Sự giúp đỡ của việt nam đối với cuộc kháng chiến của nhân dân lào

-v à hành dgng cy... Nhimg do chruân... K iệp ưóc Bũa - Pháp dã cho phép Phấp vào Bông JUong dế th ay ouân Tàu Tưởng.

3 PỈŨN’ I : iiỏ £ à u

-I - ĩ ĨÍGHĨA VẰ PHAií V-I NGELSĩ CTÍU cửa b ề ĩ l l

T rong quá t r ì n h c h iế n dấu dầy g ia n k h ổ , hy s i n h c ủ a dân bào dê g ià n h dộc l â p dân t ậ c , n h â n d ân V iệ t Nam lu ô n ] dành cho nhârì dân bào một s u g iú p d5 h ế t sd c to l ổ n , dầy 1

n g h ĩa v ó i t i n h th ầ n khảng k h á i» vô t ư , t r o n g s á n g I)5ng cl

Ru Hắc Phum Xa v ẩn dã n ổ i : ' ' nếu như không crf sự g ij

của s ả n g Lao dông V iệ t Nam, nhân dân T i ệ t Nam, k h ô n g cổ s \

s in h x ao n g máu c ủ a quân d ộ i n h â n dân V i ệ t lĩam, t h ì dâu dttỉ

l ố i cổ dứng d i chang nữa cũng không th ế g i anh dược th ắ n g ]

to l ổ n như ngày nay ' (5)» Sự g iú p đõ, c h i v iê n c ủ a Bí

nh ân dân v à quân d ô i V iệ t Nam l à môt t r o n g những n h â n tố с bản dua cách mang Lào d i dến thắng l ợ i tr o n g cuôc kháng cl chống K.I th ù n g o a i xâm v à g iũ vQng n ền đgc l â p cho dân tqc

ŨUQC c h iế n tr a n h cách mang Ĩĩ Lào do ĩ)ảng cộng sản l í

d ao , t i ế n hầnh t r ê n a ô t khu vực c h iẽ n lư ợ c quan tr o n g của dâu t r a n h gay g ấ t , q u y ết l i ê t g iữ a các th ế lự c cách mang 1 phẫn c á c h a a n g quốc t ế líuổn g ià n h th ấ n g l ợ i t r o n g cu ô c с]

t r a n h , n h ấ t t h i ế t p h ả i đánh b e l lự c lư ọ n g phan các l? mang ì

bao lự c cách mang, v ì vây dấu tr a n h vũ t r a n g lu ô n lu ô n l à

th ứ c àấu t r a n h cơ Dẩn tro n g mQi th ĩri kỳ p h á t t r i ề n củă СЩ

c h iế n t r a n h c á c h m ang Lằ mQt nư-^c phong t r à o c á c h mang p]

t r i s n châm h o n , aân số í t , cho n ên c á c h mang Lào muốn th~Cb

d ịc h ichông t h ễ c h ỉ dưa vào sứ c manh c ủ a d ân t ộ c , mà c ầ n pl

dựa vào Viêi; Каш n ố i r i ê n g v à 7 i | t Nam - Cam pu c h ia n ổ i << cùng c á c nuớc a n h em k h ác 7 m5i cổ k h ả n an g g ià n h th ấ n g lợ :

nguợc l a i » sự l ổ n manh của cách m«ng Lào sẽ tao thêm sức í

7 Ì v â y , g iú p cẩoh meng bào không c h ỉ l à n g h ĩ a vu

t ể mà cồn l à t r á c h nhã- êm dân tộ c của nhân dân V iệ t Nam 1

g i£ p d&, c h i v i ệ n củ a V i ệ t Iiam cho Lào t r o n g th ĩ r i kỳ kháni

c h iế n chống Pháp» chủ yếu l à về m ặt quân s\í, tr o n g d<5 'oao dưòng l ố i , t u t r o n g chiiến lu ợ c , c h iế n t h u â t , tổ ch ác 1'JC i

phưong thứ c t i ế n hành c h iế n t r a n h , v v nhâm g iú p Lào XI

4

-áựn.g th ự c lự c oách mang, t i ễ n hành c h iễ n t r a n h g i ả i 'Ohđng dâ

tQ o Do v â y , lu â n án c h ỉ chní trg n g ãề câp dễn quá t r i n h g iú p

đ&, c h i v iê n về mặt quân sự của T iệ t Ham d ố i V&L cuộc khổng

c h iế n của nhân dân Lào !Puy n h iê n , về môt mức dQ nằB d ổ , l u i

á n cũng n ê u l ê n một phần sụ g iú p d& củ a V iệ t Nam cho c á c h ma

Lào v ề m ặt xây dựng Bang, về xâ y dựng c h ín h quyền c ác h mang.

TÙ k h i cách mang Lào cồn trứ n g n u 6 c , dến k h i đã cố khả

n ấn g t u minh dần gẩnh v á c , l i n h dao CUQC khắng c h iể u cứu nưđ"

g ià n h dộo l â p dân tô c , tĩt th á n g lg á nh<? cho dển th ấ n g l ọ á ngí

n í t r a cũng dựa t r ẽ n cơ sơ sự giiíp đã' c h i v i | n dđ một cách khách quan, mà không làiu ảnh hưởng dến n h â n tố chủ q u a n , n h â

tố có t í n h q u y ế t địn h của cách mang L ào

Đã dành, nhân-.tố chủ quan l à nhân t ố q u y ết đ ịn h su phấ

t r i ề n củ a sự v â t , nhưng nhân tố khách quan, ĩr vào nhãng t h b i diếm n h á t d ịn h , nhũng d iề u k iê n n h ấ t d ịn h cũng cố t ấ c ,dTsng

q u y ế t d ịn h c h iề u hướng p h át t r i ế n của ã í v â t Theo cách n h ìn

n h ầ c dó, sự g iú p dử của V iê t Kam dố i v 5 i c ác h iHang Lào tro n g

th ỉr i kỳ kháng c h iế n chống thực õân Pháp l à n h a v â y lĩố i theo

c ác h k h á c , -thì su giúp dỡ của Chính phủ, quân ŨQÌ v à nhân â â

V iệ t iía a tr o n g th& i kỳ dầu cuộc kháng c h iễ n chống tÈLiíc dân p

cố t á c dộne quan trQ ng dén c h iề u huổng p h á t t r i ê n của phong

t r à o c ác h mang của nhân dân Lào tro n g CUQC dấu t r a n h nhâm g i dôc l â p cho dân TỘC, dân chủ và banh p h d c

'1’liông qua su 'Kiện l ị í i h sử cu th ế tr o n g quá t r i n h giú p

c ủ a C hính p h ủ , quân d â i v à nhân dân V iệ t Ham» lu â n án cùng c mong muốn gốp mQt phần nhỏ bỂ vào v iệ c tìm h iể u d ô i n é t về ni q-uan h i doàn k l t c h iế n d ẫu , t i n h hữu n g h i dặc b i ệ t Lào - Việ

V iệ t - là o dược x u ấ t p a á t từ một t ì n h h ìn h th v c t ế l à cố chu m<3t kễ th ù , chung mQt vân mệnh dân t ộ c Sự gấn bổ g iữ a là o -

V iệ t dược b ắ t dầu từ mối h iể m hoa c ủ a 2 dân tộ c v à 'Không tb

tá c h r ồ i n h a u tr o n g quá t r ì n h t i ê n hành c ác h mang TÙ gđc dô)

5

-l ị c h s ủ d(5, -lu â n án mong muốn gốp phần ciỉng cố mối quan hê - doằn K et c h iế n dẫu Lảo - Y iê t ngày cẫng bền c h ặ t , càng p h á t

t r i ế n hon tr o n g g i a i doan m ái của công cuôc xây dung v à bẳo V

tổ quốc của 2 n ư d c , 2 dân t g c

Chủ n g h ĩa đế quốc và bon phản dông quo с t ễ ngày n ay r a sức dùng mọi th ủ do an thâm dộc, ~tírih T i đê hồng p há mối đoàn

k e t g iS a 3 nưức Pông Dưong n ổ i ebung-và LầOv- V iệ t n ố i r i ê n g , hàng l ô i kéo cấc nư5c d i ch ệch con đuồng.mà nhân d ân 'm õ i nu6o

dâ chQn chõ l ị c h s u p h ấ t t r i ề n của dân -tQ c minh., v ì v â y , v l i e chon đề t à i n ày nhâm neu lê n s u g iú p đ& vô tu * tr o n g s á n g , t ỉ cảm anh em gấn b ế , cũng nhu t r á c h à h i ậm » n ặn g n ề củ a nhân- àârt

V iệ t Kam d ố i v ó i nhân dân Lào* tr o n g dó, l à S1Í fay s in h dầy t í anh hùng, dũng cảm» x ả th ân v i cách mang I<ào củ a những ng u ỉri cộng s a n , c ác cán bô » c h iế n s ĩ t ì n h nguyên quân T i i t Kam dã с

v 5 i nhũng ngưò-i công sản và những n g u ô i y êu nưâc L ào, tù n g bu

dua cuíic kháng c h iến của dân tộ c xào d i l ê n những đ ỉn h cao c i tháng l ợ i tro n g CU9C dấu tr a n h g i a i phóng dân t ô с và cũng nhằ

dề cho mQi ngưĩri th ấ y dược râ n g ’ 'T rê n th ế g i đ i n à y , h a i anh chúng t a c h ỉ có mổt không h a i tr o n g l ị c h sử cách mang th ế g iđ

G hỉ cổ n g ư ờ i cộng sản V iệ t Ham g iú p nguìri Lào m<5i như t h ế , ch

cố nhân dân V i ệ t ham giú p nhân dân bào m<5i như v â y ' ' ( 5 ) lỉêu

b £ t duợc d iề u đố cũng l à nhâm dề cho các th ể hệ h iê n t à i , mai

sa u của 2 dân tộ c Lào - V iệ t th ấ y v à h iế u dược rà n g : c ẫ tro n CUQC c h i In áẫu cũng nhu tro n g xây dựng đ ấ t n ư ớ c, 2 dân tô с bà

Vi i t lu ô n lu ô n l à anil em, t ì n h đoàn k ế t L ào - V iệ t l à không

th e tá c h r ò i nhau ãược, l i ê n minh đoàn k ế t c h iế n dấu bào - Vi Каш cổ x ín h quy l u â t của sv p h á t t r i ể n của môi nuđc dễ tù

dố cùng nhau, g ìn g i ũ , t h ắ t c h ặ t hữn nữa mối quan hệ doàn k ế t bào - V ii t ngày càng tr o n g s á n g , p h á t t r i ề n t ố t dẹp hon, sâ u honf lẫm cho t i n h doàn k ế t hữu n g h i Lào - V iệ t ' * s â u hon nuổ

Hững Hà.’ cửu L o n g '' :■ ' ’ sáng hon tr a n g rầm , n g á t thom hon n t

d ó aih o a n à “ them n h ấ t ' '

I I - LI CH s ủ ìl&KLẺK CỨU VẮN 3%

ô Lào chua cổ công t r i n h nào n g h iê n cứu về vấn dề n à y

Y i i t Kam» các nhà n g h iê n cứa cũng c h ỉ mái tim h íễ u , n g h iề n ci!

về mảng l i ê n minh doàn k ế t chiến dấu, moi quan h i g iũ a cắc dã

tộ c b t r ê n bán dảo Bông Dưong, nhung g i a i đoan kháng c h iế n

chống th ự c dân Phấp cũng chiza cố duợc những công t r ì n h n g h iê n

cứu dầy đủ về công tắ c g iúp Iiào của V i i t Kam cổ th ề diem qua

một số t à i l i ệ u như í Bắo cáo tổ n g hợp t i n h h ìn h c h i v i i n lự c

lư ọ n g cho cách mang Lào tỉt th á n g 8/1945 dến th án g 1 2 /1 9 7 5 ;

l ị c h b iê n n iê n một số sự k i ê n 'v ề CUQC c h iế n t r anh cách mang Lào v ầ sự giiíp d5 của ĩ>ảng công s ả n V i i t Nam về m ặt' quân s\ỉ t näm 1945 đến 1975 ( của Viên l ị c h sử qụân s u v i ệ t Nam nám 198 hay 3C nám Dang câng sẫn V i i t Kam th ự c h iê n n g h ĩa vụ quốc t ễ vc5i cách mang Lào về auân Bự 1945 - 1975 (Hoc v iê n quân s « o a

c ẩ p , n£.m 19 75 )» v v 2đ l à nhũng t à i l i i u r báo c á o , tô n g kể don tn u ầ n và chua dưỹc công bố v à l à những t ấ i l i e ú dùng dể

n g h iê n cứu tham th ả o , hay m<5t số cổng t r ì n h như cuốn 1 ' Quân khu 4 - L ịc h sử kháng chiến chống th ụ c dân Pháp xâm ltỉQ-c (194 1954) ' ' - líkà x u ẫ t bản QDỈỈD 1990 hoặ-c lu â n án phíí t i l n s ĩ sử hoe của Ngô ĩíín g T r i về ' ' Hâu phưong Thanh Nghi T ĩn h tr o n g kháng c h iế n chống J?háp lyẠé - 1954” » 1989 lư a t a i phồng tư

l i ê u k.hoa l ị c h sử , Trưòng d a i h(jc Tổng hợp v à l ị c h sử các sư

doàn ỉO ị, sư doàn 325» 500 của nhà x u ấ t bản QBHD cũng cổ

dề câp dến môt số s« K iên về su g iú p d& của V iê t Nam d ố i v ớ i

cách mang L ào

vẫn dề sống còn của 3 dân tQc Dông Dưong p h ả i cùng nhpn

đoàn k ế t , l i ê n minh c h iế n dấu bảo v i và xâ y dựng d ấ t n u d c , mộ'

vấn dề có t í n h ọ ụ i l u â t tồ n t a i và p h á t t r i ế n của 3 dân tô c

t r ê n báo dảo ĩ-ông Dưong dã dược khẩng d in h tro n g cuốn ' 1 L iêtt

minh doàn k ế t c h iế n àấu V iệ t Kam - Lào - Cam pu c n i a EZB s «

t h â t H IS83 " của ĩ/ai tư cng Hoàng Vãn T h á i ; ' 1 Llôt số vẩn

dề l i ê n minh 3 n ư íc Bông Duong1' EL VEUJi 1966 củ a Pham Nguyên Long hoặc các b à i v i ế t của các n hà n g h iê n cứu dăng

tr o n g cắc ta p c h í Nghiên cứa l ị a h s u , ta p ch í công sản

úác h c: g iẩ phuong Tây cũng cọ những công t r i n h n g h iê n cứu về mối quan hê g iữ a 2 nu5c Lào - V iệ t Nam như 2 t á c g iẫ

L a n g e r v à Z a s l o f f v 5 i cuốn ' ' B^c V iệ t L'am v à Pa t h é t l à o ' •

( lí o r th V ietnam and th e P a t h é t Lao) đo tru ỉm g d a i hoc Bav&i

x u ấ t bản 1970 (chưa d ịc h ) Cuốn sách dược v i ế t r a t r ê n co sở dựa vào nhũng l ĩ r i k h a i của các t ù b in h Lào Việ-t a à d ic h Dất dược hoặc Qầ u hàng, nhung chủ y ếu l a từ g i a i doan 1954 "trS d i

