Pháp luật về căn cứ thụ lý vụ án hành chính ở việt nam hiện nay

Nó để lại một khoảng trống trong việc phát triển lý luận về cơ chế giải quyết các khiếu kiện hành chính, thẩm quyền của Tòa án trong việc giải quyết các vụ án hành chính, phân biệt giữa

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TRẦN THỊ LÂM

PHÁP LUẬT VỀ CĂN CỨ THỤ LÝ VỤ ÁN HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TRẦN THỊ LÂM

PHÁP LUẬT VỀ CĂN CỨ THỤ LÝ VỤ ÁN HÀNH CHÍNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành : Lí luận và lịch sử Nhà nước và pháp luật

Mã số : 60 38 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS PHẠM HỒNG THÁI

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và

đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Trần Thị Lâm

MỤC LỤC

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ CĂN CỨ THỤ LÝ VỤ ÁN

HÀNH CHÍNH 8

1.1 Quan niệm chung về căn cứ thụ lý vụ án hành chính 8

1.1.1 Khái quát chung về vụ án hành chính và thụ lý vụ án hành chính8 1.1.2 Quan niệm về căn cứ thụ lí vụ án hành chính 14

1.2 Cơ sở quy định các căn cứ thụ lý vụ án hành chính 18

1.2.1 Cơ sở lí luận 19

1.2.2 Cơ sở thực tiễn 27

CHƯƠNG II CĂN CỨ THỤ LÝ VỤ ÁN HÀNH CHÍNH THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH 33

2.1 Trường hợp người khởi kiện không có quyền khởi kiện 35

2.2 Trường hợp người khởi kiện không có đủ năng lực hành vi tố tụng hành chính 38

2.3 Trường hợp thời hiệu khởi kiện đã hết mà không có lí do chính đáng 41 2.4 Trường hợp chưa có đủ điều kiện khởi kiện vụ án hành chính 46 2.5 Trường hợp sự việc đã được giải quyết bằng bản án hoặc quyết định của Toà án đã có hiệu lực pháp luật 49

2.6 Trường hợp sự việc không thuộc thẩm quyền giải quyết của Toà án 51 2.7 Trường hợp người khởi kiện lựa chọn giải quyết vụ việc theo thủ tục giải quyết khiếu nại trong trường hợp quy định tại Điều 31 của Luật Tố tụng hành chính năm 2010 57 2.8 Trường hợp đơn khởi kiện không có đủ nội dung quy định tại khoản 1 Điều 105 của Luật Tố tụng hành chính năm 2010 mà không

được người khởi kiện sửa đổi, bổ sung theo quy định tại Điều 108 của Luật này 60 2.9 Trường hợp hết thời hạn được thông báo quy định tại khoản 1 Điều 111 của Luật Tố tụng hành chính năm 2010 mà người khởi kiện không xuất trình biên lai nộp tiền tạm ứng án phí cho Toà án, trừ trường hợp có lí do chính đáng 61 CHƯƠNG III GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ CĂN CỨ THỤ LÝ VỤ ÁN HÀNH CHÍNH 64 3.1 Quan điểm hoàn thiện các quy định của pháp luật về căn cứ thụ

lý vụ án hành chính 64 3.2 Các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật về căn cứ thụ lý vụ án hành chính 65

3.2.1 Về căn cứ người khởi kiện không có quyền khởi kiện 66 3.2.2 Về căn cứ người khởi kiện không có đủ năng lực tố tụng hành chính 69 3.2.3 Về căn cứ thời hiệu khởi kiện đã hết mà không có lý do

chính đáng 70 3.2.4 Về căn cứ chưa có đủ điều kiện khởi kiện vụ án hành chính 74 3.2.5 Về căn cứ sự việc không thuộc thẩm quyền giải quyết của tòa án 74 3.2.6 Về căn cứ đơn khởi kiện không có đủ nội dung quy định tại khoản 1 Điều 105 của Luật này mà không được người khởi kiện sửa đổi, bổ sung theo quy định tại Điều 108 của Luật Tố tụng hành

chính năm 2010 83 3.2.7 Về căn cứ hết thời hạn được thông báo quy định tại khoản 1 Điều

111 của Luật mà người khởi kiện không xuất trình biên lai nộp tiền tạm ứng án phí cho Toà án, trừ trường hợp có lý do chính đáng 83

KẾT LUẬN 85 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 87

MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài

So với các tài phán khác như tài phán hình sự, tài phán dân sự thì tài phán hành chính của nước ta còn khá non trẻ Năm 1996 mô hình toà hành chính nằm trong hệ thống Tòa án nhân dân (sau đây viết tắt TAND) ra đời là bước ngoặt quan trọng đối với nền tài phán hành chính và Luật tố tụng hành chính được xem là một ngành luật độc lập trong hệ thống pháp luật Việt Nam Bên cạnh đó, ở các quốc gia phát triển trên thế giới thì tài phán hành chính lại chiếm vị trí rất quan trọng và đã có lịch sử lâu đời Đặc biệt, với xu thế dân chủ hóa, hội nhập kinh tế quốc tế và xây dựng nhà nước pháp quyền của thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng thì vai trò của tài phán hành chính phải được xem là rất quan trọng Tuy nhiên, vì còn khá mới mẻ và chưa được quan tâm đúng mức nên nền tài phán hành chính của Việt Nam hiện nay còn gặp nhiều khó khăn đòi hỏi phải có những đổi mới trong cả nhận thức và thực tiễn

Luật Tố tụng hành chính được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XII, kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 24/11/2010, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2011 là một dấu mốc quan trọng trong quá trình không ngừng mở rộng dân chủ, cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế Đây là văn bản Luật đầu tiên điều chỉnh hoạt động tố tụng hành chính, có hiệu lực pháp lý cao, tạo cơ sở thuận lợi cho việc giải quyết các vụ án hành chính tại tòa án cũng như bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức Một trong những thay đổi quan trọng của Luật là quy định về thụ lý vụ án hành chính, đặc biệt về căn cứ thụ lý vụ án hành chính Trong đó, điều kiện khởi kiện của người dân đã được mở rộng hơn trước rất nhiều, tạo điều kiện tốt hơn trong việc bảo vệ quyền công dân, quyền con người tuy nhiên cũng mở ra những khó khăn, thách thức lớn đối với các cơ quan nhà nước nhất là Tòa án trong việc đảm bảo các quyền đó được thực hiện trên thực tế

Có thể nói án hành chính là loại án cho đến nay vẫn còn khá mới mẻ ở Việt Nam cả về phương diện lý luận và thực tiễn so với án hình sự, dân sự, hôn nhân gia đình Nên nhu cầu nghiên cứu, tìm hiểu về loại án hành chính và trình

tự thủ tục tố tụng giải quyết loại án này là nhu cầu thiết thực, quan trọng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức, cơ quan trước những khả năng bị xâm phạm bởi các quyết định hành chính, hành vi hành chính của

cơ quan công quyền Thụ lý vụ án hành chính là công việc đầu tiên của tòa án

trong quá trình giải quyết vụ án hành chính, làm phát sinh trách nhiệm giải quyết tranh chấp hành chính cho tòa án Do đó, việc quy định các căn cứ thụ lý

vụ án hành chính phù hợp, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp cho cá nhân,

tổ chức khởi kiện rất được quan tâm và chú trọng Với một số thay đổi căn bản trong các quy định về các căn cứ này như: quy định về thời hiệu khởi kiện, điều kiện tiền tố tụng hành chính…, Luật Tố tụng hành chính đã mở rộng quyền khởi kiện vụ án hành chính của công dân cũng như tạo điều kiện tốt hơn cho cá nhân, tổ chức thực hiện quyền này của mình Tuy vậy, thực tiễn tố tụng tại tòa

án cho thấy, việc thụ lý vụ án hành chính còn một số điểm bất cập xuất phát từ những hạn chế trong quy định của pháp luật về căn cứ thụ lý vụ án hành chính Chính vì vậy, việc hoàn thiện quy định pháp luật về các căn cứ này là việc làm cấp thiết, mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc

Mặt khác, Tuy xét xử vụ án hành chính đã và đang giành được sự quan tâm đáng kể của giới nghiên cứu pháp lý nhưng các công trình nghiên cứu đa

số tập trung vào thẩm quyền xét xử hành chính hay vấn đề về đổi mới tổ chức

và hoạt động của Tòa hành chính mà chưa có công trình nào ở cấp độ luận văn thạc sĩ nghiên cứu tập trung, toàn diện, có hệ thống về thụ lý vụ án hành chính, đặc biệt là các căn cứ thụ lý vụ án hành chính theo quy định của pháp luật ở Việt Nam hiện nay Hơn nữa với sự ra đời của Hiến Pháp năm 2013 và một số văn bản Luật mới ban hành có liên quan đến thụ lý vụ án hành chính

như: Luật Tố tụng Hành chính năm 2010, Luật Khiếu nại năm 2011, Luật Tổ chức tòa án nhân dân năm 2014 thì các công trình nghiên cứu trước đây đã có nhiều nội dung đã lạc hậu so với những thay đổi gần đây về quan điểm lập pháp , thực tiễn quy định của pháp luật và tổ chức thực hiện pháp luật về thụ

lý vụ án hành chính và các căn cứ thụ lý vụ án hành chính

Xuất phát từ những lý do trên, tôi đã lựa chọn Đề tài: “Pháp luật về

căn cứ thụ lý vụ án hành chính ở Việt Nam hiện nay” làm Luận văn Thạc

sỹ của mình

2 Tình hình nghiên cứu

Vấn đề tài phán hành chính đã được quan tâm, chú trọng từ đầu những năm 1990, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu với quy mô khác nhau về vấn đề này Năm 1996 mô hình toà hành chính nằm trong hệ thống TAND ra đời và từ đó cho đến nay các công trình nghiên cứu chủ yếu tập trung giải quyết các vấn đề về tổ chức, hoạt động của Tòa Hành chính, thẩm quyền giải quyết các khiếu kiện hành chính Có thể kể đến một số luận án tiến sĩ như:

