XÂY DỰNG hệ THỐNG câu hỏi HƯỚNG dẫn học SINH đọc HIỂU các bài KHÁI QUÁT GIAI đoạn văn học ở THPT

Xây dựng hệ thống câu hỏi hướng dẫn học sinh đọc - hiểu các bài khái quátvăn học ở THPT chính là cung cấp cho các em phương pháp tự học, tìm hiểu chiếmlĩnh kiến thức văn học sử để các em

SỞ GD & ĐT HƯNG YÊN

TRƯỜNG THPT TRƯNG VƯƠNG

-**** -SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

XÂY DỰNG HỆ THỐNG CÂU HỎI HƯỚNG DẪN HỌC SINH ĐỌC - HIỂU CÁC BÀI KHÁI QUÁT GIAI ĐOẠN

VĂN HỌC Ở THPT

Lĩnh vực: Môn Ngữ Văn Tác giả: Ths Nguyễn Thị Thu Hiền Chức vụ: Phó hiệu trưởng

Tài liệu kèm theo: 02 bài báo của Tạp chí khoa học

Đơn vị: Trường THPT Trưng Vương

NĂM HỌC 2013 - 2014

M C L C ỤC LỤC ỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 5

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 5

1.1 Từ việc đổi mới phương pháp dạy học 5

1.2 Từ yêu cầu đổi mới chương trình SGK 5

1.3 Để phát huy vai trò chủ thể học sinh 5

2 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ 6

2.1 Câu hỏi trong dạy học 6

2.2 Câu hỏi trong quá trình dạy học văn 7

3 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 9

4 ĐỐI TƯỢNG – PHẠM VI – NHIỆM VỤ 9

4.1 Đối tượng 9

4.2 Phạm vi 9

4.3 Nhiệm vụ 10

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 10

6 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC 10

7 NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI 11

8 NƠI THỰC HIỆN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 11

9 BỐ CỤC ĐỀ TÀI: 11

PHẦN NỘI DUNG 12

CHƯƠNG I 12

CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG HỆ THỐNG CÂU HỎI HƯỚNG DẪN HỌC SINH CHUẨN BỊ BÀI KHÁI QUÁT VĂN HỌC Ở THPT 12

1 Cơ sở khoa học 12

1.1 Dựa vào lí luận dạy học hiện đại, đặc biệt là quá trình tâm lí học 12

1.2 Dựa vào lí thuyết tiếp nhận văn học 15

1.2.1 Tính chủ quan trong tiếp nhận 15

1.2.2 Tính khách quan trong tiếp nhận 16

2 Cơ sở thực tiễn 18

2.1 Đáp ứng chương trình SGK Ngữ văn mới ở THPT 18

2.2 Do yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học trong đó có dạy học nêu vấn đề 20

CHƯƠNG II 23

XÂY DỰNG HỆ THỐNG CÂU HỎI HƯỚNG DẪN HỌC SINH CHUẨN BỊ BÀI KHÁI QUÁT VĂN HỌC Ở THPT 23

1 Cơ sở xây dựng hệ thống câu hỏi chuẩn bị ở nhà cho bài khái quát văn học ở THPT 23

1.1 Hệ thống câu hỏi phải dựa trên mục tiêu bài học 23

1.2 Hệ thống câu hỏi phải dựa trên sự đổi mới phương pháp dạy học 25

1.3 Hệ thống câu hỏi phải bám sát loại bài học 27

1.4 HÖ thèng c©u hái ph¶i b¸m s¸t tõng bíc bµi häc 28

1.3.1 Bước 1: Tìm hiểu chung (cấu trúc bài học) 28

1.3.2 Bước 2: Đọc hiểu 28

1.3.2.1 Câu hỏi tái hiện kiến thức bài học 28

1.3.2.2 Câu hỏi về mối liên hệ lôgic kiến thức 29

1.3.2.3 Câu hỏi liên hệ đồng đại, lịch đại 29

1.3.3 Bước 3: Phân tích, khám phá 29

1.3.4 Bước 4: Củng cố 29

2 Nguyên tắc dạy học văn học sử 29

CHƯƠNG III THIẾT KẾ DẠY HỌC SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI HƯỚNG DẪN HỌC SINH CHUẨN BỊ BÀI KHÁI QUÁT VĂN HỌC Ở THPT 30

I GIỚI THUYẾT CHUNG 30

II XÂY DỰNG HỆ THỐNG CÂU HỎI CHUẨN BỊ BÀI KHÁI QUÁT GIAI ĐOẠN VĂN HỌC 30 III BÀI SOẠN THỂ NGHIỆM 30

PHẦN MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1.1 Từ việc đổi mới phương pháp dạy học.

Xây dựng hệ thống câu hỏi hướng dẫn học sinh đọc - hiểu các bài khái quátvăn học ở THPT chính là cung cấp cho các em phương pháp tự học, tìm hiểu chiếmlĩnh kiến thức văn học sử để các em có cái nhìn toàn diện và tổng thể về một giaiđoạn văn học và hiểu nội dung các sáng tác của nhà văn

Chúng tôi cho rằng để có kĩ năng và vận dụng được tri thức thì vấn đề tựhọc thông qua hệ thống câu hỏi có ý nghĩa đặc biệt quan trọng

1.2 Từ yêu cầu đổi mới chương trình SGK

Thứ nhất, hệ thống câu hỏi hướng dẫn học sinh đọc – hiểu các bài kháiquát văn học ở THPT giúp học sinh có phương hướng, có chỗ dựa để học bàitrên lớp, cảm nhận và hiểu đúng yêu cầu của bài học

Thứ hai, thông qua hệ thống câu hỏi giúp học sinh hình thành và rèn luyệnmột số kĩ năng khái quát, tổng hợp, phân tích, so sánh, bình giá các giai đoạnvăn học và có cái nhìn toàn diện về sáng tác nhà văn Nắm vững bài khái quátvăn học mới có thể hiểu đúng và sâu sắc các tác phẩm cụ thể được

Thứ ba, hệ thống câu hỏi hướng dẫn học sinh đọc – hiểu các bài khái quátvăn học ở THPT giúp giáo viên định hướng để vận dụng sáng tạo cho mìnhđược một giáo án thích hợp

1.3 Để phát huy vai trò chủ thể học sinh

Nghiên cứu đề tài về hệ thống câu hỏi chuẩn bị bài khái quát văn học ởTHPT là góp phần thể hiện một quan niệm đúng đắn về bản chất quá trình dạyhọc

