‰) và 3 nghiệm thức mật độ (5, 7 và 9 bọc trứng/lít)

Kết quả nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ sống trung bình của ốc trong quá trình nuôi vỗ

là 80,8 ± 3,5 % và tỷ lệ thành thục trung bình là 74,4 ± 6,0% Đối với kỹ thuật kích thích ốc sinh sản thì cả 3 phương pháp kích thích sinh sản được áp dụng đều có hiệu quả với ốc với sức sinh sản thực tế trung bình là 4,6 ± 0,3 bọc trứng/ốc cái/lần đẻ; số lượng phôi trung bình là 94,9 ± 3,3 phôi/bọc trứng, tỷ lệ thụ tinh của trứng trung bình

là 92,7 ± 1,9% và tỷ lệ nở trung bình là 80 ± 0,7%

Quá trình phát triển phôi và ấu trùng của ốc đĩa trải qua các giai đoạn sau (ở điều kiện nhiệt độ nước 26 – 30oC):

- Giai đoạn phân cắt tế bào tới ấu trùng Trochophora diễn ra trong bọc trứng kéo dài trong khoảng 25 tới 40 ngày Kích thước trung bình của trứng mới thụ tinh: 137,5

± 11,4µm và của ấu trùng Trochophora: 275 ± 10,5µm

- Giai đoạn ấu trùng Veliger gồm có 2 giai đoạn phụ: ấu trùng Veliger 2 thùy và Veliger 4 thùy, thời gian biến thái từ khi trứng mới thụ tinh: 50 – 70 ngày Kích thước

ấu trùng: 354,5 – 530,0µm

- Giai đoạn ấu trùng Spat: thời gian biến thái 70 – 90 ngày, kích thước ấu trùng:

805 ± 15,9µm

- Giai đoạn ốc con: thời gian biến thái 100 – 120 ngày, kích thước 1851,8 ± 46,6µm

Trong quá trình phát triển phôi của ốc đĩa, độ mặn 25‰ là thích hợp nhất (tỷ lệ

nở đạt cao nhất 80,6 ± 2,3% và tỷ lệ ấu trùng dị hình là thấp nhất 3,6 ± 0,25%) Mật độ

ấp thích hợp nhất là 5 bọc trứng/lít với tỷ lệ nở cao nhất: 75,1 ± 0,53% và tỷ lệ dị hình thấp nhất: 3,38 ± 0,25%

MỞ ĐẦU

Ốc đĩa (N balteata) là động vật chân bụng có thịt thơm ngon, giàu dinh dưỡng và

được xem là một món ăn đặc sản được nhiều người ưa chuộng, đặc biệt là ở Quảng Ninh, Hải Phòng Ở nước ta, ốc đĩa phân bố chủ yếu ở các rừng ngập mặn tại vùng triều và các bãi đá của các đảo xa bờ của tỉnh Quảng Ninh Đây là loài hải sản có giá trị kinh tế cao, ở Quảng Ninh giá bán tại các nhà hàng dao động trong khoảng 400 -

500 ngàn đồng/kg Do đó, tỉnh Quảng Ninh đã chú trọng nghiên cứu phát triển đối tượng này theo định hướng tạo sản phẩm cung cấp cho nhu cầu tiêu dùng trong nước

và xuất khẩu Tuy nhiên, do là đối tượng mới nên sản lượng ốc đĩa cung cấp cho thị trường hiện nay hoàn toàn là khai thác từ tự nhiên Đặc biệt, trong những năm gần đây tình trạng khai thác quá mức đã làm cho nguồn lợi ốc đĩa ngoài tự nhiên đang đứng trước nguy cơ cạn kiệt (Ngô Anh Tuấn và ctv, 2013)

Nhằm giảm áp lực khai thác, bảo tồn nguồn lợi và phát triển đối tượng nuôi mới, Trường Đại học Nha Trang đã thực hiện đề tài nghiên cứu khả năng sản xuất giống nhân tạo loài ốc này Trong khuôn khổ của đề tài và được sự cho phép của Viện Nuôi trồng Thủy sản, Trường Đại học Nha Trang tôi thực hiện đề tài: “Nghiên cứu kỹ thuật nuôi thành thục, cho đẻ và theo dõi quá trình phát triển phôi, ấu trùng của ốc đĩa

(Nerita balteata Reeve, 1855) tại Quảng Ninh”

Mục tiêu của đề tài: nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật trong quá trình nuôi thành thục, kích thích sinh sản và quá trình phát triển phôi, ấu trùng của ốc đĩa tại Quảng Ninh Nội dung nghiên cứu: luận văn được thực hiện với 3 nội dung chính:

- Kỹ thuật nuôi thành thục ốc đĩa bố mẹ

- Kỹ thuật kích thích sinh sản ốc đĩa bố mẹ

- Theo dõi quá trình phát triển phôi, ấu trùng và nghiên cứu ảnh hưởng của độ mặn, mật độ đến quá trình phát triển phôi của ốc đĩa

Ý nghĩa của đề tài:

Ý nghĩa khoa học: Lần đầu tiên nghiên cứu về quá trình phát triển phôi và ấu trùng của ốc đĩa tại Việt Nam, kết quả của đề tài sẽ góp phần cung cấp những thông tin

về quá trình phát triển phôi và ấu trùng của ốc đĩa làm cơ sở khoa học quan trọng phục

vụ cho việc nghiên cứu xây dựng kỹ thuật sản xuất giống nhân tạo đối tượng này tại Quảng Ninh

