MÀNG BÀO TƯƠNG VÀ PROTEIN CHỨC NĂNG VỀ PHƯƠNG DIỆN DƯỢC LÝ

Trình bày tầm quan trọng chung của MBT & các loại protein chức năng về phương diện Dược lý 2.. Trình bày tổng quát các chức năng quan trọng của protein chức năng trong Dược lý... Protein

ThS BS Phạm Phương Phi

BM Dược lý – Khoa Y – ĐHYD Tp.HCM

Thầy Phùng Trung Hùng

Nguyên Chủ nhiệm Bộ môn

năng về phương diện Dược lý

Đối tượng: Sinh viên Y3, YHCT3, YDP3, YLT2,

YTN-TNB 3

Số tiết : 02

Mục tiêu học tập

Sau khi học xong, sinh viên có thể:

1 Trình bày tầm quan trọng chung của MBT & các loại

protein chức năng về phương diện Dược lý

2 Mô tả cấu trúc & thuộc tính cơ bản của MBT

3 Liệt kê các chức năng chính của MBT trong Dược lý

4 Liệt kê các protein chức năng chính trong & ngoài tế

bào

5 Trình bày tổng quát các chức năng quan trọng của

protein chức năng trong Dược lý

Mô hình tổng quát Dược lý học

ThS BS Phạm Phương Phi

BM Dược lý – Khoa Y –ĐHYD Tp.HCM

5

MÀNG BÀO TƯƠNG

Mô hình phân tử màng bào tương

19-Mar-15

ThS BS Phạm Phương Phi

BM Dược lý – Khoa Y –ĐHYD Tp.HCM

9

Mô hình đơn giản

Chức năng chung của các thành phần

1 Tạo cấu trúc màng bào tương

2 Nâng đỡ các thành phần nội bào khác

3 Tạo chức năng phong phú của màng

1 Phospholipid: phân cực, lưỡng ái tính

2 Cholesterol: lưỡng ái tính

3 Glycolipid = Lipid + Carbohydrate

ThS BSCK1 Phạm Phương Phi

BM Dược lý – Khoa Y –ĐHYD Tp.HCM

15

 Giao tiếp giữa các tế bào

 Yếu tố tạo nhóm máu

 Thụ thể cho một số loại độc

tố như uốn ván, tả

Protein màng

 Là thành phần cấu trúc quan trọng sau lipid

 Đảm nhận hầu hết chức năng quan trọng của màng:

 Vận chuyển, trao đổi chất

 Thụ thể tiếp nhận các chất tín hiệu nội & ngoại sinh

 Hoạt tính men, chỉ dấu nhận dạng tế bào,…

ThS BSCK1 Phạm Phương Phi

BM Dược lý – Khoa Y –ĐHYD Tp.HCM

19

Carbohydrates màng

 Thành phần thứ ba, thứ yếu về

cả số lượng lẫn chức năng

màng

 Tất cả quay ra ngoại bào:

 > 90% liên kết với protein

(glycoproteins)

 < 10% liên kết với lipid

(glycolipids)  nhóm máu ABO

ThS BS Phạm Phương Phi

BM Dược lý – Khoa Y –ĐHYD Tp.HCM

21

Đặc điểm cấu trúc & ý nghĩa

Chức năng màng bào tương về

phương diện dược lý

2 Tương tác & đáp ứng với thuốc

3 Góp phần trong các cơ chế đề kháng thuốc

PROTEIN CHỨC NĂNG

ThS BSCK1 Phạm Phương Phi

BM Dược lý – Khoa Y –ĐHYD Tp.HCM

27

Albumin: phân tử chuyên chở trong huyết tương

 Protein nhỏ nhất & mật độ cao

nhất/ huyết tương

 Ở pH sinh lý: tích nhiều điện

tích âm

 Chức năng:

 Tạo & duy trì áp lực thẩm thấu

 Phân tử chuyên chở chính của

nhiều phần tử không tan, gồm

cả thuốc

ThS BSCK1 Phạm Phương Phi

BM Dược lý – Khoa Y –ĐHYD Tp.HCM

29

Thuốc gắn kết với protein

 Tham gia quá trình chuyển hóa,

tăng trưởng và phát triển

Men sinh học: Ví dụ minh họa

Protein với vai trò đích tác động

Protein điều hòa

 Là loại thụ thể được nghiên cứu và hiểu biết

nhiều nhất

 Hai thuộc tính quan trọng: tính chọn lọc và tính

khả biến

Protein điều hòa

Protein G (GTP-dependent regulatory protein)

 Protein truyền tín hiệu nội bào (chất tín hiệu nội sinh)

 Khả năng liên kết với phân tử năng lượng Guanosine

Triphosphate (GTP)  tên gọi

 Hoạt tính men GTPase: thủy phân GTP thành GDP

 Cấu tạo từ 3 tiểu đơn vị: 1  và một cặp đơn vị βγ

Kênh vận chuyển nước (Aquaporin)

thấu của tế bào

 Mật độ rất cao trong TB não,

thận, mắt.

 Protein màng: loại xuyên màng, neo đậu trên lipid,

ngoại vi màng  Chức năng: kênh ion, vận chuyển, thụ thể màng, cấu thành khung xương tế bào

Tóm tắt

 Protien chức năng: ngoại bào, trên màng bào tương

& nội bào  tham gia tất cả các giai đoạn tương tác

giữa thuốc và cơ thể

 Albumin: protein ngoại bào, đảm nhận chức năng

chuyên chở các phần tử kị nước trong huyết tương

 Men sinh học: một protein có cấu trúc đặc biệt, gồm vị trí tác động & vị trí điều hòa  xúc tác các phản ứng

sinh hóa học

kênh nước, protein vận chuyển, phân tử kết dính, …

 Protein điều hòa (thụ thể): tính chọn lọc, tính khả

biến là 2 thuộc tính quan trọng  đáp ứng sinh lý &

dược lý theo mong đợi.

Tài liệu tham khảo

1 Bài giảng “Protein tế bào” năm 2014 – Thầy Phùng

Trung Hùng (Nguyên Chủ nhiệm BM Dược lý)

2 Junqueira’s Basic Histology Text & Atlas 13 th 2014

McGraw-Hill

3 Lippincott’s Illustrated Reviews-Molecular Biology

2010

4 Lippincott’s Illustrated Reviews-Biochemistry 5th 2011

5 Principles of anatomy & physiology 14 th 2014 Wiley

Cảm ơn sự quan tâm theo dõi!

PHỤ LỤC

MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN

 Khi cho vào cơ thể sống  thay đổi cấu trúc và/hoặc

chức năng của cơ thể đó

dưỡng chất thiết yếu

 Được dùng như một phương tiện để tăng cường sức khỏe, dự phòng, chẩn đoán, điều trị một bệnh lý nào đó

Khái niệm Dược lý?

 Dược lý = Pharmacology, là khoa học về thuốc :

 Nguồn gốc, bản chất, đặc tính

 Sự tương tác giữa thuốc & cơ thể sống

 Các hiệu ứng tạo ra trên cơ thể sống

Khái niệm Dược lý y khoa?

19-Mar-15

ThS BSCK1 Phạm Phương Phi

BM Dược lý – Khoa Y –ĐHYD Tp.HCM

49

 Dược lý y khoa = Medical pharmacology : Dược

lý ứng dụng trên đối tượng con người

Tại sao cần học Dược lý?

 Thuốc là một công cụ, một phương tiện 

hướng tới sức khỏe & bệnh tật

 Để sử dụng hiệu quả, cần được trang bị: