Nội dung và biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài : 2.1 Nhóm các giải pháp để củng cố và nâng cao kiến thức cơ bản của môn Toán và Tiếng Việt a/ Mục tiêu của giải pháp : Mục tiêu
Trang 1I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Như chúng ta đã biết, giáo dục tiểu học là bậc học nền tảng, là cơ sở ban đầucủa hệ thống giáo dục phổ thông Mục đích của giáo dục tiểu học là nhằm hìnhthành cho học sinh những kiến thức ban đầu, rất quan trọng cho sự hình thành vàphát triển nhân cách sau này, chuẩn bị cho các em về các mặt đạo đức, trí tuệ, thẩm
mĩ, thể chất…để tiếp tục học lên bậc trung học
Đối với học sinh tiểu học, người ta thường nói đến mối quan hệ giữa học vàchơi, chơi và học Vì vậy, ngoài việc học tập, nhu cầu chơi là vô cùng cần thiết vớicác em Học để mà vui chơi, vui chơi để tiếp thu kiến thức để học tập, học – chơiđược đan xen một cách hài hòa
Để thực hiện mục tiêu trên thì việc tổ chức dạy 2 buổi/ngày ở các trườngtiểu học là một yêu cầu cần thiết Thực hiện sự chỉ đạo của ngành về việc khuyếnkhích tổ chức dạy 2 buổi ở trường tiểu học, trường Tiểu học Cao Bá Quát đã tổchức 2 buổi/ngày có bán trú từ năm học 1997 Đây là trường Tiểu học Bán trú đầutiên của huyện Trảng Bom ( trước đây là huyện Thống Nhất) Ngoài nhiệm vụchung như các trường tiểu học một buổi/ngày, nhà trường còn phải tổ chức cho họcsinh ăn, nghỉ trưa tại trường và tổ chức cho học sinh học tập buổi 2 sao cho có hiệuquả Đây là yêu cầu lớn đặt ra đối với tập thể sư phạm nhà trường Vậy làm thế nào
để nâng cao chất lượng giảng dạy ở buổi 2 của trường bán trú mà vẫn đảm bảođược phương châm của giáo dục tiểu học “Học nhẹ nhàng – tự nhiên – hứng thú –hiệu quả” ? Đó là những trăn trở của giáo viên trong mỗi giờ lên lớp và cũng làmối quan tâm hàng đầu của lãnh đạo nhà trường
Chính vì vậy, để tránh những áp lực nặng nề của việc học buổi 2 ở trường
bán trú, theo tôi, giáo viên có thể vận dụng linh hoạt một số hình thức của hoạt
động ngoài giờ lên lớp vào dạy các tiết dạy buổi 2 của mình Đó là lí do và cũng là
nhiệm vụ trọng tâm của đề tài “MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU
QUẢ VIỆC DẠY BUỔI 2 CHO HỌC SINH LỚP 3 Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC BÁN TRÚ CAO BÁ QUÁT” mà tôi lựa chọn.
II THỰC TRẠNG VIỆC GIẢNG DẠY BUỔI 2 Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC BÁN TRÚ CAO BÁ QUÁT HIỆN NAY
Trang 2- Giáo viên được điều chỉnh chương trình dạy học nên rất linh hoạt, mềmdẻo trong việc lập kế hoạch bộ môn sát với đối tượng học sinh.
- Bản thân tác giả đề tài có kinh nghiệm nhiều năm giảng dạy lớp 3
- Đa số học sinh có hoàn cảnh sống tốt, ổn định; phụ huynh học sinh quantâm đến việc học của con em mình
2 Khó khăn :
- Trường 2 buổi/ngày, giáo viên phải đi cả ngày nên rất hạn hẹp về thời gianđầu tư nghiên cứu tư liệu cho các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp
- Trình độ học sinh trong lớp không đồng đều, có em học rất giỏi nhưng có
em lại học yếu nên giáo viên rất vất vả trong công tác giảng dạy
III NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI
A Cơ sở lí luận :
Trẻ em là tương lai của đất nước, là những con người không những thôngminh hoạt bát mà còn phải có tâm hồn trong sáng, lành mạnh, một cơ thể cườngtráng Việc giáo dục HS phát triển toàn diện là xu thế tất yếu của toàn xã hội, làvấn đề chung của toàn cầu Vì vậy việc tổ chức dạy 2 buổi/ngày góp phần khôngnhỏ vào việc giáo dục phát triển toàn diện cho HS
Việc tổ chức dạy 2 buổi/ngày tạo điều kiện thuận lợi cho GV và HS có nhiều