Từ những lí do trên, chúng tôi đi đến quyết định lựa chọn đề tài: “ Xâydựng hệ thống câu hỏi hướng dẫn học sinh đọc – hiểu các bài khái quát văn học

ở THPT”

Để nghiên cứu, tác giả đề tài không dám kì vọng nhiều mà chỉ góp mộtphần vào công cuộc đổi mới phương pháp, đáp ứng chương trình đổi mới củaSách giáo khoa và nhằm phát huy vai trò của chủ thể học sinh cũng là cách nângcao chất lượng của việc dạy học văn trong nhà trường

2 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ

2.1 Câu hỏi trong dạy học

Ngay từ thời cổ đại, các nhà sư phạm lỗi lạc đã đề cập đến tầm quan trọngcủa vấn đề đặt câu hỏi trong quá trình dạy học để phát huy tính tích cực củangười học

Ở Phương Tây, Socrates (469 – 390 trước Công nguyên) với tư cách làmột triết gia cổ Hy Lạp và nhà giáo dục thực hành, ông đã sáng tạo nên “phép

đỡ đẻ” nổi tiếng Phương pháp dạy học của Socrates nhằm mục đích phát hiện rachân lí bằng cách đặt câu hỏi để cho người nghe dần dần tìm ra kết luận mà ôngmuốn dẫn người ta tới

Ở Trung Hoa, cái nôi văn hoá Phương Đông, Khổng Tử (551 – 479 trướcCông nguyên) với nguyên tắc: “Không tức giận vì muốn biết thì không gợi mởcho, không bực vì không rõ thì không bày vẽ cho Vật có bốn góc bảo cho biếtmột góc mà không suy ra ba góc khác thì không dạy nữa”

Ở Việt Nam, các nhà lí luận dạy học cũng đã viết nhiều về vấn đề pháthuy tính tích cực nhận thức của học sinh Họ cũng rất coi trọng vấn đề đặt câuhỏi trong quá trình dạy học Và vấn đề câu hỏi được đề cập theo nhiều hướngkhác nhau

- Câu hỏi được đề cập như là một hình thức của phương pháp dạy học

- Câu hỏi được đề cập như là biện pháp dạy học.

- Câu hỏi được nghiên cứu như là biện pháp sư phạm trong lí luận dạy học

- Câu hỏi còn được dùng như biện pháp sư phạm trong phương pháp dạyhọc bộ môn

2.2 Câu hỏi trong quá trình dạy học văn

Vấn đề câu hỏi trong dạy học văn cũng đã thu hút sự chú ý và quan tâmcủa nhiều nhà nghiên cứu Càng ngày giới nghiên cứu lí luận dạy học càng quantâm đến việc nêu câu hỏi Ngoài việc sử dụng người ta còn tìm hiểu đặc điểm,phương pháp xây dựng câu hỏi, phân loại, chỉ ra tác dụng của chúng trong quátrình dạy học

* Phân môn văn học sử

Phân môn văn học sử có một vị trí quan trọng trong chương trìnhvăn học nhà trường song lại chưa được quan tâm đúng mức

Nếu ở THCS đọc – hiểu văn bản là chủ yếu thì ở cấp THPT đọc –hiểu vănbản nhằm mục đích soi sáng cho những nhận định tổng quát về lịch sử văn học

mà học sinh đã học ở phần văn học sử Vì vậy nắm vững phân môn văn học sử

có quan hệ chặt chẽ với việc thực hiện toàn bộ chương trình từ đọc – hiểu vănbản, Tập làm văn cho đến Lí luận văn học

- Đối với đọc văn: Muốn hiểu và đánh giá thực chất một bài văn đọc –hiểu cụ thể trong một giai đoạn nhất định chúng ta không thể không căn cứ vàonhững nhận định cơ bản về bối cảnh lịch sử, tình hình văn học giai đoạn đó.Muốn xác định giá trị tiến bộ của một tác phẩm cụ thể cần căn cứ vào bối cảnhlịch sử, tình hình xã hội trong tác phẩm đã đáp ứng tiếng gọi lịch sử đương thờitrong một chừng mực nào?

- Đối với phần lí luận văn học trong chương trình:Việc giảng dạy lí luậnvăn học cũng nhất thiết phải dựa vào kiến thức văn học sử để thực hiện dần dầnyêu cầu của chương trình

- Đối với phân môn Làm văn: Câu đầu đề Tập làm văn Nghị luận văn họccũng không thể nào vượt ra ngoài kiến thức của văn học sử

Dạy văn học sử không phải là công việc tuyên truyền kiến thức đơn thuần.Qua cuộc đời tác giả, qua nội dung tiến bộ của tác phẩm văn học cũng như nộidung lịch sử văn học từng thời kì khác nhau, giáo viên cần nâng cao lập trườngchính trị, tư tưởng, tình cảm, quan niệm sống của học sinh lên một bước

Phân môn văn học sử còn có khả năng trực tiếp nâng cao phương pháp tưtưởng duy vật biện chứng cho học sinh Học tập văn học sử là sự vận dụng chủnghĩa Marx- Lênin, vận dụng quy luật về hạ tầng cơ sở, thượng tầng kiến trúc,đấu tranh giai cấp và quan điểm lịch sử vào việc nghiên cứu học tập văn họctrong nhà trường Trong quá trình giảng dạy, giáo viên giúp học sinh suy luậntheo một phương pháp tư tưởng tiến bộ từ cách đánh giá một sáng tác văn họccho đến nhận định một sự kiện văn học, một trào lưu tư tưởng hay một giai đoạnvăn học nhất định

Phân môn văn học sử là một khâu quan trọng, chủ yếu có tính chất chỉđạo trong việc thực hiện toàn bộ chương trình văn học ở cấp THPT, đồng thờicũng là bộ phận có nhiều khả năng rèn luyện phương pháp tư tưởng duy vật biệnchứng, quan điểm lịch sử cho học sinh Dạy và học tốt phân môn văn học sử làchuẩn bị những điều kiện tiền đề cho việc học tập các bộ môn khác trongchương trình văn học

Với công trình này chúng tôi mong muốn góp một phần nhỏ bé vào việccải tiến phương pháp giảng dạy Ngữ văn ở THPT