Ý nghĩa thực tiễn: Góp phần chủ động sản xuất con giống nhân tạo cho nuôi thương phẩm, giảm áp lực khai thác tự nhiên, bảo vệ nguồn lợi, đa dạng hóa các đối tượng nuôi biển, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân ven biển ở Quảng Ninh

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Tình hình nghiên cứu về động vật thân mềm chân bụng

1.1.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Theo McArthur và Harasewych (2003), lớp động vật chân bụng Gastropoda là lớp có thành phần loài phong phú nhất, chiếm khoảng 75 – 80% số loài trong ngành động vật thân mềm hiện nay Động vật chân bụng có phân bố địa lý trên toàn thế giới,

từ vùng hàn đới đến vùng nhiệt đới, chúng có thể phân bố ở hầu hết các loại địa hình, khí hậu và thích nghi tốt với sự thay đổi của các yếu tố môi trường

Hiện nay trên thế giới có rất nhiều nghiên cứu về các đối tượng động vật chân bụng, tuy nhiên các nghiên cứu về sản xuất giống nhân tạo mới chỉ tập trung vào một

số đối tượng có giá trị kinh tế cao như: ốc hương (Babylonia areolata), bào ngư (Haliotis diversicolor), ốc nhảy (Strombus canarium)

Đặc điểm sinh sản và kỹ thuật sản xuất giống nhân tạo ốc hương đã được nghiên cứu ở nhiều nước trên thế giới Ở Ấn Độ, Raghunathan và Ayyakkannu (1995), đã tiến

hành nghiên cứu về loài ốc hương B spirata ở trong phòng thí nghiệm Kết quả nghiên

cứu đã mô tả được hoạt động đẻ trứng, hình thái cấu tạo và quá trình phát triển phôi,

ấu trùng của ốc hương Theo đó, mỗi con ốc cái có chiều cao trung bình 5 - 6 cm đẻ được 24 – 35 bọc trứng, mỗi bọc chứa khoảng 900 trứng Nghiên cứu của Shannmugaraj và Ayykkannu (1997) đã xác định được mùa vụ sinh sản của loài ốc này kéo dài từ tháng 1 đến tháng 8 nhưng chủ yếu vào tháng 4 đến tháng 8 Tại Thái Lan đã có nhiều công trình nghiên cứu về đặc điểm sinh sản và kỹ thuật sản xuất giống

ốc hương loài B areolata Kết quả nghiên cứu cho thấy, hoạt động đẻ trứng, quá trình phát triển phôi và ấu trùng của loài B areolata tương tự như loài B spirata Ốc hương

bố mẹ thành thục sinh dục có khả năng sinh sản quanh năm từ tháng 1 đến tháng 10 nhưng đẻ rộ vào tháng 3 đến tháng 7 mà đỉnh cao là tháng 4 Trung bình mỗi con đẻ

25 bọc trứng/lần đẻ, mỗi bọc chứa khoảng 400 trứng với đường kính trứng khoảng 286

µm Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy không có mối tương quan giữa ngày đẻ trứng với tuần trăng và chu kỳ triều cũng như kích cỡ ốc và số bọc trứng/lần đẻ (Tanate và Jararat, 1996)

Những nghiên cứu đầu tiên về kích thích sinh sản bào ngư nhân tạo đã được thực

hiện bởi Murayama vào năm 1935 tại Nhật Bản Bào ngư Haliotis dicus hannai được

kích thích sinh sản bằng phương pháp nâng nhiệt và pH nước Ino (1952) đã sản xuất

giống nhân tạo thành công hai loài bào ngư H discus và H sieboldii, ương ấu trùng

được 2 tháng đạt kích cỡ 2mm Theo Uki và Kikuchi (1984), trong điều kiện nuôi nhốt bào ngư bố mẹ có thể sinh sản nếu nhận được kích thích phù hợp Một số phương pháp kích thích bào ngư sinh sản bào ngư có hiệu quả đã được áp dụng như: kích thích nhiệt khô, nhiệt ướt, kích thích bằng tia cực tím, dung dịch ôxy già và thay đổi chu kỳ chiếu sáng nhân tạo ngày và đêm

Cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về đối tượng ốc nhảy Strombus Các loài trong giống Strombus đều thụ tinh trong, cá thể đực có cơ quan giao cấu gọi

là penis hay verge, là đặc điểm quan trọng để phân biệt với những cá thể cái Khi đến mùa sinh sản, chúng thường bắt cặp và thực hiện quá trình giao phối Theo Syamsul và

ctv (1998), ốc nhảy S canarium cũng như một số loài ốc khác thường đẻ trứng vào

thời điểm trăng tròn Trong khi đó tại Indonesia, kết quả nghiên cứu của Zaidi và ctv (2005) cho thấy mùa vụ sinh sản của ốc nhảy tập trung vào khoảng cuối tháng 11 đến đầu tháng 3 năm sau

Erlambang (1996) tiến hành nuôi vỗ ốc bố mẹ trong bể có thể tích 25 m3, ốc bố

mẹ có khối lượng 20 – 25 g/con, kích thích sinh sản bằng phương pháp sốc nhiệt kết hợp tạo dòng chảy Patcharee và ctv (2004) chọn ốc bố mẹ có kích thước trung bình 4,98 ± 0,45 cm với khối lượng 19,07 ± 6,29 g/con nuôi trong bể composite có thể tích

1 m3, kích thích sinh sản bằng cách để ốc nhảy bố mẹ trên khô mát trong vòng 30 phút kết quả cho thấy ốc nhảy bố mẹ được kích thích đẻ tốt hơn