cơ hội thể hiện được mọi vấn đề GV có nhiều cơ hội giáo dục kiến thức và rèn kĩnăng sống cho HS còn HS lại thuận lợi trong việc tiếp nhận cái hay cái đẹp, cáchành vi chuẩn mực trong cuộc sống, tăng thêm mối quan hệ gần gũi với bạn, vớithầy, rất tốt cho việc giao tiếp sau này Các em phát huy tối đa trí tuệ, trao đổi, bànbạc bộc lộ ý kiến của mình thông qua việc học nhóm Các em có nhiều thời gian tổchức các hoạt động ngoại khóa, vui chơi, giải trí, đi dã ngoại,… học hỏi đượcnhiều điều mới lạ về thế giới xung quanh Ngoài ra, việc dạy 2 buổi/ngày đã gópphần tạo nên một trào lưu học tập thật phong phú đa dạng, đáp ứng được nhu cầucủa xã hội hiện nay
B Cơ sở thực tiễn của đề tài:
Trên thực tế, hiện nay ở các thị trấn, thị xã, thành phố, nhu cầu học bán trú 2buổi/ngày là nhu cầu có thật Hàng năm, trường Cao Bá Quát đã được cha mẹ họcsinh hết sức tín nhiệm và đăng kí cho con nhập học với số lượng rất đông Chính vìthế, việc tìm kiếm giải pháp để nâng cao chất lượng buổi 2, đáp ứng được kì vọngcủa phụ huynh là điều hết sức cần thiết
Căn cứ công văn số 7632/BGD&ĐT-GDTH ngày 29/8/2005 về việc hướngdẫn dạy học 2buổi/ngày do Vụ trưởng Vụ Giáo dục Tiểu học kí; căn cứ công vănchỉ đạo hướng dẫn thực hiện dạy 2 buổi/ngày của bộ phận Tiểu học Phòng Giáodục – Đào tạo huyện Trảng Bom, nhà trường đã lập kế hoạch giảng dạy riêng chobuổi 2 phù hợp với đặc thù của trường trên tinh thần vận dụng linh hoạt, sáng tạo
sự chỉ đạo của các cấp, các ngành
Trang 3Nhìn chung, vì dạy 2 buổi/ngày nên nhà trường phải có cách thức phù hợp
để học sinh không thấy mệt mỏi, phải làm sao cho các em vừa học-vừa chơi màvẫn đạt hiệu quả cao trong việc tiếp thu và vận dụng kiến thức trong cuộc sốnghàng ngày
Ở những năm đầu, việc dạy buổi 2 của nhà trường chủ yếu thực hiện dướihình thức ôn tập kiến thức cũ Đối với môn Toán và Tiếng Việt, giáo viên ra bàitập từ dễ đến khó cho học sinh sửa vào vở Còn những môn học khác, giáo viênchủ yếu cho học sinh ngồi tại chỗ trong lớp học, trả lời những câu hỏi của GV hoặcthực hiện những yêu cầu mà giáo viên đưa ra Giáo viên chưa chú trọng vào việcphát triển năng khiếu, rèn kĩ năng sống cho học sinh Chính vì vậy học sinh chưa
có cơ hội phát triển toàn diện, chưa thật sự hứng thú và thích học, các em bị gò bótrong 4 bức tường quá lâu dẫn đến mệt mỏi, căng thẳng chỉ vì suốt ngày chỉ “ học
và học” nên hiệu quả giáo dục chưa cao
Là một giáo viên chủ nhiệm lớp 3, bản thân tôi đã cố gắng suy nghĩ, tìm tòicác biện pháp, từng bước áp dụng cho lớp của mình nhằm đưa đến kết quả tốt nhấtcho quá trình giảng dạy ở buổi 2 Tôi nhận thấy, nếu chúng ta biết vận dụng linhhoạt, sáng tạo các hình thức của hoạt động ngoài giờ lên lớp vào dạy các tiết củabuổi 2 thì hiệu quả giảng dạy sẽ tăng lên rất nhiều
Để thực hiện được điều này, giáo viên cần đầu tư công sức rất nhiều và phải
có đủ lượng thời gian cần thiết cho các hoạt động Chính vì vậy, giáo viên trướchết cần phải có một kế hoạch dạy học hết sức linh hoạt Với quỹ thời gian khôngđổi, dựa trên kế hoạch chung của nhà trường, giáo viên lên kế hoạch dạy học cụ thểtừng tuần, từng tháng cho lớp mình
Thời lượng dạy buổi 2 gồm 3 tiết/ngày x 5 ngày, có kế hoạch dạy học riêng.Dưới đây là kế hoạch dạy buổi 2 áp dụng chung cho khối 3 của toàn trường :
Trang 4Tuy nhiên, để thực hiện dạy học buổi 2 theo hướng mới, giáo viên cần điềuchỉnh kế hoạch dạy học riêng cho lớp mình ( Ta có thể tăng tiết hoặc giảm tiết tùytheo nội dung bài dạy VD: Tuần này ta có thể dạy 3 tiết Toán nhưng tuần sau chỉdạy 1 tiết hoặc tuần này ta không dạy Đạo đức để tuần sau dạy gộp 2 tiết Đạođức,… )
Việc tiếp theo, giáo viên phải phân loại học sinh theo đối tượng, có danhsách từng nhóm đối tượng để theo dõi, phải xếp chỗ ngồi theo từng nhóm Sau mỗitháng, giáo viên tổng kết đánh giá Nếu học sinh nào tiến bộ rồi thì sẽ chuyển sangnhóm khác (Tất nhiên, việc này phải làm thật khéo, chỉ giáo viên biết, tránh gâytâm lí mặc cảm, tự ti cho các em)
Giáo viên cũng cần phối kết hợp tốt với các đoàn thể trong trường để tổ chứccác tiết dạy cho hiệu quả Nhà trường cần trang bị đầy đủ cơ sở vật chất, điều kiệndạy học ( máy chiếu, các đồ dùng dạy học, kinh phí hỗ trợ phục vụ giảng dạy,…)