3 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Từ tiền đề lí luận và thực tiễn về vấn đề xây dựng hệ thống câu hỏi hướngdẫn học sinh đọc - hiểu các bài khái quát văn học ở THPT, người viết đưa ra hệthống câu hỏi, bước khởi đầu của quá trình dạy học, nó không chỉ có ý nghĩa đốivới giáo viên mà đặc biệt có ý nghĩa đối với học sinh trong việc dạy học bài kháiquát văn học nhằm phát huy tính tích cực sáng tạo chủ động của học sinh

4 ĐỐI TƯỢNG – PHẠM VI – NHIỆM VỤ

Trong chương trình Ngữ văn ở THPT có tất cả 5 bài khái quát giai đoạnvăn học Trong đó 3 bài đầu thuộc SGK Ngữ văn 10, một bài thuộc SGK Ngữvăn 11 và một bài thuộc SGK Ngữ văn 12

Bài 1: Tổng quan nền văn học Việt Nam qua các thời kì lịch sử

Bài 2: Khái quát văn học dân gian Việt Nam

Bài 3: Khái quát văn học từ thế kỷ X đến hết thế kỉ XIX

Bài 4: Khái quát văn học Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến Cách mạngtháng Tám năm 1945

Bài 5: Khái quát văn học Việt Nam từ Cách mạng tháng Tám 1945 đếnhết thế kỉ XX

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Để thể hiện được nhiệm vụ đề tài đặt ra, chúng tôi vận dụng các phương pháp:

- Phương pháp phân tích

- Phương pháp đánh giá tư liệu tổng hợp

- Phương pháp khái quát hóa kiến thức lí thuyết về vấn đề xây dựng hệthống câu hỏi liên quan đến đề tài

- Phương pháp phân tích hệ thống câu hỏi

- Phương pháp đối chiếu với thực tế giảng dạy để thiết kế giáo án theohướng nghiên cứu của đề tài

- Phương pháp thể nghiệm qua dạy học cụ thể

6 GIẢ THUYẾT KHOA HỌC

Việc xây dựng hệ thống câu hỏi hướng dẫn học sinh đọc - hiểu các bàikhái quát văn học ở THPT được coi là cực kì quan trọng trong việc tự chiếmlĩnh kiến thức văn chương Nếu muốn giờ học tốt, đạt hiệu quả cao thì không thểkhông hướng dẫn học sinh tự mình tiếp nhận trực tiếp bài học

Hệ thống câu hỏi đọc - hiểu các bài khái quát văn học ở THPT là vấn đềmới, thiết thực trong thực tế dạy học văn ở nhà trường Nếu luận án đi tới thànhcông sẽ góp phần thay đổi thói quen học tập của học sinh, từ thói quen thụ động

sang thói quen chủ động, học sinh sẽ lĩnh hội kiến thức một cách chắc chắn, tíchcực.

7 NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI

Đề tài giải quyết và đặt ra các nội dung mới sau đây: Xác định cơ sở khoahọc và thực tiễn của việc nghiên cứu xây dựng hệ thống câu hỏi hướng dẫn họcsinh đọc - hiểu các bài khái quát văn học ở THPT Từ đó xác lập hệ thống câuhỏi hướng dẫn HS đọc - hiểu để vận dụng vào quá trình dạy học bài khái quátvăn học, một trong những bài văn học sử ở THPT nhằm phát huy vai trò chủ thểsáng tạo của học sinh

8 NƠI THỰC HIỆN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU.

Thực nghiệm tại các trường THPT Trưng Vương – Văn Lâm

Sở GD & ĐT Hưng Yên

9 BỐ CỤC ĐỀ TÀI:

1 Phần mở đầu

2 Phần nội dung

3 Phần kết luận

4 Tư liệu tham khảo

* Nội dung đề tài gồm:

Chương I: Cơ sở khoa học và thực tiễn của việc nghiên cứu hệ thống câu hỏi

hướng dẫn học sinh đọc – hiểu các bài khái quát văn học ở THPT

Chương II: Xây dựng hệ thống câu hỏi hướng dẫn học sinh đọc – hiểu các bài

khái quát văn học ở THPT

Chương III: Thiết kế dạy học sử dụng hệ thống câu hỏi hướng dẫn học sinh đọc

– hiểu các bài khái quát văn học ở THPT

1.1 Dựa vào lớ luận dạy học hiện đại, đặc biệt là quỏ trỡnh tõm lớ học

Mục đích cao nhất của lý luận day học hiện đại là học sinh có khả năng tựphát triển toàn diện: năng lực nhân cách, tâm lý, trí tuệ Mục đích của lý luậndạy học hiện đại không phải là giáo viên truyền thụ kiến thức, học sinh tiếp thuthụ động mà phải làm sao cho chủ thể học sinh dới sự hớng dẫn của giáo viên tựmình lĩnh hội chiếm lĩnh kiến thức

Chống áp đặt trong cảm thụ nghệ thuật, khắc phục bệnh xã hội học dungtục, phát huy chủ thể học sinh trong tiếp nhận thẩm mĩ với ngành nghệ thuậtngôn từ đang là vấn đề bức xúc hiện nay

Xuất phát từ lí luận dạy học hiện đại sẽ thấy vị trí quan trọng của hệ thốngcâu hỏi chuẩn bị bài cho dạy học Ngữ văn nói chung và bài văn học sử nói riêng

Xây dựng hệ thống câu hỏi hớng dẫn học sinh chuẩn bị bài văn học sử ởtrung học phổ thông dựa vào lí luận dạy học hiện đại là chúng ta xác định đợcmục đích của phơng pháp dạy học và con đờng đến mục đích ấy Và phơng phápdạy học văn sẽ không còn là phơng thức tác động từ bên ngoài mà là một hệthống những thao tác, biện pháp vật chất hoá hoạt động bên trong của học sinh.Giờ dạy học văn sẽ không còn là những gì giáo viên thuyết trình mà là một giờhọc tập, tranh luận sôi nổi của học sinh dới sự điều khiển của giáo viên

Vấn đề quan trọng của hệ thống câu hỏi dạy học văn của lí luận dạy họchiện đại là xuất phát từ học sinh, vì học sinh, bằng học sinh, đồng thời phải phùhợp với quy luật tiếp nhận văn chơng của học sinh

Cho đến tận bây giờ vẫn còn tồn tại lối dạy học văn trong nhà trờng chỉbiết đến văn bản văn chơng, chỉ quan tâm đến nghệ thuật, tài năng khám phá chỗ

sâu, chỗ độc đáo của tác phẩm văn chơng, để rồi lôi cuốn học sinh đồng điệu vớinhững gì giáo viên tìm tòi phát hiện Quá trình tiếp nhận chỉ là công việc từ phíagiáo viên Giáo viên soạn giáo án ở nhà rồi đến lớp truyền đạt cho hết nội dungquy định của chơng trình và sách giáo viên Học sinh thụ động nghe và ghi nhớnhững điều giáo viên đã truyền thụ Học sinh chẳng khác gì chiếc bình chứa đểgiáo viên “rót” kiến thức vào Và nh thế, không có sự giao tiếp cần phải có giữanhà văn – tác phẩm và bạn đọc học sinh Học sinh không suy nghĩ, tìm tòi sángtạo dẫn đến việc học sinh sợ học văn, chán học văn, không khí nhàm chán Nhànchán đến mức học sinh còn biết trớc rằng giáo viên sẽ ghi mục gì lên bảng tiếptheo Đó là mối tơng tác đơn chiều giữa nhà văn – giáo viên – học sinh

NV ————> G V————> HS

Lối dạy cũ kĩ ấy, “lối giảng văn không địa chỉ” ấy vẫn đang diễn ra hàngngày trong nhà trờng chúng ta” – GS Phan Trọng Luận Và dạy nh thế đã hạnchế chất lợng hiệu quả dạy và học, không đáp ứng đợc yêu cầu của xã hội đangngày càng phát triển

Lý luận dạy học hiện đại, cơ chế dạy học văn mới đều nhằm đúng vào họcsinh, vì học sinh, giúp học sinh tự khám phá chiếm lĩnh kiến thức, có ý thức suynghĩ, tìm tòi sáng tạo và tự phát triển T tởng dạy học mới tạo cơ hội cho ngờihọc không chấp nhận lối truyền đạt kiến thức một chiều đến với học sinh

Lý luận dạy học hiện đại nhìn nhận dạy học trong mối tơng tác nhiềuchiều (tơng tác của ba mối quan hệ giữa NV – G V– HS)

NV

GV HS

Lý luận dạy học hiện đại xác định học sinh là chủ thể tiếp nhận chiếm lĩnhtác phẩm Cũng nh giáo viên, học sinh cảm thụ, tiếp nhận dới sự định hớng dẫndắt của giáo viên Giáo viên là ngời trung gian giữa nhà văn và học sinh, ngời

đứng ra tổ chức quá trình học sinh chiếm lĩnh, tiếp nhận tác phẩm, chứ không

phải giáo viên cảm thụ hộ, làm hộ.

Điều quan trọng trong vai trò của ngời giáo viên trong lí luận dạy học hiện

đại là định hớng, hớng dẫn cho học sinh cách thức, con đờng để học sinh tự tìm

ra, thâm nhập, chiếm lĩnh thế giới nghệ thuật

Để đáp ứng đợc điều đó không thể không tính đến sự chuẩn bị bài ở nhàtrong đó hệ thống câu hỏi chiếm vị trí hết sức quan trọng

Chính hệ thống câu hỏi chuẩn bị bài tạo cơ sở cho học sinh phát huy đợcmình, nghĩa là phát huy đợc tính độc lập suy nghĩ tìm tòi khám phá sáng tạo củamình

Hơn nữa, phân môn văn học sử là một khâu quan trong, chủ yếu có tínhchất chỉ đạo việc thực hiện toàn bộ chơng trình văn học cấp THPT Đồng thờicũng là bộ phận có nhiều khả năng giáo dục t tởng tình cảm đặc biệt là khả năngrèn luyện phơng pháp t tởng duy vật biện chứng, quan điểm lịch sử cho học sinh.Giảng dạy tốt phân môn văn học sử chính là chuẩn bị những điều kiện tiền đềcho việc học tập các bộ môn khác của bộ phận tiền đề

Quá trình tâm lý học cũng cho thấy học sinh THPT đã có vốn hiểu biếtnhất định, đã đợc trang bị kiến thức, kĩ năng nhất định Học sinh THPT đã pháttriển trí tuệ, thể lực, trình độ nhận thức, đã hình thành thế giới quan và phần nàocòn xác định đợc tiêu chí đánh giá nghệ thuật Học sinh THPT không chỉ lĩnhhội tốt kiến thức thầy cô truyền đạt mà còn có khả năng tự tìm hiểu, lĩnh hội đợckiến thức dới sự hớng dẫn, định hớng của giáo viên

Đúng vậy, có những học sinh đã có khả năng phân tích tổng hợp, nhậnthức tốt, phát hiện đợc những vấn đề cơ bản nhng cũng có em lại không Họcsinh ở những lớp này, lớp khác trong cùng một khối trờng cũng không ngangnhau Điều này phụ thuộc vào nhiều yếu tố, chúng tôi sẽ làm rõ hơn qua thực tếkhảo sát tình hình học bài khái quát văn học của học sinh ở THPT ở mục sau

Vì vậy, hệ thống câu hỏi chuẩn bị bài cần căn cứ và tâm lí lứa tuổi, khôngnên vợt quá tầm đón nhận của học sinh Ngời giáo viên cần nghiên cứu, am hiểu

đối tợng để điều chỉnh hệ thống câu hỏi chuẩn bị bài cho phù hợp để đạt đợchiệu quả cao nhất Cần tôn trọng cảm nhận riêng của mỗi cá nhân tránh nhữngcâu hỏi chung chung, trừu tợng không có địa chỉ

1.2 Dựa vào lớ thuyết tiếp nhận văn học

Do sáng tác văn học là một quá trình nên tiếp nhận văn học cũng là cả

một quá trình Tiếp nhận văn học là một quá trình lâu dài, có nhiều cấp độ Đó làquá trình tri giác ngôn ngữ, phân tích, cắt nghĩa, hồi tởng, liên tởng, tởng tợng,

so sánh, tổng hợp, quá trình cụ thể hoá và khái quát hoá

Quá trình tiếp nhận là một quá trình tâm lí phức tạp và mang tính chủquan vừa mang tính khách quan