6

-pnần chống Pháp cũng chx sơ qua*

v 5 i cuốn ' 1 Chân l ỷ th u ô c về a i ' ' của h a i hqc g i ả ngtfto

üc l à G ra n t o Iv a n x ơ và ienv-in H âulây do n h à x u ẩ t bản QDK3) xui

bản nam 1986, tr o n g âó các t á c g iả cũng cổ nhũng ý k iế n v à

cách n h ìn cua mình về mối quan hê bào - Y ìê t ; cuốn 1 ' Chư Jaj

của V iệ t N am '' c ủ a A tơ J DÔmin en , Y T do b ị c h i o h ố i b ở i

những t h i ê n k iế n lệ c h l a c hoặc tìm h iế u ch u a t h â t kh ách quan

về thực tr a n g c ác h mang ở Bổng Duong nên cổ môt số l u â n diễm

dẵ cbo râ n g : Lào lu ô n lu ô n l ằ n o t quo с g i a b ị phu th u õ c và(

V iệ t Nam i nhu iã á c tin Xuất Phốс dã v i ế t : ' ' t ã t cẩ c ác l ĩn h

vue làm r a ạ u y ế t d in h l á n , tĩt c h ín h s á c h n g o a i g iao cho dến ]

hoach k in h t ể v à an n in h quân BU dều phu th u ộ c vào s ự c h ỉ huj

của V iệ t N am '* (4-6; 8 5 ) cũng cổ nhũng công -trin h n g h iê n cứa

của một v à i hoc g i ả phưong Tây dã n h ìn th ấ y duợe bản c h ấ t cái

mối quan h i V i i t - Lào l à ' 'm ộ t mối quan hê của su hợp t á c TỈ

ph ố i hợp hành dông, chứ Không p h ả i mối quan hê th ố n g t r i của

V i i t Каш' ' (4Ị6; 3 9 )- l'u.y n h i ê n dố cũng c h ỉ mổri l à công t r ì n h

n g h iê n cứu về n ố i quan h i g iũ a 2 dân t ộ c , 2 Nhà nước V iix Na«

Iiào Llgt số nhà n g h iê n cứu, n h à báo, chủ yếu l à ngưòá Phấp oí

nhũng công t r i n h v i ế t về c h iế n xraun sô n g íu o n g song cùng chi

dề câp dược sự c h i v iê n của V iệ t líam cho Lào tro n g th ìr i kỳ

chống P h áp DÓ l à nhũng t à i l i ê u mà chứng t ô i dã t r ự c t i ế p d<iếp d<

n g h iê n cứu, tham k h ả o , n g o à i ra» còn cò nhũng t à i l i ệ u ch'i5ng

t ô i b i ế t , nhung v ì ũ iề u k iê n bảo mât nên không dư^c d o c f hoặ<

có những t à i l i ê u b ìn g ti ế n g m ố c n g o à i chúng t ô i chua cổ diì

k iệ n t i ế p c â n , và bên canh dó, do d iề u k i ê n th ô n g t i n hqn chí

n ên chứng t ô i không b i ế t ữ nư5c n g o à i dã i n dược nhũng tá c

pbấm nào về vấn dề của lu â n án» hoặc cổ l i ê n q u a r đến

lu â n á n

1 - ĩổ n g gốp về m4 t tu l i ệ u

a ) Qụa v i ệ c sưu tam tư l i ệ u , chnSng t ô i dã phát h iê n thêm n h ũ

tư l i ệ u q u í , chua từng duợc công b ố , như nhung bức d iê n , th ư

của cắc l i n h t u bào g ử i cho ĩr u n g ưong Đắng V iệ t Kam, n h ấ t ll

g ủ i cho Chủ t ị c h Eồ Chí iiin h , hoặc nhũng b à i v i ế t của mốt số

c á c cán bô Vi e t Kam công tá c g iú p Lào tr o n g th ỉr i kỳ kháng ch

chống Pháp» tr o n g do cố những HDC l ị c h sư dược n ê u l ê n dáng

7

-lư u ý , v í dụ tr o n g b à i v i ế t củaminh (1 ) dong c h í T rần Eữu Du (tù n g g iữ chức b í th ư TỈnh ủy t ỉn h Quảng T r ị nhũng nảm 5 0 ) , ngưỉri lã n h dao chủ c h ố t l i ê n khu 4 tro n g th ĩri kỳ dầu khang c

chống Pháp có n đ i t ó i ''c u ố i năm 1932» x á lỉy dầu t i ê n của Iià

dã dược th à n h l â p '' » tro n g k h i dọ l ị c h s u Bang n h â n dân cách

mang Lào v i ế t l à x á 4y dầu t i ê n iâ p vào th án g 9/I934-« Dây -cữ

l à n ộ t mốc cần được n g h iê n cứu dể cố th ề khẩng d in h một cách

c h ín h xác v à cũng mở r a m ít vấn dề n g h iê n cứu về quá t r i n h

h ln h t hành của Bang nhân dân cách mang L ào

b ) TÙ gốc dô l ị c h sủỹ chúng t ô i dã hệ thống l a i nhũng t u 11®'

cổ tro n g ta y th e h iê n h tro n g n ô i dung cũng nh u b phu lioc c ả

lu â n á n , d iề u d(5 cũng phần nào giúp í c h cho nhũng ngư ĩri d i S)

t i ế p tụ c n g h iê n cứu về vẩn dề này v à cũng g iú p cho v iệ c n g h i' cứu g i a i đoan sa u th u ân l ợ i bon

nhâm ta o r a th ự c lự c cách mang cho Lào dể V iệ t Lram cổ d o i t u

l i ễ n minh cùng chống k l th ù Chung v 5 i h iê u quả cao h o n líguợ

l a i Lào không p h ả i c h ỉ nh ân sv giiíp dS m ât cách t h ụ dông mà

sự cố gẩng p h á t t r i ễ n th ự c lự c n ô i t a i , cùng c ilia s l v 6 i cấc m*ng V iệ t Sam gánh nạng c h ie n tr a n h , âem l a i những th á n g l ợ i

c ấc h mang cho h a i nư6c TÙ thực tễ l ị c h sử giìíp ã 5- của V iê t Nam cho cách mang Lào tr o n g kháng c h iế n chống Phấp l u â n án nhâm làm n ổ i b âu l ê n mối quan h i b iê n chứng g iữ a n h â n t ố chủ ciuan v à k h á ch q u a n Nhân tố chủ quan dứng v a i t r ỗ q u y lt d iu

sự p h ắ t t r i ế n , nhung ở vào nhũng th ỉr i dìếm v 5 i nhũng d iề u k i

n h ấ t dinh» n h â n tố khách quan cũng có tấ c dông quan tr o n g dế

c h i eu huổng p h á t t r i ể n của nh ân tổ clĩả q u an Sự g iú p d5 của

V iệ t Ham cho Lào th ĩr i kỳ này dã phản á n h t í n h b iê n chứng nhu

v â y

(1 ) T rần Hữu Dực iĨQt số ý k iế n về 3 c h i bô cộng s ả n ỏ Iru n g

Ha Lào do T Ỉnh ủy Quảng i’r i phụ t r á c h h ồ i 1930 - 1 9 3 1

Tư l i ê u Lan n g iiiê n cứu l ị c h su Bang nhân dân c ạ c h mang

b) TÙ gốc ảQ l ị c h sử , lu â n án dã n i t r a môt số n h ’3ng k ễ t l u i

b à i hoc cố t í n h nguyên t á c v ằ dugrc kháng d ịn h do l ằ dứng d4n

YỚÍ th ự c t i ê n l ị c h s ủ cả quá t r ĩ n h cùng n h a u chống k !

th ù chung dê d a t dền một ШЦС t i ê u chung, lu ậ n án ã i khắng d i

t í n h t ắ t yểu của l i ê n minh xào - V i i t , khắng d ịn h su dứng ậ&

tro n g nhân tb ứ c quan diếrn về l i ê n minh Lằó - V iệ t không th ể

tắ c h r i r i của 2 bảng* dằng т е g i a i do an sau t í n h dứng dẩn trQj

c) VỐI những k ế t lu â n , b à i hoc t ù gốc dQ l ị c h s ử , lu ậ n án dã

gổ p phần phê phán những quan diêm s a ỉ lầm , xuyên *tac l ị c h 8U

quan hê Lào - v i ệ t và cũng g iú p cho cáo th ế hê t r ẻ b iê n t a i

cũng nhu tư ong l a i h iế u , nh ân th ứ c rõ hon • ' mối quan bề dặi

b i i t Lào - V i i t Ham1 ' và có nhũng suy n g h ĩ, bành dộng diìng di

dề củng 0 0 t t h ắ t cn£ t mối quan hệ doàn k e t , g iú p dõ Lào - Vil

Ã'V - ĨBLÌỬĨĨÔ PüL i NGHIẼi; CỨU VẰ CẤC ITSDÖF TƯ L l£ u

i'ể t ' i a i a u y ế t dề t à i dã xác d ịn h , p h ái dề câp ủễn th ự c

t i s n auá t r ì n h p h á t t r i ế n d i l ê n của cách mang L ào, thô n g qU4

sự giúp d ã , c h i v iệ n (chủ yếu l ầ về m ặt quân su ) của nh ân d û

V iệ t Nam qua tÎELfc t h ò i kỳ, qua thự c t i e n dổ dề n h ìn th ấ y rò

n é t mối quan hệ ũh&t chẽ g iũ a cách mang Lằo và V iệ t Nạm l à Không th ế tá c h r ừ i Vi i t Ham g iú p d& cách mang Lào dể cách

lứaiig-Lào cỗ -thực lự c , nguç-i l a i , sự tru ỗ n g t hành của phong

t r à o cách m ang, kháng c h iế n Lào gốp phần tao d iề u k iệ n cho kháng c h iế n V iệ t Каш g ià n h dươe nhũng th ắn g lç ri TO lổ n và thấng l ợ i của V iệ t Nani l a i tao d iề u k i ệ n cho cách meng Ls.0 ngày càng p h á t t r i ế n hon BỞi v â y , phưũng pháp chủ yễu đuợc

sử dụng tr o n g lu â n án n ày l ằ phưcmg pháp l ị c h sử v à l o g i c

B in sạ n h d<5 còn có sủ dijng thêm phưong pháp so s á n h , dề 80 s

su p h á t t r i ề n của su g i$ p của sv trư ả n g th à n h tr o n g mối quan h i Lào - Vi i t N su

Luân án dã sử đung các nguồn t u l i ệ u sau :

1 - các vùn K iện ciia Iru n g ưcmg Bang công sản Bông Duong, Баа Lao dông V iê t Nam, Tổng quân ủy v 5 i các c h ỉ t h ị , huấn Lệ các vàn k iê n h ộ i n g h i ĩ ru n g ưong dồng t h ì r i cđ tham khảo nhũn, b à i v i ế t về ouân s ự , về l i ê n m inh, hợp t ẩ c , c ác b à i ph

b iê u cảc các nhà iã n h dao 2 B ang, 2 Chính phủ Lầo - ’ V iệ t Naa

về t i n h doàn k ế t c h iế n d ấu , t i n h hĩhi n g h ị d4c b i ệ t ; lý lu â n

ID

-nghí t b u đ t quđn s u , ve c h iế n tr a n h nhđn dên, xđy ê ung lự c

lu c n g vũ t r ạ n g nhđn d đ n , xđy dụng căn cứ đ ị a

2 - Nguồn t u l i ệ u bâo câo của câc Cữ quan quần s u , của c â c

đ ị a phưong về sự giú p db cho Lằ dược l u a t r ũ tro n g câc CO’ qi

lu n t r ữ ữ V iệ t Ham» những tư l i í u r - t ằ i l i í u v i I t về s u g iú p I

đ& của V iệ t Наш dố i v ố i Lăo ở cấc co quan n g h ií n cứu l ị c h и quđn s v , cấc CO’ quan ph uc vu c h i Tiín, с bo câch mang băo &

T i ệ t Каш*

3 - bố đvng nguồn tư l i i u của Ban n g h ií n cứu l i c h s ả Bang

4 - Thaw k h ả o , sử dung những hồ i k ý của câc cân b ô , c h iế n s l

V iệ t NaE dê tù n g tham g ia b o a t dộng, c h iến dấu g iú p d5 cho

Vi i t lia» т а Lào l à 2 quốc g i a cố cùng mộ± v i t r í đ ia

l ý nẳm t r ê n bấn ãảo bông Duong, cố dãy Trưòng Son hùng v ĩ làm duồng b iê n g i á i kéo d à i theo s u ố t c h iề u d à ỉ hàngrxghlng cây số của nưdc L ào Dã t ù lâ u d ò l, h a i dân tộ c Iiầo - V iệ t Ham dẵ tù n g cố những mối thâm giao m£t t h i ễ t , n h ẩ t l à nhân d i

c ấ c ctân tộ c sống àQc tia® b iê n g i ó i ', iiố i quan h i đố khống o h í

m ỉt t h i ế t mà & n h iề u đ ị a phuong cồn mang săo t h á i hQ hàng

huyểx tộ c n ữ a Iiịc h sử nhũng th ễ hệ trư ớ c àã tù n g g h i l a i nhùng t r a n g sử dẹp đẽ của mối quan bê g iiíp d& l ã n n h a u Lào -

V i ệ t , V iệ t - bào một cách r ấ t tự n h iê n qúa oác t h ừ i kỳ mà s a n

n g o a i xâm de àQa mõi n ư ó c , sự giiíp d5 l ã n nh au dế ngày càng

c h ặ t c h ẽ, củ th ê kẽ từ k h i cẫ b a i â ấ t nu ó c Lào Ị V ie t đầu nỄLm dưới ách th ố n g t r i của bon thực dân dễ qúoc Pháp xâm lược»

I - v à i n ề t về giứp d& Lào - V iệ t, V iệ t - là o tr o n g cuộc dâu

t r a n h chống th ự c dân Pháp xâm lu y c ( t ù n ủ a c o ố i t h ế kv TĨY dến dầu năm 193О) •

Tầo những ПйЛ1 cu ối th ế kỷ XBLt bâng t ấ t c ẳ nhSng thu

áo an nrua c h u ô c , d i dữ, c h ia r ẽ , sử d'une sức mạnh bẵaig ouân sv

th ự c dân Phắp dã hoàn th à n h công CU.QC xâm’ lưọ-c c ủ a chứng ỏ

V iệ t Nam ( I884) và Iiào (1 8 9 3 ) Sau k h i dánh chiếm ctoyc 2 хш&с

L ào, V iệ t Kam, dễ qUốc Pháp b ấ t dầu t h i ế t l â p DÔ máy th ố n g

t r ị th ự c á a n v à t i ế n hành những cuôc k h a i th á c nhẳm cư5p doal

t à i nguyên, bốc l ô t nhân công r i m*.t, mở rộ n g t h i tru ồ n g dễ

b i ế n b à o , V iệ t th à n h n ơ i t i ê u thụ hàng hđa của ch ứ n g

Sự th ố n g x r i của dế quốc Pháp ở Dông Dưong dẵ th ễ h iê n

t ẩ t cả t í n h c h ấ t và dặc diếm của chủ n g h ĩa dể auốc thực dân Pháp t r ê n th u ộ c d ị a của chlüng