Tôi đã từng bước vận dụng và dạy học buổi 2 cho lớp mình theo hướng đadạng hóa hình thức dạy học, tăng cường các hoạt động nhóm, các hình thức sinhhoạt tập thể, các phương pháp trực quan… Kết quả đạt được rất khả quan, được tổ,nhóm ủng hộ và nhà trường chỉ đạo nhân rộng, từng bước áp dụng cho các lớpkhác
B Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài :
1 Định hướng chung:
Đề tài chủ yếu đi sâu vào giới thiệu 3 nhóm giải pháp cho việc nâng cao chấtlượng dạy học buổi 2 ở trường bán trú Phương châm của cả 3 nhóm là dùng hìnhthức của hoạt động ngoài giờ lên lớp để thực hiện Dạy theo quan điểm “học màchơi, chơi mà học” Tuy nhiên không phải giờ nào, bài nào giáo viên cũng tổ chứccho học sinh trò chơi học tập mà cần phải linh hoạt trong việc tổ chức thiết kế bàidạy Có thể dạy lí thuyết kết hợp với thực hành, trong đó thực hành là chủ yếu.Giáo viên cần phải chú trọng đến việc phân loại đối tượng học sinh, ra lượng bàicho phù hợp với năng lực sở trường của từng em Ngoài việc bổ sung kiến thứcToán, Tiếng Việt, giáo viên kết hợp bổ sung kiến thức về đời sống xã hội, tự nhiên
và kết hợp rèn kĩ năng sống, giáo dục đạo đức cho học sinh Kết hợp các hoạtđộng ở lớp và hoạt động chung theo kế hoạch của nhà trường
2 Nội dung và biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài :
2.1 Nhóm các giải pháp để củng cố và nâng cao kiến thức cơ bản của môn Toán và Tiếng Việt
a/ Mục tiêu của giải pháp :
Mục tiêu của nhóm này là để bổ trợ và nâng cao kiến thức cơ bản của mônToán và Tiếng Việt phù hợp với năng lực tiếp thu từng đối tượng học sinh, tạohứng thú cho học sinh khi tham gia học tập
b/ Cách thức tiến hành :
Trang 5 Giải pháp 1 : Dạy học theo đối tượng học sinh
Để giúp HS bổ sung và nâng cao về kiến thức đồng thời cũng để phát hiệnnăng khiếu của chính các em, giáo viên phải cá thể hóa học sinh trong từng tiết dạynhư chia nhóm thực hành hoạt động theo đối tượng Giỏi – Khá – TB – Yếu và điềuchỉnh kiến thức cho phù hợp với trình độ của từng nhóm
Đối với nhóm đối tượng học sinh TB – Yếu, giáo viên cần ôn lại lí thuyếtlồng ghép vào trong quá trình các em làm bài, dùng hình ảnh minh họa sát với thực
tế để các em dễ hiểu hơn Khi giao bài tập cho nhóm đối tượng này, giáo viên cầngiao lượng bài phù hợp vừa sức của các em
Đối với HS khá giỏi, đa số các em đã nắm chắc kiến thức mới trong buổihọc chính (buổi sáng) Vì thế, trong buổi 2, ngoài việc ôn lại kiến thức cơ bản củabuổi sáng, ta nên chú trọng bồi dưỡng năng lực cho các em qua các dạng bài tậpphát triển tư duy sáng tạo Đó là những bài tập không điển hình hoặc những bài tậpđiển hình “biến dạng” chứa đựng nhiều kiến thức nâng cao Điều lưu ý là khi ranhững bài tập nâng cao cho đối tượng học sinh này, giáo viên cần ra những bài tập
với nội dung khó tăng dần, có thể tham khảo những bài tập trong Sách Toán nâng
cao lớp 3, Tự luyện Violympic Toán 3, … để tránh tình trạng bài tập đưa ra là “quá
tải” với các em
Ví dụ : Bài tập củng cố kiến thức cho bài Chu vi hình chữ nhật
Ở dạng này, buổi sáng giáo viên đã dạy kiến thức trong sách giáo khoanhưng học sinh TB – Yếu thường chưa hiểu sâu vấn đề, vận dụng quy tắc chưathành thạo, thậm chí học trước quên sau nên tiết học buổi 2 là thời gian tốt nhấtcho các em củng cố lại kiến thức mà các em còn mơ hồ
Vì vậy, khi dạy buổi 2 của bài này, giáo viên thường ra bài tập tương tự nhưbài tập của tiết buổi sáng để học sinh TB – Yếu thực hành củng cố, giúp các emnắm chắc kiến thức hơn
Bài tập tương tự có dạng như:
Bài 1 Tính chu vi hình chữ nhật có :
a/ Chiều dài 12cm; chiều rộng 7cm b/ Chiều dài 32cm; chiều rộng 9cm Bài 2 Một miếng bìa hình chữ nhật có chiều dài 42cm, chiều rộng 30cm Tính chu vi miếng bìa đó.