Shawl và Davis (2004) đã nghiên cứu về khả năng sinh sản của 4 loài ốc trong

giống Strombus trong điều kiện nhân tạo với các tỷ lệ đực: cái khác nhau như sau: S

gigas (1 cái : 3 đực), S costatus (3 cái : 2 đực), S raninus (5 cái : 2 đực); S alatus (4

cái : 2 đực), sau 40 ngày theo dõi, số lượng bọc trứng của mỗi loài thu được lần lượt là

4, 23, 34, 58 bọc

Syamsul (2005) đã sử dụng phương pháp sốc nhiệt để kích thích sinh sản ở ốc

nhảy S canarium Ốc nhảy S canarium thích đẻ trứng trên những búi cỏ biển, bọc

trứng có dạng dải dây và thường cuộn lại thành búi như cuộn chỉ rối, cứ 15 cm dải dây trứng chứa khoảng 450-500 trứng và một cá thể cái có thể đẻ được 10-20 búi nhỏ tương đương với 5000-7000 trứng trong một lần đẻ Sau 61,5 giờ ấp ấu trùng sẽ chui

ra khỏi bọc trứng và bơi lội tự do trong nước với tỷ lệ nở từ 90-95% Đường kính của trứng là 250-300 µm và ấu trùng sau khi nở ra có kích thước dao động từ 320-400 µm

Theo Patcharee và ctv (2000), trong giai đoạn phát triển ấu trùng của ốc nhảy S

canarium từ ấu trùng veliger tới giai đoạn con non thì nước biển được xử lý bằng tia

cực tím sẽ cho kết quả ương nuôi ấu trùng tốt nhất, ở mật độ ương 50 con/lít đạt tỷ lệ sống cao nhất (9,78 ± 0,23%), tuy nhiên mật độ ương cho hiệu quả sản xuất cao nhất là

200 con/lít Betutu (2005) đã nghiên cứu ảnh hưởng của độ mặn tới quá trình phát triển phôi của ốc nhảy Kết quả nghiên cứu cho thấy, độ mặn 30‰ là khoảng độ mặn thích hợp nhất cho quá trình phát triển phôi với tỷ lệ nở là 96,6%

Tất cả các loài động vật thân mềm nói chung và động vật chân bụng nói riêng đều sử dụng tảo nổi làm thức ăn chính trong giai đoạn ấu trùng veliger Các giống tảo

chủ yếu được sử dụng làm thức ăn trong quá trình ương nuôi là: Pseudoisochrysis,

Cheatocerous, Tetrasalmis, Nannochloropsis, Platymonas, Isocrysis, Chrorella… Kết

quả nghiên cứu của Patchee (1998) cho thấy, ấu trùng ốc nhảy S canarium giai đoạn

veliger sinh trưởng và phát triển tốt nhất khi sử dụng thức ăn có sự phối hợp của 4 loại

tảo: Chaetoceros sp., Tetraselmis sp., Nannochloropsis sp và Isochrysis galbana

1.1.2 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam

Hiện nay ở nước ta có khoảng 70.000 loài thuộc lớp chân bụng đang hiện hữu Trong đó có khoảng 45.000 loài sống dưới nước ở cả 3 loại thủy vực nước mặn, lợ, ngọt Nghề nuôi động vật thân mềm ở nước ta đang phát triển mạnh và đóng góp đáng

kể vào kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản, điển hình là ốc hương, tu hài, bào ngư, trai ngọc Tuy nhiên, các nghiên cứu về sinh học sinh sản, sản xuất giống nhân tạo các đối tượng thuộc lớp chân bụng để cung cấp nguồn giống ổn định và có chất lượng cao cho người nuôi chưa thật sự phát triển Ở nước ta, nghiên cứu về các loài động vật chân bụng chỉ mới phát triển và tập trung vào một số đối tượng có giá trị kinh tế cao như: ốc hương, bào ngư, ốc nhảy

Nguyễn Thị Xuân Thu và ctv (2000) đã nghiên cứu thành công đối tượng ốc

hương B areolata Đây được coi là một nghiên cứu toàn diện nhất về ốc hương ở Việt

Nam – nghiên cứu về đặc điểm sinh học, kỹ thuật sản xuất giống nhân tạo và nuôi thương phẩm Đây cũng là thành công đầu tiên trên thế giới về nuôi ốc hương thương phẩm từ nguồn giống sản xuất nhân tạo Ốc hương có khả năng thành thục quanh năm, trong đó tập trung vào tháng 3 – 10 với tỷ lệ thành thục đạt 60 – 90% Trong điều kiện nhân tạo mỗi ốc cái đẻ khoảng 18 – 75 bọc trứng/lần đẻ (trung bình 38 bọc) và mỗi bọc chứa khoảng 168 – 1849 trứng (trung bình khoảng 743 trứng) Độ mặn 30‰ thích

hợp nhất cho sinh trưởng và phát triển của ấu trùng ốc hương giai đoạn veliger và spat; Tuy nhiên, ở ngưỡng độ mặn 35‰ ấu trùng ốc hương đạt tỷ lệ sống là cao nhất (73%

và 57% tương ứng với giai đoạn veliger và spat)

Quy trình công nghệ sản xuất giống nhân tạo ốc hương cũng được nghiên cứu và chuyển giao cho người dân ở nhiều địa phương Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn giống tự nhiên như trước đây, thì hiện nay người dân đã chủ động được nguồn giống bằng việc cho đẻ nhân tạo hàng loạt Từ đó hình thành nên nghề nuôi thương phẩm và sản xuất giống nhân tạo ốc hương ở các tỉnh miền Trung, đây không những là một nghề giúp người dân xóa đói giảm nghèo mà còn giúp nhiều hộ gia đình vươn lên nhờ vào nguồn thu nhập cao từ việc xuất khẩu ốc thịt