Dưdi ắ c b thống t r i tằ n Dao dã man của th ư с dân Pháp

n h ân dân 2 dân tộ c Lào V iệ t Kam n ổ i r i ê n g v à n h ân dân Lào

-Vi i t Nam - Cam pu c h ia n á i Chung ngày càng bần cù n g , d ố i kb

d ấ t nưóc i a c hâu, k in h t ễ k i i t quê, thui* c h ộ t, phá s ả n , vân hốa dân tộ c b ị chầ ũap» bó c h ín h l à sự ''k h a i h ốa vân m inh'của chủ n g h ĩa thực dân Phẩp Î

v6i sự xâm lư ợ c và thống t r ị của thực dân Phá? t r ê n b

đ ao lìông Dưong, v ổ i v iệ c nhâp y r ứ th à n h Đông Duong ttruôc

Pháp, tu y ỏ mức dô thống t r i cổ khấc n h au , nhung n h ìn chung

n ư íc t r ê n b án dảo Dông Dưong dã t r o t hành một don v ị hành

c h ín h , m<jt don v ị k in h t ế , ch ín h t r i vằ r ắ t tự n h iê n cả 3 di

tộ c Lào - V ie t Кади - Cam pu c h ia dều có chung một k l thù., eí chung một mâu thoăn., đó l à mâu -thanTì g iũ a các dân tộ c sô n gIưong v ó i chủ ngh ĩ a de quốc thực dân Pháp v à mqt ЛПД.С t i ê u Jnhàn dân 5 nưổ-c Dông Dưong cùng p h ả i t i ế n hành l à : g iàn h dQc l£ p cho dân t ộ c , đánh duoi thực dân P háp Một yêu càu khách quan d ặ t r a cho nh ân dân 3 dân tQc Lào - V iê t Nam - Cl

pu c h ia muốn g ià n h dộc l â p cho dần t ộ c , 3 dân tô c Đông Dưotn., không con con duòng nào khác l ằ k i v a i s á t cánh dáng lê n » 01

nhau t i ế n hành dến cùng CUQC dẫu tra n h mật mát inột côn dế

dắnh duổi dế quốc 'rìriẩỹ v à ta y s a i

ĩừ k h i thực dân Pháp t i ễ n hành cuộc c h iế n x ra n h xâm lìnhân dân V iệ t lĩatn và nh ân á ân các bộ tộ c Lào dã anh (ựing dứ

l ê n , cưong ạ u y ế t chống l a i su xâm lttQrc vầ thố n g t r ị của chứ 1.40 dù bqn vua quan phong k iế n ùèn n h á t dã dầu hàng g iặ c , bi

r l Sổ quốc, ô một mứo dô, n h ẩ t d ịn h , các cuộc khởi n g h ĩa của

nông dân ỏ h a i nư<5c Lào - 7 i ê t dã cổ sự l i ê n hệ vổã nhau c ũ

dánh Phấp* 2d l à SVÍ g iú p d& của nhân dân các Ì3Q tô c Lào b đi

b ie n g i6i à ố i vổ-i vua Hàm Nghi và ĩô n Tbẫt Thuỹễt tr c n g

1 'phong t r à o cần vưcng' k h i 2 ông d i qua Sa vẩn Na K h ệ t, !:

Hà Xay, b ắn Toong (Tà xẻng Sotig) th u ô c t ỉ n h Ehăm Líaôn dễ r a

Hầ ĩ'ĩn h t i ế p tu e -tiến hành kêu gQi nhân dân dứrig l é n dánhPháp Bổ ì à sự p hối hợp c h iế n dẫu g iũ a n g h ĩa quân của Phan

s ì n h Phùng ỏ Hưong Khê cùng n g h ĩa quần Lào dề cbsj^ đánh quâpháp từ dèo 1дл Gia* Qu.i Hợp sang chiếm Khê ma 1st (L à o ) Ho

t r â n th ắn g aằ T r a i (lià T ĩn h ) ngày 2-6-1690 v 5 i s u p h o i hợp

n h ịp nhàng g iữ a n g h ĩa quân 2 nưóc dánh d ịc h k h i chiíng từ ỉĩa 'néo sang Hà T ĩn h Ivroài ra» các cuôc khởi n g h ĩa 'Khác của Hà

VLn laao, ĩố n g Du,v lân» G ầm b á Thư(Sc cũng dẵ b i ế t l i ề n h i , d vào sự g iiip dờ của nhân dân các bộ tQC Lào h p h ía Bác dề du

■trì mnci k h ỏ i n e h ĩa chống Pháp của m inh Gho n ê n , ' ' c ổ th ề

к hẩng d ịn h rằ n g phong t r ằ o cân vưong m iền ĩ ru n g nj5i chung, phong t r à o Thanh - iỉg h i - Tĩnh n ố i r i ê n g , sỗ d ĩ cố th ể kéo

d à i dược tới những n£-m c u ố i th e kỷ YTX, m ît l ý do quan

trQ ng l à v ì n g h ĩa quân dã b i ế t dua vào nưóc Lào anh em p h ía I

s a u dế àuy t r i CUQC c h i l n d ẫ u '’ (53; 25)«

Ngược l a i » các CUQC ĩchổi n g h ĩa củ a nhân dẩn Lào n ổ i dây chống l a i sự th ố n g t r ị của Pháp cững dã dược s u t r ợ g iiíp

t í c h cực củ a nhân dân V iệ t Nam do с b iê n g i á i Đ iến h ìn h l à

cuộc khổd n g h ĩa Chau £ h a J?át Chaj (1916 - 1921) đã nổ r a ĩr

mQt vùng rộ n g lá n từ tr u n g tâm X iêng Khoảng, l a n rô n g den lão BS-ện Biên P h ủ , Son La» L a i Châu cua Y i i t Nanu BÓ l à стадо-

k h ỗ i n g h ĩa của bQ tg c H'LIông h Lằo v à V iệ t Earn Đặc b i ệ t l à

CUQC khởi n g h ĩa của ông Kẹo - Kôm ma dăm (1901 - 1937) &

Nam Lào, kếo d à i t ố i 36 nam iíQt tr o n g nhũng nguyên, n h â n mà <í

“CUQC knởi n gh ĩa này duy t r ì lâ u như vây cũng nhò1 vào sự giúp

d5 của các dân tô c V iệ t Nam sống do с dãy Trưồng Son như dân

iĩh ìn l a i l ị c h sử mối quan h i b th ìri kỳ này» cố th e tfcaij

ră n g Bối quan h i g i l p dõ Lào - V iệ t, Y i | t - Lào b ấ t nguện từ

c g i rê của mối auan h i 'tự n ỉũ ê n về d ịa 1 it k in h t ễ , x ã h í i

t r u6ũ aây» nay k n i tnực dân Pháp d ặ t ắch xầm lư ợ c , thống t r ị

l ê n nhân dân 2 dân tô c t h ì mối quan h i này chuyền sang một

t í n h c h ấ t d 5 i , dó l à nhu cầu dưa vào nhau dễ chống Pháp, к ! 1

thù cimng của 2 dân t ô c xuy mứi c h ỉ đ iẽ n ra tr o n g nhũng khui

vực n h ấ t n ịn h và n í i mang t í n h c h ấ t g iú p dỡ nhau mQt cách

’ ' xự phát' ’ và mirC dù nhùng CUQC khởi nghĩa của nhân dâc 2

dần tộ c đều Dị d ìn tr o n g b iế n máu, nhung nó dã dề l a i và làm dày th ê u những tra n é ' sử dep đẽ của mối quan n i g iứ p đ& lâ n -

nhau g iũ a 2 dân -CQC và l à a t i ề n dề cho mối l i ê n minh đoàn

k ế t c h iến dấu của 2 dân -bộc Lào - V iệ t Nam tr o n g nhũng g i a i

do ал l i e h sử s a u này của C12QC dấu t r a n h TÌ dôc 1 âp dân tô c» dân chủ v à chủ neịhĩa x ã h g i ở moi n ư ớ c

I I - jiâv dung c a s ả c ác h mạng, giứp d5 và p h ố i hợp v ổ l nhân

ã ân Lào n ổ i dậy g ià n h c h ín h quyền»

vào nhùng IÙJB c u ố i của th â p n iê n 2 0 1 & V iệ t Kam dã

h in h tìiàn h 3 tổ chỉSc Dan g : 3ông- Dưong công s ả n ĩ ả n g , An Nammcông sản d ản g , Dông Dưong CQng sản l i ê n doàn Cẩc tc chức

13

14

-cgng 8an t r ê n dâ t í c h cục h o a t dộng v à t i ế n hành xây dung t

c h á c , co sở s ả n g tro n g n h iề u d ĩa phuong v à tr ự c t i ế p lã n h dao cắc cuộc dấu tr a n h của công nh ân và nông d â n Các cuộc

dầu tr a n h manh mẽ ăổ dã tao th àn h một phong t r à o dẩu tr a n h

cách mang dân tộ c , dân chủ l a n rô n g khắp nước V iệ t Nam

Tru6c yêu cầu cua l ị c h sử , dưổ-i Bự c h ỉ dao của craốc

t ế cộng s ả n v ầ trự c t i ế p l ằ Nguyễn l i Quốc, ngày 3 2.1930

Eẩng Cqng s ả n V iệ t Nam r a d ỉri Ben th á n g 10.1930 d ổ i tê n

th à n h Dắng công sản Đông Dưong

v 5 i s v r a dỉri của Dang cộng s ẩ n Dông Duong, phong t r à )cách meng ĩ)ông Dutcmg dã dược x ắc đ ịn h l à một bq phân của

p&ong tr à o vô sản th ế g i 5 i TÙ dây tr& d i phong -trào dấu

tr a n h cách mang và quan hê g iữ a h a i nư<Sc Lào - V iệ t Nam b ấ t

dầu d i vào quá t r ì n h ' 't ự g i á c ' ' đ u ố i sự lã n h dao của m Qt

áảng mác x í-t chân c h ín h , thực h iê n nhiệm vy dân t ô c , dân

chủ và d ịn h nuóng dến mục t i ê u x ã h g i chủ n g h ĩ a , cổ th ề

khảng d ịn h r â n g , quá t r ì n h dễ quốc Phắp xâm nh âp v à thống

t r ị bấn ãảo Dông Dưong cũng l ằ quá t r i n h p h á t t r i ế n c h ín

muồi của d iề u Kiện khắch quan của mối l i ê n minh c h iế n tìẩu

g iũ a 'ị dân tô c tr ê n bán d ả o Quá t r ì n h dọ c u ố i cùng dẵ t r ở

th àn h ' ' t ự g i á c ' ' Khi Dang công s ả n Bông Daong r a đòõ vào

đầu na.m I93Q 3D ảng r a dỉ?i dắnh dẩu mqt buóc n g o ặ t auan

t n jn g tro n g l ị c h sủ l i ê n ;iin h doàn k ế t , thống n h ấ t dẩu

t r a n h , chống chả n g h ĩa ãế quốc chung cbo cả 3 dân tQc Lào -

Vi i t Nam - Cam pu c h ia

Khi ĩ'ả n g công sả n V iệ t Nam th ầ n h lâ p (21930)» "thì b Lào vân chưa cổ niột tổ chức nào của Bang cộng s a n , phong

t r à o dấu t r a n ị ỉ ''t u y cố nhung r ẩ t í"t ỏ i ’ ’ (111; 1 7 8 ) Tuy

n h iê n , trưóxỉ dố nhũng nguĩri câng sá n V iệ t Nam cũng dà cổ

quan tâ n đến v iệ c vân dộng cách mang ỏ Lào, và ỏ một mác

dQ n ũ ấ t d in h cũng dã cổ giTÍp d5 nhẳm gây dụng các cơ sỏ

cách mang Trực t i ế p th ự c h iê n su g iú p d& dố l à V iệ t Npm

thanfc n i ê n c ác h mang ãSng c h í h ô i v à ®ảng Tân V iệ t ; d ịa

bàn h o e t dộng chủ yếu ở miền Trung nư5c L ào TÙ nám 1226 1927» tổ chức Thanh n iê n c ắ c h mang dồng c h í h ô i ã ã vân đông

-tổ chiSe các h ộ i á i hữu, h ô i V iệ t k iề u y ê u n ư d c, mé- I5 p

huấn lu y ê n c ắc h mang Tiếp ãến nám 1928, Tổng bô Tân V i i t

dđng h Hue dã p h á i n g ư iã lê n l» c v£n dông mQt số công chiỉc

15

-t a i cắc công sở» x i n g h iê p của Pháp ỏ ĩru n g và Ha Lằo như

ĩr Sa Vẩn Na E h ệ t, ĩ*ac s ế , Thà Khec ±ố chiic th à n h CO' sỏ c4ch

aan g th eo tô n c h i của Bẻng Tân V i ệ t , tr ự c th u ậ c vào su lã n h

dao của ĩ ’n g bồ l â n V iệ t ở Huế ( 2 4 ) cũng t h à i g ia n ă ổ r g iữ a

nàm 1928, Nguyên Ẩi Quốc dang hoai: ãộng c h ỉ dao phong t r à o cách mang ở vùng ĩ ông Bấc I h ắ i Iian Nguto dã mở I6 p huấn

lu y ệ n cách mang v à tr ự c t i ế p ' g ia o nhiêm vu cho các dong c h í

sang h o a t dông & Thà X hẹc, X iêng Vang« Xa v ẩn Iía K hệt

(123; 1 2 ) Ngưĩri r ấ t quan tâm dến t ì n h hình k in h t ể , c h ín h

t r ị * x ã hQi ; quan hê g i a i c ấ p , số lư ọng -thanh n i ê n , phu n ũ , công nhân* nông dân, dồri sống của n h ân dân l a o dộng v à

dã gốp n h iề u ý k iễ n c h ỉ dao d ố i v tíỉ phong t r à o cách mang ỏ

L ào

Sau k h i Dẳng oậng sản sô n g Bưong th àn h l £ p , v<5i t r ắ c h

n h i im g iứ p d& cách mang Lào d i l ê n , nh3ng ngưĩri cqng sản

V i i t Hàm dã t í c h cực t i ế n hành nhiệm vụ của m ình Tháng 1 0

1930 Xiỉ ủy Trung kỳ cổ n g h ị q ụ y ết giao cho TỈnh ủy t ỉ n h

Quảng T r ị phu t r á c h giiíp ũ 5 các cơ sỏ cách mang và tổ chức

Ban£- ỏ l'ru n g - Bs Lào Tĩt dố t r ở d i , TÍnh uy Quảng T r ị dã

t í c h cực vân dộng quần c ruing, n h ấ t l à cổng nh ân và các tà n g

ló-p x ẵ h ô i t i ế n b<J k h á c r tu y ên t r u y ề n , giáo d u e, làm rõ b an ,

th ù , và dã dần dần tổ chác dưcrc c á c tổ chóc quẫn chứng cách

m&TLg như công h ộ i dỏ, I\Tông hQi đổ t Thanh n iê n cqng sản hoặc

tổ ciaiíc nhũng h ộ i tương t ấ , á i hũu nhàm dưa quần chứng

vào con ávcìmg dấu tr a n h cắch mang TỈn h ủy t ỉ n h 3uảng ĩ r ị

dà gử i s á c h , báo cách mang p h á t hành ở Quảng í r i n n u D iều

l ệ Dang, thông t r i d ổ i tê n Eảng,, báo ' ’L ặ t T rân ă ổ ' 1, báo

' ' ban cầy nghèo ' ’ l ê n Trung - Ha L ằo ĩ in h ủy cũng dẵ c ả

t ỉ n h ủy v iê n Trần NgQC Hoành san g Lào dề hưdng dãn, g iú p â&,

Kiểm Tra các mặt cổng t ắ c và công nh ân 5 c h i OQ cồng san ở

Sa Vẩn ỉĩa K h ệ t, i*ac s ê , Thà k h e c Bồng th ỉr i l í n h dy cồn g iao cho dồng ch 'i Nguyền Ngoo lâm b í th ư c h i bô sảng Dông Hầ

x rắ c h nhiệm tổ chiic duòng g ia o th ô n g l i ê n l a c g iũ a các c h i

DQ & Trung - ha I»ào v ó i ĩ ỉ n h ủy Quảng I r ị , chuyển t à i l i ệ u ,

c h ỉ t h i t ừ Quảng E rị* Xứ ủy Trưng kỳ sang Lào v à chuyến cắc

báo cáo của các c h i bQ ĩ ảng êr Lằo về zứ ủ y , T Ỉnh ủy Quảng

2 r ị

Sự g iiip đ5 x íc h cực áổ dã ta c d iề u k iệ n h ìn h th à n h cắc

15

-tổ chdc ?•'ẳng công sản ở laôt số vùng của L à o Hãm 1 9 3 1 » & Pac

s ê , Sa vẩn i\Ta ĩ í h i t , T.hà itiiẹc dã binh th à n h 3 c h i bô 2 ắng công

s ẩ n lo sự p h á t t r i ễ n cắch Hiang ở Lào cồn y ế u , dảng v iê n

ngưỉri Lào chưa cố a i í n in lã n h áao các c h i bô dắng t r ê n ãều

l ằ ngưĩri V iệ t íĩa n ET.ư c h i bô Sa vẩn Iỉa E n ệ t b í -thư c h i bô l à dỗng c h í T rần Văn Kiêm ; b í th u c h i bQ Pac s ê l à dồng c h í