Khi học sinh làm bài tập này, giáo viên cần yêu cầu học sinh nhắc lại quy tắcrồi vận dụng quy tắc vào làm bài Như vậy học sinh sẽ nắm vững kiến thức và vậndụng thành thạo lí thuyết vào bài làm hơn
Đối với nhóm đối tượng học sinh Khá – Giỏi, giáo viên ra các dạng bài tậpnâng cao để bồi dưỡng năng khiếu của các em, đặc biệt là hướng dẫn kĩ năng phântích, suy luận để giải quyết một bài toán
Bài tập cho HS Khá – Giỏi có dạng như:
Trang 6Bài 1 Một hình chữ nhật có chiều dài bằng 124cm, chiều rộng kém 3 lần chiều dài Tính chu vi hình chữ nhật đó.
Bài 2 Tính chiều dài hình chữ nhật, biết chu vi hình chữ nhật là 246cm và chiều rộng là 49cm.
Minh họa cho bài 2:
Bước 1: Hướng dẫn tóm tắt
Bước 2: Hướng dẫn cách phân tích đề (suy luận ngược)
Bước 3: Hướng dẫn trình bày bài giải
Muốn tính được chiều dài hình chữ nhật, trước tiên học sinh phải đi tính nửachu vi hình chữ nhật ( nửa chu vi chính là tổng của 1 lần chiều dài với 1 lần chiềurộng )
Khi dạy các bài khác của môn Toán , tôi cũng tiến hành đối với từng đốitượng tương tự như trên
Nếu như trước đây giáo viên chỉ sử dụng đơn thuần các bài tập trong sáchgiáo khoa, không đa dạng hóa và phân loại hệ thống bài tập thì tiết học chỉ có tínhchất dạy lại bài cũ, không phân loại rõ đối tượng, đặc biệt, không phát huy được tưduy sáng tạo với nhóm đối tượng học sinh Khá-Giỏi Khi áp dụng dạy học theo đốitượng học sinh, tôi nhận thấy học sinh tích cực tham gia vào tiết học, học sinh Khá
- Giỏi có cơ hội phát triển tư duy sáng tạo và kĩ năng phân tích, suy luận toán học.Còn học sinh TB-Yếu thì có nhiều thời gian luyện tập cho thành thạo với các dạngbài cơ bản, từ đó giúp các em tự tin hơn vào khả năng học toán của mình
Giải pháp 2 : Dạy lồng ghép với tổ chức trò chơi
Trong một tiết dạy buổi 2, để kích thích tinh thần ham học, tạo cho khôngkhí lớp học vui tươi, thoải mái, tránh sự mệt mỏi và nhàm chán, tôi thường sử dụngmột số trò chơi lồng ghép vào trong tiết học
* Một số trò chơi thường sử dụng trong dạy học buổi 2 của môn Toán
- Trò chơi “Tạo số” : (15 phút) ( Phụ lục 1 )
Trang 7Trò chơi này thường được áp dụng vào dạy những bài củng cố về cấu tạo số
có nhiều chữ số Mục đích của trò chơi giúp học sinh củng cố cách lập số, đọc số
và hiểu giá trị của các chữ số ở mỗi hàng
Ví dụ : Khi dạy bài Các số có bốn chữ số, giáo viên cho học sinh tiến hành
trò chơi
Cách chơi : Mỗi lượt chơi tổ chức 2 nhóm, mỗi nhóm có 4 em Lượt 1, giáoviên phát cho mỗi nhóm những thẻ ghi các chữ số từ 0 đến 9 Khi giáo viên phátlệnh “Tạo số có bốn chữ số” thì các học sinh của nhóm đó sẽ đứng theo hàng đểtạo ra một số có bốn chữ số, 1 học sinh nhóm 1 sẽ đọc số của nhóm 2 vừa tạo được
và ngược lại Lượt 2, giáo viên phát ra các thẻ ghi giá trị của các chữ số ở mỗihàng, HS tiến hành chơi như lượt thứ nhất Cứ như thế cho đến hết thời gian chơi.Sau mỗi lượt, học sinh dưới lớp nhận xét về cách ghép số, đọc số của từng nhóm
-Trò chơi “Cướp cờ” : ( 20 phút ) Trò chơi này thường được sử dụng vào
dạy những bài củng cố về nhận diện hình, xem đồng hồ, nhận diện số,… Mục đíchcủa trò chơi này là bồi dưỡng tính tích cực, khả năng phán đoán nhạy bén, linhhoạt của các em Thông qua trò chơi, giúp học sinh nắm vững hơn kiến thức đãhọc