Luận án tiến sĩ của Hoàng Quốc Hồng: Đổi mới tổ chức và hoạt động

của Tòa hành chính đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam hiện nay, bảo vệ năm 2007; Luận án tiến sĩ của Trần Kim Liễu: Tòa hành chính trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân,

do dân, vì dân, bảo vệ năm 2011 Các luận án này nghiên cứu những vấn đề

lý luận và thực tiễn về tổ chức và hoạt động của Tòa Hành chính trong yêu

cầu về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, do dân, vì

dân đồng thời đưa ra được những giải pháp hoàn thiện pháp luật về tổ chức và

hoạt động của Tòa hành chính đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp

quyền Việt Nam

Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thanh Bình: Thẩm quyền của Tòa án nhân

dân trong việc giải quyết các khiếu kiện hành chính, bảo vệ năm 2003: Luận

án nghiên cứu những vấn đề lý luận về thẩm quyền giải quyết các khiếu kiện hành chính của Tòa án nhân dân, thực trạng thẩm quyền này ở Việt Nam và giải pháp hoàn thiện pháp luật về thẩm quyền giải quyết các khiếu kiện hành chính của Tòa án nhân dân

Thời gian gần đây Luận án tiến sĩ của Nguyễn Mạnh Hùng: Phân định

thẩm quyền giải quyết khiếu nại hành chính và thẩm quyền xét xử hành chính

ở Việt Nam, bảo vệ năm 2014: Luận án nghiên cứu những vấn đề lý luận và

thực tiễn về phân định thẩm quyền giải quyết khiếu nại hành chính và thẩm

quyền xét xử hành chính đồng thời đưa ra được những phân tích, đánh giá và

những giải pháp có hệ thống nhằm phân định hợp lý phân định thẩm quyền

giải quyết khiếu nại hành chính và thẩm quyền xét xử hành chính ở Việt Nam

Ở cấp độ Luận văn thạc sỹ, có thể kể đến một số Luận văn có nội dung liên quan đến hoạt động xét xử và thụ lý vụ án hành chính như: Luận văn thạc

sĩ của Nguyễn Hồng Bách: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn trong hoạt động

xét xử các vụ án hành chính ở nước ta hiện nay, bảo vệ năm 2006 Hay Luận

văn thạc sĩ của Đổng Thị Ninh: Khởi kiện và thụ lý vụ án hành chính theo quy

định của pháp luật tố tụng hành chính Việt Nam, bảo vệ năm 2012: Luận văn

này chủ yếu nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn về khởi kiện và thụ lý

vụ án hành chính, trong đó có đề cập đến hoạt động thụ lý vụ án hành chính nói chung của tòa án chứ không tập trung phân tích một cách toàn diện, có hệ thống về căn cứ thụ lý vụ án hành chính

Mặt khác, liên quan đến vấn đề xét xử và khởi kiện vụ án hành chính có thể kể đến một số sách chuyên khảo, bài báo khoa học như:

Cuốn “Quyết định hành chính, hành vi hành chính – Đối tượng xét xử

hành chính của Toà án” do TS Phạm Hồng Thái làm chủ biên, xuất bản năm

2011 Cuốn sách đã đề cập đến những quan điểm lý luận về đối tượng của xét

xử hành chính, thẩm quyền xét xử hành chính; đánh giá những quy định của

pháp luật hiện hành ở thời điểm nghiên cứu về đối tượng của xét xử hành chính, thẩm quyền xét xử hành chính ở Việt Nam đồng thời đưa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định này và nâng cao hiệu quả của công tác xét

xử hành chính

Ngoài ra cũng phải kể đến một số bài báo khoa học có liên quan như:

“Bảo đảm quyền khiếu kiện hành chính và vấn đề tiền tố tụng hành chính”, của Thạc sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, Tạp chí Nghề luật năm 2007, “Thời hiệu

khởi kiện vụ án hành chính- Nhìn từ yêu cầu an toàn pháp lý”, của Nguyễn

Hoàng Anh, Nghiên cứu lập pháp số 13(150) năm 2009; “Bàn về một số đổi

mới cơ chế giải quyết khiếu kiện hành chính tại Việt Nam hiện nay”, của Thạc

sĩ Nguyễn Thắng Lợi, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, (Số chuyên đề về Luật

tố tụng hành chính năm 2011),…

Như vậy, chưa có công trình nghiên cứu nào đặc biệt với quy mô luận văn thạc sĩ nghiên cứu vấn đề về các căn cứ thụ lý vụ án hành chính ở Việt Nam hiện nay

2 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu đề tài

Đối tượng nghiên cứu của Đề tài là các quy định của pháp luật và thực tiễn áp dụng pháp luật về căn cứ thụ lý vụ án hành chính theo thủ tục sơ thẩm Trong khuôn khổ hạn chế của Luận văn, Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu khái quát về căn cứ thụ lý vụ án hành chính theo thủ tục sơ thẩm, tìm hiểu những hạn chế trong các quy định của pháp luật cũng như những khó khăn, vướng mắc trong việc áp dụng những quy định pháp luật vào thực tiễn để đưa ra những giải pháp hoàn thiện pháp luật về các căn cứ thụ lý vụ án hành chính theo thủ tục sơ thẩm

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của Đề tài là làm rõ được những vấn đề lý luận cũng như nội dung các quy định pháp luật về căn cứ thụ lý vụ án hành chính,

qua đó chỉ ra những điểm hạn chế trong các quy định pháp luật hiện hành về căn cứ thụ lý vụ án hành chính, từ đó đưa ra những giải pháp cần thiết nhằm hoàn thiện các quy định pháp luật này, góp phần nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu kiện hành chính, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho công dân và bảo đảm tính pháp quyền trong quản lí hành chính nhà nước

Để đạt được mục đích trên, nhiệm vụ cụ thể của Đề tài là:

* Nghiên cứu làm sáng tỏ khái niệm căn cứ thụ lý vụ án hành chính và một số khái niệm có liên quan

* Nghiên cứu các cơ sở xác định căn cứ thụ lý vụ án hành chính

* Nghiên cứu các quy định của pháp luật về căn cứ thụ lý vụ án hành chính và thực tiễn áp dụng chúng tại các tòa án, từ đó chỉ ra những hạn chế trong các quy định pháp luật này

* Đề ra những giải pháp hoàn thiện pháp luật về căn cứ thụ lý vụ án hành chính

4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền Xã hội chủ nghĩa trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế

Đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: Phương pháp

hệ thống, phân tích, so sánh, tổng hợp, thống kê, lịch sử cụ thể, v.v

5 Những kết quả nghiên cứu mới của luận văn

Luận văn có những đóng góp nhất định về mặt lý luận và thực tiễn, tìm hiểu một cách có hệ thống về căn cứ thụ lý vụ án hành chính Đặc biệt là trong Luận văn đã đưa ra một số giải pháp mới nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật về căn cứ thụ lý vụ án hành chính Các giải pháp này có thể

được sử dụng trong quá trình sửa đổi, bổ sung Luật Tố tụng hành chính hay trong nghiên cứu, học thuật

6 Bố cục của Luận văn

Luận văn có bố cục:

* Lời mở đầu

* Chương 1: Cơ sở lý luận về căn cứ thụ lý vụ án hành chính

* Chương 2: Căn cứ thụ lý vụ án hành chính theo quy định của pháp luật hiện hành

* Chương 3: Giải pháp hoàn thiện các quy định của pháp luật về căn cứ thụ lý vụ án hành chính

* Kết luận

* Danh mục tài liệu tham khảo

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ CĂN CỨ THỤ LÝ VỤ ÁN HÀNH CHÍNH 1.1 Quan niệm chung về căn cứ thụ lý vụ án hành chính

1.1.1 Khái quát chung về vụ án hành chính và thụ lý vụ án hành chính

Sự phát triển chế định tài phán hành chính Việt Nam được đánh dấu bởi

sự ra đời và phát triển của mô hình toà hành chính nằm trong hệ thống TAND năm 1996 Trong đó, Luật tố tụng hành chính, có vai trò là một ngành luật độc lập trong hệ thống pháp luật Việt Nam Tài phán hành chính Việt nam trước đây vì lý do chiến tranh và yêu cầu phục vụ cho sự nghiệp cách mạng và chính trị, có thể nói không phát triển do đó không bảo vệ triệt để các quyền của công dân trước sự xâm phạm của hành chính Nó để lại một khoảng trống trong việc phát triển lý luận về cơ chế giải quyết các khiếu kiện hành chính, thẩm quyền của Tòa án trong việc giải quyết các vụ án hành chính, phân biệt giữa khiếu nại hành chính và khởi kiện hành chính,… Trong tiến trình hội nhập và phát triển hiện nay, Việt nam không thể không tiếp cận và đi theo dòng chảy của sự phát triển Luật tố tụng hành chính hiện đại, nhằm bảo vệ quyền con người, đáp ứng yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền và hội nhập quốc tế, đặc biệt từ sau khi chính sách Đổi mới 1986 và xây dựng lý luận về Nhà nước Pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Nhà nước của dân, do dân và vì dân, được ghi nhận trong Hiến pháp năm 1992 và hiện nay là Hiến pháp năm 2013 cũng như Việt Nam chính thức

ký kết Hiệp định thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ

Mục đích của việc giải quyết khiếu kiện hành chính một mặt bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân mặt khác nhằm bảo vệ pháp chế, tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước Đối với nhà nước hiện đại ngày nay thì vấn đề bảo đảm quyền con người, xây dựng nhà nước pháp quyền và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế phải được đưa lên hàng đầu Chính vì thế việc hoàn thiện cơ chế giải quyết khiếu kiện hành chính là một việc làm quan