Theo Lê Đức Minh (2001), sau thời gian nuôi vỗ trong bể xi măng, bào ngư H

asinina được kích thích sinh sản bằng phương pháp thay đổi chu kỳ chiếu sáng nhân

tạo Kết quả nghiên cứu cho thấy, với tỷ lệ đực cái là 1:3, bào ngư sinh sản sớm nhất là

13 ngày, muộn nhất là 23 ngày và sức sinh sản thực tế là 30.024 trứng/cá thể, tỷ lệ thụ tinh đạt 60,93%, tỷ lệ nở đạt 90,96%

Hoàng Thị Châu Long và ctv (2004) đã có những nghiên cứu sơ bộ ban đầu về ốc

nhảy S canarium Theo đó, ốc đẻ trứng dạng các búi nhỏ bám trên nền đáy, ấu trùng

veliger khi mới nở có chiều dài khoảng 275µm, biến thái thành ấu trùng bò lê sau khoảng 3 tuần với chiều dài là 685µm Ấu trùng bò lê tiếp tục ương nuôi sau 40 ngày đạt kích thước 6,0 mm chiều dài

Theo Lê Thị Ngọc Hòa và ctv (2009), tại Khánh Hòa ốc nhảy S canarium tập

trung sinh sản theo 2 đợt: từ tháng 2 - 4 và tháng 7 – 8 Kích thước thành thục lần đầu theo chiều dài vỏ là 56 - 60mm với độ dày môi là 4 - 5 mm Ốc bố mẹ được nuôi vỗ với mật độ là 25 con/m2, sức sinh sản thực tế dao động từ 3.875 - 42.950 trứng, trung bình là 18.472 trứng/con/1 lần đẻ Trong giai đoạn ấp nở trứng đến ương nuôi ấu trùng

và con giống, độ mặn từ 25‰ đến 35‰ là thích hợp nhất Kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng của thức ăn đến sinh trưởng và phát triển của ấu trùng ốc cho thấy, ở giai đoạn

ấu trùng veliger, thức ăn tốt nhất là sử dụng kết hợp 50% tảo tươi đơn bào và 50% thức ăn tổng hợp Trong khi đó, ở giai đoạn ấu trùng bò lê đến con giống, thức ăn tốt nhất là tảo đáy nhưng cần thiết phải bổ sung thêm thức ăn tổng hợp Mật độ ương, nuôi ốc nhảy phù hợp cho từng giai đoạn phát triển như sau: ấu trùng veliger: 100 -

200 con/lít, ấu trùng bò lê đến con giống: 1.000 con/m2

Kết quả nghiên cứu của Dương Văn Hiệp (2010) cho thấy: sau 3 – 5 ngày nuôi

vỗ trong bể xi măng và kích thích sinh sản bằng phương pháp sốc nhiệt, ốc nhảy S

canarium sẽ sinh sản Sức sinh sản thực tế của ốc dao động từ 892-4.390, trung bình là

3.107 trứng/cá thể Số lượng trứng/ốc cái trong một lần đẻ dao động từ 8.921 tới 16.011 trứng/búi, trung bình là 13.584 trứng/búi Trong quá trình ấp trứng, nhiệt độ thích hợp cho sự phát triển phôi của ốc nhảy là 25 – 30oC Độ mặn thích hợp cho quá trình sản xuất giống từ 30-35‰; Mật độ ương ấu trùng veliger thích hợp nhất là 400 con/l; Mật độ ương ấu trùng spat thích hợp nhất là 4-6 con/cm2; Mật độ ương giống cấp I lên cấp II thích hợp nhất là 400 con/m2

1.2 Tình hình nghiên cứu ốc đĩa

1.2.1 Tình hình nghiên cứu ốc đĩa trên thế giới

Ốc đĩa N balteata là một đối tượng mới Hiện nay trên thế giới đã có một số

công trình nghiên cứu về đối tượng này được công bố, nhưng chủ yếu là các công trình nghiên cứu về xác định hệ thống phân loại và một số đặc điểm sinh học của loài này, những nghiên cứu về sản xuất giống nhân tạo và nuôi thương phẩm đối tượng này còn rất hạn chế

Ốc đĩa có hệ thống phân loại như sau:

Loài: N balteata Reeve, 1855

Về đặc điểm phân bố, ốc đĩa được tìm thấy chủ yếu ở các nước vùng cận nhiệt đới như: Trung Quốc, Australia, Hồng Kông, Malaixia, Mauritania, Ôman, Singapore,

Mỹ Theo Frey và Vermeij (2008), giống Nerita bao gồm khoảng 70 loài ốc có phân

bố chủ yếu tại vùng triều dọc theo các bờ biển vùng nhiệt đới Năm 2007, Hurtado và

cộng sự đã nghiên cứu về quy luật phân bố của hai loài N scabricosta và N funiculata

thuộc giống Nerita Kết quả cho thấy đây là hai loài ốc có vùng phân bố chính tại các

bãi đá vùng triều ở vùng nhiệt đới phía đông Thái Bình Dương, trong đó loài N

scabricosta xuất hiện tới vùng phía nam của Ecuado còn loài N funiculata có phân bố

mở rộng tới Pêru Ở phía Bắc, hai loài này phân bố từ vịnh California tới phía ngoài của bán đảo Baja thuộc Thái Bình Dương