1.2.1 Tính chủ quan trong tiếp nhận

Chủ quan trong tiếp nhận là một thuộc tính bởi vì quá trình tiếp nhận làquá trình diễn ra trong t duy, tình cảm, tâm lí, sinh lí của con ngời, nó hoàn toànphụ thuộc vào thị hiếu của bạn đọc Vì vậy, trớc một TPVH, một vấn đề, một sựkiện văn học mỗi bạn đọc lại có cách tiếp nhận khác nhau

Sự tiếp nhận văn học ở mỗi bạn đọc nông sâu khác nhau, nó phụ thuộc vào

t chất cá nhân mỗi con ngời, vào trình độ năng lực tiếp nhận, vốn sống, sự hiểubiết về văn học nghệ thuật, cũng nh thời đại, xã hội mà họ sống Do vậy ý nghĩakhách quan của văn học hoàn toàn đợc tiếp nhận khác nhau ở mỗi bạn đọc

Mặt khác, giữa các công chúng bạn đọc, thậm chí ngay giữa các em họcsinh trong cùng một lớp cũng có khoảng cách trong tiếp nhận, giữa bạn đọc cùngthời và khác thời lại càng khác nhau Định hớng đúng hoặc sai tuỳ thuộc vàocách dạy, quan điểm, lập trờng, giai cấp và trình độ của giáo viên

Nói nh thế, ngời giáo viên cần uốn nắn, điều chỉnh nhận thức tản mạn,phiến diện Giáo viên cần định hớng, tổ chức, động viên, kích thích quá trình tiếpnhận của học sinh cho đúng hớng, hạn chế tối đa chủ quan trong tiếp nhận, dùvẫn biết giữa tác giả và bạn đọc học sinh có khoảng cách về tâm hồn, t duy, vềtâm lí và trình độ “độ thi sai” (parallaxe) Điều đó luôn luôn xảy ra nh một tấtyếu

Dựa và tính chủ quan trong tiếp nhận ngời giáo viên một mặt cần đa ra hệthống câu hỏi chuẩn bị bài sao cho vừa phát huy hết vai trò của chủ thể tiếp nhậnvới tất cả sự sáng tạo, chủ động song cũng cần uốn nắn điều chỉnh, định hớngsao cho không có hiện tợng hiểu sai lệch ý đồ t tởng của tác giả cũng nh tácphẩm

2.1.2 Tính khách quan trong tiếp nhận

Tác phẩm văn học là thế giới tinh thần của nhà văn Nó tồn tại khách quan

và độc lập đối với bạn đọc, nó mang trong mình lớp hàm ngôn và lớp hiển ngôn

Tính khách quan trong tiếp nhận đợc quy định bởi nội dung ý nghĩakhách quan của tác phẩm văn học, hiện tợng văn học Muốn hay không khi sáng

tác, nhà văn phải có sự liên hệ hữu cơ với trào lu t tởng xã hội nhất định, nhữngtâm trạng xã hội nhất định Nhà văn càng lớn, sáng tác những tác phẩm có tầmthời đại, có sức khái quát lớn, càng phản ánh chiều rộng và chiều sâu của cuộcsống xã hội cùng những mối quan hệ qua lại giữa những con ngời, những cuộcsống xã hội trong đó thì tính khách quan trong tiếp nhận càng lớn Vì vậy, tiếpnhận chủ quan của bạn đọc cũng phải căn cứ vào ý nghĩa khách quan của hiện t-ợng trong văn bản Tính chủ quan, tính cá nhân chỉ là một, một phơng diện củahoạt động cảm thụ Tính chủ quan chỉ đợc giải thích trong mối quan hệ với tínhkhách quan.

Xác định tính khách quan trong cảm thụ văn học nghệ thuật là chấp nhậnmối quan hệ đứng đắn giữa tồn tại và ý thức, giữa xã hội và cá nhân

Bởi vậy, trong hệ thống câu hỏi chuẩn bị bài khái quát giai đoạn văn họckhông thể không có câu hỏi về hoàn cảnh xã hội, lịch sử, văn hoá thời đại Đó làtiền đề chung cho sự phát triển của văn học

Xét trong mối quan hệ giữa ngời đọc – tác phẩm , chúng ta thấy rằng bảnthân tác phẩm sẽ quy định chiều hớng và hiệu suất cảm thụ của ngời đọc Tínhkhách quan của cảm thụ văn học còn lệ thuộc vào sự khác nhau của loại thể vàphơng thức biểu hiện

Nội dung, phơng thức biểu hiện cũng nh chất lợng sáng tác quy định hứngthú cảm thụ của ngời đọc Tuy nhiên nói đến tính chủ quan và tính khách quantrong, tính cá nhân và tính xã hội của cảm thụ văn học cần coi đó là hai phơngdiện, hai mặt của một quá trình thống nhất

Tuyệt đối hoá chủ quan là sa vào con đờng duy tâm chủ quan, phủ nhậnvai trò của tồn tại đối với ý thức Ngợc lại, chỉ thấy phơng diện xã hội, kháchquan mà loại trừ hay gạt bỏ tính năng động chủ quan của chủ thể thì rơi vào nhậnthức máy móc

Hai yếu tố chủ quan và khách quan có tác động qua lại, chuyển hoá thâmnhập vào nhau một cách hữu cơ, biện chứng Trong mối quan hệ của con ngời

đối với hiện thực hoạt động nhận thức bao giờ cũng là một hoạt động chịu sự tác

động của yếu tố bên trong

Trong quá trình tiếp nhận vai trò chủ quan cần đặc biệt coi trọng Nhân tốkhách quan và chủ quan chuyển hoá, thâm nhập một cách biện chứng và linhhoạt Những tác nhân bên ngoài chỉ thực sự có hiệu quả khi nó đợc chuyển hoáthành sức mạnh bên trong của bản thân chủ thể và ngợc lại những yếu tố bên

trong chỉ thực sự có ý nghĩa khi đợc bắt nguồn từ tác động bên ngoài Trong nhàtrờng, quá trình tiếp nhận của học sinh cũng tuân theo quy luật chung đó.