trọng, đáng được quan tâm Với bản chất dân chủ, Nhà nước ta luôn quan tâm đến việc thu hút sự tham gia đông đảo của nhân dân lao động vào hoạt động quản lý nhà nước, quản lý xã hội; lắng nghe những ý kiến nguyện vọng, những kiến nghị, những phản ảnh, khiếu nại của nhân dân để làm cho bộ máy nhà nước hoạt động càng ngày càng có hiệu quả thực sự là bộ máy phục vụ quyền và lợi ích của nhân dân Hệ thống các cơ quan nhà nước được hình thành, chính sách pháp luật và khiếu kiện hành chính được xây dựng và ngày càng hoàn thiện Đó là một quá trình lâu dài tìm tòi, sáng tạo tổng kết từ thực tiễn hoạt động của Tòa án đồng thời cũng cho thấy sự thay đổi về nhận thức

và tư duy đến phương thức hành động

Đặc thù của quan hệ pháp luật hành chính là quan hệ bất bình đẳng giữa chủ thể và đối tượng quản lý hành chính nhà nước Trong đó, chủ thể quản lý được phép đơn phương áp đặt ý chí của mình lên đối tượng quản lý thông qua các quyết định hành chính, hành vi hành chính nhằm giải quyết công việc trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước Chính các quyết định, hành vi này có thể xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của đối tượng quản

lý dẫn đến xung đột về lợi ích giữa các cơ quan, tổ chức, cá nhân, là lý do phát sinh các tranh chấp hành chính, một dạng tranh chấp “phát sinh trong các lĩnh vực khác nhau của hoạt động hành chính nhà nước”, [33, tr 211] Chính

vì thế, nếu không ghi nhận quyền khiếu nại hay khởi kiện hoặc không xây dựng tốt cơ chế giải quyết khiếu kiện thì sẽ ảnh hưởng đến quyền lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức cũng như quyền công dân trong xã hội hiện đại Hiện nay, cá nhân, tổ chức có thể lựa chọn việc giải quyết tranh chấp hành chính thông qua phương thức khiếu nại đến chủ thể có thẩm quyền hoặc khởi kiện ra Tòa án Như vậy, với việc mở rộng quyền khiếu kiện như hiện nay đã đáp ứng phần nào yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Việt Nam cũng như phù hợp khi tham gia hội nhập quốc tế

Theo Từ điển Tiếng Việt, “vụ” được hiểu là việc, sự việc không hay, rắc rối cần phải giải quyết, còn “án” là tranh chấp quyền lợi cần được xét xử trước tòa án Như vậy, xét về mặt thuật ngữ, “vụ án” là công việc phát sinh trên cơ sở tranh chấp về quyền lợi thuộc nhiệm vụ xét xử của tòa án Trên cơ

sở đó, vụ án hành chính có thể hiểu là “vụ việc tranh chấp hành chính được tòa án có thẩm quyền thụ lý theo yêu cầu khởi kiện của cá nhân, tổ chức đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ.”[33, tr 217]

Không phải mọi tranh chấp hành chính khi có yêu cầu khởi kiện thì đều phát sinh vụ án hành chính mà điều quan trọng là tranh chấp hành chính đó phải được tòa án có thẩm quyền thụ lý giải quyết Có thể thấy thụ lý vụ án hành chính là giai đoạn quan trọng mang ý nghĩa mở đầu cho việc giải quyết tranh chấp bằng con đường tòa án Tranh chấp hành chính không được tòa án

có thẩm quyền thụ lý sẽ không phát sinh vụ án hành chính Tuy vậy, thụ lý vụ

án hành chính chỉ được thực hiện trên cơ sở yêu cầu khởi kiện của cá nhân, tổ chức đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho mình Do đó, khởi kiện vụ án hành chính là hành vi đầu tiên của cá nhân, tổ chức tham gia vào quan hệ pháp luật tố tụng hành chính,

là cơ sở pháp lý phát sinh quan hệ tố tụng hành chính Không có hành vi khởi kiện thì cũng không có quá trình tố tụng hành chính cho các giai đoạn tiếp theo Tòa chỉ thụ lý vụ án hành chính khi có đơn khởi kiện của các cá nhân, tổ chức Tuy nhiên khi đã có đơn khởi kiện của cá nhân, tổ chức thì việc đơn khởi kiện có được chấp nhận giải quyết theo yêu cầu khởi kiện hay không thì phụ thuộc hoàn toàn vào quyết định của Tòa án thông qua quy trình thụ lý vụ

án Do đó, có thể nói hành vi thụ lý hay không thụ lý vụ án hành chính có vai trò rất quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người khởi kiện nói

riêng và quyền công dân nói chung Vậy, thụ lý vụ án hành chính gồm những công việc gì và dựa trên những căn cứ như thế nào?

Cũng như các quy trình tố tụng khác, trong tố tụng hành chính, vụ án hành chính được giải quyết qua nhiều giai đoạn khác nhau Tương ứng với từng giai đoạn tố tụng thì tòa án phải thực hiện các công việc khác nhau Mà, theo từ điển Tiếng Việt thì “thụ lý” là “tiếp nhận giải quyết vụ kiện” Do đó, thụ lý vụ án hành chính là giai đoạn đầu tiên trong quy trình tòa án giải quyết

vụ án hành chính Trong giai đoạn này, tòa án phải xem xét kỹ lưỡng cả về điều kiện, nội dung và hình thức của việc khởi kiện vụ án hành chính sau đó đối chiếu với các căn cứ do pháp luật quy định để quyết định thụ lý hay từ chối thụ lý vụ án hành chính, tránh tình trạng thụ lý những vụ việc không thuộc thẩm quyền xét xử vụ án hành chính của mình

Khi tiếp nhận đơn khởi kiện thì tòa án phải xem xét để quyết định việc thụ lý vụ án hành chính; trả lại đơn kiện hay chuyển đơn khởi kiện cho tòa án

có thẩm quyền Nếu quyết định thụ lý vụ án hành chính có nghĩa tòa án đã chính thức chấp nhận giải quyết vụ án hành chính theo yêu cầu của cá nhân,

tổ chức, đồng thời chính thức làm phát sinh trách nhiệm của tòa án trong việc giải quyết vụ án này, giúp cho tòa án có những nhận định ban đầu, cần thiết

về tình trạng tranh chấp hành chính, phương hướng giải quyết vụ việc Nếu vụ việc không được tòa án thụ lý thì cũng sẽ không được tòa án giải quyết

Với ý nghĩa quan trọng đó, thụ lý vụ án hành chính bao gồm các hoạt động cơ bản như: nhận đơn khởi kiện, xem xét, xác định các điều kiện để thụ

lý và vào sổ thụ lý Các hoạt động này phải được tiến hành cẩn thận và xem xét kỹ lưỡng, với mục đích tránh việc thụ lý nhầm khi vụ án không thuộc thẩm quyền của tòa án hoặc thuộc thẩm quyền giải quyết khác hay trường hợp người khởi kiện không có quyền khởi kiện… Nếu loại trừ được ngay từ giai đoạn này thì tòa án sẽ bớt được hậu quả về sau, tiết kiệm chi phí, công sức

cho cả tòa án và người khởi kiện Do đó, có thể thấy thụ lý vụ án hành chính

có vai trò rất lớn trong quá trình giải quyết vụ án

Từ những nhận định nêu trên, thụ lý vụ án hành chính mang những đặc điểm sau:

Thứ nhất: Nội dung cơ bản của thụ lý vụ án hành chính là chấp nhận

giải quyết vụ án hành chính theo yêu cầu khởi kiện của cá nhân, tổ chức

Có thể thấy nội dung chính của việc khởi kiện là chính thức yêu cầu tòa

án giải quyết yêu cầu cụ thể nào đó do cá nhân, tổ chức khởi kiện đưa ra Yêu cầu này sẽ được thể hiện trong đơn khởi kiện vụ án hành chính Vậy, khi tòa

án ra quyết định thụ lý vụ án hành chính tức là đã chính thức chấp nhận giải quyết vụ án này theo yêu cầu khởi kiện của cá nhân, tổ chức Việc thụ lý hay

từ chối thụ lý mang tính chất quyết định cho việc phát sinh vụ án hành chính,

mở đầu cho toàn bộ quá trình giải quyết vụ án hành chính tại tòa án Do đó, tòa án có trách nhiệm tiếp nhận đơn khởi kiện và trả lời công khai về việc vụ

án hành chính đó có được giải quyết tại tòa hay không

Nếu tòa án từ chối thụ lý vụ án hành chính thì phải nêu rõ lý do và hướng dẫn người khởi kiện thực hiện lại theo đúng quy định của pháp luật Trường hợp tòa án chấp nhận thụ lý vụ án hành chính thì phải hướng dẫn tổ chức, cá nhân khởi kiện thực hiện các quyền, nghĩa vụ tố tụng của họ và chuẩn bị các điều kiện cần thiết để giải quyết vụ án hành chính theo thủ tục do pháp luật quy định

Thứ hai: Thẩm quyền thụ lý vụ án hành chính thuộc về tòa án

Thụ lý vụ án hành chính là hành vi tố tụng hành chính chỉ có thể được tiến hành bởi tòa án có thẩm quyền Thẩm quyền thụ lý vụ án hành chính của tòa án được dựa trên việc phân cấp thẩm quyền theo cấp tòa án hay theo lãnh thổ trong hệ thống tòa án nói chung và việc phân định thẩm quyền giữa tòa án với cơ quan nhà nước khác trong việc giải quyết tranh chấp hành chính Chính

vì vậy, để thụ lý vụ án hành chính, tòa án cần dựa vào các quy định pháp luật

để thụ lý vụ án hành chính đúng thẩm quyền Việc tòa án thụ lý vụ án hành chính sai thẩm quyền là hành vi trái pháp luật và việc giải quyết cần phải được đình chỉ ngay