Ví dụ : Khi dạy tiết toán buổi 2 của tuần 24 ( Ôn tập về nhận dạng các chữ
số La Mã), GV sẽ tiến hành cho học sinh chơi trò chơi này tại sân trường
Chuẩn bị : 22 lá cờ có ghi các số La Mã từ I đến XXII ; 3 chiếc xô
Tổ chức chơi : Tổ chức 2 đội chơi, mỗi đội 11 người Xô đựng cờ để ởkhoảng giữa hai đội Lần lượt mỗi đội 1 học sinh lên tham gia cướp cờ Mỗi lầnkhi giáo viên ra hiệu lệnh cướp một số nào đó thì mỗi học sinh của 2 đội sẽ lênthực hiện cướp lá cờ có ghi chữ số La Mã vừa được nêu Ví dụ giáo viên hô : “Cướp cờ số bảy”, học sinh sẽ chạy lên cướp lá cờ có viết VII Học sinh nào cướpđược cờ, đem về chỗ giơ lên cho cả lớp đọc số ghi trong lá cờ xem bạn cướp được
lá cờ có đúng theo hiệu lệnh của giáo viên hay không Nếu đúng, các em sẽ bỏ lá
cờ vào xô của hàng mình Kết thúc trò chơi, đội nào cướp được nhiều cờ là đội đóthắng
Môn Tiếng Việt : Ta cũng tiến hành theo hai giải pháp
Giải pháp 1: Dạy học theo đối tượng học sinh
Đối với học sinh TB – yếu, cũng như môn Toán, ở buổi 2, chúng ta nên chohọc sinh những bài tập nhằm củng cố và khắc sâu kiến thức ở buổi 1 Chẳng hạn,
khi dạy phân môn Tập đọc, giáo viên chỉ yêu cầu các em luyện đọc đúng lại bài và
trả lời các câu hỏi, bài tập trong sách giáo khoa mà buổi sáng các em đã được tìm
hiểu Dạy phân môn Chính tả, những bài có âm vần, dấu thanh, từ, tiếng… khó thì
buổi chiều giáo viên cho học sinh luyện viết lại các dạng âm vần, dấu thanh, từ,tiếng đó hoặc cho học sinh làm các bài tập điền vào chỗ trống đơn giản Đối với
phân môn Luyện từ và câu, ta cho các em làm các bài tập để củng cố khắc sâu
nghĩa của từ và kiểu câu đã học buổi sáng…
Trang 8Đối với học sinh Khá - Giỏi, ngoài việc khắc sâu kiến thức, thời lượng chủ yếu ta cho học sinh thực hành với các dạng bài tập nhằm phát triển tư duy logic, óc
tưởng tượng và sáng tạo Chẳng hạn, đối với phân môn Tập đọc, ngoài việc đọc
đúng, giáo viên còn yêu cầu học sinh đọc diễn cảm, đọc thể hiện được tâm trạng của nhân vật, nội dung tác phẩm cũng như ý đồ của tác giả; giúp các em nêu được nội dung ý nghĩa bài đọc cũng như đặt lại tên khác cho tác phẩm Đối với phân
môn Chính tả, ta có thể cho học sinh một bài tập mà trong đó có một số từ, tiếng,
dấu thanh viết sai, yêu cầu các em đọc, sửa lỗi và viết lại cho đúng… Đối với phân
môn Tập làm văn, ở buổi 2, ta cũng có thể cho học sinh viết lại một đoạn văn theo
đề bài yêu cầu của buổi sáng nhưng cần gợi ý để các em biết cách sử dụng các hình ảnh so sánh, nhân hóa…, biết phát huy trí tưởng tượng, sử dụng nhiều ngôn từ đẹp đẽ, trong sáng và súc tích, hấp dẫn hơn mà vẫn đáp ứng được yêu cầu đề bài…
Ví dụ : Bài tập củng cố cho các bài Ôn về từ chỉ đặc điểm; Ôn tập câu Ai,
thế nào? (Luyện từ và câu, tuần 14) đã dạy ở buổi sáng.
Buổi chiều, đối với nhóm đối tượng học sinh TB – yếu, giáo viên ra bài tập
tương tự để củng cố lại khái niệm về từ chỉ đặc điểm.
Bài tập có dạng như yêu cầu tìm từ chỉ đặc điểm của sự vật trong đoạn thơ sau :
Bông đào nho nhỏ Hoa gạo rực đỏ Cánh đào hồng tươi Bông gạo trắng tinh
Hễ thấy hoa cười Gió thổi rung rinh Đúng là Tết đến Bông bay lả tả.