Phát huy tính chủ quan là phát triển nhân cách, phát triển sự năng độngsáng tạo của chủ thể học sinh Ngời giáo viên văn học phải căn cứ vào những đặc

điểm của quá trình tiếp nhận, đặc điểm tâm lí học sinh, tôn trọng những cảmnhận riêng, khuyến khích những khám phá, sáng tạo riêng của mỗi cá nhân, làmsống dậy những tình cảm, kinh nghiệm của cá nhân cụ thể để tạo ra hệ thống câuhỏi cho phù hợp để giờ học đạt hiệu quả cao nhất, không nên ra những câu hỏichung chung, trừu tợng hoặc “không có địa chỉ”

Song hoàn cảnh lịch sử xã hội, phơng pháp sáng tác, thị hiếu công chúngtrong từng giai đoạn lịch sử tác động lớn đến ngời nghệ sĩ

“Con ngời là tổng hoà của nhiều mối quan hệ xã hội” Vậy nên, khi tiếp nhậnvăn học cần tôn trọng những quy luật, nguyên tắc nhất định Có nh thế mới tiếpnhận đúng đắn, đúng hớng và đạt hiệu quả cao Đa ra hệ thống câu hỏi chuẩn bị chobài khái quát văn học không thể không chú ý đến điều này Câu hỏi chuẩn bị bài là

sự định hớng hoạt động học, hoạt động tiếp nhận của ngời học

Để phát triển năng lực tiếp nhận của ngời học không gì tốt hơn là ngờigiáo viên xây dựng một hệ thống câu hỏi định hớng cho học sinh, giúp các emrèn luyện thói quen tốt là chuẩn bị trớc để trả lời tốt câu hỏi đặt ra trong sáchgiáo khoa và câu hỏi do giáo viên đa ra trong giờ học trên lớp

Xây dựng hệ thống câu hỏi chuẩn bị bài nói chung, bài khái quát văn họcnói riêng là sự phát huy năng lực trí tuệ tinh thần của học sinh để các em tựkhám phá, tự giải quyết vấn đề Chỉ có con đờng ấy thì mọi tri thức mới đợc hìnhthành một cách nhanh chóng và khắc sâu

2 Cơ sở thực tiễn

2.1 Đỏp ứng chương trỡnh SGK Ngữ văn mới ở THPT

Đối với mỗi quốc gia giáo dục là chiến lợc hàng đầu bởi giáo dục chính lànội lực Sách giáo khoa Ngữ văn mới ở THPT đã phát huy tiềm năng sáng tạocho ngời đọc, để từ trên ghế nhà trờng cũng nh khi ra đời họ luôn luôn khôngngừng sáng tạo

Sách giáo khoa hiện đại của các nớc tiên tiến luôn tuân thủ một phơngchâm chiến lợc là viết sách để học sinh tự học Học sách giáo khoa là học cáchhọc, để tự học, hoàn toàn khác với khác với lối học sách giáo khoa để nắm khối

lợng thông tin, tri thức một cách thụ động Sách giáo khoa mới không chỉ lànguồn cung cấp thông tin mà còn là phơng tiện tự phát triển của học sinh trongquá trình tiếp nhận, xử lí thông tin Sách giáo khoa cũng không phải là một tliệu, một văn bản khoa học để thầy làm công cụ thông tin một chiều cho họcsinh mà là công cụ để thầy giáo tổ chức hoạt động học tập cho của học sinh mộtcách chủ động, sáng tạo đúng với tinh thần “học sinh là trung tâm” của quá trìnhdạy học trên lớp.

Sách giáo khoa cải cách và phân ban đã có nhiều thay đổi nhằm phát huyvai trò của chủ thể ngời học song tình trạng quá tải về kiến thức vẫn cha giảmnhẹ đợc bao nhiêu

Nếu làm một con số thống kê từ một bài viết khái quát về giai đoạn vănhọc chúng ta sẽ sửng sốt với con số quá ôm đồm với bao nhiêu sự kiện văn học,với bao nhiêu đơn vị khái quát về xã hội, văn hoá, văn học

Tình trạng quá tải trên về kiến thức vẫn cha giảm nhẹ đợc bao nhiêu ởsách cải cách và phân ban

Có thể khẳng định rằng không bao giờ nhà trờng có thể bắt kíp tốc độ pháttriển thông tin hiện đại Sách giáo khoa, chơng trình học nhà trờng không thể có

ảo tởng cân bằng, cập nhật dung lợng thông tin tối đa của thời đại

Bài toán để gỡ ra khỏi nghịch lí muôn thuở này là một mặt tăng cờng tỉ lệkiến thức khái quát, bản thể nhng điều quan trọng hơn là vũ trang cho ngời họctri thức về phơng pháp xử lí thông tin để họ có tiềm lực, tự bổ sung tri thức trêncon đờng học vấn vô hạn của mình

Trớc tình hình sách giáo khoa nh thế việc đa ra hệ thống câu hỏi chuẩn bịbài đặc biệt bài khái quát văn học là cách giảm tải và cũng là để học sinh tự học,

Sách giáo khoa có câu hỏi chuẩn bị bài song không dễ gì học sinh có thểlàm đợc Có ngời nói vui rằng có câu hỏi trong sách giáo khoa giống nh một đềtài luận án thạc sĩ hoặc tiến sĩ Vậy nên, xây dựng hệ thống câu hỏi chuẩn bị bài

cho học sinh là một giải pháp thiết thực bởi các em còn phải học biết bao mônkhác nữa Bởi thế, học sinh chuẩn bị bài chủ yếu là chiếu lệ để đối phó.

Sự dối trá, đối phó, qua quýt sẽ nảy sinh thói h tật xấu trong nhân cáchhọc sinh ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trờng

Hệ thống câu hỏi chuẩn bị bài sẽ giảm tải đợc nếu giáo viên khéo léo tíchhợp liên môn và xuyên môn Giáo viên văn nên biết học sinh đã có kiến thức vềmôn lịch sử để có kế hoạch cho việc xây dựng hệ thống câu hỏi chuẩn bị tốt chophần văn học sử

2.2 Do yờu cầu đổi mới phương phỏp dạy học trong đú cú dạy học nờu vấn đề

Thập kỷ 40 - 50 của thế kỷ XX ở một số nớc Tây Âu, Liên Xô (cũ) và một

số nớc XHCN khác đã tiến hành hiện đại hoá các phơng pháp dạy học Một sốnhà nghiên cứu giáo dục đã lên án lối dạy cũ kĩ, bảo thủ với phơng pháp dạy họctruyền thống Ngời ta quan niệm kiến thức học thuộc không phải là kiến thức vàhọc thuộc lòng là làm theo đi những đặc tố của trí tuệ và những năng lực của họcsinh Nó không khêu gợi đợc hứng thú đi tìm kiến thức, không phát triển t duy,không khuyến khích đợc sự tìm tòi sáng tạo Để thoát ra khỏi quỹ đạo của phơngpháp dạy học truyền thống, gần đây, trong các tài liệu giáo dục học, ng ời ta bànnhiều đến vấn đề dạy học nêu vấn đề