Thứ ba: Các căn cứ và hình thức thụ lý vụ án hành chính được pháp

luật tố tụng hành chính quy định

Thụ lý vụ án hành chính mang tính chất là quyền khách quan, quan trọng, mang ý nghĩa khởi đầu cho việc giải quyết vụ án hành chính của tòa án Tuy nhiên, quyền khách quan này của tòa án lại ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người khởi kiện Do đó, nhằm bảo vệ quyền công dân, bảo đảm pháp chế thì bất cứ nhà nước tiến bộ nào cũng phải quy định việc thụ lý vụ án hành chính trên cơ sở luật pháp Cụ thể, pháp luật tố tụng hành chính phải quy định rõ các căn cứ thụ lý và hình thức thụ lý Điều này có nghĩa, quyền thụ lý

vụ án hành chính thuộc về tòa án nhưng đó không phải đặc quyền tùy tiện của tòa án Tòa án chỉ thụ lý vụ án hành chính khi việc khởi kiện của cá nhân, tổ chức được thực hiện theo đúng các căn cứ thụ lý do pháp luật tố tụng hành chính quy định và ngược lại sẽ từ chối thụ lý nếu việc khởi kiện không được thực hiện theo đúng các căn cứ này Việc quy định các căn cứ thụ lý vụ án hành chính cũng phải phù hợp với các yêu cầu về nội dung và hình thức khởi kiện vụ án hành chính Ngoài ra, để bảo đảm tính thống nhất trong công tác thụ lý vụ án hành chính và đề cao trách nhiệm của tòa án trong việc thụ lý vụ

án hành chính thì hình thức thụ lý vụ án hành chính cũng phải được pháp luật

tố tụng hành chính quy định

Như vậy, có thể nói thụ lý vụ án hành chính là một giai đoạn quan trọng, trong đó, các căn cứ, hình thức thụ lý vụ án hành chính cũng được pháp luật tố tụng hành chính quy định chặt chẽ Trên cơ sở đó, việc tiến hành thụ lý

vụ án hành chính được thực hiện một cách cẩn thận, các căn cứ thụ lý được xem xét kỹ lưỡng, tránh sai về thẩm quyền thụ lý

Tóm lại, chúng ta có thể hiểu “thụ lý vụ án hành chính là hành vi tố tụng do tòa án có thẩm quyền thực hiện theo những căn cứ, hình thức được pháp luật tố tụng hành chính quy định nhằm chính thức chấp nhận giải quyết

vụ án hành chính theo yêu cầu khởi kiện vụ án hành chính của cá nhân, tổ chức.”[33, tr 240] Thụ lý vụ án hành chính có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa và việc thực hiện các quy trình tố tụng tiếp theo

1.1.2 Quan niệm về căn cứ thụ lí vụ án hành chính

Vụ việc khởi kiện của cá nhân, tổ chức chỉ được tòa án chấp nhận khi đáp ứng đủ các căn cứ nhất định do pháp luật quy định Các căn cứ này cho phép các thẩm phán khi xem xét đơn khởi kiện có thể lấy nó làm cơ sở để ra quyết định chấp nhận hay từ chối vụ việc khởi kiện Nếu chấp nhận vụ việc khởi kiện đồng nghĩa với vụ việc tranh chấp sẽ được tòa án tiếp nhận giải quyết, ngược lại nếu vụ việc kiện không được chấp nhận thì vụ việc khởi kiện

sẽ không được tòa án tiếp nhận giải quyết Như vậy, việc tòa án chấp nhận hay

từ chối đơn khởi kiện không những ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của chủ thể khởi kiện mà còn ảnh hưởng đến các hoạt động khác cũng như trách nhiệm của tòa án trong việc giải quyết vụ án Với ý nghĩa quan trọng đó, để tránh sự tùy tiện của tòa án đồng thời hướng dẫn, tạo điều kiện cho các tòa án áp dụng thống nhất việc thụ lý vụ án, pháp luật phải quy định cụ thể các căn cứ thụ lý

vụ án hành chính Các căn cứ này sẽ được các thẩm phán xem xét đơn khởi kiện tuân theo và áp dụng chung cho các vụ tranh chấp khi khởi kiện ra tòa

Theo Từ điển Tiếng Việt thì căn cứ là “cái làm chỗ dựa, làm cơ sở để

lập luận hoặc hành động” Như vậy, có thể hiểu căn cứ thụ lý vụ án hành chính là những dấu hiệu làm cơ sở để Tòa án quyết định việc thụ lý vụ án

hành chính theo quy định của pháp luật tố tụng hành chính Nếu vụ việc

khởi kiện không đáp ứng đầy đủ các căn cứ này thì tòa án sẽ không thụ lý vụ án hành chính để giải quyết Ngược lại, nếu vụ việc khởi kiện đáp ứng đầy đủ các căn cứ thụ lý thì tòa án sẽ tiến hành thụ lý vụ án hành chính để giải quyết, đồng

thời xác định trách nhiệm của tòa án trong việc giải quyết vụ án hành chính

Khi nói đến căn cứ thụ lý vụ án hành chính, có quan điểm đánh đồng hoặc nhầm lẫn giữa điều kiện khởi kiện vụ án hành chính với căn cứ thụ lý vụ

án hành chính Tuy hai vấn đề này có quan hệ mật thiết nhưng không đồng nhất Trước hết, chủ thể áp dụng các căn cứ thụ lý vụ án hành chính là tòa án, còn chủ thể phải tuân theo các điều kiện khởi kiện là cá nhân, tổ chức (người khởi kiện) Hay, để thực hiện quyền khởi kiện của mình thì cá nhân, tổ chức chỉ cần đáp ứng đủ các điều kiện khởi kiện nhưng để vụ án được thụ lý thì việc khởi kiện đó phải đáp ứng đủ các căn cứ thụ lý Như vậy, các căn cứ thụ

lý vụ án hành chính sẽ bao gồm điều kiện khởi kiện vụ án hành chính và các căn cứ khác liên quan đến vấn đề thuộc phạm vi nghiệp vụ của tòa án hay sự lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp hành chính của cá nhân, tổ chức khác trong cùng một vụ việc, cũng như yêu cầu về hình thức của việc khởi kiện vụ án hành chính để quyết định việc thụ lý vụ án hành chính

Từ những tìm hiểu khái quát trên, căn cứ thụ lý vụ án hành chính mang những đặc điểm sau:

Thứ nhất: Các căn cứ thụ lý vụ án được pháp luật tố tụng hành chính

quy định

Căn cứ thụ lý vụ án hành chính không phải do các tòa án hay thẩm phán trong quá trình xem xét đơn khởi kiện định ra mà được quy định bởi pháp luật tố tụng hành chính Trong đó Luật tố tụng hành chính định ra một công thức chung cho việc thụ lý thông qua các căn cứ thụ lý Công thức chung này phải được xây dựng trên cơ sở đảm bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp

của cá nhân, tổ chức đồng thời phải tính đến điều kiện, khả năng xét xử của Tòa án Nếu quy định các căn cứ thụ lý theo chiều hướng quá mở rộng quyền khởi kiện của công dân thì sẽ dẫn đến khả năng Tòa án sẽ không đáp ứng được hoặc ngược lại nếu quy định quá hẹp quyền khiếu kiện của công dân thì

sẽ không thể bảo vệ được quyền, lợi ích hợp pháp của công dân trong một số trường hợp Cả hai trường hợp đều ảnh hưởng không tốt đến việc bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của công dân cũng nhu việc bảo vệ pháp chế Chính vì vậy việc quy định các căn cứ thụ lý sao cho hài hòa giữa nhu cầu khiếu kiện của người dân và khả năng đáp ứng của tòa án là rất quan trọng và cũng hết sức phức tạp Theo đó, nếu việc khởi kiện của cá nhân, tổ chức đáp ứng đủ các căn cứ thụ lý vụ án hành chính thì tòa sẽ tiến hành thụ lý, ngược lại nếu không đáp ứng đủ hoặc đáp ứng không đúng các căn cứ này thì tòa án sẽ trả lại đơn khởi kiện cho người khởi kiện Vậy, quyền thụ lý vụ án hành chính thuộc về tòa án nhưng đó không phải là đặc quyền tùy tiện mà muốn thụ lý, tòa án phải dựa trên những căn cứ nhất định

Rõ ràng việc pháp luật tố tụng hành chính quy định các căn cứ thụ lý vụ

án hành chính là cần thiết Các căn cứ này sẽ là cơ sở để tòa án quyết định việc chấp nhận hay không chấp nhận thụ lý vụ án hành chính Hệ quả của việc

ra quyết định này là rất quan trọng đối với cả cá nhân, tổ chức khởi kiện và tòa án Việc tòa án thụ lý vụ án hành chính không đúng quy định pháp luật sẽ mang hậu quả nghiêm trọng làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của

cá nhân, tổ chức khởi kiện Do đó, các căn cứ thụ lý vụ án hành chính phải được pháp luật tố tụng hành chính quy định một cách cụ thể, tạo điều kiện cho việc áp dụng đúng, thống nhất và hạn chế sai sót có thể sảy ra trong việc đưa

ra quyết định thụ lý Đồng thời, các căn cứ này được quy định sẽ tạo cơ sở pháp lý cho việc chấp nhận thụ lý hay trả lại đơn khởi kiện, giúp các thẩm phán tiến hành thụ lý vụ án hành chính một cách chính xác, tránh tình trạng

tùy tiện khi thụ lý cũng như tạo cơ sở để xác định trách nhiệm của tòa án Qua

đó, góp phần đảm bảo quyền, lợi ích chính đáng của người khởi kiện

Thứ hai: Các căn cứ thụ lý vụ án hành chính được quy định phù hợp

với điều kiện, nội dung và hình thức của việc khởi kiện vụ án hành chính

Có thể thấy căn cứ thụ lý vụ án hành chính có liên quan mật thiết đến điều kiện, nội dung và hình thức của việc khởi kiện

Trước hết, về mối quan hệ giữa điều kiện khởi kiện với căn cứ thụ lý vụ

án hành chính:

Việc khởi kiện vụ án hành chính là cơ sở trực tiếp để tòa án thụ lý giải quyết vụ án hành chính và cũng là điều kiện để tòa án xem xét tính hợp pháp của việc thực thi quyền hành pháp Chính vì vậy, cá nhân, tổ chức muốn khởi kiện vụ án hành chính thì phải đáp ứng một số điều kiện do pháp luật tố tụng hành chính quy định (điều kiện khởi kiện vụ án hành chính) Do đó, quy định các căn cứ thụ lý vụ án hành chính phải đảm bảo được các điều kiện khởi kiện hay việc quy định các căn cứ thụ lý vụ án hành chính phải dựa trên các quy định về điều kiện khởi kiện, phù hợp với điều kiện khởi kiện Nếu các căn cứ thụ lý vụ án không phù hợp với điều kiện khởi kiện sẽ khiến việc thụ lý hay từ chối thụ lý vụ án hành chính sẽ vi phạm quyền khởi kiện vụ án hành của cá nhân, tổ chức, đồng thời làm ảnh hưởng đến tính thống nhất trong các quy định của pháp luật, làm vô hiệu các quy định của pháp luật về điều kiện khởi kiện từ