Giáo viên cho học sinh nhắc lại khái niệm về từ chỉ đặc điểm, sau đó các em
tìm từ chỉ đặc điểm dưới sự dẫn dắt của giáo viên : Bông đào như thế nào ? (nho
nhỏ) Cánh đào như thế nào? (hồng tươi) Hoa gạo như thế nào? (rực đỏ) Bông gạo
như thế nào? (trắng tinh) Như vậy với giờ học buổi chiều, đối tượng học sinh
trung bình – yếu đã nắm chắc kiến thức của bài học
Đối với nhóm đối tượng học sinh Khá – Giỏi, các em đã nắm chắc khái niệm
ở buổi sáng, giáo viên ra các bài tập nâng cao hơn để kích thích sự sáng tạo của các em
Bài tập có dạng như :
Tìm các từ chỉ đặc điểm thích hợp điền vào ô trống :
Em bé ……….
Bệnh nhân ………
Con cáo ………
Con rùa ………
Hoa huệ ………
Với đề bài như trên, học sinh có thể tìm nhiều từ chỉ đặc điểm cho một sự
vật (Em bé: xinh đẹp, mũm mĩm, dễ thương, kháu khỉnh,… ) Như vậy, bài tập trên
Trang 9sẽ giúp cho học sinh mở rộng được vốn từ, làm cho vốn từ của các em ngày càngphong phú hơn.
Giải pháp 2 : Dạy lồng ghép với tổ chức trò chơi
* Một số trò chơi thường sử dụng trong dạy học buổi 2 của môn Tiếng Việt :
-Trò chơi “Truyền điện”( 5-7 phút) : Trò chơi này thường dùng để ôn tậpcác bài học thuộc lòng Mục đích của trò chơi này nhằm rèn luyện trí nhớ, tácphong nhanh nhẹn, linh hoạt
Cách chơi : Sau phần hướng dẫn và lệnh của giáo viên, học sinh thứ nhấtđọc thuộc lòng một khổ thơ ( vài câu, một đoạn,…), chỉ định học sinh 2 đọc nốitiếp, sau khi học sinh này đọc đúng vài câu hoặc một đoạn tiếp theo thì được quyền
chỉ định học sinh 3 đọc… Cứ như thế cho đến hết thời gian chơi Lưu ý: Nếu học
sinh được chỉ định mà không đọc được thì em chỉ định hồi nãy được quyền chỉ định bạn khác đọc.
Khi vận dụng hai cách trên vào dạy học, tôi thấy học sinh đã tỏ ra hứng thúhọc hơn vì các em đã được “Học mà chơi, chơi mà học”, được tiếp cận với nhữngnội dung bài học mới phù hợp với trình độ năng lực của mình, chất lượng học sinh
đã tăng lên rõ rệt
2.2 Nhóm giải pháp để nâng cao kiến thức về Tự nhiên và xã hội.
a/ Mục tiêu của giải pháp :
Mục đích của nhóm giải pháp này là giúp học sinh củng cố và nâng cao kiếnthức về đời sống xã hội, tự nhiên, về thế giới xung quanh ta
b/ Cách thức tiến hành : Ta có thể tiến hành theo 3 giải pháp
Giải pháp 1 : Ta áp dụng hình thức cho học sinh xem phim
Đối với những bài ôn tập về chủ đề Động vật; Tôm, cua; Cá…, với hình
thức xem phim, học sinh sẽ hiểu rõ thêm từng loài về tên gọi, hình dạng, kíchthước, cấu tạo, đặc điểm từng bộ phận của chúng Ngoài ra các em còn hiểu biếtthêm về đời sống, môi trường sống, thức ăn của từng loài động vật mà các em chưatừng được biết Từ đó các em có kĩ năng chăm sóc và bảo vệ các loài động vật
Ví dụ : Khi dạy ôn tập bài Động vật, giáo viên có thể áp dụng hình thức trên
Bước 3: Kết thúc xem phim, GV cho HS hệ thống lại kiến thức vừa học
bằng cách trả lời các câu hỏi như: Các em vừa được xem những con vật nào ?