Theo Tan và Clements (2008) tại Singapore có 19 loài ốc thuộc họ ốc đĩa Neritidae, trong đó có 11 loài phân bố đặc trưng trên các loại cây tại vùng rừng ngập

mặn và các bãi đá, bờ kênh vùng nước lợ Riêng loài N balteata được xác định có

phân bố nhiều ở xung quanh các gốc cây trong vùng rừng ngập mặn tại các vùng triều cửa sông, đầm, phá, đặc biệt hơn chúng phân bố với mật độ cao tại các bờ kè, ghềnh

đá trong các kênh mương, bờ đê của các vùng biển nhiệt đới

Về đặc điểm sinh sản, tất cả các loài trong họ ốc đĩa đều là những loài thụ tinh trong, trứng trước khi đẻ được đi qua một hệ thống phức tạp có tác dụng đóng gói tạo thành các bọc, nhờ đó trứng đẻ ra được nằm trong bọc trứng bám trên vật bám Tuy nhiên, đặc điểm sinh sản của các loài ốc khác nhau là khác nhau, chúng phụ thuộc vào đặc điểm của cơ quan sinh dục như: cơ quan dữ trữ tinh trùng của con cái và cấu tạo

cơ quan sinh sản của con đực (Tan và Chou, 2000)

Trong số 6 loài ốc được nghiên cứu tại Singapore, bọc trứng của ốc đĩa N

balteata có kích thước khá lớn với đường kính lên tới 4mm và chiều cao là 500µm

Bọc trứng được đẻ dính vào các hốc trên vỏ các loại cây rừng ngập mặn, vì vậy chúng nằm ngang bằng với bề mặt của nền đáy Bề mặt ngoài của bọc trứng được bao bọc bởi các tinh thể hình cầu và chia thành 2 nhóm có kích thước riêng biệt Đối với nhóm

có kích thước đường kính nhỏ (10 - 20μm) các tinh thể có dạng hình cầu lõm, bề mặt mịn Còn đối với nhóm có kích thước lớn (30 - 70μm) các tinh thể có dạng hình cầu dẹt, sáu cạnh và rắn Trong mỗi bọc trứng của ốc đĩa trung bình có 154 phôi, chiếm số

lượng lớn nhất trong số các loài ốc thuộc giống Nerita phân bố tại Singapore

Tuy nhiên, số lượng phôi trong mỗi bọc trứng khác nhau tùy theo loài Các phôi này bám vào các khoang màng mỏng bên trong của bọc trứng và dễ dàng rời ra khi nó chuẩn bị thoát ra khỏi bọc trứng dưới tác động của áp suất bên trong bọc trứng Áp suất này gây ra do sự làm phồng hai lớp màng mỏng trong suốt ở mặt trong của vỏ và khung bọc trứng

Theo Fred (1993), loài ốc đĩa N balteata cũng giống như các loài ốc khác trong

họ Neritidae đều là những loài bắt mồi chủ động, thức ăn chủ yếu là các loài tảo đáy,

rong rêu và mùn bã hữu cơ trong vùng triều nơi chúng phân bố

1.2.2 Tình hình nghiên cứu ốc đĩa ở Việt Nam

Theo Ngô Anh Tuấn và ctv (2013), ốc đĩa có các đặc điểm hình thái cấu tạo giống như đặc điểm chung của các loài trong lớp chân bụng Gastropoda như sau:

- Vỏ: tất cả các loài ốc trong họ Neritidae đều có kích thước nhỏ hoặc trung bình (15-40mm) Vỏ dày chắc chắn, màu nâu đen, cấu tạo bằng đá vôi, đây là bộ phận bảo

vệ cho khối thân mềm bên trong Mặt trong của vỏ ốc đĩa có màu vàng nhạt, có 22 –

28 đường xoắn ốc trên vỏ Các đường xoắn ốc trên vỏ thưa và ngắn hơn so với các đường xoắn ốc trên miệng vỏ Ốc đĩa là loài có đỉnh vỏ tù, mép trong miệng vỏ có 3 -5 răng cưa, mép ngoài có 18 – 19 răng cưa

- Đầu: lớp Gastropoda nói chung và ốc đĩa nói riêng có bộ phận đầu rất phát triển nằm ở phía trước cơ thể, có dạng hình ống tròn Đầu có một đôi xúc tu, vị trí mắt nằm

ở gốc của đôi xúc tu

- Chân: bộ phận chân của ốc đĩa nằm ở mặt bụng cơ thể và có đế chân rộng để thích nghi với đời sống bò lê trên giá thể Phía giữa chân của ốc có cấu tạo gồm nhiều nếp nhăn dọc, chia chân làm hai phần Khi ốc di chuyển thì hai phần này thay đổi động tác cho nhau giúp cho ốc di chuyển dễ dàng

- Màng áo: màng áo bao bọc toàn bộ phận thân mềm của ốc đĩa Phần đầu, chân, các lỗ bài tiết, sinh dục và hậu môn không được bao bọc bởi màng áo mà trực tiếp đổ

ra ngoài

- Nắp vỏ: ở ốc đĩa nắp vỏ được tạo thành do đoạn cuối của chân phân tiết ra Nắp

vỏ là cơ quan bảo vệ phần thân mềm của ốc lúc cơ thể ốc co rút vào trong vỏ Nắp vỏ của ốc đĩa được cấu tạo bằng chất sừng, có màu vàng nâu