đó ảnh hưởng đến tính độc lập, tự chủ của nền hành chính quốc gia, v.v

Ngoài phù hợp với điều kiện khởi kiện vụ án hành chính, căn cứ thụ lý

vụ án hành chính còn phải phù hợp với nội dung và hình thức của việc khởi kiện vụ án hành chính, ví dụ: hình thức của việc khởi kiện vụ án hành chínhyêu cầu khởi kiện phải bằng văn bản hay phải có đơn khởi kiện thì tòa án không thể thụ lý vụ án nếu yêu cầu khởi kiện chỉ thông qua lời nói Luật Tố tụng hành chính đặt ra những quy định về nội dung và hình thức của việc khởi

kiện nhằm tạo căn cứ cho việc thụ lý vụ án của Tòa đồng thời xác định trách nhiệm của cá nhân, tổ chức trong việc khởi kiện và trách nhiệm của tòa án trong việc thụ lý giải quyết đơn khởi kiện, tránh việc khởi kiện tràn lan gây khó khăn cho tòa án,…

Tuy vậy, điều đó không có nghĩa là tòa án luôn phải thụ lý vụ án hành chính nếu việc khởi kiện vụ án hành chính được thực hiện theo đúng các điều kiện, nội dung và hình thức khởi kiện vụ án hành chính Việc thụ lý vụ án hành chính còn phải được thực hiện trên cơ sở một số căn cứ khác mang tính nghiệp vụ của tòa án như: xác định thẩm quyền thụ lý trong trường hợp có tranh chấp về thẩm quyền giải quyết vụ việc; kiểm tra việc thực hiện nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng án phí sơ thẩm của cá nhân, tổ chức khởi kiện vụ án hành chính…Như vậy, căn cứ vụ án hành chính không chỉ dừng lại ở phạm vi các vấn đề liên quan đến từng cá nhân, tổ chức khởi kiện vụ án hành chính mà còn mở rộng tới các vấn đề thuộc phạm vi nghiệp vụ của tòa án hay sự lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp hành chính của cá nhân, tổ chức khác trong cùng một vụ việc

Tóm lại, căn cứ thụ lý vụ án hành chính có ý nghĩa quan trọng đối với tòa án trong quá trình xem xét đơn kiện và thụ lý vụ án hành chính chính Trên cơ sở này tòa án mới đưa ra quyết định thụ lý vụ án hành chính hay trả lại đơn khởi kiện cho người khởi kiện Với ý nghĩa đó, các căn cứ này phải được pháp luật quy định cụ thể dựa trên những cơ sở nhất định phù hợp với điều kiện, khả năng xét xử của tòa án cũng như phải đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp cho cá nhân, tổ chức

1.2 Cơ sở quy định các căn cứ thụ lý vụ án hành chính

Việc quy định cụ thể, hợp lí các căn cứ thụ lý vụ án hành chính là rất quan trọng không chỉ đối với tòa án mà còn đối với tổ chức, cá nhân khởi kiện Chính vì vậy, việc làm rõ cơ sở quy định các căn cứ này là điều cần thiết

1.2.1 Cơ sở lí luận

Xuất phát từ bản chất, nội dung và mục đích của thụ lý vụ án hành chính mà căn cứ thụ lý vụ án hành chính cần được quy định dựa trên các căn

cứ lý luận sau:

Thứ nhất: Yêu cầu bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của đối tượng

quản lý và bảo đảm tính pháp quyền trong quản lý hành chính nhà nước

Trước hết, có thể thấy việc quy định các căn cứ thụ lý vụ án hành chính phù hợp sẽ đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của đối tượng quản lý trước sự xâm phạm của việc thực thi quyền hành pháp Cá nhân, tổ chức với ý chí chủ quan cho rằng quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm bởi quyết định hành chính, hành vi hành chính đều có thể khởi kiện vụ án hành chính yêu cầu tòa án giải quyết để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho mình Yêu cầu này sẽ được chấp nhận nếu vụ việc được tòa án thụ lý Do đó, việc thụ lý hay từ chối thụ lý vụ án hành chính ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khởi kiện vụ án hành chính Hơn nữa, quyết định thụ lý hay từ chối thụ

lý vụ án hành chính của tòa án lại hoàn toàn dựa trên các căn cứ thụ lý vụ án hành chính Do đó, căn cứ thụ lý vụ án hành chính có mối quan hệ mật thiết với yêu cầu bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đối tượng quản lí trước sự xâm phạm của việc thực thi quyền hành pháp Tính hợp lý của các căn cứ thụ

lý vụ án hành chính là điều kiện đảm bảo cần thiết để đương sự không bị hạn chế hoặc mất quyền khởi kiện, ví dụ: về năng lực hành vi tố tụng hành chính của người khởi kiện, pháp luật có quy định về cơ chế ủy quyền hay người đại diện theo pháp luật trong trường hợp người khởi kiện là người chưa thành niên hoặc mất năng lực hành vi dân sự… nhằm tạo điều kiện để cá nhân, tổ chức thực hiện quyền khởi kiện một cách thuận lợi nhất để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho mình; hay quy định của pháp luật về một số trường hợp được miễn nộp toàn bộ tiền tạm ứng án phí, sự mềm dẻo trong các quy định

về thời hiệu khởi kiện vụ án hành chính… Các căn cứ thụ lý vụ án hành chính nếu được quy định phù hợp sẽ đáp ứng được yêu cầu bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đối tượng quản lý không bị xâm phạm bởi việc thực thi quyền hành pháp

Ngoài ra, quy định căn cứ thụ lý vụ án hành chính cũng phải dựa trên yêu cầu bảo đảm tính pháp quyền trong quản lý hành chính nhà nước Các bản

án, quyết định của tòa án hay quyết định giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước đều cần phải hợp pháp và được nhà nước bảo đảm việc thực

hiện nếu chúng đã có hiệu lực pháp luật Do đó, để bảo đảm quyền và lợi ích

hợp pháp của đối tượng quản lý cũng như bảo đảm tính pháp quyền trong quản

lý hành chính nhà nước, pháp luật tố tụng hành chính khi quy định các căn cứ thụ lý vụ án hành chính cần xác định cá nhân, tổ chức được phép khởi kiện vụ

án hành chính tại tòa án mà không cần trải qua giai đoạn khiếu nại đồng thời quyết định, bản án của tòa án đã có hiệu lực pháp luật phải được thực thi, không thụ lý giải quyết đối với sự việc đã được giải quyết bằng bản án hoặc quyết định của tòa án đã có hiệu lực pháp luật Như vậy, các căn cứ thụ lý vụ

án hành chính phải được quy định cụ thể, rõ ràng, phù hợp, tránh tình trạng tùy tiện của các thẩm phán khi thụ lý vụ án hay trả lại đơn khởi kiện nhằm bảo đảm việc tuân thủ pháp luật trong quản lý hành chính nhà nước Điều này cũng nhằm đáp ứng yêu cầu về xây dựng Nhà nước pháp quyền và đảm bảo quyền con người đúng như tinh thần của Hiến pháp năm 2013 Tuy nhiên để thực hiện tốt các quy định này trên thực tế, đòi hỏi trách nhiệm rất lớn từ phái các cơ quan nhà nước như đảm bảo các điều kiện vật chất, con người trong công tác xét xử của Tòa án, đảm bảo các điều kiện về thi hành án,

Tóm lại, việc xác định căn cứ thụ lý vụ án hành chính, trước hết nhằm mục đích bảo vệ một cách hữu hiệu các quyền, lợi ích hợp pháp của đối tượng quản lý hành chính trước sự xâm phạm trái pháp luật của chủ thể quản lý hành

chính nhà nước Do đó, cần quy định hợp lý các căn cứ này với nhu cầu khiếu kiện hành chính của người dân và khả năng đáp ứng của tòa án Đồng thời qua đó cũng nhằm tạo sự kiểm soát một cách hợp lý đối với quản lý hành chính nhà nước, bảo đảm tính pháp quyền trong quản lý hành chính

Thứ hai: quan điểm tổ chức quyền lực nhà nước

Một trong những đặc trưng của Nhà nước pháp quyền là sự phân công các nhánh quyền lực trong tổ chức bộ máy Nhà nước Việc quy định tòa án có thẩm quyền giải quyết các khiếu kiện hành chính nhằm tạo cơ chế kiểm soát của Tòa án đối với hoạt động quản lí hành chính nhà nước cũng dựa trên quan điểm tổ chức quyền lực của nhà nước Theo đó, việc tòa án thụ lý vụ án hành chính phải dựa trên cơ sở sự phân biệt giữa quyền tư pháp với các quyền khác trong quan điểm tổ chức quyền lực của nhà nước Chính vì vậy, các căn cứ thụ lý vụ án hành chính phải được quy định phù hợp với quan điểm tổ chức quyền lực nhà nước Trong đó, quy định các căn cứ này phải xác định rõ đối tượng và phạm vi xét xử của tòa án Cụ thể:

Theo quan điểm tổ chức quyền lực của nhà nước ta, đặc biệt tại Hiến

pháp năm 2013 mới ban hành đã khẳng định “Quyền lực nhà nước là thống

nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp” (Khoản 3, Điều 2,

Hiến pháp năm 2013) Với quan điểm này, tuy Việt Nam không áp dụng thuyết phân quyền như các nước Phương Tây nhưng trong tổ chức quyền lực nhà nước vẫn có sự phân công và phối hợp và kiểm soát (nội dung mới trong Hiến pháp năm 2013) giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp Trong đó, quyền tư pháp với nội dung chủ yếu là xét xử thuộc về tòa án còn quyền hành pháp chủ yếu thuộc về hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước

Nhằm phù hợp với quan điểm nêu trên, khi quy định các căn cứ thụ lý

vụ án hành chính, pháp luật tố tụng hành chính cần chú ý đến đối tượng của khởi kiện vụ án hành chính Cụ thể, không nên quy định đối tượng của khởi kiện vụ án hành chính là các quyết định hành chính, hành vi hành chính mang tính nội bộ của nền hành chính, những quyết định hành chính, hành vi hành chính thuộc phạm vi bí mật nhà nước trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, ngoại giao Những quyết định hành chính, hành vi hành chính này thuộc quyền giải quyết của cơ quan hành chính nhà nước mà nếu tòa án xem xét cả những quyết định này thì sẽ “lấn sân” sang lĩnh vực hành pháp của cơ quan hành chính nhà nước

Tương tự, về phạm vi xem xét của các quyết định hành chính, hành vi hành chính chỉ nên giới hạn về tính hợp pháp mà không xem xét tính hợp lý của quyết định hành chính, hành vi hành chính Tính hợp lý của quyết định hành chính, hành vi hành chính liên quan đến quyền chủ động, sáng tạo của

cơ quan hành chính trong việc thực thi pháp luật mà tòa án không thể làm thay, đó là công việc nội bộ của nền hành chính Như vậy mặc dù quyết định hành chính, hành vi hành chính bị kiện có thể xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức nhưng lại liên quan đến tính hợp lý thì tòa án

sẽ không tiến hành thụ lý để giải quyết mà công việc này phải do cơ quan hành chính nhà nước giải quyết

Có thể thấy, việc xác định các căn cứ thụ lý vụ án sao cho vừa đảm bảo được tính độc lập, tự chủ trong quản lý hành chính nhà nước vừa bảo vệ được quyền, lợi ích hợp pháp của người khởi kiện, tạo cơ chế kiểm soát hiệu quả đối với quản lý hành chính nhà nước là một điều quan trọng mà trước hết cần phải xác định rõ vai trò, chức năng của tòa án trong việc giải quyết khiếu kiện trên cơ sở sự phân chia quyền lực với cơ quan hành pháp

Thứ ba: bảo đảm quyền lựa chọn cơ quan hoặc người bảo vệ quyền và

lợi ích hợp pháp của đương sự

Trong Nhà nước pháp quyền thì nền dân chủ được mở rộng theo đó các quyền của công dân cũng được đảm bảo trong đó có quyền tự do lựa chọn cơ quan hay người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự Để thực hiện quyền này đòi hỏi trách nhiệm rất lớn từ phía các cơ quan nhà nước như phải xây dựng nhiều phương thức, biện pháp để công dân lựa chọn trong việc giải quyết tranh chấp hành chính, đồng thời đảm bảo quyền này được thực thi trên thực tế Đây cũng là cơ sở để củng cố quyền công dân, quyền con người, qua

đó phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa

Hiện nay, Việt Nam áp dụng hai phương thức giải quyết khiếu kiện hành chính, đó là: giải quyết khiếu nại hành chính được thực hiện theo quy định của Luật Khiếu nại năm 2011 và phương thức xét xử hành chính được thực hiện theo quy định của Luật Tố tụng hành chính, năm 2010 Hai phương thức với tính chất, thủ tục giải quyết khác nhau nhằm đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức được bảo vệ một cách tốt nhất đồng thời tạo sự công bằng, khách quan, mang lại hiệu quả trong quá trình giải quyết tranh chấp, quan trọng hơn nó còn tạo ra cơ chế hiệu quả trong việc phát hiện những sai phạm của các chủ thể có thẩm quyền trong việc thực thi quyền hành pháp với sự tham gia của cơ quan tư pháp Mỗi phương thức có những ưu, nhược điểm khác nhau, tùy vào từng trường hợp cụ thể mà cá nhân, tổ chức sẽ lựa chọn cho mình phương thức phù hợp

Vậy, việc xác lập và thực hiện đồng thời nhiều phương thức giải quyết khiếu kiện hành chính là điều kiện cần thiết để cá nhân, tổ chức lựa chọn phương thức khiếu kiện phù hợp, nhưng cũng đòi hỏi Nhà nước phải xác định

rõ mối quan hệ giữa các phương thức đó với các căn cứ pháp luật cụ thể, đầy

đủ và hợp lý Do đó, các căn cứ thụ lý vụ án hành chính phải được quy định

cụ thể, hợp lý, đáp ứng yêu cầu bảo đảm quyền lựa chọn cơ quan hoặc người

bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự Cụ thể, pháp luật cần quy

định cá nhân, tổ chức có quyền khởi kiện vụ án hành chính ra Tòa án ở bất kỳ giai đoạn nào của quá trình giải quyết tranh chấp cũng như cho phép cá nhân,

tổ chức lựa chọn lại phương thức giải quyết khiếu kiện chưa có quyết định giải quyết có hiệu lực pháp luật của người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại hay tòa án

Việc bảo đảm quyền lựa chọn cơ quan hoặc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp phải được thể hiện trong các quy định về căn cứ thụ lý vụ án hành chính, ví dụ: quy định về thời hiệu khởi kiện vụ án hành chính phải bảo đảm cho người thực hiện khiếu kiện có quyền lựa chọn tòa án hay người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho

mình.Theo đó, thời hiệu khởi kiện phải được quy định hợp lý bảo đảm người

đã thực hiện khiếu nại hành chính có thể khởi kiện hành chính trong trường hợp không đồng ý đối với quyết định giải quyết khiếu nại hoặc đã hết thời hạn giải quyết khiếu nại theo quy định của pháp luật mà khiếu nại không được giải quyết thì có thể khởi kiện ra tòa án Hay quy định về các trường hợp khởi kiện cũng phải đảm bảo quyền lựa chọn cơ quan hoặc người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức khởi kiện… Vậy để tạo điều kiện cho cá nhân, tổ chức thực hiện quyền khởi kiện của mình đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho việc xác định trách nhiệm của tòa án trong việc thụ lý đơn khởi kiện thì pháp luật tố tụng phải quy định rõ, cụ thể từng căn cứ khởi kiện trên cơ sở bảo đảm quyền lựa chọn cơ quan hoặc người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự Trong đó, đặc biệt chú ý đến việc đảm bảo quyền lựa chọn cơ quan giải quyết tranh chấp của người khiếu kiện trong trường hợp vừa có đơn khởi kiện tại tòa án có thẩm quyền đồng thời khiếu nại đến người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại

Thứ tư: Bảo đảm mối quan hệ thống nhất trong tổ chức giải quyết các

khiếu kiện hành chính

Việc tồn tại nhiều phương thức giải quyết khiếu kiện hành chính đòi hỏi phải có sự thống nhất trong tổ chức giải quyết các khiếu kiện hành chính tạo sự khoa học, hiệu quả trong công tác giải quyết khiếu kiện, qua đó mục đích của việc giải quyết khiếu kiện mới thực hiện được

Việc giải quyết tranh chấp hành chính theo thủ tục hành chính là phương thức không thể thiếu bởi lẽ nó xuất phát từ chính tính chất của tranh chấp hành chính Với phương thức này cơ quan hành chính sẽ tự kiểm tra, sữa chữa được sai lầm của mình đồng thời cũng làm cho việc giải quyết tranh chấp đơn giản hơn rất nhiều so với phương thức khởi kiện ra tòa, qua đó giúp cho cá nhân, tổ chức tiết kiệm thời gian, công sức, chi phí Tuy vậy, chỉ khi

cơ quan hành chính nhà nước phải thực hiện tốt công tác giải quyết khiếu nại cũng như tự sửa chữa sai phạm của mình thì lợi ích trên mới đạt được Còn trong trường hợp các cơ quan hành chính không thực hiện tốt công tác giải quyết khiếu nại hay không có ý thức sửa chữa sai phạm của mình thì phải cần đến phương thức khác để đảm bảo quyền, lợi ích của đối tượng quản lý hành chính nhà nước Phương thức giải quyết tranh chấp bằng con đường toà án sẽ khắc phục được khuyết tật lớn của phương thức giải quyết khiếu nại hành chính Quan trọng hơn thông qua việc giải quyết tranh chấp bằng con đường tòa án sẽ tạo được sự kiểm soát việc tuân theo pháp luật của cơ quan hành chính nhà nước, cán bộ, công chức có thẩm quyền trong các cơ quan nhà nước, ngoài ra, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân sẽ được bảo vệ bởi một cơ chế khách quan, công bằng hơn

Do đó, cần duy trì cả hai phương thức này trong việc giải quyết các tranh chấp hành chính Trong đó, người có quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm hại

có thể thực hiện ngay quyền yêu cầu tòa án bảo vệ các quyền, lợi ích hợp

pháp của mình khi có căn cứ cho rằng quyết định hành chính, hành vi hành chính của chủ thể quản lý trái pháp luật mà không cần trải qua giai đoạn tiền

tố tụng như trước đây

Vậy, các căn cứ thụ lý vụ án hành chính phải được quy định trên cơ sở yêu cầu bảo đảm sự thống nhất trong tổ chức giải quyết các khiếu kiện hành chính Theo đó, việc giải quyết các khiếu kiện hành chính phải đảm bảo:

- Tránh trường hợp làm phát sinh tranh chấp về thẩm quyền giải quyết

vụ việc giữa Tòa án và người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại Đặc biệt, trong trường hợp vụ việc vừa có đơn khởi kiện đến tòa án và đơn khiếu nại đến người có thẩm quyền Trường hợp này pháp luật phải bảo đảm quyền tự do lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp của cá nhân, tổ chức khi thực hiện khiếu kiện hành chính Tuy vậy, cá nhân, tổ chức phải lựa chọn một trong hai phương thức giải quyết, không được đồng thời vừa khiếu nại đến người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại, vừa khởi kiện ra tòa án đối với cùng một vụ việc Bên cạnh đó, căn cứ thụ lý vụ án hành chính cũng cần phải quy định hợp

lý phương thức phân định thẩm quyền xét xử hành chính của tòa án với thẩm quyền giải quyết khiếu nại của cơ quan hành chính nhà nước khi phát sinh tranh chấp Vì vậy, các căn cứ thụ lý vụ án hành chính quy định phải bảo đảm quyền tự do lựa chọn phương thức giải quyết đồng thời bảo đảm mối quan hệ thống nhất trong tổ chức giải quyết các khiếu kiện hành chính