Lưong S ĩ Cầu ; b í th ư ch i t ô Thà Khẹc l à dong c h í võ Vãn ĩuyễn

(24)* s é n năm 19 3 2 » các tổ chức Bảng cõng sản ở I à 0 dã đupc công n h â n l à những c h i DQ tr ự c th u ộ c Bắng công sán Đông Dưong

Nám 19 3 3» V iln g Chăn l£ p dược 5 c h i b g , Thành ủy Viêng Chăn dược th à n h l â p Tính dến • ’ g i3 a nám 1 9 34 » b Lằo cổ 32

dòng c h í l ầ đảng v i ê a ĩ ảng công sản Bổng Dưong, gồm 6 c h i

b ô " ( l 2 3 ; l õ )

Theo c h ỉ t h ị của Ban lã n h dao h ả i n g o a i của r ắ n g công

sả n Dông Dưong, ngày 7 9 19 54» các c h i b<3 sẩ n g câng san Lào

dã hgp dưối sụ chả tQa của ãSng c h í Lê Llanh T rin h ( d a i d iê n

Ban lã n h d&o h ả i n g o a i của s ả n g công s á n Bông Dưong) b con /á ê n g Xu (V iềng C h an ) liôi n g h ị dà bầu r a ban chấp hành ĩiễuag

công sạn trự c th u ộ c s ả n g công sản Đông Dưong (g q i t ấ t l à xứ

ủy Lào) gôm 5 dồng c h í (123; l õ ) , s au k h i th àn h l£ p , xứ TỈy

dã r a tồ- báo *'G ưont Jhung’ 1 ( i n bằng chữ V iệ t Nam)» báo

''B a n th g r '' ( i n tỈLng chũ L à o ), bên canh dố còn cố ta p c h í Ị

• 'Bôn s ê v í c h ' ' cua 5an lã n h dao h a i n g o a i của Bang i n bằng

I'ĩỉ k h i có sụ lã n h dao của Đang GQng s ả n , cắc CUQC dấu

t r a n h của quần clnỉng la o dQng Lào, dã cổ những néo b iế n chuyến

m 5i Các CUQC dấu t r a n h d ồ i quyền l ợ i về k in h t ế và c h ín h t r ị

ngày càng n h iề u , ngày càng cổ s v ph ố i hgrp c h ặ t chè v 5 i n h a u ,

(♦ ) C uối nốm 1932» i ứ ủy Lào dược th à n h lâ p ão dồng c h í Phan,

r i n h Hy lam b í th ư XtS ủy 'n g o à i r a cồn cổ đon<- c h ĩ Pham Tán

SÔ l à ủy v iê n ■tnưồTLg vu xứ ủ y ) Khung xứ ủy dầu t i ê n của Lào

h o » t ágng không duợc 'Dao l â u t h ì v5 do d ịc h dắnh ph ẩ- 2 dồng c;

ay v à SÔ b i b ấ t

( ĩ r ầ n Hữu Dực« tĩô t số ỷ k iế n về 3 c h i bQ Bắng cũng s ả n ở

Trung - Ha Lào do l ỉ n h ủy t ỉ n h Quảng T r ị phu tr á c h h o i ( ♦ )

1930-1931

Tu l i ệ u Lan n g h iê n cứu l ị c h s ả Bang nh ân dan c ác b mqng

15

-■tổ chức ï'a n g Cộng sản ở n ô t sổ vùng của l à o ỉĩàm 1 9 3 1 » & Pac

s ê , Sa Vẩn iỸa ĩ í h i t , ĩ ó à Kixẹc dã hình th à n h 3 c h i bô ũ ln g công

B In Do sự p h á t t r i ế n ũắch ũang ỏ Lào còn y ế u , dảng v i ê n

ngưĩri Lào chưa cố ai» nên lã n h Qao các c h i bô đảng t r ê n ãều

l à ngưĩri V i i t ỉlaia Knư c h i bộ Sa ván lỉa E h ệ t b í th ư c h i bô là d5ng c h í I r a n Vă.XL Z i Im ; b í t h u c h i bộ Pac sẽ l ằ dồng c h í

Luong S ĩ Cầu ; t í th u c h i bô Thà Khee l à dồng c h í vố Văn îfuyêa (24) S e n nám 1 9 3 2 » các tổ chức Đỏng Cgng sả n ở là o dã dược công n h â n l à nhũng c h i DQ tr ự c th u ộ c ĩréng Cọng sán Bông Dưong

Iíám 19 3 3 » Viêng Chấn lâ p dược 5 c h i b ô , Thành ủy Y lên g

Chăn dược th ầ n h l â p - Tính dến ' ’ giBa nàm 19 34 » & là o cổ 32 dung c h í l à dảng v iê n 2 ảng cộng sản Dông Dưong, gồm 6 c h i

b ô ” ( l 2 5 ; l õ )

1'heo c h ỉ t h ị của Ban lã n h dao h ả i n g o a i của r ả n g công ị

sản Dông Dưong, ngày 7 s 19 54 » các c h i bQ ĩẫ n g câng sản Lào !

dã hyp d iĩái sv chủ to a của ãSng ch í l i i^anh T rin h (d a i đ iệ n :

Ban là n h dao h ả i rxgoai của Bỏng GÔng sa n Bông Dưong) b con I

x iê n g Xụ (V iêng Chain), riôi n g h ị d i bầu r a ban cbẩp hành 1'ảng cộng sạ n trự c th u ô c Bang GÔng sản Đông Dưong (g q i t ấ t l à xứ !

ủy Lào) gồm 3 dồng c h í (123; l ồ ) , s au Khi th à n h láp » xứ ủy I

dà r a tìr báo ’ 'Gưong J h u n g '1 ( i n bằng chữ V iệ t iíam) » báo

' 'Ban tliQr'' ( in t i n g c h ũ L à o ) , bên canh dố côn cổ ta p c h í

• 'Bôn s ê v í c h ' ' của Ban lã n h dao b ả i n g o a i của s ả n g i n 'Dằng

cả chữ V iệ t và L ào

ĩ ít k h i có sv lã n h đao của Đẩng sông s ả n , các CUQC dẫu

t r a n h của quần chủng la o dQng l à o , dã cổ những néo b ie n chuyếo

m 5i Cắc CUQC àẫu t r a n h d ồ i q’ayen lg ã về k in h t ế và c h ín h t r ị

ngầy oàng n h iề u , ng ày càng cố sv phối họ-p chặi; chẽ v 5 i n h a u ,

(♦ ) C uối nàim 19 3 2 » 2.1Ỉ ủy Lào dược th àn h lá p do dồng c h í Phan

D in h Hy l à n b í th ư xứ ủy í n g o à i r a còn cổ dong c h í Ph&m Tán

SÔ l à ủy v iê n th u ồ n g Tự xú ủy)« Khung x á ủy dầu t i ê n của Lào

h o a t ãộng k.h5ng dược 'Dao l â u t h ì do d ịc h dắnh p h á 2 dồng c

By v à SÔ b i b ắ t

(S râ n Hữu Dực« liô t số ý k iế n về 3 c h i bô Đắng c«ng s ả n ở t

Trung - Ha ijào do TỈnh ủy t ỉ n h (juảng T r ị ptru tr á c h h ồ i I93O- ■( ♦ )

1931

1’ư l i ệ u Lan n g h iê n CIÍU L íc h sử s ả n g nhân dan c ác ù mang

l i ễ n hê v ổ i n h a u Khi phong tr à o xô v i ễ t Nghề Tĩn h nổ r a r để

p h ố i hợp, vào th ắ n g 12.1930» công nhân bễn cảng V iẽng Chăn, công nn ân mỏ ĩh ô n iíịu , BÒ Nèng (Khăm Llugn) dã dấu t r a n h á ò i

tâ n g lư o n g , phản d ố i chủ ã u ổ i th ợ Tháng 4 v à 5 1 9 3 1 » công nhân lầm dưbng Lắc ®ao (Eham ỉáiQn) dã n h iề u l ầ n b ã i c ô n g , dấu

t r a n h đ ồ i c ả i t h i ê n chế dô 1аш v i ậ c càng ngằy các cuôe dẩu

t r a n h càng nổ r a cố tổ chúc hon v à bưóe dầu th u dược những

th ấ n g l ợ i n h ấ t d ịn h D iền h ìn h l à CUQC b i ều tìn h , của th a n h

n iê n Lằo vầ V iê t k iề u ơ V iin g Chân nổ r a vào th a n g g iê n g

1 9 3 5 1 phản d ố i bgn thực dân Pháp b ấ t giam vô cá- một th a n h n i É i

và tố cáo r phản d ố i s« Qằn áp dã man của bon th ự c dân Pháp»

ă b i p h ả i xử t ù những tê n ác ô n Cuôc Diều t ì n h dã làm cbD thiỉc

dân Pháp lú n g t ũ n g r lũ sợ d?n n ổ i tên to à n Quyền Dông D'Jtong

p h ả i cử tê n trùm m£t t h аи iiác t i tĩi V iệ t Bam sang Lào đề g i ả i

q u y ết và vach k.ế hoach đàn ắ p

b ê n canh dố còn cổ n h iề u cuộc dẫu t r a n h , b ã i công của

cấc tầ n g lé p nhân dân la o QÔng I'ố l à ' ' các CUQс b ã i công

của thọ' mỏ tru ò n g bách công;, cu i y xe b ò ' 1 (111; 4 7 8 ), ''c á c

tầ n g lứ p x iê u xu sản b ã i t h ị ' 1 ẻr Tiêng Chàn ; các CUQC dẩu

tr a n h của nông dân 11 b ấ t ch ín h phủ p h ả i th u th u ế bằng dồng bac

cũ và dồng bac mcSi; chống sưu (111; 5 1 5 )- S a i hQi I sản.e

năm sau này» cổng nhân vân dông p h á t t r i ề n ỏ L à o ' ' ( i i l ; 4 7 6 ).

' ' Cao tr à o cẩch mang m<5i dã l a n khấp các m ien hâu t i ế n (E ào, cac lũiên) ’ * (111; 48Û ) ’ ' Chỉ có sản g bô Ai Lao b i ế t c h ỉ dao

công h(ji d ỏ , l â p r a tìr báo ' ' Ban thọ-' ' r iê n g cho công h g i ' ’ (111; 502) và phần l<5n các cuôc dấu tr a n h b ã i công ‘Diều t ì n h '

ỉr Lào du£i sự l i n h dao của sả n g công s l n âều dược th ấ n g l ọ ã ,

hoặc hoàn to àn » hũí*c tù n g phần " (111; 499) !

I ro n g ìchi thự c h iệ n sự lã n h dao duy n h ấ t tro n g phong

t r à o dấu t r a n h cách n a n g , ? ả n g công sản Bông Dưong ngay từ

r ẫ t sóm dã chú ý vấn áề ' ' ãân tộ c t u q u y ẽ t ' 1 củ a cắc dân Đông Dưcng ĩ; ẳng lu ô n n h ắc nhỏ nhũng cán bQ dảng v iê n , nhùng

ng u ĩri cỹng sản p h ải chống t u tưáng hep h â i , -tư tu ỏ n g ruiótỉ

l ổ n , tư tư ỗng k ì t h ị dân tộ c ho*c tự t i dân t ô c lĩg h ị q u y ết

về công tá c t r o n g các dan t$ c th i ễ u số của ?>£Ц1fi cộng s ả n sô n g Duong ả S a i n ô i l ầ n I ' ' th ừ a nhân cho các d irf^tijc d’jy c auyền

t ự do hoàn to à n Ghống h ế t các hin h th ứ c ‘irực t i ế p v à g iá ỉr '

17

-'tiế p dem dân tô c r.ằy dàn ểp v à bóc l ô t dân tộ c k h á c ’ ’ (111; 532) và c h ỉ rô rằ n g , tro n g T iệ c l i ê n k l t , hợp tá c g iS a các

dân tô c v 5 i nhau, p h ả i dứng tr ê n nguyễn t ẩ c CO' bản l à 11 chân

t h â t , tự do v à b in h đ ấ n g * ', không dùng vũ lự c và sức rngnh của dân tQC l ổ n ép buộc các dân tQc n h ỏ ĩ ’ố i v ớ i dân tộ c Lào,

n g h i q u y ế t của s ả n g dã n té c n h ở các dồng c h í cộng s ả n V iệ t

Nam h o a t dông p h ả i ''c h ố n g t u t u ong v ị c h ủ n g " » chống t ư

tu ẵn g • 'm i ệ t t h i ngưĩri dân tộ c t h i ế u s ố ' ' (111; 532) mà

tro n g công tá c v ân dâng cách mang p h ả i ' 'd ề ý ho vào hàng

ng ũ cách m an g '1; 1’deia ho vào các ccr quan c h ỉ dao ' ' (111;535), Bưòng l ố i v à c h ín h sáah dân tô c này của ĩ)ảng công sả n Bông Duong dã xuyên s u ố t quá t r i n h lã n h dao c á c h mang nhâm thTỉc

h iệ n kkầu h iệ u về q.iyền dân tộ c tự a u y ễ t của các à ân tộ c

t r ê n bán dảo li ông Dưong

Trư6c sự p h á t t r i ề n không ngimg của các C100C dấu

tr a n h và ngầy cằng^neuy hiêm cho nen th ố n g t r ị của xhiic dân

pháp Ẵ l à o , Pháp dã thực h iệ n ch ín h s á c h dàn áp k h ố i l i ệ t ,

tà n bao dũi v ộ i cáo CUCJC Q8.U tra n h của quần chiíng nhân dân

la o dông Sií khủng 'oố dã siari của thực dân Pháp dã gây nên

nnùng tS n t h ấ t nsiií-' nề cno piiong tr ầ o cách mant í- là o IT h iề u

c h i bô Eang b ị v ỡ , nhũn? dồng c h í lã n h dao c h i DQ, xứ ủy b i

b ấ t Theo tnống Kê Thì tĩt nám 1939 dến nỗ.m 1944» thự c đỗn

rh á p dã báx giam và tru c x u ấ t 44.7 nguời cách uang (123; 14 ) Phong tr à o cách mang ở là o tam th ỉri líln g xuống, nhưng tr o n g

dố vân âm ỉ ngQn lử a c h í chĩr d iề u itiệ n th u ä n l ợ i l à bùng lê n

d ố t cháy kẻ th ù xâm lư ơ c

Tình h in h th ế g ió i và ĩ?ông Dưong cổ n h iề u chuyến b iế n

ảnh huống tr ự c t i ế p đến phong t r à o c ác h mang ở Bông Dưong

d ô , lừ a p h ỉn h nh ân dân- T iến hành vơ v é t , sưu c ao , th u ế n ặ n g ,

tà n g ciiìmg bốc l ộ t Thực h iê n c h ín h s á c n k in h t ễ c h iế n tr a n h ,

lù n g b á t th a n h n i ê n vào l í n h dưa sang Pháp là n b i a đ5 d a n

C hính s á c h CIÍC k ì p h á t x í t phảr- dông của Pháp dã dẩy nhândân rô n g Dưong r ơ i vàu nuĩt cuôc sống bần củng dã £hổ cực

l a

-căng khổ cực hcm n ữ a

Thâng ó 1940, dế qaốc Phâp dẫu hăng p h â t x í t Dức

Thâng 9.1940 p h â t x í t Khđ-C nhảy vẳ Bông Bưong Kí tĩt dđy

n h đ n êđn Sông Ducng rcri văo thảm hQa p h â t x í t mqr cổ 2 trồ n g âch âp bức bđc JLít của n a i t í n dế quốc, p h ạ t x í t P hâp - H h đ t