Chúng có đặc điểm gì giống nhau và khác nhau ? Những con nào ăn cỏ, những
Trang 10con vật nào ăn thịt ?, … Giáo viên nêu thêm những câu hỏi để học sinh nói về ích
lợi của động vật, cách chăm sóc và bảo vệ những loài động vật, nhất là những loàivật có nguy cơ bị tuyệt chủng Cuối cùng, giáo viên kết luận, giáo dục bảo vệ môitrường
Giải pháp 2 : Hình thức quan sát thực nghiệm
Đối với những bài ôn tập về chủ đề Thực vật, Bầu trời và mặt đất, giáo
viên tổ chức cho các em học tập ngoài vườn trường để các em tự khám phá các loạicây trong vườn Hoặc giáo viên tổ chức cho học sinh ra sân trường để quan sát mặttrời, bầu trời ban ngày (tránh lúc nắng to),… Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, các
em sẽ tự tìm hiểu để nhận biết được tên, hình dạng, kích thước, cấu tạo bộ phận(rễ, thân, lá, hoa, quả ) của từng loại cây, cây thân cứng, cây thân mềm, cây sốngtrên cạn, cây sống dưới nước, tác dụng của mỗi loại cây … Các em còn biết thêmđược bầu trời ban ngày như thế nào, tác dụng của nắng, …
Với hình thức học tập này, học sinh đã được tận mắt, tận tay khám phá, tựchiếm lĩnh những điều mới lạ để hiểu biết hơn về thế giới xung quanh nên tiết học
đã sinh động hơn, học sinh học tập hứng thú hơn
Giải pháp 3 : Tổ chức các trò chơi học tập
Để kiểm tra kiến thức về đời sống tự nhiên của học sinh đồng thời tạo thêm
sự sinh động, hứng thú học tập, giáo viên có thể áp dụng các trò chơi học tập vàotất cả các tiết dạy trong môn này Các trò chơi thường hay sử dụng khi dạy mônnày là : Hát bài hát có tên con vật ( tên loài cây, loài hoa, loại quả,… ), Đố bạn con
gì ?, Bắt chước tiếng con vật, …
Ví dụ 1 : Trò chơi “Hát bài hát có tên con vật” trong tiết ôn tập về chủ đề Động vật ( 20 phút )
Cách chơi: GV chia HS thành 3 đội chơi, 3 đội rút thăm xem đội nào háttrước Mỗi đội phải hát được một đoạn (trong một bài hát) có nêu tên con vật nào
đó Đội 1 hát xong chỉ định đội 2 hát, đội 2 hát xong chỉ định đội 3,… trò chơi cứthế diễn ra Nếu sau một phút mà đội nào không hát được một đoạn có nêu tên convật thì đội đó sẽ thua Nếu sau một thời gian quy định mà ba đội không tìm ra đượcđội thắng cuộc thì ba đội sẽ hòa
Ví dụ 2 : Trò chơi “Chung sức” : Trò chơi này củng cố được tất cả các mảng
kiến thức đã học
Cách chơi : Giáo viên tổ chức cho học sinh chơi nhiều lượt Mỗi lượt 2 họcsinh đứng đấu lưng vào nhau, 1 em nhìn lên bảng, 1 em quay mặt xuống lớp học,tất cả học sinh dưới lớp làm giám giảo Phía trên bảng là các biểu tượng chứa têncác sự vật hiện tượng Từng tên sự vật hiện được lật ra, học sinh quay mặt phíabảng có nhiệm vụ gợi ý, hay miêu tả thế nào đó để học sinh quay mặt xuống dướinói tên được sự vật hiện tượng ấy Nếu nói đúng giám khảo thưởng tràng pháo tay,nếu sai thì phải nhảy lò cò xuống chỗ ngồi Cứ như vậy cho đến hết thời gian chơi
Trang 11Trước đây, khi dạy môn này ở buổi 2, giáo viên chỉ cho học sinh ôn lại kiếnthức của buổi chính bằng hình thức hỏi - đáp những câu hỏi nằm trong phạm visách giáo khoa hoặc cho học sinh làm bài tập trong vở bài tập Với cách dạy trên,học sinh học tập khá mệt mỏi, hiệu quả giáo dục chưa cao Với những hình thức tổchức dạy học mới này, học sinh tham gia vào hoạt động rất hào hứng, tích cực.Chính vì vậy, sự hiểu biết về đời sống của học sinh ngày một phát triển.
2.3 Nhóm giải pháp để hình thành kĩ năng sống
Kĩ năng sống là những kĩ năng tâm lí - xã hội cơ bản giúp cá nhân tồn tại vàthích ứng với cuộc sống, giúp cá nhân vững vàng trước cuộc sống có nhiều tháchthức nhưng cũng nhiều cơ hội trong thực tại Kĩ năng sống đơn giản là tất cả điềucần thiết học sinh phải biết để có khả năng thích ứng với những thay đổi diễn rahàng ngày trong cuộc sống
Ở học sinh tiểu học, kĩ năng sống của các em còn đơn giản Đó là các kĩnăng giao tiếp bằng ngôn ngữ, kĩ năng giao tiếp không lời, kĩ năng thuyết trình vànói được những câu đơn giản trước đám đông, kĩ năng từ chối, kĩ năng hợp tác, kĩnăng tổ chức và làm việc theo nhóm, kĩ năng chăm sóc bản thân, kĩ năng tự phụcvụ…
a/ Mục tiêu của giải pháp :
Dạy buổi 2, ngoài việc ôn tập củng cố và nâng cao kiến thức về Toán, TiếngViệt, đời sống xã hội tự nhiên thì việc rèn kĩ năng sống cho các em cũng hết sứcquan trọng Đây là vấn đề mà hiện nay xã hội đang quan tâm Bởi nhẽ phần lớnhọc sinh hiện nay thường phụ thuộc vào sự chăm sóc của cha mẹ nên rất nghèo kĩnăng sống, không biết áp dụng kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống một cáchlinh hoạt.Các em có thể rất giỏi về sử dụng các thiết bị điện tử… nhưng vẫn chưabiết quét nhà, chưa biết nấu nước, chưa biết cảnh giác và tự bảo vệ mình khi gặp kẻxấu, chưa mạnh dạn trước đám đông,… Chính vì vậy giáo dục cho học sinh kĩnăng sống là một nhiệm vụ hết sức quan trọng đối với giáo viên
Bên cạnh việc thực hiện trong quá trình giảng dạy ở buổi 1, có nhiều giảipháp để rèn kĩ năng sống cho học sinh trong buổi 2 như: rèn kĩ năng sống thôngqua các tiết ôn tập của môn học; rèn kĩ năng sống thông qua tổ chức các tiết sinhhoạt tập thể và trong các buổi hoạt động ngoài giờ lên lớp, …
b/ Cách thức tiến hành : Ta có thể tiến hành theo hai giải pháp
Giải pháp 1 : Rèn kĩ năng sống thông qua việc lồng ghép vào trong các
bài ôn tập trên lớp.