Kết quả nghiên cứu của Đặng Khánh Hùng (2012) về đặc điểm sinh sản của ốc đĩa như sau: Ốc đĩa là loài phân tính đực cái riêng biệt Ốc đĩa đực: tuyến sinh dục có màu vàng nâu; Ốc đĩa cái: tuyến sinh dục màu trắng sữa Tỷ lệ đực : cái trung bình là 1:1,34 Giống như các loài động vật chân bụng khác, cơ quan sinh dục của ốc đĩa trải qua 5 giai đoạn phát triển, trong đó hệ số thành thục sinh dục của ốc đĩa đực luôn cao hơn hệ số thành thục sinh dục của ốc đĩa cái và đạt giá trị cao nhất từ tháng 8 đến tháng 10 Mùa vụ sinh sản của ốc đĩa từ tháng 6 đến hết tháng 10, trong đó mùa vụ sinh sản chính từ tháng 8 đến tháng 10 Kích thước thành thục sinh dục lần đầu của ốc đĩa đực nhỏ hơn ốc đĩa cái Ốc đĩa đực thành thục sinh dục lần đầu ở nhóm kích thước

từ 18 – 22 mm, ốc đĩa cái ở nhóm có kích thước từ 23 – 27 mm

1.3 Hiện trạng sản xuất giống và nuôi thương phẩm động vật thân mềm tại Quảng Ninh

1.3.1 Hiện trạng sản xuất giống

Với diện tích đã nuôi động vật thân mềm hiện nay nên nhu cầu con giống động vật thân mềm trong tỉnh hàng năm là rất lớn Tuy nhiên, số lượng và chất lượng giống động vật thân mềm sản xuất tại Quảng Ninh còn rất hạn chế và thiếu ổn định, chưa đáp ứng được nhu cầu cho người nuôi Theo báo cáo tổng kết tình hình nuôi trồng thủy sản của tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2005 – 2012 thì phần lớn nguồn giống cung cấp cho người nuôi ở Quảng Ninh được nhập từ Trung Quốc và các tỉnh miền Trung

Bảng 1.1: Số lượng giống ĐVTM tại Quảng Ninh giai đoạn 2005 – 2012

(Nguồn: Sở Nông Nghiệp & PTNT, 2012)

Lượng giống (triệu con) Hình thức nuôi

2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010

Nuôi lồng, giàn bè 120 150 290 360 662 700 900 Nuôi bãi triều 165 190 280 310 300 300 350

2008, 40 triệu Số lượng giống sản xuất tại Quảng Ninh có xu hướng giảm vì không cạnh tranh được với giống trai ngọc Trung Quốc về mặt giá cả Do vậy, giống và trai nguyên liệu chủ yếu được nhập từ Trung Quốc (Sở Nông nghiệp & PTNT, 2012) Giống tu hài: Lần đầu tiên, năm 2005, Xí nghiệp sản xuất tôm giống Hạ Long, Đông Xá - Vân Đồn - Quảng Ninh đã sản xuất được 0,5 triệu con giống tu hài từ 1 - 1,5 cm/con (Sở Nông nghiệp & PTNT, 2012)

Giống ốc nhảy: Chủ yếu được thu từ tự nhiên Giống ốc nhảy nhân tạo mới chỉ được thử nghiệm sản xuất Năm 2008, Trung tâm khoa học kỹ thuật và sản xuất giống thuỷ sản Quảng Ninh đã sản xuất được 2,3 vạn con giống cấp 2 (2-3g/con) Năm 2009,

dự kiến sản xuất được 2,5 – 2,6 vạn con giống cấp 2 Hiện Quảng Ninh có nhu cầu lớn

về giống ốc nhảy nhưng số lượng con giống chưa đáp ứng được cho người nuôi (Sở Nông nghiệp & PTNT, 2012)

Ốc hương: Năm 2009, Trại giống An Sinh, Hà Khẩu, TP Hạ Long đã sản xuất được

7 vạn ốc Hương giống Còn lại, giống chủ yếu được nhập từ Khánh Hoà

Điệp quạt, vẹm xanh: Giống được lấy từ tự nhiên

Giống bào ngư: Nhập từ Viện nghiên cứu NTTS III

Như vậy có thể thấy, nhu cầu về giống ĐVTM ở Quảng Ninh là rất lớn, tăng mạnh hàng năm do diện tích nuôi tu hài và nuôi hầu Thái Bình Dương tăng mạnh Trong khi đó, hiện trạng sản xuất giống ĐVTM trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh chưa đáp ứng được nhu cầu của người nuôi Các trại sản xuất nhỏ lẻ, công nghệ chưa đầy đủ, cơ

sở vật chất chủ yếu là tận dụng trại sản xuất tôm giống hay thiết kế như trại sản xuất tôm giống để sản xuất giống ĐVTM, chưa phù hợp với qui trình kỹ thuật sản xuất giống ĐVTM

1.3.2 Hiện trạng nuôi thương phẩm

Nghề nuôi ĐVTM ở Quảng Ninh đã có từ lâu, nhưng chỉ thực sự phát triển mạnh

mẽ từ năm 2006 cùng với sự phát triển của nghề nuôi tu hài và hầu Thái Bình Dương trên vịnh Bái Tử Long Đối tượng nuôi chủ yếu hiện nay ở Quảng Ninh là trai ngọc, tu hài, hầu Thái Bình Dương, ngao dầu, nghêu Bến Tre và sò huyết… Ngoài ra, ngư dân còn đầu tư phát triển nuôi một số loài có giá trị kinh tế cao như: vẹm xanh, điệp quạt,

ốc hương, ốc nhảy

Các loài ĐVTM đang được nuôi phổ biển tại Quảng Ninh, chủ yếu được nuôi theo hai hình thức :

(2) Hình thức nuôi thứ hai: Nuôi bãi triều (Ít áp dụng vì khó quản lý)