S rong t ì n h hìiih dố th â n g 1 1 1 9 39 » 3an chắp hănh tru n g ưong s ả n g công sản Dông Duong dẵ hgp h q i n g h ị l ầ n th ứ 6 dế chuyền huóng c h ỉ êao c h iế n lư ợ c cắch mang tr o n g th ĩr i k ì dẩu

t r a n h c â c h mang m ới, chuần b ị mgi diíu, k i í n dẩ dứng l í n k h ở i

n g h ĩa g iă n h c h ín h q-uyền Hội n g h ị dê dề r a ch ín h s â c h : ' •

ìư<5c dưòmg s in h tồ n cua cắc dđn tô c Bông Dưong không còn có con đưĩsng năo khâc hon l ă con đưòng dấnh dổ de quốc Phâp»

chống t ẫ t cả âch n g o a i xđm vô lu đ n da t r ẩ n g hay da văng dể

tra n h l ẩ y g i ả i phóng dỗ-C lđ p (112; 5 5 - 5 6 ) Tan dề g i a i phóng

dđri tô c dược d ặ t lí n hăng dau tro n g nhiệm vu của c âc h mang Sông Dưong, còn vấn dề d iề n đ ị a t h ì p h ả i nhầm văo n h ií n TU

g i ả i phống dđn tô c dể g i ả i a u y ể t (112; 5 8 ) Ehầu h i i u cắch mang ru q n g d ẩ t dược gâc l a i th a y văo dcĩ 1:1c n ăy c h ỉ m ói t ị c h Ìiírrrộđg d ấ t của những tín õ ị a chủ phản b g i quyền l<?i dđn t ộ c

v ở l c h ín h sâc h dó, hộ i n g h ị dê chủ tru o n g l â p • 'Islặt t r đ n dđn

tg c th ố n g n h ấ t phản âế sô n g Ducmg'» nhăm t đ p hop rô n g r ê i t ấ t

cả cắc iự c lưọng dẩng ph âi* cấ nhđn yều nưtíc văo môt k h õ i

chống c h iế n tran h đế quốc» chốr-^ P h â t x í t , ăânh ăổ dễ dUốc vằ

bỉ l ũ phản dông, g iă n h ăQc l đ p -ho Bông Duong ũ g ỉ n g h ị cũng chủ trư o n g dua khau h ií n th ă n h xđp c h ín h phủ l i í n bang eír~ hôa dđn cnủ Bông üuong, nhung vên tô n t r a n g quyền dđn t đ c t u

q u y ế t củ a cấc ũĩui tQc ở ĩ'ổng Dưcr}Ig * ' Sự l i í n h ií p câc dđn

tô c Đông Dưong không n h ấ t t h i ế t b ắ t buộc cấc dđĩ tô c p h ẫ i

th ă n h l đ p mQt quổc g i a đuy n h ấ t v i cắc dđn tô c ‘ri ệ t Nam, J ilin Lăo xưa nay vđn cổ sự dộc l đ p ' ’ ( l l 2 j 6 1 )

Thâng 5*I'94l> H ĩi n g h ị t r a i g ưong Đang công s ẫ n Bông Dưong l ầ n tlaứ V I I I dê híP vă ntiân d ịn h c h iế n t r a n h t h ế g i ó i

s ỉ lăm cho câc nu5c dễ quốc b ị suy y ế u , pùong tr ă o c ẩ c h mang

th ế g i ớ i sẽ p h ắ t t r i ế n nanh hon n ữ a , câch mang ẽr n h i ề u ra*$c ■

s í th ă n h công v ă một l o a t cấc nướo x ê h đ i chủ n g h ĩa s ẽ r a dỉrii

Phđn t í c h t i n h h in h v ă mđu th u đ n g i a i cấp ỉr Dông Dưcng raôt : câch kh oa hữc, h ô i n g h i dă chủ trư o n g trư ó c .e t p h ả i g i ả i

phóng cho êuọc cấc òđn tô c b ị ắp tứ c ỏ ĩ'ô n g Dưong t h o ắ t k h â i

â c h th ố n g t r ị củ a dế ỌUDC Phâp - líh&t ' 'N ếu khổng g i ả i q u y ết

l â t

l ê n hàng dầu như Hội n g h ị -'rung ương l ầ n 6 dã dề r a

ĩro n g d iề u k i ê n , t i n h h ìn h mdi ở Bông Dưong, h q i n g h ị

dã chủ trư o n g g i ẩ i q u y ế t vẩn dề d lii tô c ở t r o n g khuôn khổ

của tùng n ư ó c , nhâm th iỉc t ỉ n h t i n h th ầ n dân tộ ữ của cắc nưdc

Dông Dưong BỞi v â y , hQi n g h ị dã qu.yễt d ịn h th à n h l â p Llặt

t r ầ n V iệ t Nan dộc l â p dồng minh (Ỵ iê t M in h ) cồn ở Eào t h ì

chủ trư ong g iú p Lào th à n h lâ p Ai la o dôc lâ p dSng minh v à Cao 1-iê n dôc lâ p dồng minh, s a u đố sẽ t i ế n ± 5i th à n h l â p Bồng

Dưong ÒQO l â p dồng m inh Đang khắng d ịn h l a i v à tô n trQ ng

nguyên tấ c dân tộ c tự q u y ế t của các dân tô c ĩr Bông Dưong Sau

k h i tháng l ợ i cắc dân tQc cổ th ê tù y f d\Sng r i ê n g r ẽ th à n h

một quốc g i a dQc l â p hay lâ p th à n h l i ê n b an g ’ • 3u TU do dôc

ì â p của cấc áâri tô c sẽ d^cro th ù a nhân v à c o i trQ n g ' ' (112;I97)< Hqì n g h ị dã á ặ t r a vấn ãề vũ tr a n g kh&i nghĩa» c o i dây l à

nhiệm vu tr u n g t â n ■trong g i a i doan h iê n t a i : ' ' Cuôc cách

mặiig rô n g Duong k ế t l i ê u bầng m ít CUQC khởi n g h ĩa võ t r a n g ' '

(1 1 2 ; 214) *.óiốn dưa cuâc khởi n g h ĩa võ tr a n g đến th ắn g l(?i

t h ì p hải r a siic p h á t t r i ề n lự c lư ong cách mang, tro n g các doàn

th ế cách mang, tro n g lv c lư ọng quần chứng cùng các h ìn h th á c

tổ ch ứ c'vũ tr a n g ( t i ế u du k íc h , du k íc h c h ín h th iíc , và tổ

chức b inh l í n h dế o u ố c ) P h ả i lu ô n lu ô n sãn sàn g chtuần b i xnôt

lự c lưọng đủ dế k h i cố d iề u k iê n t h i dứng l ê n k h ở i n g h ĩa

g ià n h c h ín h quyền ở tr o n g từng p h ầ n '’ mở dưòng cho một CUQC

tố n g khởi n g h ĩ a '' '1 1 2 ; 217)*

Tháng 2.1943» Ban chấp hành thưỉm g vu Trung ưong Đẩng công sản 2 ông Dưaag ã ã Khẩn cấp hQP b ộ i n g h ị, đánh g i á t i n h

iư o n g và dề r a s á c h lư ợ c nhâm dây maiih công t\£c vân dông tu y ê nTruyền croầỉi chứng ỏ các th à n h phố v à dô t h ị ; mở rộ n g mặt t r â ncứu nưi5c, tá n g cưồmg sự lã n h dao của Bang tr o n g phong t r à o d ấu

t r a n h cách mang, lắ p iisrt t r â n th ố n g ỉih ắ t chong p h á t x í t Iíh â t Pháp ; gấp r ứ t chuẩn t ị k h ở i n g h ĩa l£ x ã ố /s iỉ th ố n g t r ị của

-p h a t x í t K liât _ Phá-p»

Trưđc t ì n h h ìn h khố khán củ a cách mang Iiầo , nhàm tổ

chức l a i các cơ sỏ cách mang, gây dụng l a i phong t r à o , p h á t

t r i ê n sản g h í i n g h ị dã tr a o t r á c h nhiệm cbo X'i ủy Trung icy (V iê t lí am) l i ê n la c v ó i xứ ủy Lào (125; 27)» chuẩn b ị ch5p

th ỉr i co th u â n l ? i tro n g d iề u k iệ n đ iẽ n b iế n cố l ơ i cho cách,

mang VÓI S12 giiíp d5 củ a xứ ủy Trung k ỳ v à s v h o a t dộng t í c h

cực của c á c đồng c h í là n h dao vua vưọ-t ngực quay t r ổ l a i ho&t dong phong tr à o cách mang Lào dã dần dần dược phuc h S i, các c h i 0Q Đang ở Thà Khẹc, Sa vẩn Iĩa K hét v à Viềng Chăn dã

l a i du^c th à n h l â p và l i ê n l a c duvc v ó i n h a u

Jilùa hè nẽ.m I 9 ị ị , n g h ị q u y e t Trưng ưong 5 19 4 1 duợc phổ

b iế n & các cơ sở ĩ)ảng của L ào Tháng 2.1945 t r ậ n Ai Laodộc lậ p áồn£ a in h r a di-i v 5 i chưong trà n h hành dâng l'à :đoàn k ế t QQi t ầ n2 l* p nhân dân Lào dề dẩu tr a n h g ià n h dộc lâ p cho dân tQ c; xây dựng lự c lưgng quần ctoing, lự c lưọng vũ tr a n g j

la p c h iế n ichu, cnuắn b i dórx t h ồ l Cữ vùng 1 ên k h ỉ i n g h ĩa

g ià n h c h ín h Ciuyền ’Ihár.g O.ĨS4Õ* hộ i n g h ị Dang bộ ở Lào dã OQP

và bầu rsBar chã? h-ành íìủa - ảng (dây l à xú ủy l a p lầ n th ứ 4 )

7ÍÚ ủy jjào dã C'ả dons c h í ĩ ‘rầ iì ĨIÍC Vịnh và Duong rx r í ĩ ru n g d i

au hCi n g h ị to à n quốc của - ảng (hQp ỏ ĩ â n T ràá ngày 13*3.1945)»

XÚ ủy dã phân công tr á c h nhiệm cho cắc Qũng c h í lã n h dao về

các n ơ i h o a t ỠQne và nắm phong t r à o Vi5i s\í c h ỉ dao s ắ t feao, 0(1

t h ế , ãuọ-c sự g i l p đ3- t i n t i n h của V iệ t k i ề u ở Thái L an , cáckhu càn cá d i QUCrc h ìn h th àn h ở cấc vùng dQc b iê n g i í i T h ái -

Lào- như ữ a :on pha -:hon, ilOQng t h a i , Na khon pha nôm, Lluc đa 1 I-Iẩn "h an k n iê n Lào, V iệ t K iều hàng t r á n ngutò-i dã dư:?c dua

d ế n c ấ c k n u c i n c ủ n k p d ề ir a ẫ n l u y ệ n q p iâ n s ự v à ÙQC t â p c h í n h

t r ị Kgày I I õ *1545» ° e.-n cứ I7a ite (ỉỉa khon pha nôm) dã l â p 1

r a d ô i vũ tr a n g l i ê n ạuân Lào - Vi i t , sa u dđ mQt số cắc dcm

v ị dã phân tá n về h^sx đãng b Y iêng Chăn, Thà Khẹc v à Sa vẩn

IIa IQ iit, gay cơ s ở , chuắr b ị lự c lưọng cho CUQC dấu t r a n h

g ià n h c h ín h quyền.

Trong k h i đố t i n h h ìn h th ế g i ỎI v à Lânè' Duong cố n h iề u

chuyền b iể n th u ầ n i c i cho cáciĩ insng L ào J?hẩt x í t ĩ)’ic 'Dị t i ê u

d i ệ t (5 19 4 5 ) • à Bông D ujng, p h á t x í t IThât l& t Pháp nấm quyền

thống t r ị Tháng 6.1945 àutíi sự lã n h ãao của ĩ>ẫng câng sảrL

Dông Dưong, nhân dân V iệ t Naiíi dã vùng dây tố n g k h ở i n g h ĩa

g ià n h c h ín h ouyền từ ta y p h á t x í t lỉh â t Tháng l ợ i của cuôc

21

-tổ n g k h á i n g h ĩa dã dưa đến sự k iệ n ngày 2.9.194-5 nuóc V iệ t lĩam

dân chủ cộng hồa r a đ&i

ĩ*ổ i ằ thỉxi cơ th u in l ợ i to ló n cho cách mang L ào Ittặ-C dù

2 dồng c h í d i áự h ộ i n g h ị t o ln quốc của Bang công sả n Bông

Dưang chua về đến n ơ i , nhung xứ lỉy l à o do nấm vũng t h ừ i cơ dã

q u y ế t d in h vân dộng nhân dân dứng l ê n t i ế n hành k h ở i n g h ĩa

g ià n h c h ín h quyền

Hgôi nổ của CUQC n ổ i dây g ià n h c h in h quyền b Viêng Chăn

b ấ t dầu tti cuộc dẫu t r a n h của cổng nhân x í n g h iệ p d ệ t Ca p h a

lỉgày Í 6 6 I 9 4 5 » 500 công nhân x í n g h iip d i t dã b ã i công, y ê u

cầu bon K hât p h ả i tr a o t r ả l a i x í n g h iệ p cho ngư ỉri L ào , khôrtg

dutyc tr a o cho bQn P h á p P h át x í t N hât dã dưa h iế n b in h dến dàn

ắ p , nhung trư ó c sủe manh doàn k ế t của cổng nhân d ệ t (c ả công

nhân Lào, cổng nhân n^nĩri V i ệ t ) , dược su ủng h<3 của quẫn chiSng

nhân dân th ủ dô Viêng Jhaii, btjn p h á t x í t K nât buôc p h ả i d á ? ling

yêu cùa của công nhân, iao l a i x í n g h iệp cho công nnân Thang

Ig-i của cuộc dấu "tranh nà" cùng v ớ i sự lã n h dao c ; : ứ ủ y , Kìiôn

khéo vân dông nhân c ân , cã th a c dẫy th àn h n c t là n sổng xuống

dưòĩií- dẩu tr a n h của các tầr-ÉỊ i í p nnân dân th ủ dô ĩĩgày 2 3 « 3 IS 4 5 |

CUQc n ỗ i dây của nhân aâr thĩ dô Viêng vjhiin dã r ià n h du(?c th ắn g

l ợ i

cùné v ố i S'jt n ổ i dây g ià n h c h ín h quyền h tíiủ dô Y iin g Chăn,

UIQT Ì0£ t cắc thành Ọi.ĩ, õô t h ị cũng dà n ổ i á â y iĩhân dân Lào

cùng v<5i V iệ t K iều d? ỹraống duòng b iế u t ì n h , tuần hành t h ị u y ,

b iế u dưong l s c lưgxtg iChí th ế c á c h mang dây như sóng c ồ n

i Trung Lào, nu-i phong t r à o cách mang s ô i n ổ i n h ấ t , lự c Iưọng cách niang của ouÈm ch ứ at khá mạnh vằ cũng l ằ n ơ i dồng bào

V iệ t k iề u t£ p tra n g dông đ ẫ o , có t ố chúc cứu quốc rộ n g r ã i dư^c xây dyng tìĩ tr u ó c Duc5i s s lã n h dao của c h i bộ s ẩ n g , nhân dân

dã g ià n h dược c h ín h quyền» ỏ Thà Khec và Sa vẩn lía E h ix , dua ; vào t ì n h h ìn h thự c t ế , ‘DẰng sự v â n dqng khéo l é o , mqt mặt nhũng ngưò-i công sả n b i ế t dựa vào sức manh của auàn chiíng, mặt 'Khác

th ô n g qua nhũng n g u ỉã Lào cổ uy t í n tro n g nhân dân, vân dông,

th u y ế t phy.c qnh em công chức và Oh£u ih o ln g ( t ỉ n h trư o n g ) -tuyền

bố t á n th à n h c h ín h th ễ QQC lâ p 0151 d ư íi quyền lã n h dao củ a Lào

í t x a l a

Trong CUQC vân dộng g ià n h c h ín h quyền ớ Lào, V iệ t KLiều dằ

QÍ nhũng ảổnc gổT) r ấ t quan trQ ng vào th ắ n g l ợ i chung của nhân

dân Lào tr o n g v iệ c g ià n h ch ín h a u y ề n Bằng t i n h th ầ n , lự c lu ọ n g

22

-v à hành dgng cy th ễ của m ình, V iệ t k iề u dã tỏ rò cho n h ận

dân Lào th ấ y rẳxLg ho iu ô n lu ô n c o i d ẩ t nưổ-c Lào l à quê hưong,

c o i su n g h ii? cách nang cỏa là o cũng ch ín h l ằ S1Í n g h iệ p của

ho Chính những hành dộng thự c t ễ của V iệ t k i ề u , dã lầm cho

nhân dân Lào thêm h iế u ngưòá Ỵ i ệ t , ta o nên t ì n h cán gấn bđ

gi&a 2 àân tộ c L ào, V i i t , g iũ a n h ân dân lả o v à V iệ t k i ề u T ố i

n h a u , tao nên ảnh hưổng t ố t , th u â n l c i cho t i n h doằn k ế t Lào -

V i ệ t Sau k h i g ià n h dược ch ín h quyền, quan hệ là o - V iệ t ngày

càng t ố t dẹp hcm l ê n , th ề h iệ n tro n g các CUQC m ít t i n h , tu ầ n tuầnhành sau k h i g ià n h c h ín h quyên

sán g 50 6.1945» ở 3a vẩn Ha Khệt dã cổ các cuổc b i ế u

t ì n h cúa quẫn ch\íng nhân dân là o v ằ V iệ t k i ề u đễ hoan hôThắng l ? i của nư6c V iệ t Líam vầ b iế u t h ị t i n h th ầ n doằn k ế t ,

hợp tá c g iữ a h a i à£n tgo Lào - V i ệ t , số ngưòâ t ố i dií dông

t<5ã 2 van n g a ĩri ũỉr V iệ t vạ cò- Iiào dược kéo l ê n <5 Khắp n ơ i ,

các khầu h iệ u ’ 'lũ tíc Lào dộc l&p muôn n á m '• , ' 'Lào - V iệ t

h?p tá c muôn nă.in* * , ' 'ứng hQ C hính phủ lâm th ỉr i Y iệ t N a»11

dttyc chang ở các ngả dưòng T ai CUQC m ít t i n h tổ n g dốc Lào

và d s i b iế u h âi V i i t k iề u cứu quốc dã n ố i chuyên và ỉcêu g o i

sự họp tá c Li£t t h i ế t g iũ a 2 dân tq c Lào - Y i ệ t 1'rua 3 1 6.194-5

theo c h ỉ t h ị của phái v iê n Tổng bQ V iệ t Llinh, cá c công chức

n gu ô i V i i t dã nở hộ i n g h ị nĩri tổ n g dốc và nhũng nguồ-i lã n h

dao ch ín h quyền Lào t í i dế g ia o những chức vu chủsvt về

cáo ngành hành ch ín h cho ngưỉri L ào s â y l à b i ế u h iê n lò n g

tô n tro n g q iy ề n dôo l â ? và quyền làm chủ củ a nhân dân L ào,

bên C£nà òố l à sự tỏ rõ tn iê n c h í , lò n g thành th ự c của V iệ t

kiều, d ố i v ớ i nnân dân Lào và cũng xổa d i nhũng suy n g h ĩ không ông

t ố t của nguĩri Lào về ngưĩri Y i ệ t Iiam mà bqn th ự c d ân , p h á t x í t

dã tỉmg Tuyền truyền nhầm c h ia r ê 2 dân t q c

N goài cấc hng.t dông g iú p d&, gđp phẫn t í c h C1ÍC t r o n g

v iệ c g ià n h ch ín h quyền của ltfc lượng V iệ t k i ề u ở L ào, V i i t •

Iíam c^n d iề u nhiỉne don v ị g i ả i phống quân v ư ợ t b iê n g i d i san g

dánh bqn t ằ n b in h P há? dang chiếm g iữ các v ị t r í , t r u c g ia o

thông ouan trQ n g , nhlm g iú p dỡ nhân dân p h ía Dông Lào v à n â i

d ia l à o n ổ i dây g ià n h ch ín h quyền

Sau k h i b ị lín â t dảo chánh l | t dổ , n ộ t số iự c lượng quân

dộ i Pháp "iò V iệ t i.aiú, Iiào dã chay k h ỏ i c á c Thành phổ, dô t h i

về ắn n á u h vùng rừng n ú i -thuộc b iê n g i í i Lào - V iệ t, chiếm

g i ũ các vùng xưng y ế u , tổ chức l a i lự c lu ọ n g , chĩr ■thỉri cơ

23

-g ià n h l a i c h ín h auyền của ch tm-g dã r ơ i vào t a y p h á t x í t N n ât.

ỉ duìmg số 7 , bon tà n quân gồm 1 d a i d ô i ch ilm g iũ

IT0QD.6 h e t , Ban 'Dan, -а&Пь n g an , ãaìm g n g a t

ỏ duĩmg số Sf khoảng 1 t i ế u âoàn tằ n quân chiếm âống

vùng s ê pôn, i-utĩmg p h in , Pha l a n ô Khăm c ô t , Lấc x a o , cố hon

1 d a i dQi c h iế n g iữ ,

ô dưồng số 12», cổ mQt d a i dQi tà n b in h chiếm g iữ dèo

—•u Gia» 03 n a pnao f lĩhom lüa r a t , ỉia hả xay

i Sầm nưa» tằ n quân d ịc h chiếm g iũ săm t<y, líưòng na»

iótĩmg l a u

Sau k h i cách mang th á n g S I9 4 5 ở V iệ t Nam th à n h cổng ,

nhân đuvc c h ỉ t h i và s? £iiíp d& của Pháp ở Can c ứ t t a (Ẩn Đ ộ ),

bQn tà n quân Pháp đâu t i ễ n hành các h o a t dông chống ?há

c h ín h ouyền nhân áãii ữ các t ỉ n h V i i t Kam đọc b iê n g i ớ i , t i ế n

hành ủ ố t phá, ciĩíp bóc nhân dân Lào» la p c h ín h q u jề n ta y s a i

của chúng l ê n ềr các d ị a P“ư°ng» tu y ê n tru y ề n c h i a r ẽ t ì n h doàn

k ế t É'iSa iih£r àân uào - V iệ t, lấ y СЮ làm bàn dap uy h iế p n ì n

ãqc I s ? d a Vi i t 1 ÏÙ-:

ĩh v c h iê n 3 áồ xáừ.: iu ọ c l a i Lào và Tons Dưonc, b phần

n ã ỉ v.ịa L ào, r.t-Ằỵ 2 / c I r ‘^5 ÛQI1 tà n Dinh Pháp c tiế m HuQi s a i»

” fằ y 2 > 0 1 ^ 4 ? cin&if 'jr.iej; Z.3XL con, 2 6 8 cỉring chiSia iL-лЪпр x a y

2; 8 cr.ínii piiả t r a i nhiêiB vv cLo t i n Q-Jan n à n liiphen* ( c h ỉ ^(chỉ

I s c lu jr £ t à-1 'ciiil: i-háp 5 liắo Lào) th ay 2141 c h ín h pild Pháp

d ie u hànù mgi С0ПД 'i ic с l a c h ín h phủ bên canh v u a L ào Tên

il ày dà dua cẫ X d a v i là n b in h vào dống ở Hoàng cung Luông

pha bЛЛ£ và c h iế ii Luôii£ pha Dang ngày 3 0.5 "gày 2 9.1945» bon

tà n ũinh rh ắ p ão tễr c&i ú.j' b i s c l ô v à tro n g ứy CÔchie c h ỉ huy

dẵ danh c h iế a t h ị t r ấ n X iềng Khoảng, t à n s á t r ấ t dã nan nhùng

r.guìri dâri ià n h <s ã ây (c ả iiào và V iệ t k i ề u ) , lvgày 5 9 một d a i

d ô i l í n h Pháp do tru n g t á ■c'ha bơ r ơ c h í huy dà ngang n h iê n dem quân vào’ V iễnê chăn đóng C- cô n h i v iệ n (nay i ầ B<3 vân t ấ i và

bưu diệr ) ĩĩt nhũng v i t r í ouân Pháp chiếm , chứng tnư ồng dùng

nhũng don v ị nhỏ tấ n công vào nhũng n ơ i c h ín h quyền nhân dân

m íi được iâp» uy h iế p nhân ã ân , tà n s á t dân l à n h Bể t u vê và

g iú p nhân dân liào n £ i áãy b ià n h c h ín h Quyền, quân d ộ i g i ả i

phổng V iệ t Ham dã cùng v ó i lự c 1 vtợng vũ t r a n g Lào t i ế n hành

c ác h o s t dQng của n in h d i ả ánh d ịc h

Đ ối vổ-i phàn ĩ'ông L ào , t ù Kghê T ĩn h , dồng c h í Lê Lộc chủ

t ị c h j'y ban quân sự t ỉ n h Hà Tĩnh cùng đồng c h í Nghiêm Thướng,

24

-c h ỉ huy -c h i d ộ i Phan Dinh Phùng dã q u y ế t d ịn h t ổ -ch£-c một d a i

d ộ i g8m d ô i v iễ n c h i d ô i và dân quân t ự vê 2 buy in Huong S on, Bức Tho dư<5i sự c h ỉ huy của dồng c h í T rần B in h B ể, hành quân

t i ế n dánh v ị t r í Na pê (nẳm s ắ t duồng số 8 th u ộ c t í n h Khăm

m uộn)* Na pê dược g i ả i phống T iếp d ó , p h ố i hợp c h iễ n đấu v<5i

bô d g i Euong S e n , £iíc Tho* bQ dQi Thanh Chưong (Bghệ An) d®

dong c h í Tho c h ỉ huy cùng lự c lo q n g v ũ t r a n g là o b i mât tâ p

k íc h quân đ ịc h ở Khăm cọi;, quân Pháp b<J chay t o á n l o a n , l i ê nquẫn l ầ o - V iê t tr u y k íc h dến c ầ u Na huong g i ế t thêm tê n quan

t ư v ằ t ễ n qu an h a i P h áp (7 3 ; 5 8 ) Ngày 2 1 9 » Khăm C7+ dược

g i ẩ i phổng C hiến th ắn g ở Na pề eúa l v c lu ộ ng vil -trang 2 ni*5c

L ào , V iệ t mằ g i5 v a i t r ò dặc b i ệ t quan trQ ng l à lự c lư ọ n g vũ

t r a n g t ỉ n h Nghi Tĩnh l à ''c h i ế n công dầu x u ấ t s á c ' ' (73; 5 8 ),

dã tao d iê u k i ê n tn u â n l ợ i tiníc day cuộc n ổ i dây của nhân dân

cùng v ó i những ho a t dông v ề quân S1Í, v ề ch ín h t r ị , quân

dQ i'rg i ẳ i phổng V iệ t Nam dà tu y ên tr u y ẽ n , vân dqng nhân dân Lào

n ố i dây dánh x'hap» cùng hợp tấ c "thân t h i ệ n v 5 i V iệ t Nam Viêc dua quân V iệ t Nam sang Lào l a dễ ''q u a dánh Pháp g iú p Lào

g ià n h dQc lâp» òế dân k hỏi p h ả i s a u t h u ế ' '( 4 2 ) nhàm làm cho

n h ân dân Lào h iế u dược dộng cơ dua quân V iệ t Nam san g Lào l à một hành dín g g iú p nhân dân g ià n h ch ín h qu y ền Sau k h i eriải

ph ống i\Ta p ê , quân g i ả i phống Y i i t ỉĩam g iú p nhân dân Lào lâ p

r a ứy ban g i ả i phổng Na pê do Thao xay làm chủ t ị c h , s a u d ổ i

r a Tjy ban nnân dân ' 'Xha na l a t x a don' ' (4-2)

Ổ tâ y đưỉmg số 9» b<3 d ộ i g i ả i phống t ỉ n h Quảng T r ị ph ố i

hợp v(Ji lự c lượng vũ tr a n g Lào do • 1 dồng c h í Thao ô , Hu hẩc

c h ỉ huy cùng v 5 i đ^ng ch í Trần Quang B>ầi^ 'Dằn bac v í i các dồng c h í phv t r á c h -Trung bộ iíế hoach p h ố i hợp tá c c h iế n của

l i ê n q u â n '' (7-3; 59) • Chỉ huy tru ữ n g m&t t r â n dưồTLg 9 l à dong

c h í Ba Thụ, àồng c h í Chu Huy ĩdân dược cử làm c h ín h t r i ủy v iê n

n ặ t t r á n , ii&t t r â n dưòng 9 dã được Bự chủ ý &uan tâm să n s á e ,

chuần b ị t ố t về v ầ t c h ấ t và t i n h th ầ n của nhân dân khu 4 v à Trong b ộ »

L iê n quân liào - V iệ t ữ o ặ t t r â n dưòng 9 dà "tiến hànhmột số t r â n dánh quân Pháp ỉ t h i t r ấ n s ê pôn ( d i ệ t và b ắ t

sống 53 tê n Pháp» th u to à n DQ vũ k h í , quân d ụ n g ), Ĩáưĩmg p h in ,KUQÌ caỵ» ĩ h a Khoông, Pha l a n th u dược mâ± số th ắ n g l ọ i

25

-n h ấ t d ị-n h

ỗ dưĩmg số 7 f dầu th á n g 10.1945 một tr u n g àQi bộ đQi

huyên Thanh Chưong do dồng c h í Eguyễn như c ầu , b í th ư huyên

■ảy Thanh Chưang c h ỉ huy, t i ế n đánh T ị t r í Noong h é t Nhimg do chruân b ị chưa kỹ» b ị d ịc h pbuc k í c h , don’v ị b ị tổ n t h ấ t n ặ n g , dồng ch í-K g u y ẽn H h ư -C ầu hy s l n à SE all t5 n t h ấ t tr ê n » Y iê t КаЖ

dã tâng' cuồng lự c lưgcng l ê n 1 t i ể u đoàn, cử các đồng c h í 72 Văn BÍxih» Nguyên Oanh, Nguyên Bĩnh Tùng c h í dao mặt tr â n , đSng ■

c h í Quốc V inh làm chẨ huy tru ắ n g

_ ỏ Sầm nua» dược sự p h o i hçp của mót don v ị g i ả i phống

quân Vi it -Жат, nhân dân dã J1ỔỈ dây^chiếm t ỉ n h l y v à các miền

lâ n cân lâ p r a ủy ban nhân dân t ỉn h sầm nưa vào ngày 6 I I 1945

Ngày 8 1 1 1 9 4 5 » trư & ĩ dông dẳo các nhà cầm quyền Lào v à quân

d ộ i g i ẩ i phổng Y iệ t Nam, một CUQC m ít t i n h 5000 ngưĩri hop trê n ,

s â n vân dộng D ai b iế u quân dQi V iệ t Ham và chủ t ị c h ứy ban nhân dân Sầm nua dã đQc d iê n v â n