- Nhằm tránh tình trạng cùng một vụ việc có nhiều quyết định giải quyết đã có hiệu lực pháp luật của các cơ quan có thẩm quyền giải quyết khác nhau Bên cạnh quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức phải được bảo

vệ thì các quyết định giải quyết đã có hiệu lực pháp luật của cơ quan có thẩm quyền trong việc giải quyết các khiếu kiện hành chính cũng phải được tôn trọng và bảo đảm thực hiện Để giải quyết tình trạng này, pháp luật tố tụng hành chính phải quy định từ chối thụ lý vụ án hành chính đối với trường hợp

sự việc đã được giải quyết bằng bản án hoặc quyết định của tòa án đã có hiệu lực pháp luật

Tóm lại, các căn cứ thụ lý vụ án hành chính phải được quy định trên cơ

sở bảo đảm mối quan hệ thống nhất trong tổ chức giải quyết các khiếu kiện hành chính

1.2.2 Cơ sở thực tiễn

Cơ sở thực tiễn để xác định thẩm quyền xét xử hành chính của tòa án nhân dân bao gồm:

Thứ nhất: Thực tiễn giải quyết các khiếu kiện hành chính

Thực tiễn giải quyết các vụ án hành chính qua các năm qua cho thấy, so với các loại án dân sự, hình sự… thuộc thẩm quyền của tòa án, thì số lượng các

vụ án hành chính mà Tòa án nhân dân thụ lý và giải quyết còn rất khiêm tốn Ngoài ra, một thực trạng là số lượng đơn thư khiếu nại của công dân, của cơ quan Nhà nước, tổ chức mà các cơ quan hành chính Nhà nước từ địa phương đến trung ương phải thụ lý để giải quyết hàng năm là rất lớn, nhưng ngược lại,

số đơn khởi kiện vụ án hành chính mà Toà án nhân dân các cấp phải thụ lý hàng năm để giải quyết theo thẩm quyền là chưa nhiều; "công dân thường lựa chọn, mong muốn cơ quan hành chính đã ra quyết định và cơ quan hành chính cấp trên xem xét, giải quyết các khiếu nại của họ đảm bảo nhanh chóng và hiệu quả mà ít khởi kiện vụ án hành chính" Cụ thể, chúng ta có thể xem số liệu sau: Bảng 1.1 Số vụ khiếu nại Số vụ đã thụ lý Số vụ đã giải quyết Năm 2008 77.996 50.508 37.140

Bảng 1.2 Số vụ án đã thụ

lý

Số vụ án đã giải quyết theo thủ tục sơ thẩm

Tỷ lệ bản án, quyết định sai do nguyên nhân chủ quan Năm 2008 1.399 819 8,59%

là một hạn chế rất lớn cần thiết phải được xem xét, tìm ra những nguyên nhân

và giải pháp thích hợp để kịp thời khắc phục

Thực tế, thời gian qua cho thấy nhu cầu khiếu kiện hành chính ngày càng nâng cao, nhất là các khiếu kiện về đất đai Chính vì thế, các quy định của pháp luật về căn cứ thụ lý vụ án hành chính cũng cần phải được quy định

cụ thể và có những thay đổi phù hợp

Ngoài ra, trong công tác chuyên môn còn vi phạm về điều kiện khởi kiện và căn cứ thụ lý, giải quyết các vụ án hành chính; có nhiều vụ việc chưa phân biệt thẩm quyền loại việc của cơ quan hành chính Nhà nước và cơ quan Tòa án Hay trên thực tế, những vụ việc tranh chấp liên quan đến các quyết định hành chính phát sinh với số lượng rất lớn và ngày càng đa dạng Tuy nhiên, việc giải quyết tranh chấp, có nhiều vướng mắc, còn chậm trễ, kém hiệu quả, gây ra nhiều bức xúc cho công dân và các tổ chức có quyền, lợi ích

bị xâm phạm Vì vậy, cần thiết lập một cơ chế giải quyết tranh chấp hợp lý kết hợp giữa tài phán tư pháp và khiếu nại hành chính Theo đó, các căn cứ thụ lý vụ án hành chính cũng phải được xây dựng phù hợp với cơ chế này nhằm khắc phục những vướng mắc của tình hình khiếu kiện hiện nay

Thứ hai: Truyền thống pháp lý, tâm lý xã hội và các yếu tố khác tác

động đến xét xử vụ án hành chính

Theo Báo cáo trả lời chất vấn của Đại biểu Quốc hội tại kỳ họp thứ 8, Quốc hội Khóa XI của Tòa án Nhân dân tối cao thì một trong những lý do quan trọng khiến công dân ít khởi kiện vụ án hành chính là do tâm lý, thói quen Người dân Việt Nam chưa có thói quen hoặc ngại kiện các cơ quan hành chính Nhà nước và người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính Nhà nước ra Toà; mặt khác, không ít người vẫn còn tâm lý chưa thật sự tin tưởng vào khả năng, hiệu quả giải quyết vụ án hành chính của Thẩm phán bởi do địa vị, quyền hạn của Thẩm phán vẫn ít nhiều chịu ảnh hưởng từ địa vị, quyền hạn của người bị kiện (thường là Chủ tịch Uỷ ban nhân dân các cấp, thủ trưởng các sở, ban, bộ, ngành ) Ngoài ra, Toà án cũng không có thẩm quyền ra quyết định thay thế quyết định hành chính trái pháp luật bị khiếu kiện và việc thi hành quyết định của Toà án sẽ không dễ dàng nếu như quyết định giải quyết vụ việc khiếu kiện của Toà án trái với quyết định hành chính của người bị kiện có chức vụ, quyền hạn ở địa phương Nói cách khác, việc thi hành các quyết định của Tòa đôi khi lại phụ thuộc rất lớn vào cơ quan hành chính nhà nước

Xuất phát từ tính chất của tranh chấp hành chính là tranh chấp phát sinh giữa một bên là đối tượng của quản lý hành chính (dân) còn một bên là chủ thể quản lý hành chính nhà nước (quan) Người Việt Nam luôn so sánh việc dân kiện quan giống như “con kiến mà kiện củ khoai”, nếp nghĩ này đã ăn sâu vào tâm lý của họ Chính vì vậy, từ khi có Toà hành chính đến nay, ít người dân hay tổ chức mong muốn đến toà Hiếm người tin, ít người nghĩ sẽ thắng

“trận” khi khởi kiện vụ án hành chính Chẳng qua là bước đường cùng thì phải nhờ đến Toà Người dân luôn có tâm lý e ngại trước quyền lực nhà nước, hoặc không am hiểu pháp luật nên không lựa chọn việc khởi kiện vụ án hành chính Ngoài ra, cơ chế quản lý tập trung quan liêu bao cấp của chế độ cũ đã ảnh hưởng không nhỏ đến tâm lý người dân Người dân đã quen với cơ chế

“xin- cho” và thụ động trước các cơ quan hành chính nhà nước làm cho ý thức đấu tranh trước những biểu hiện sai trái trong quản lý hành chính nhà nước của người dân cũng như ý thức bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho mình là rất hạn chế

Như vậy, nhìn chung cá nhân, cơ quan nhà nước, tổ chức có khiếu nại hành chính vẫn còn tâm lý chưa mặn mà với sự lựa chọn con đường giải quyết khiếu kiện hành chính tại tòa án, điều đó dẫn đến tình trạng quá tải trong giải quyết khiếu nại hành chính tại các cơ quan nhà nước (xem số liệu tại bảng 1

và bảng 2 ở trên) Nguyên nhân phát sinh tâm lý trên có một phần do cá nhân,

tổ chức có khiếu nại hành chính chưa thực sự tin tưởng vào hiệu quả mang lại cho họ từ sự lựa chọn giải quyết khiếu kiện hành chính tại tòa án Vậy, quy định về căn cứ thụ lý vụ án hành chính cần chú trọng việc mở rộng và tạo điều kiện cho cá nhân, tổ chức thực hiện quyền khởi kiện của mình và có những quy định về trách nhiệm của cơ quan, người tiến hành tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án hành chính, nhằm loại bỏ tâm lý e sợ của người dân trong việc khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa, tạo niềm tin cho cá nhân, tổ chức khởi kiện

Ngoài ra, thực tế còn sảy ra tình trạng do ngại đụng chạm với cơ quan nhà nước có thẩm quyền cùng cấp, nên khi xem xét và thụ lý đơn khởi kiện của đương sự, người có thẩm quyền đã viện dẫn những lý do không đúng pháp luật

để từ chối thụ lý vụ án hành chính, gây khó khăn cho việc khởi kiện của đương

sự Để khắc phục tình trạng trên, pháp luật cần quy định cụ thể, rõ ràng căn cứ thụ lý vụ án hành chính, đặc biệt là các trường hợp trả lại đơn khởi kiện

Bên cạnh đó, tình trạng mâu thuẫn giữa các quy định pháp luật về việc khởi kiện vụ án hành chính như giữa các quy định của Luật Khiếu nại năm