Dạy học nêu vấn đề có những thế mạnh mà các phơng pháp dạy họctruyền thống không có đợc Nó có sức công phá mạnh mẽ vào lối dạy học táihiện, đơn điệu, cũ kĩ, nhàm chán kìm hãm những tiềm năng trí tuệ của học sinhtrong nhà trờng Bởi lối dạy học tái hiện thờng đa đến cho học sinh những kiếnthức cho sẵn trong giờ học nh vậy, thầy làm việc là chính, còn trò chủ yếu lànghe và ghi chép một cách thụ động Khi kiểm tra chỉ cần tái hiện lại những điềuthầy đã truyền đạt Lối dạy nh vậy không thể phát huy đợc trí tuệ, óc sáng tạocủa học sinh Dạy học nêu vấn đề góp phần đổi mới vai trò ngời học và ngời dạy

Có thể nói đây là ý nghĩa quan trọng nhất của dạy học nêu vấn đề đối với dạyhọc tác phẩm văn chơng Trong dạy học nêu vấn đề, học sinh đợc bộc lộ vai tròchủ thể của mình trong suốt giờ học, đợc phát huy tính chủ động, tích cực sángtạo Học sinh luôn tìm thấy niềm say mê, hứng thú, lòng nhiệt tình học tập.Hứng thú và say mê trong học tập có tác dụng biến đổi học sinh từ vai trò thụ

động sang vai trò chủ động tích cực tiếp thu nguồn kiến thức Song dạy học nêuvấn đề không chỉ có tác động tích cực đến ngời học mà còn có tác động tích cựccả đến ngời dạy

Dạy học nêu vấn đề dựa trên những quy luật t duy, nhất là t duy sáng tạo.Linh hồn của dạy học nêu vấn đề là tạo ra đợc tình huống có vấn đề Việc tạo đ-

ợc tình huống có vấn đề là hoạt động cơ bản nhất quan trọng nhất của quá trìnhvận dụng dạy học nêu vấn đề

Nhng muốn xây dựng đợc tình huống có vấn đề, trớc hết phải xây dựngcâu hỏi nêu vấn đề

Câu hỏi nêu vấn đề không nhằm mục đích yêu cầu học sinh tái hiện trithức đã có và hành động theo những phơng thức cũ mà yêu cầu học sinh biết sửdụng cái đã biết, cái đã cho làm phơng thức tìm tòi, nghiên cứu để phát hiện ranhững tri thức mới, để hoàn thành yêu cầu học tập đặt ra từ giờ học tác phẩm,câu hỏi nêu vấn đề luôn đặt học sinh trớc vấn đề cần giải quyết, luôn luôn có khảnăng kích thích nhu cầu khám phá, tìm hiểu của học sinh gây một không khí háohức, sôi nổi trong giờ học

Với những lợi thế mà câu hỏi nêu vấn đề có đợc, chúng tôi nhận thấy loạicâu hỏi này cần chiếm một số lợng đáng kể trong hệ thống câu hỏi soạn bài vàcả giờ học trên lớp để định hớng hoạt động học tập của học sinh

Kết quả khảo sát đánh giá giúp chúng tôi khẳng định: Khi xác lập hệthống câu hỏi chuẩn bị cho bài khái quát giai đoạn văn học cần tiếp thu nhữngthành tựu nghiên cứu về dạy học nêu vấn đề cùng với hệ thống câu hỏi của nó

nh là một cơ sở lí luận quan trọng và cần thiết

CHƯƠNG II XÂY DỰNG HỆ THỐNG CÂU HỎI HƯỚNG DẪN HỌC SINH CHUẨN

BỊ BÀI KHÁI QUÁT VĂN HỌC Ở THPT

Trong sự nghiệp đổi mới GD & ĐT, hệ thống câu hỏi ngày càng đợc quantâm nhiều hơn trong quá trình dạy học Hệ thống câu hỏi đợc sử dụng có hiệuquả chính là một biện pháp quan trọng trong việc nâng cao chất lợng dạy củagiáo viên và chất lợng học của học sinh

Vấn đề câu hỏi đã đợc đề cập theo nhiều hớng khác nhau: Câu hỏi đợc đềcập nh là một hình thức của phơng pháp dạy học, câu hỏi đợc đề cập nh là biệnpháp s phạm, câu hỏi đợc nghiên cứu nh là biện pháp s phạm trong lí luận dạyhọc

Tuy nhiên, xây dựng hệ thống câu hỏi chuẩn bị bài trớc khi lên lớp đợcbàn đến cha nhiều nhất là đối với phân môn văn học sử, bài khái quát giai đoạnvăn học

Đáp ứng yêu cầu trên trong phạm vi đề tài này chúng tôi đa ra căn cứ xâydựng hệ thống câu hỏi chuẩn bị bài cho bài khái quát giai đoạn văn học

Có nhiều căn cứ để xây dựng hệ thống câu hỏi chuẩn bị bài nói chungcho bài khái quát giai đoạn văn học nói chung: theo khâu, theo giai đoạn củabài học, theo đặc điểm bài học, môn học, theo nội dung cần hỏi, theo mục

đích, chức năng

1 Cơ sở xõy dựng hệ thống cõu hỏi chuẩn bị ở nhà cho bài khỏi quỏt văn học ở THPT

1.1 Hệ thống cõu hỏi phải dựa trờn mục tiờu bài học

Phân môn văn học sử nói chung và bài khái quát giai đoạn văn học nóiriêng góp phần nâng cao và hoàn thiện tri thức văn học cho HS Tri thức văn học

sử nói chung cùng với tri thức lí luận văn học chứa đựng bản sắc khoa học của

bộ môn văn học Có thể coi đây là phân môn chủ đạo của bộ môn văn học

* Mục tiêu của phân môn văn học sử

Là một bộ phận của chơng trình văn, phân môn văn học sử tiếp tục thựchiện những mục tiêu bộ môn ở THCS với yêu cầu cao hơn về chất lợng: Tri thứcvăn học đợc hệ thống hoá tơng đối chặt chẽ Do đó cùng với phân môn khác,phân môn văn học sử tạo điều kiện bồi dỡng sâu sắc hơn cho HS quan điểm thẩm

mĩ và nhân cách xã hội chủ nghĩa

Thông qua việc cung cấp tri thức, chơng trình văn học sử, cùng với cácphân môn khác, góp phần nâng cao tri thức thẩm mĩ của HS, từ đó góp phần bồidỡng quan điểm đúng đắn với năng lực đánh giá các hiện tợng văn học, biếtphân biệt cái xấu với cái đẹp, cái cao cả với cái tầm thờng, phát huy hơn nữalòng ham muốn học tập văn học