Ngày I I I I 1945 tron g môt n g ô i chùa, l ê tuyên th ệ trung

th à n h v ó i c h ín h phủ Ai Lao v à hợp tắ c r ỏ i quân d ô i V iệ t Ham

dã cử hành r ấ t lo n g trq n g

à th ủ dô Ỵiêng Chan, sa u k h i g ià n h daơo c h ín h quyền, tìĩ

t a y p h á t x í t lĩ h â t , ngày 6 1 0 1 9 4 5 m ít c h ín h phủ lâm th ỉr i Iiầo dQC 1&P dã' dược th àn h l£ p v à ngày I2 1 0 1 9 4 5 i c h ín h phủ đ ẩ

tu y ê n bố về n ề n đQc l â p cua L ào vào ngày th à n h l£ p c h ín h phủ

lâm t h ò i Lao dộc l ầ P r th ủ tưổng c h inh phủ ЩОт mao v i l a y ,

kiêm bộ tr ư ả n g n g o a i g iao dã tu y ên bố bảo dam quyần l ợ i của

V i i t k iề u v ằ mong rằ n g sự hơp tá c •thân th iệ n g iữ a ngư ĩri Lào, ngưồã Y i | t ng ày càng p h á t t r i ế n t ố t dep dể cùng n h a u xây dựng

d ẫ t nuđc Lào phồn vi n h Bồng th ò ã Khăm mao dã g ử i th ư cho d a i

d iệ n c h ín h phủ ViitbUam n eu lê n v i ệ c c an t h i ế t p h ả i th à n h l â p

c h ín h phủ lâm th ĩr i Lào v à h i vọng rằ n g quan, hê Lào - Y i i t ngày

nàng t ố t dẹp h o n ĩr o n g biia th ư cổ ăoan ’ 'Kễ t ừ ng ày hôm n a y ,

t ô i th a t h i ế t hy vQng rà n g t i n h th â n t h i ệ n g iữ a nước Ai Lao v à

nư dc của K g ài s ề đuợc hoàn hẩo, khăng k h í t non, vũng c h ã i hcm

tr u ổ c b ộ i p h ầ n ' ' (1 0 0 )

Ciiính phủ 7 i i t Nam dân chủ cộng h ò a, ngày 14*10.1945 àà

g iỉi d iệ n chúc mùng v i ê c th à n h l a p c h ín h phủ lâm th ĩr i Lào dôc

l * p Dẫy l ằ c h ín h phủ d ầu t i ê n v à cùng l à duy n h ấ t công nhân

n ề n dQC l â p củ a Lào v à chính phủ lâm th& i Lào dqc l£ p »

Egằy 1 6 1 0 1945» tro n g cuộc h ô i đàm g iữ a th ủ tư ổ n g Khám

26

27

-mao v ằ d a i d iê n c h ín h phủ V iê t Nam dân chủ công hòa T rần Diỉc

V ịnh, h a i bên d ã n h ấ t t r í l à sẽ cùng nhau hợp t á c g iú p d5 lãn."

nhau về các aặ t* chủ yếu l ằ về mặt quân sự, nhầm t iế p tue t iế n

hành стаде k h áng c h iế n chống th ự c d â n 'P h áp xâm l ư ợ c 1’i l p dố iigày 30.1 0.194.5 h iệ p d ịn h v ề t ổ chiỉc l i ễ n q u ân l à o - V i ệ t dược 1

ký k e t g iữ a d a i đ i i n 2 nưốc» tr o n g - đố cbniyển g ia o cáo lự c lu ọ n g

vũ tr a n g V iệ t k iề u th àn h các dem v ị iíằm tr o n g h i th ố n g tổ chức

l i ề n quân Бап c h ỉ huy l i ê n quân gồm cổ những cấn bộ Lào và

V iệ t do Hoang th â n Xu pha n u vông,, bồ tru ồ n g QUDC p hông tr ự c

t i ế p c h ỉ huy

Đố l à những cuộc hôi dàm và h iệp , dinh dầu t i ê n g iũ a c hính

phủ 2 nưiSc Những h i i p địn h này dã d ặ t cơ 8& pháp l ỷ cho sự

g iú p d5 l â n n h au g iữ a 2 nư đ c, l ằ v iê n dá dẫu t i ê n d ặ t nền mống

pháp l ý cho mối l i ê n minh đoàn k ế t c h iế n dầu chống k l t h u

chung của 2 dân t e c Là 0 -ị V i ệ t •

Sau k h i £ Trung u ong c ấ c h iệ p d ịn h dtt(?c ký k ể t , các t í n h

dQc Diên g iớ i Lào - V iệ t cũng dã cđ nhũng h iệ p u<ỷc d ia pnưong

duợc ký k ễ t Ngày I I 1 1 1945» "tìỉ thực t i e n phối hợp c h iế n dấu

th án g l ợ i cr vùng Na p ễ, Khâm ciyt, Lắc x a o , ứy ban nh ân dầnhuyện iỉưong bon (ba T ĩnh) dã cùng c h ỉ hazy don v ị g i ẫ i phống

quân Lào ( t ỉ n h Khám nniQn) dóng ĩr dồn Na pê hQp bằn kế hoach

p h ố i h<yp g iú p dỡ ì ẵ n nhau tr o n g v i i c phồng th ủ b iê n g i ó i 2 niiớc

t r ê n phain v i d ia pliUong minh (1 0 3; 9 8 ) !

N goài v iệ c hçrp tắ c g iú p d$ l ẩ n nhau, tr o n g v iệ c phòng th ủ , !

h iệ p d in h cồn dề câp đễn vẩn dề kinh t ể : 2 Den buôn bán b ìn h ị thưòng v 5 i nhau cho phép n h â n dân 2 nưổc qua l a i làm á n , :buôn b á n V iệ t Naa dưa muối, v ả i frán cho L ầ0 , là o dua t r ầ u , lçn.j lâm s ả n bản cho Y iệ t ỉĩam ; buôn bán qua l a i p&ải đổng th u ế quá , cẫnh cho đy ban 18 0/ 0 (42)

ỏ Na p ễ , 1' th án g 10.1945 dã lâ p raỗ y ban V iệ t - Lào th ân

t h i ệ n t ô i làm trư ở n g ban, Phan Trọng Thành ủy v iê n , Đ in h ìĩho Jjái

ủy v iễ n th ư ]<*'• (42)* ban này có nhiệm vu quan h i tr ự c t i ế p Tổ-i n h ân dân v à ủy ban cách mang L ào Là môt d ị a bằn quan trọ n g

n i n Na pê duợc s« qv.an tâm s â u s ấ c của t í n h , khu IV v à Trungưong V i ệ t Nam Iĩh iều dong c h í c ắn bô cao cấp của V iệ t Kam ủã dược d iề u sang dề c h ỉ dao v à g iú p d& c h in h quyền Lào mỗi daọc l£ p n i n VÌ vây» Trung Lào l à môt n ơ i mà lu e l'JiOng cách nangcủa auần chTỈng khá manh, dược tổ chức c h ặ t chẽ,- c h ín h quyền Khávững

26

-à phần 119 i ã ị a Iiào, nhân dần Lào cùng v ố i lự c lu ọ n g -7Ũ

■trang l i ê n quân Lào - V iê t vùa p h ắ t dông cuôc vân dông g ià n h

o h ín h quyền, vùa tổ chức các t r â n tâ p k í c h tá n công cắc v ỉ t r í

mà tà n quân irháp chiếm g iũ , p h ố i họp V(5ỉ sự n ố i dây củ a Quần ctìđng nhân dân c dù lự c i ưọng vũ t r a n g Lào - V iệ t vừa m6i dược th àn h lâp» nhưng dã tỏ ro lò n g quả cảm, q u y ết tâm , aTìh dũng v ì vây» r ầ t n h iề u nhũng t r â n dánh bon •tằn b in h Pháp

và t a y s a i dã ã i ê n r a r ấ t ác l i ệ t và dã g ià n h diwc những th ắn g

l ơ i n h ầ t d ịn h

Vối những T rân dánh ở bản Na kha v ằ Thà ngổn ( I I 1 0 1 9 4 5 ) | ' Bân con (1 9 1 0 1 9 4 5 )» Na pê> Mưòng p h in , Thằ Khec (1 8 1 0 1 9 4 5 )» Sầm n ư a dã làm cho uy t í n của lụ c lư ọ n g vũ tr a n g Lào - V iệ t duợc n âng c ao lĩhSng th*ng liy i g ià n h dư(?o t r ê n mỉịt t r â n quân

sự dã góp phần auan tro n g vào th án g l ợ i của công cuôc vân dông

giành chính quyền của nriẫn dân l ằ o TỈt giữa tháng 8 dển cuối

th á n g I I 1945» c h ín h auyền nhân dân l à o dã dược l â p n ên ố n h iề u

n ơ i

■ cùng v ớ i nhùng don 'Vi V iệ t k iề u Hẳm tr o n g lự c luflng l i ê nquân l ù 0 - V iệ t, n h iề u đon v ị bộ d ộ i g i ả i phóng V iê t Ham dược

cử san g g iú p nhân dân iũào dã tổ rõ t in h th ầ n quốc t l vô sản

tr o n g sá n g Sự dũng cảtHi hy s in h của ho l à nhũng v iê n dá (ịặt

n ề n mống vững cnấc cho 11 l â u d à i ' 1 của t i n h doàn k ế t Lào - V iê ti

Cuíc k h ở i n g h ĩa fciành c h ín h quyền nám 194-5 l à n<5t th ín g

l ợ i l ị c h sử của cách mang L ào, nố dã khang đ ịn h chu quyền dân

t ộ c , k h ô i phục i a i quốc g i a Lào sau nhũng năm d à i nô l ệ Sau 15 nàm t i ế n hành vân dâng cách mang, mặc dù lự c 1 uọng cách mang còn mỏng và y ế u , nhung do b i ế t p h á t huy siic manh của to à n th ể

n h â n dân tr o n g nư ớ c, ch^c t ì n h th ể v à th ò ã co cách mang,

K iên q u y ết hành dông nên dã g ià n h duợc th ắ n g l ợ i iíộ t Trong những th àn h câng lố n của s ả n g ở Lào l à dã k h ơ i dây dược t i n h

th ầ n dân t<ĩc, k ế t li<?p c h ặ t chẽ lự c lưQTLg cách iasng củ a cắc dân

tộ c Lào v 6 i sự c h i v iê n , p h ố i hợp của l v c Il 'Tọng cách asn g V iệ t

Kam dư 5 i s ụ lã n h dao của s ả n g công s a n Bông Duong, t r s c t i ế p l à é 9 - s_

xứ úy Lào

ShắKg ig d của cuôc vân dộng cách mang £ Lằo nc-n 1945

trưó-c h ế t p h ả i n ổ i t í i sự lã n h dao dứng dấn của ĩ ẩ n g công sản

r ô n g Dưong, tr ự c t i ế p i à Xiỉ ủy L ào lí hung như vây chua d'i nếu không n ổ i òểncon n g u ỉri, nhũng ngưò-i dã lằm n ên th ắ n g l(? i bâng I

n.-.ũng h o a t êqn£ Ос., 'tí- day hy s in h để gđy ũựng n í n phong tx&o

câch -QĨJ-í i& ì* ' â ì ă những ngỉri cộng s ả n > những ngưồ-i ЗД

yíu nuóc cùng toăr thể nnđn êđn cảc g i a i tầ n g của L ăo Lổ l ă

nnSng сад g v ií n cộng sả n ngưồri V iệ t Nam dư?c г ảng công8&П £ông iu o n g giao tr â c h nhiím sang gđy dvng phong t r ă o сасй

1 _ »

lúaỉig ữ iiêo

Khi l ả n g công зал sô n g Dưong được th ă n h l đ p , t r í n thực '

t ế c h ỉ ĩr V ií t Каш mổê c<5 cắc c h i bô Dang cộng s ả n , còn ỏ Lăo

hừăii to ă n chưa cổ iaọt to chức c h i bí Bang công s ẩ n năo c ả

ĩẫ rig 0<jng sản bổng Irt/ìong lú c năy» h iể u dứng, "thực c h ắ t l ằ ĩ>ầữ

của nhũng n g ư ồ i công sẩn V iệ t Nam Nhung do t í n h quốc t ế của

ch 'in h ĩ In £ g i a i cấp vô s ẩ n , n ín n g o ă i t r â c h nhiệm d ố i v<5i dđn uQC r a « nhùng ngu&i công s ả n V iệ t Nam cồn cố t r â c h nhiệm

g iú p d& d ố i v ổ i phong tr ă o của câo nư âc anh em có chung một к

th ù nữa< jjũ v đ y , v ií c ĩ»ảng g ủ i nhũng dẳng v ií n cua minh sang Lăo h o at êqng cũng lă nhím g iú p d& phong tr ă o câch oang của

iiă o r đy i ă v i ệ c lằsi diíng, th ề h iín t in h tblln quốc t ế công

sản của những n ĩ u b i công sản V iệ t N aa

_/0 d iề u Ki -3n vă t l n n h ìn h thực t l câch dang của Lăo níu

g i a i dOiT - ^ 245» vó th ề n ố i dđy l ă th M kỳ những n*~vtM

С5П2 sản v ií t liaa dă eổ? phần trự c t i ế p lăm công tắ c vđn dông sđy ôyn £ câch :isr.£ ỏ Lỉo, còn những dảng v ií n cộng sả n l ă nguò-i Lăo tro n g sVÌ&i аоаГж năy còn í t b ở i vđy, t ấ t cả câc

ccng v ií c t ù Vgr dôĩiế, tu y í n tr u y ề n , xđy dựng CO’ sở c âc h mang

b ồ i auõng c ố t cân câch mang dều do những ng-iấri công sẩn V iệ t

liax dua văo k h ố i V ic t iiiề u ở Lăo vă ở T hâi Lan t i ế n hănh*1.' ' Jr.íĩih nhùng Qồn£ c h í V iệ t lĩam dê l ă n lô n tro n g n h đ n dđn l ă

b&i púoiib tră o -trong cônĩ nhđn ШО" (50; 2 1 ) Sư bền DỈ không

wít u ỏ i , không cuẫr n g a i knó khỉJi, hy s in h dố của câc dlng

v iề n công sẩr V ií t liac dẵ ' 'â ă n dần tđ p hgrp câc xu huống yíu

nưS c, t i ế n ũô tr o n ẽ nnđn d đn , tro n g câc tầ n g lố p x ê hôi» vđn

c ín c vă tổ chủd auầ2- chảng dứng lĩ n dấ tr a n h v<5i câc hình thức t h í c h hQ-p v ă phong phoi1’ (4-8; 1 0 )

i-írC ễ âua văo k h ố i V iệ t kiều, dễ t i ế n hănh cugc vđn dQE

câch ^ S ĩiẻ , nhùng lìgUĨri công sả n V iệ t KaE vên lu ô n chủ tru c n g

tu y í n T ruyền, v£n dông, huống dđn ngưĩri Lăo văo tr o n g cuôc

dđu t r a n h ci.u ag , cùr.g I ÌC-L câch 35Лё, ichônt iiề ngiỉĩri Lăo dố

th u ỹ c tầ n g ìwp n ă o Iữ.ũng s â c h , bâo, tr u y ề n don, lu ô n lu ô n dược i n b ln g iia i t h i t i ế n g V iệ t vă Lăo lĩg o ăi v iệ c v đn dộng

•t'^yin t r u y en tr o n g cấc tầ n g l(Jp nhân dân la o dông, ho còn

t r a n h th ủ và i i ê n hệ liâ t " th iế t v d i những n gư bi Lào tro n g cấc

h g i y êu n ư ó c, các th ân s ĩ có t i n h th ầ n dẫn tộ c ; hưáng ho ủng

hg cuộc dẫu t r a n h của nnân dân chống dể quốc, p h á t x í t

Các lã n h t ụ Bang oijng s ả n Đông Bưong, n h ấ t l à h8 Chí i in h ỷ tro n g g i a i аоал rraá-c s ô i lử a bỏng này dã quan t ầ J theo

J d õ i d iê n b iế n và sự p h á t t r i ế n của cách mang Lằo, dưa r a nhông

c h í dãn s á t họp v à £‘lĩĩg dã cử nhũng dang v iê n cồng sản ưa t ứ , những ngưồã con dũng cẩE, nhũng don v ị vũ tr a n g san g Lào dể gây dựng phong t r à o , g iú p nhân dân Lào cùng t i ế n hành cách mang v à s á t cánh kề v a i c h iế n dấu dế bảo v ê , củng cố ch ín h

quyền n ớ i th à n h l£p> bảo v ệ nền dQc l £ p của L ằo, Щ с dù n h iề u

lú c p h ải làci nhùng công v iệ c • ' t h a y '' cho nhũng ngư ỉri b à o ,

nhung vãn tô n trg n g auyền l ầ n chủ, quyền ăQc l£ p của nhân dân

bự giiíp dỡ của V iệ t iĩam cho cuổc cách mang Lào ở g i a i

do an nảy l à t i ề n ãề cho môt quấ t r ìn h giú p d5 tro n g g i a i dosn 'tiếp theo t í c h cựũ, tohx- d iê n hon.