2011, Luật Tố cáo năm 2011 với Luật Tố tụng hành chính năm 2010; hay giữa Luật Khiếu nại năm 2011 và Luật Tố tụng hành chính năm 2010 với quy định của Luật Đất đai năm 2013 Thêm vào đó, một số quy định của pháp luật còn chưa cụ thể, chưa hợp lý gây cản trở đến quyền khởi kiện của các nhân, tổ chức khiến họ không thể khởi kiện ra tòa (như điều kiện tiền tố tụng, đối tượng xét xử…) Hơn nữa, trình độ hiểu biết của người dân còn hạn chế Đây là những lý do ảnh hưởng không nhỏ đến việc khởi kiện ra tòa của người dân Chính vì vậy, pháp luật cần phải tạo điều kiện cũng như mở rộng quyền khởi kiện vụ án hành chính cho cá nhân, tổ chức Theo đó, các căn cứ thụ lý

vụ án hành chính cần phải được quy định cụ thể, phù hợp giúp người dân hiểu

và thực hiện đúng quyền khởi kiện vụ án hành chính của mình

Như vậy, việc quy định các căn cứ thụ lý vụ án hành chính cần phải tính đến các điều kiện ảnh hưởng như truyền thống pháp lý, tâm lý xã hội, trình độ dân trí…Có như vậy mới phù hợp và đáp ứng được nhu cầu thực tiễn kiếu kiện của người dân

Thứ ba: Từ thực tế cơ chế giải quyết khiếu kiện của các nước khác

Giải quyết tranh chấp hành chính bằng con đường tòa án là phương thức phổ biến ở nhiều nước trên thế giới nhằm kiểm soát việc tuân thủ pháp luật của các cơ quan hành chính nhà nước, cán bộ, công chức trong cơ quan nhà nước trong quá trình thực hiện công vụ, nhiệm vụ của mình Đồng thời

đây cũng là phương thức bảo đảm quyền dân chủ của nhân dân, góp phần bảo đảm trật tự, kỷ cương trong quản lý hành chính Phương thức giải quyết tranh chấp hành chính bằng con đường tòa án có những ưu điểm mà phương thức giải quyết khiếu nại hành chính không thể có được Do đó, ở nhiều nước trên thế giới, cá nhân, tổ chức có quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm hại có thể thực hiện ngay quyền yêu cầu tòa án bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp của mình khi có căn cứ cho rằng quyết định hành chính, hành vi hành chính của chủ thể quản lý trái pháp luật mà không cần phải trải qua giai đoạn tiền tố tụng hành chính Ngoài ra, pháp luật các nước còn mở rộng đối tượng của khởi kiện hành chính, một số nước còn quy định đối tượng khởi kiện bao gồm cả các loại văn bản pháp quy Từ thực tế của cơ chế giải quyết khiếu kiện của các nước cho thấy cần phải quy định các căn cứ thụ lý vụ án hành chính phù hợp, đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp cho người dân

Như vậy, các căn cứ thụ lý vụ án hành chính cần phải được quy định dựa trên kinh nghiệm học hỏi của các nước khác nhưng phải phù hợp với đặc điểm nền hành chính và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam

Tóm lại: Các căn cứ thụ lý vụ án hành chính cần phải được quy định dựa trên những cơ sở nhất định, toàn diện về cả phương diện lý luận và thực tiễn Các quy định về căn cứ thụ lý vụ án hành chính phải được cân nhắc kỹ lưỡng, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của đất nước như trình độ dân trí của người dân, truyền thống pháp lý, ý thức xã hội,… Đặc biệt khi quy định các căn cứ thụ lý vụ án hành chính cũng nên dựa trên khả năng đáp ứng của Tòa

án (về nhân lực, cơ sở vật chất,…) để quy định cho phù hợp Có như vậy thì các quy định về căn cứ thụ lý vụ án hành chính khi đi vào thực tiễn cuộc sống mới đảm bảo tính hiệu lực và hiệu quả, góp phần tạo niềm tin cho người dân, đảm bảo sự công bằng cũng như bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho cá nhân,

tổ chức khiếu kiện thông qua đó bảo đảm tính pháp quyền thúc đẩy xã hội

phát triển lành mạnh

CHƯƠNG II CĂN CỨ THỤ LÝ VỤ ÁN HÀNH CHÍNH THEO QUY ĐỊNH CỦA

PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH

Luật Tố tụng hành chính được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XII, kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 24/11/2010, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2011 (sau đây viết tắt là Luật), là một dấu mốc quan trọng trong quá trình không ngừng mở rộng dân chủ, cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế Sự thay thế Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án hành chính sửa đổi, bổ sung năm 2006 (sau đây viết tắt là Pháp lệnh) bằng một đạo luật

do Quốc Hội ban hành không đơn giản chỉ là sự “nâng cấp” về mặt hình thức một văn bản quy phạm pháp luật có ý nghĩa quan trọng trong mối quan hệ giữa Nhà nước và công dân mà thực chất đã mang đến sự thay đổi sâu sắc trong cơ chế thực thi và bảo đảm quyền dân chủ của công dân trong nhà nước pháp quyền tại Việt Nam Điều đó thể hiện rất rõ trong các quy định của Luật

về căn cứ thụ lý vụ án hành chính như các quy định về thời hiệu, về bãi bỏ thủ tục tiền tố tụng, việc mở rộng thẩm quyền xét xử của tòa án… Không thể phủ nhận tác dụng tích cực mà những đổi mới này mang lại tuy nhiên các quy định này vẫn còn những hạn chế nhất định cần hoàn thiện

Luật không trực tiếp quy định các căn cứ thụ lý vụ án hành chính Tuy nhiên tại khoản 3, Điều 107 của Luật quy định:

“3 Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày được phân công, Thẩm

phán phải xem xét đơn khởi kiện và tài liệu kèm theo để thực hiện một trong các thủ tục sau đây:

a) Tiến hành thủ tục thụ lý vụ án nếu vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết; b) Chuyển đơn khởi kiện cho Toà án có thẩm quyền và báo cho người khởi kiện, nếu vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Toà án khác;

c) Trả lại đơn khởi kiện cho người khởi kiện, nếu thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 109 của Luật này.”

Như vậy Luật đã gián tiếp quy định các căn cứ này thông qua quy định

về các trường hợp chuyển đơn khởi kiện và trả lại đơn khởi kiện Theo quy định này thì tòa án sẽ tiến hành thủ tục thụ lý vụ án nếu việc khởi kiện không thuộc một trong các trường hợp Tòa án phải chuyển đơn khởi kiện cho tòa án

có thẩm quyền hoặc phải trả lại đơn khởi kiện cho người khởi kiện

Về trường hợp chuyển đơn khởi kiện tại điểm b khoản 3 Điều 107 của

Luật, trong quá trình nhận và xem xét đơn kiện, tòa án phải “Chuyển đơn khởi

kiện cho tòa án có thẩm quyền và báo cho người khởi kiện, nếu vụ án thuộc thẩm quyền của tòa án khác”.Theo đó, khi người khởi kiện gửi đơn khởi kiện

vụ án hành chính đến tòa án mà vụ việc này thuộc thẩm quyền giải quyết của tòa án nhưng tòa án nhận đơn khởi kiện lại không có thẩm quyền giải quyết

vụ việc thì Thẩm phán xem xét đơn khởi kiện phải áp dụng điểm b, khoản 3, Điều 107 của Luật để chuyển đơn khởi kiện Như vậy, trong trường hợp này các căn cứ thụ lý vụ án về cơ bản đã được đáp ứng chỉ sai về tòa án có thẩm quyền giải quyết mà cụ thể là sai về thẩm quyền theo lãnh thổ hoặc theo cấp tòa án Trường hợp này cũng được quy định tại điểm e, khoản 1, Điều 109 của Luật này (trả lại đơn khởi kiện trong trường hợp sự việc không thuộc thẩm quyền của tòa án)

Do đó, căn cứ thụ lý vụ án hành chính thực chất nằm ở quy định về các trường hợp trả lại đơn khởi kiện theo hướng loại trừ: tòa sẽ tiến hành thụ lý vụ

án nếu việc khởi kiện không rơi vào một trong các trường hợp được nêu ra ở Điều 109 của Luật Cụ thể, các trường hợp đó là:

a) Người khởi kiện không có quyền khởi kiện;

b) Người khởi kiện không có đủ năng lực hành vi tố tụng hành chính; c) Thời hiệu khởi kiện đã hết mà không có lý do chính đáng;

d) Chưa có đủ điều kiện khởi kiện vụ án hành chính;

đ) Sự việc đã được giải quyết bằng bản án hoặc quyết định của Toà án

đã có hiệu lực pháp luật;

e) Sự việc không thuộc thẩm quyền giải quyết của Toà án;

g) Người khởi kiện lựa chọn giải quyết vụ việc theo thủ tục giải quyết khiếu nại trong trường hợp quy định tại Điều 31 của Luật này;

h) Đơn khởi kiện không có đủ nội dung quy định tại khoản 1 Điều 105 của Luật này mà không được người khởi kiện sửa đổi, bổ sung theo quy định tại Điều 108 của Luật này;

i) Hết thời hạn được thông báo quy định tại khoản 1 Điều 111 của Luật này mà người khởi kiện không xuất trình biên lai nộp tiền tạm ứng án phí cho Toà án, trừ trường hợp có lý do chính đáng

Tóm lại, các quy định của pháp luật tố tụng hành chính về căn cứ thụ lý

vụ án hành chính nằm trong các trường hợp về trả lại đơn khởi kiện, Điều 109 của Luật Do đó khi tìm hiểu các quy định pháp luật về căn cứ thụ lý hành chính có nghĩa chúng ta phải tìm hiểu về các trường hợp trả lại đơn khởi kiện (Điều 109 của Luật) Trừ các trường hợp tòa trả lại đơn khởi kiện (hay từ chối thụ lý vụ án hành chính) trong các trường hợp khác tòa sẽ chấp nhận thụ lý vụ

án hành chính

2.1 Trường hợp người khởi kiện không có quyền khởi kiện

Luật quy định trường hợp người khởi kiện không có quyền khởi kiện là căn cứ đầu tiên để trả lại đơn khởi kiện Nhưng nếu xét về mặt thuật ngữ thì người khởi kiện không có quyền khởi kiện bao gồm rất nhiều trường hợp như: người khởi kiện không có đủ năng lực hành vi tố tụng hành chính, người khởi kiện không có quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm bởi quyết định hành chính, hành vi hành chính; hay thời hiệu khởi kiện đã hết;… Như vậy, rõ ràng các trường hợp này đã được quy định trong các điểm khác của khoản 1 Điều