Nuôi động vật thân mềm bằng lồng, giàn bè trên biển là hình thức nuôi phức tạp

và đòi hỏi trình độ kỹ thuật cao hơn so với nuôi ở bãi triều, đặc biệt là nghề nuôi trai cấy ngọc Đối tượng nuôi chủ yếu của hình thức này là trai ngọc Mã Thị, vẹm xanh, tu hài, hầu, điệp, ốc hương

Hình thức nuôi động vật thân mềm ở bãi triều là hình thức nuôi tương đối đơn giản, mức đầu tư không cao, chủ yếu dựa vào tự nhiên Đây là hình thức nuôi phù hợp với các đối tượng như: ngao, sò, nghêu, tu hài Tính đến hết tháng 12 năm 2004, tổng diện tích nuôi trên bãi triều trong toàn Tỉnh là 1.300 ha Đến năm 2008, diện tích nuôi bãi triều toàn tỉnh đã tăng lên 2.449 ha và đến năm 2011 tăng lên tới 3.500 ha (Sở Nông nghiệp & PTNT, 2012) Cùng với sự phát triển mạnh về diện tích nuôi thì các

mô hình nuôi cũng được cải thiện về mặt kỹ thuật và từ đó sản lượng nuôi cũng không ngừng tăng lên

Bảng 1.2: Diện tích, sản lượng nuôi bãi triều từ năm 2004 – 2011

(Nguồn: Sở Nông nghiệp & PTNT, 2012) Nội dung Năm 2004 Năm 2008 Năm 2009 Năm 2010 Năm 2011

1.3.3 Hiện trạng dịch bệnh trên động vật thân mềm tại Quảng Ninh

Đối với tình thức nuôi ĐVTM bằng giàn bè, lồng treo chưa thấy hiện tượng dịch bệnh nghiêm trọng xảy ra Tuy nhiên với hình thức nuôi trên bãi triều đã xảy ra những dịch bệnh nghiêm trọng ở một số bãi nuôi lớn trong Tỉnh, gây ra hiện tượng chết hàng loạt của ĐVTM đặc biệt là các loài hai mảnh vỏ

Ngao, sò, nghêu là những loài sống trong nền đáy là bùn cát ở các vùng bãi triều

và rừng ngập mặn, nên các bệnh xuất hiện là rất ít so với các loài giáp xác, nhưng khi gặp dịch bệnh thì thường xẩy ra hiện tượng chết hàng loạt Năm 2002 và năm 2007, huyện Hải Hà và Đầm Hà đã xảy ra hiện tuợng ngao, nghêu chết hàng loạt Ở Quảng Ninh, chưa có một nghiên cứu chính thức nào về nguyên nhân gây chết hàng loạt ở ĐVTM mà chỉ có những kết luận sơ bộ:

- Tháng 4 thời tiết bắt đầu thay đổi, chuyển từ mùa lạnh sang mùa nóng, thời gian thuỷ triều xuống vào ban ngày nhiều nhất, tức thời gian phơi bãi vào ban ngày dài đúng vào thời điểm ngao đã lớn

- Ngao, nghêu là loài ăn lọc nên khi mật cao, ngao đã lớn dẫn đến hiện tượng thiếu thức ăn gây ảnh hưởng đến sinh trưởng và tỷ lệ sống của ngao Khi chúng bị bệnh chết, nội trạng bị phân huỷ rất nhanh, tạo ra rất nhiều khí độc gây ô nhiễm môi trường tạo ra “hiệu ứng chết hàng loạt” ở ĐVTM

- Nền đáy bãi nuôi lâu ngày không được cải tạo, không được cày xới phơi bãi

Năm 2012, tại Quảng Ninh đã xảy ra hiện tượng tu hài nuôi thương phẩm chết hàng loạt làm thiệt hại hàng trăm tỷ đồng của người dân, vùng nuôi bị thiệt hại nặng nhất là huyện Vân Đồn với trên 90% số hộ nuôi, thiệt hại ước tính trên 70% lượng giống thả, nguyên nhân chính được xác định là mật độ nuôi dày kèm theo đó là chất

lượng con giống thấp và sự có mặt của tác nhân gây bệnh là nội ký sinh Perkinsus spp (Sở Nông nghiệp & PTNT, 2012)

1.3.4 Thị trường tiêu thụ ĐVTM

Hầu hết các sản phẩm ĐVTM tại Quảng Ninh phần lớn đều được xuất khẩu sang Trung Quốc và một phần nhỏ là tiêu thụ nội địa Ngọc trai chủ yếu được đưa về Nhật chế tác Chỉ có duy nhất Công ty Taiheiyo Shinju Việt Nam mang thương hiệu Quảng Ninh xuất khẩu ngọc trai sang Nhật Bản thông qua sự kiểm duyệt của Hiệp hội xuất nhập khẩu ngọc trai Nhật Bản

Với các loại thực phẩm như ngao, nghêu, sò phần lớn được xuất khẩu sang Trung Quốc Năm 2008 tổng sản lượng thu hoạch tu hài thương phẩm trên toàn huyện Vân Đồn đạt khoảng 800 tấn thương phẩm nhưng vì đầu ra không ổn định nên giá tu hài đã giảm nhiều so với những năm trước, chỉ còn 120.000 – 140.000 đ/kg và chủ yếu được tiêu thụ nội địa và xuất khẩu sang Trung Quốc (Sở Nông nghiệp & PTNT, 2012) Như vậy, sản lượng ĐVTM nuôi thương phẩm tại Quảng Ninh chủ yếu được tiêu thụ nội địa và xuất khẩu sang Trung Quốc, chưa xuất khẩu được sang các thị trường khó tính như Mỹ và Châu Âu