- Phối hợp với ôn tập kiến thức trong các tiết học ở buổi 2, dựa vào nội dungbài dạy giáo viên có thể tổ chức các hình thức hoạt động như: sắm vai xử lí tìnhhuống, phân vai dựng hoạt cảnh, bày tỏ thái độ, xử lí những tình huống toán họctrong thực tế,… để từ đó hình thành cho các em một hay nhiều kĩ năng nào đó, gópphần hoàn thiện nhân cách cũng như giúp cho học sinh có thêm những kinhnghiệm trong cuộc sống
Trang 12* Đối với môn Tiếng Việt : Thông qua các bài Tập đọc giáo dục cho các em hoàn thiện nhân cách đạo đức, thông qua môn Tập làm văn và Luyện từ và câu,
giáo dục cho các em kĩ năng giao tiếp, ứng xử qua từng lời ăn tiếng nói…
Ví dụ : Khi dạy bài tập làm văn kể chuyện ( dạng văn nói ), giáo viên thường
tổ chức cho các em kể theo nhóm với hình thức lần lượt từng em kể, các em kháclắng nghe bổ sung ý kiến cho bạn, sau đó vài học sinh lên kể trước lớp Với hìnhthức trên, ngoài việc giúp các em nâng cao hiệu quả học tập, giáo viên còn rèn cho
các em kĩ năng làm việc hợp tác, kĩ năng giao tiếp mạnh dạn, tự tin.
* Đối với môn Toán : chủ yếu giáo dục cho học sinh kĩ năng sống khoa học;
biết tiết kiệm, biết quý trọng thời giờ; kĩ năng giao tiếp, ứng xử; kĩ năng tính toánphù hợp, có khả năng tư duy logic, biết vận dụng đo lường vào thực tế, …Để hìnhthành kĩ năng này, giáo viên có thể tổ chức trò chơi cho học sinh ngay trong từngtiết học hoặc thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp
Ví dụ : Khi dạy bài Tiền Việt Nam, giáo viên có thể tổ chức trò chơi “Em đi
chợ” ( Phụ lục 3 )
Cách tiến hành :
Bước 1 : GV chia lớp thành 3 nhóm, mỗi nhóm có một bạn làm ban giámkhảo Giáo viên phát cho mỗi nhóm một số đồ vật cùng với những đồ vật mà giáoviên đã dặn học sinh chuẩn bị mang theo, một số loại tiền có mệnh giá trong phạm
vi đã và đang học, một chiếc bàn để bày hàng bán Mỗi nhóm sẽ bày bán nhữnggian hàng khác nhau : nhóm bán đồ dùng học tập, bình hoa,… ; nhóm bán các loạibánh kẹo, trái cây; nhóm bán các loại đồ chơi…những mặt hàng này đều có niêmyết giá
Bước 2 : Học sinh tham gia trò chơi, đóng vai người bán và người mua.Giáo viên đi theo dõi các em chơi để cuối cùng có lời nhận xét chung
Bước 3 : Giáo viên tập trung lớp, ban giám khảo đánh giá quá trình mua báncủa các bạn Giáo viên nhận xét về cuộc chơi của các em Từ đó giáo dục cho các
em khi mua hàng phải chọn những thứ thật cần thiết mới mua, tránh lãng phí tiền,biết mua những mặt hàng còn hạn sử dụng, … Người mua hàng và người bán hàngphải tính toán, kiểm tiền cẩn thận Đặc biệt, giáo viên cần giáo dục các em cáchgiao tiếp giữa người bán hàng với người mua hàng (xưng hô phải lịch sự, nói năngnhỏ nhẹ, thân thiện, gây cảm tình tốt giữa người mua và người bán)
Thông qua trò chơi này, ngoài việc củng cố kiến thức về tiền Việt Nam, giáo
viên còn rèn cho các em kĩ năng tính toán trong thực tiễn cuộc sống, biết chi tiêu
khoa học để các em vận dụng vào đời sống hàng ngày của mình Hơn nữa thông
qua trò chơi còn rèn cho các em kĩ năng giao tiếp trong cuộc sống.
* Đối với môn Tự nhiên và Xã hội :
Ở môn học này, cần giáo dục cho học sinh kĩ năng tự chăm sóc sức khỏe bảnthân, ứng xử hợp lí trong đời sống để phòng chống một số bệnh tật và tai nạn ; biết