Từ những bài học mang ý nghĩa nhân bản về tác giả tiêu biểu, từ nhữngtruyền thống t tởng nghệ thuật tốt đẹp trong lịch sử văn học Việt Nam, phân mônvăn học sử góp phần đắc lực vào việc củng cố và nâng cao hơn nữa ở HS nhữngphẩm chất trong nhân cách, trong đó nổi bật hai nét lớn đó là lòng yêu nớc vàlòng nhân ái Trong công cuộc đổi mới xã hội hiện nay, những t tởng, tình cảm

đó là nền tảng về nhân cách của ngời công dân tốt, ngời lao động tốt, ngời chiến

sĩ tốt của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Với mục tiêu nh thế phân môn văn học sử có tác dụng đào tạo và giáo dụcrất lớn

Xây dựng hệ thống câu hỏi chuẩn bị bài khái quát giai đoạn văn họckhông thể không căn cứ vào mục tiêu của bài văn học sử nói chung và mục tiêucủa bài khái quát giai đoạn văn học nói riêng Và nữa, mục tiêu của mỗi bài kháiquát giai đoạn văn học sử khác nhau chúng ta có thể xây dựng hệ thống câu hỏikhác nhau cho phù hợp với mục đích yêu cầu của bài học

Đúng là, xây dựng hệ thống câu hỏi chuẩn bị bài cho HS không thể khôngbám sát vào mục tiêu của môn học và mục đích của bài học bởi không có mụctiêu xác định thì dù phơng pháp tốt đếm mấy thì “mũi tên phơng pháp sẽ bay vôhớng trong không gian Nếu nội dung bài học, thậm chí nội dung từng phầntrong bài học đợc hiểu thấu đáo thì phơng pháp sẽ có nội dung đích thực, nộidung bên trong của phơng pháp hấp thụ từ kiến thức cơ bản của môn học

Chúng ta phải hiểu mục tiêu của môn học, mục đích của bài học quyết

định phơng pháp Đồng thời chúng ta cũng thừa nhận nôi dung (kiến thức và ýnghĩa) và bản chất (đặc trng và tính chất) của môn học, bài học quyết định sự sựhình thành và vận dụng sáng tạo phơng pháp

1.2 Hệ thống cõu hỏi phải dựa trờn sự đổi mới phương phỏp dạy học

Phơng pháp dạy học mới gọi là phơng pháp dạy học tích cực Đây là

ph-ơng pháp phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của ngời học Phph-ơng pháptích cực xem việc rèn luyện phơng pháp học tập cho HS không chỉ là một biện

pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là mục tiêu dạy học Nếu rèn luyện chongời học có phơng pháp, có kĩ năng, thói quen học bài ở nhà theo hệ thống câuhỏi chuẩn bị bài là cách tạo cho các em ý chí tự học, lòng ham học, khơi dậynăng lực vốn có trong mỗi ngời , kết quả học tập sẽ đợc nhân lên gấp bội Vì vậy,ngày nay ngời ta nhấn mạnh hoạt động học trong quá trình dạy học, nỗ lực tạo ra

sự chuyển biến từ học thụ động sang học tự học chủ động, đặt vấn đề phát triểntính tích cực chủ động của HS ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trờng Để họctốt giờ học trên lớp không thể không học bài ở nhà Tâm lí học s phạm hiện đạikhẳng định: Học là công việc cá nhân, học là hoạt động của bản thân ngời học

Đó là một sự thay đổi rất lớn so với phơng pháp dạy học truyền thống Dạy học

cũ lấy GV làm trung tâm, GV nắm giữ và tiến hành hầu hết hoạt động trên lớp.Còn dạy học mới lấy HS làm trung tâm, HS đợc trực tiếp tham gia hoạt động củaquá trình dạy học GV không còn là ngời duy nhất đơn phơng truyền thụ lờigiảng của Thầy và hệ thống câu hỏi soạn bài ở nhà là cách để cải tiến phơngpháp dạy học

Với hệ thống câu hỏi soạn bài kiến thức mà các em thu đợc sẽ là kiến thứcthu đợc bằng con đờng tự khám phá nên vững chắc nhất, đáng tin cậy nhất Để

có đợc điều này giờ văn nhất thiết phải là một quy trình đợc thiết kế bằng một hệthống thao tác, những biện pháp làm cho

Tuy nhiên nếu vận dụng phơng pháp diễn giảng, nêu vấn đề, biết nêu cáccâu hỏi để kích thích sự động não của HS thì diễn giảng vẫn phát huy tác dụngtốt

Phơng pháp đặt câu hỏi có tác động đến hoạt động quan sát và t duy độclập của HS bằng các câu hỏi của mình về văn học sử và bắt HS phân tích so sánhcác hiện tợng các nhận định, trên cơ sở đó dẫn dắt HS đến các kết luận cần có.Phơng pháp đặt câu hỏi có thể vận dụng cho cả bài học hoặc một phần bài Cáccâu hỏi thảo luận cần đợc HS chuẩn bị trớc

Vận dụng phơng pháp đặt câu hỏi, GV cũng phải bắt đầu bằng việc xác

định phạm vi văn bản cần dùng, tri thức cơ bản cần diễn đạt, tìm lôgic gợi mở tối

u cho việc điều khiển Đối với các lớp trên, các câu hỏi nêu vấn đề nhằm pháthuy khả năng tranh luận, óc độc lập suy nghĩ của HS trên một số nhận định vănhọc sử

VD1: Đánh giá về văn học lãng mạn giai đoạn 1930 - 1945, ngời GV cóthể xây dựng câu hỏi nêu vấn đề nhằm phát huy khả năng tranh luận, óc suy nghĩ

độc lập Chẳng hạn: “Có nên đối lập chủ nghĩa lãng mạn và chủ nghĩa hiện thực