1.4 Một số điều kiện tự nhiên của tỉnh Quảng Ninh

1.4.1 Vị trí địa lý

Quảng Ninh là tỉnh ven biển thuộc vùng Đông Bắc Việt Nam Phía Tây giáp tỉnh Lạng Sơn và tỉnh Bắc Giang, phía Đông giáp vịnh Bắc Bộ, Phía Tây Nam giáp tỉnh Hải Dương và Thành Phố Hải Phòng, Phía bắc giáp huyện Phòng Thành và thị trấn Đông Hưng (tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc) với cửa khẩu Móng Cái và Trinh Tường Đây là một trọng điểm kinh tế vùng phía Bắc hội tụ những điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế xã hội quan trọng trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Quảng Ninh nằm trong dải hành lang biển lớn của Bắc Bộ, trên đó có mạng lưới đường bộ, đường sắt và cảng biển lớn đang được mở rộng và phát triển

Toàn Tỉnh có tổng diện tích 8.239,243 km2 Biển Quảng Ninh bao gồm hơn 2.000 hòn đảo, số lượng đảo rất lớn chiếm 2/3 số đảo cả nước (2.078/2.779) trong đó

có 1.030 đảo có tên như đảo Cô Tô, đảo Trần… Tổng diện tích các đảo là 619,913

km2 Duyên hải Quảng Ninh chạy dài gần 200 hải lí từ lãnh hải Trung Quốc ở phía Đông đến địa giới thành phố Hải Phòng

1.4.2 Địa hình

Là Tỉnh nằm sát biển, địa hình chủ yếu của Quảng Ninh là địa hình đồi núi, diện tích đồi núi chiếm 80% tổng diện tích của tỉnh, tập trung chủ yếu ở phía Bắc Tuy nhiên một phần năm diện tích ở phía Đông Nam tỉnh thuộc đồng bằng sông Hồng, cùng với kinh tế đặc biệt phát triển nên Chính phủ xếp Quảng Ninh vào nhóm các tỉnh đồng bằng sông Hồng

Quảng Ninh có rất nhiều đảo ven biển, vùng biển và hải đảo của tỉnh là một vùng địa hình độc đáo, đảo trải dài theo đường ven biển hơn 250 km chia thành nhiều lớp Trên các vùng ven biển và hải đảo có những bãi bồi phù sa và những bãi cát trắng tấp lên từ sóng biển

Địa hình đáy biển Quảng Ninh không bằng phẳng, độ sâu trung bình là 20m, có nhiều lạch sâu làm nơi cư trú của các rạn san hô Các dòng chảy nối với các lạch sâu đáy biển tạo nên hàng loạt luồng lạch và hải cảng trên dải bờ biển khúc khuỷu kín gió nhờ những hành lang đảo che chắn, tạo nên 1 tiềm năng cảng biển và giao thông đường thủy rất lớn

1.4.3 Khí hậu

Khí hậu tỉnh Quảng Ninh nằm trong vùng nhiệt đới – gió mùa, tiêu biểu cho khí hậu các tỉnh miền Bắc Việt Nam Một năm có 4 mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông Trong đó mùa Hạ và mùa Đông có nét đặc biệt hơn cả Mùa hạ nóng, ẩm, mưa nhiều, gió thịnh hành là gió Đông Nam Mùa đông lạnh, khô hanh, ít mưa, chủ yếu là gió Đông Bắc Lượng mưa hàng năm lên tới 1.700 – 2.400 mm, số ngày mưa hàng năm từ 90

- 170 ngày Do nằm trong vùng nhiệt đới, Quảng Ninh có lượng bức xạ trung bình hàng năm 115,4 kcal/cm2 nhiệt độ không khí trung bình hàng năm trên 22,9oC Độ

ẩm không khí trung bình năm 82% Tuy nhiên, mưa chỉ tập trung vào mùa Hạ (hơn 85%), nhất là các tháng 7 và tháng 8, trong khi đó mùa đông chỉ mưa khoảng 150 đến 400 mm Diện tích tỉnh Quảng Ninh lớn lại có nhiều vùng địa hình nên khí hậu giữa các vùng cũng có sự khác nhau Tỉnh Quảng Ninh chịu ảnh hưởng gió mùa Đông Bắc mạnh hơn, nên so với các nơi cùng vĩ độ thường lạnh hơn 1-3oC

Nghiên cứu kỹ thuật nuôi thành thục, cho đẻ và theo dõi quá trình phát triển phôi

và ấu trùng của ốc đĩa

Kỹ thuật nuôi

thành thục

Kỹ thuật kích thích sinh sản

Qúa trình phát triển phôi và

Sốc nhiệt + Tia cực tím

Sốc nhiệt + Ngâm

H 2 0 2

Hình dạng + Thời gian

Ảnh hưởng của mật độ

ấp

Ảnh hưởng của độ mặn

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng, thời gian và nội dung nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu:

+ Tên khoa học: Nerita balteata (Reeve, 1855)

+ Tên tiếng Việt: Ốc đĩa, ốc đẻ đen

Hình 2.1: Ốc đĩa Nerita balteata (Reeve, 1855)

- Thời gian nghiên cứu: từ 5/2013 đến 12/2013

- Nội dung nghiên cứu:

+ Nghiên cứu kỹ thuật nuôi ốc đĩa bố mẹ thành thục sinh dục

+ Nghiên cứu phương pháp kích thích ốc sinh sản

+ Nghiên cứu quá trình phát triển phôi, ấu trùng ốc đĩa và ảnh hưởng của độ mặn, mật độ ấp đến sự phát triển phôi

Hình 2.2: Sơ đồ khối nội dung nghiên cứu