I I I - _,u í;iú'-' dõ- của V iê t Ivan d ũ i v ô - CUQC c h iế n ãấu của nnân dân Lào tro n g nám dầu dề bảo vê c h ín h quyền cách mạng ( 10/194

ưiàxih duçrc ch ín h q u ÿ ln tìỉ ta y p h á t x í t N h ât, nhưng cách li-gais: Lào non t r ẻ dE vẫp p h ả i r ẩ t nhiều, khó khăn do sự phá ho8.1

của thù vằ u ộ t ã i sán Ì£C hâu của x ã n ọ i thực ãân dể l a i

Chír.h ouyen Trang J3ĩig do n h ü g ngưỉri của các dảng p h á i v à cắc

xu liưóns c h ín h t r i khác nnau nấm, k in h t ế k i ệ t q u ệ, sẫn ::u ắ t

b ị d in h dốn iĩêân sách Iĩhà П’ьгбс không c ố Quân dồng n in h Anh, Tưỏng vào Lảo không n ũng -tims mgi c ác h ãể phá h o a i v à t i l p t a cho DQĨ1 tà n t i n h Phấp chống l a i n ề n 1 dộc lâ p của Lào Ị Ьэп tà n

с in h ^háp ãy s vào «ùng nông th ô n và rừ n g n ú i , lấ y dổ làm bàn cQ a<5- niiGỉig cuôc tẩ n công vào lv c lượng cách aanẻ; dề l â p l a i ách

th ố n tĩ t r i của chúng Lực xugng vũ tr a n g cách nang n<5i th àn h

l â s , chua âu;rc iiuấn iu y ê n n h iề u , vũ k h í th ô s c v à t h i ế u th ố n

D £y l ằ n h i^ e к nó r ấ t l á n d ố i v í i a ô t n ư íc Lằo Г'.ло bé a ó lfciànfc dược QÔC i£ p i a i p h ả i Qối phố vc5i sự ouay t r ở l a i xâm

l a ç c của bgn á ế oaốc x*háp Tần aệnh dôc lâ p cùa Iiào dứng trưcSc :_ôt x in h th ế vô cùnÊ ng'jy n an ỉ

50

-ổ Vi Í t 17asi» c h ín h quyền cấcn Iiisng cũ n f dang ở vào hoàn cảnh ng àn cân tr e o scri t ố c lĩhitng v í i tru y ề n thống áoàn í ễ t , I

yêu nưổ-c, nnân dân 2 dân tộ c lè o - V iệ t đều k iê n auyểx c i ii in

dấu dến cùng dế bảo vê th à n h quả cách mang của m inh, thực hi®

'Khâu h iệ u ''d â n tộ c trẫn h ế t, ĩổ ạuốc tr ê n h ế t ' 1 -1 0 9 ; 3 1 )

B i ế t ch ác một cuộc c h iế n tr a n h không th ế t r á n h k h ỏ i v ố i kẻ t | j

c h ín h l à thực dẫn Phắp> £'ẩng Cgng sả n Đông Dưong dã ủe r a chủ trư o n g ' 'l â p mặt t r â n đân tô c thống n h ấ t chống thực dân P h áp '

’ ’ thống n h ấ t mặt t r â n V iệ t - Liiên - là o chổng Pháp xâia l ư ợ c ''

'1 0 9 ; 31)* E ổ i v ở l Lào sả n g dã c h ỉ t h ị về nhiệm vu l à ' 'p h ẩ i

g i a tă n g công v iệ c vũ tr a n g tu y ê n tr u y ề n , vân dông auần chiíng

nh ân dân b thôn, a u ế 1, p h á t dộng nhân dân vằ làm cho ' 'c h iế n !

ii^.c dù cSn p h ả i g i ả i a u y l t n h iề u khó khan tro n g n ư ớ c, ' Chính phủ V iệ t KaQ dần chủ cộng hòa» tro n g khả nâng của m inh,

dã cố gắng thự c h iệ n nhĩ3ng h iê p d ịn h dâ Ký i ế t Vi5i c h ín h phủ

lâm th ỉr i Lào dộc lâ p » dẵ g ử i những cán b<3 và lực liryns: vỹ tT 82 sang g iú p Chính phủ, nhân àân Lào bảo vê c h ín h ouyền, giiíp

dào ta o cẩn bọ c h ín h t r ị và quân sự Ngày 1 4 1 1546 V iit Nam

ph ố i hợp v 6 i Lào dã tổ chức l<5p huản lu y ệ n dào tao cắn bô maâi

sự gSm 2Ó th àn h n i ê n yêu nuóc Lào và V iệ t k iề u ; sau ảố còn nể

t i ế p v à i khứa huấn lu y ê n nũa cho Lào (78; 6 0 )

ĩ’hực dân Pháp th ấ y rẫng chứng chưa xhể dùng 1\ÍC lu ơ n g

b iê n cố dề đánh chiếní Bác bộ V iệ t Nam ngay dược, v i liic lu ọ iie cách a&ng ở Bấc bQ manh, có cơ quan dằu não tr ự c *fciểp c h ỉ huy^

vả l a i quân của chiíng cốn t h i ế u , v iê n b in h chưa s a n í1 k ị p 3ỞỈ

t h ể , chúng chủ trư a n g dánh chiếm Lào, Gan pu chia» nhừng n ữ i

mà lự c lư ộng cách Oang cồn mỏng, s a u d<5 mái tẳ p tr u n g iự c luqs chiễm Bấc bô V iệ t ỉĩam v ì th eo chTÍng : Nếu l ẩ y ãưg-c Lào t h ì v i í Bắc b<5 cố th ế đ ịn h d o a t đưtyc (1 0 ) v ì vây, chứng d ịn h sẽ t£ p tru n g tẩ n công vào l à o v ằ l i ê n quân Lào - Y iê t vào th á n g giên^ cho dỗn th á n g 4 bu âe đQa về sưồQ n h ía Tầy của V iệ t ĩĩam ngầy càng nguy hiếm K n iệ a vụ của nhân ã ân Lào - V iê t r ẩ t nặng n ẽ ,

h Lào ồề cách mang Lào - T i ệ t cổ tn ỉr i g ia n xây Q'jng» củng cố 3

lư ọ n g , dặng t i ế n hành CUQC kháng c h iế n l â u d à i chống Pháp Vt

c h iế n lư ợ c cách mang t i ế n công, lự c lttọng vũ t r a n g l i ê n auân Lào - V iê t lu ô n t i ế n hành cẩc cuâc tấ n công vào nhùng v i t r í của d ịc h hoặc pnuc k íc h , chận dánh q u y ết l i ệ t các CUQC hành qi

31

-l ẩ n chiến: của tà n quân Pháp ĩ r ê n kháp nuớc L ào, không ngày nào

l à i: hồng xảy r a các t r â n dur±ê dô g iu a t a v à d ịc h ngày

2 Ï 1^46, 1 tru n g d g i l í n h rháp» 2 d a i â ô i ng-iỉy b in h kéo quân t à

ItoQiìg k h a i (T h ái Lan) sang ï'hà dừa (Viêng Chăn) dế с huân 'Dị tẩ n côr.g vào th ủ dô 5 giò- c h ie u ngày 3 1 mqt t i ế u doàn l i ê n auân

L ào - V iệ t gồm 1 ó a i QQi b à o , 2 d a i d ộ i 7 ± ệ t dã hành quân chặn đánh d ịc h Sau 3 g lb c h iế n d ẫu , l i ê n quân dã dầỵ l u i dược d ịc h

òến khu vực s ắ t bỉr sô n g Ciugc c h iế n dắu kéo d à i , d iê n r a r ẩ t

a u y ế t l i ệ t , cho t 5 i tầ n c h iều hôm 4 1 Quân Pháp p h ả i r d t chaysang T h á i 2a đà b ấ t sống 2 tê n PẬáỆ,6ngựy b in h , thu 5" kh âu súng,

c ố i f n g ó t 1 -trâm khãu sứng tr u ồ n g Tháng l ợ i này ãã dâp ta n cuộc tấr công vào Viêng Cíhán của P h áp

ĩ i ễ p theo tr â li th'-ng & i h à Dừa, dến 2 2 1 1 9 4 6 l i ễ n quân

Lào - V iê t gBlfl 1 d a i a g i l è o r 5 d a i ÕQĨ V iệ t líam, do dồng c h í

^Cai XỔE v i c h ít cùng dồng ch í XQt phết l a x i c h ỉ huy, àã 21Ở

CUQC tấri công lầ n th ũ h a i vào căn cứ Ban con c ủ a tà n b in h Pháp

3au 3 ngày, áê^i c h iế n dấu ắc l i ệ t , l i ê n quan dã t i ê u d i ê t ị v i

t r í của íh áp » Q iệ t xên d ịc h (c ả Pháp và ngụy b in h )

õ X iêng khoảng, ьЪ raờ sáng ngày I b I I 9 4 6 quân Phấp c h ia

ià -i 3 hưóng -ciễn đánh v ị -trí lia b a u , n o i dống quân của lự c

iu ọ iit l i ê n auân cách -Ciêng Ilhoảng 5 cây s ố Sau 3 giò' c h iế n dấu

a u y ể t l i ê u , t a dE đánh ta n dược CU.QC tấ n công của d ịc h d iệ o

2J t i n V ĩr u n g Lào, g i ả i phóng quân Quảng T r ị , Thùa T h iên ph ố i

hyp v ớ i Cfj.ân dQi Lào c h iế n dẩu ỏ Pha Lan, iĩưĩrng p h in , ĩồ n g hến.,

ngàn không cho d ịc h t ù Lào -tien sang T ì i t lĩam C hiến th in g lá n

n h ấ t 1? t r ậ n t i ê u đ i ix v i t r í bông h ến 1’ông hến i ằ mât pháo d à i

k iê n cố r.r.ất t r ề n Quròng 9 từ s ô n g hà d i Sa v ẩn n a ỉc h it b au k h i

n ấ t v ị t r í i-ưòng p h in , ?na l a n , bgn d ịc h dã chay đến tâ p t r a n g

t a i dây r ấ t dông cùng v í i hỏa lưc r ấ t msnh ĩ ỏ i t i n h th ầ n

q u y ết -tâii c a o , n^ày I.2 I9 4 Ó » i i ê n quân Lào - Y i i t dã c h iế n

QUỢC ĩ ông hến, t iê u đ i ê t 15с tên d ic h , g i ế t c h ế t tên t h i ế t tá

íh á p leum ont c h ỉ huy

Ivhững th ắn g iç ri của l i ê n ouân Lào - V iệ t dã làm núc lò n s

QQi n g abi dar bào cũng nhu V i i t Tổng c h í huy các lự c bzyng

vũ tr a n g Chính phủ lân t h b l Lào dộc iâ p Xu pha n u v ông^ãã g ử i

d iệ n chúc aĩtng nhŨ2i£ l ÿ i mà toQ áQi liÊE quân g ià n b duợc :' ’Tôi dà l i ế p đu<?e báo oáo n v i rõ c h i t i ể t nhĩbig c r.iế n công

rv c r 5 Lxà 0'd.x ITgLi dã l£:> docc g iũ a s ê pôr và Pha lar», n h ấ t l à

h ĩ Ông h ế n C nínn phủ Lèo vè t ô i k ín h g ủ i lìrí s ố t sán g chũc

32

-dừng - í c d iê n dã 'cày tỏ lồ n g b i ễ t on d ố i v 5 i sự g iú p

dcr ~à SQ i â i 7 i ệ t l a - Clang t i ế n hành ỏ- Lào và t i n tưởng sự

h7y tá c Lào - V iệ t sẽ g iú p cho c ác h mang Lào ngày càng p h á t

t r i ế n L.ủc diêr v i ế t t i ế p : ' 'T ổ i nhân rõ ĩLQt cá ch dặc b i ệ t

g i á t r ị tu y ê n tr u y ề n ,h ế t s á c h o a t dgng của q u í n g à i tro n g

dân chứng chúng t ô i , ĨIQ -tauòng b ị sư tu y ê n tr u y ề n của d ịc h

đưa ả i lầm âưòng ï'ô i hoàn to à n t i n cây b S1Í ho a t dâng c h ín h

t r i của o u i n g à i de dân quê là o chẩng nhũng h iễ u sự cần

t h i ế t họo t á c thân t r i ệ n Lào - Vi i t , mà l a i côn tiê m nhiẽm

ã ư ơ c tư -bưỏng dgc lâ p » tự do, tií c u ồ n g " ( 2 1 )

T ai Thà Khec, v ố i t i n h th ầ n sSn sằng c h iế n dấu bảo

vệ n hân đâri, lự c lütçmg vũ traiifc dẵ ă n t ế t ỏ ngay cắc phòng

tu yến v<5i sự quan tâ a sâu s ắ c , sáng mừng 1 ĩ ế t (194-6), v ọ

Hoàng th â n Xu pria nu vông và phu nữ l à o dã den quà T et dến

tặ n g cắc c h iế n s ĩ n £ o à i ụbòng tu y ễ n ĩ a i Giặt t r â n Ka pê,

c h ị en phụ nữ của ĩ ỵ ban ủng hQ kháng c h iế n cơ quan Trung

03 2hì» T hiên dã ''x u ấ t tà i» đyng lu e không qaản công la o

l:hó nhQc liTi s u ố i trè ú n o n , dem qua bánh và những b à i ca

hòiig trắ n g 1er tâ n r.c-i c h iế n d ia (1 0 0 )

Jru5c Sií-C msrà dwàr* k ễ t mât lò n g của lự c lư ợ ng vũ

tr a n g ^/ào - V iỆ t vằ rihân dân, DQn th ự c dân Pháp dã không

th ể ũểr-h c h i ế J QUỮC jjàc nhanh chóng nhu chủng nong muốn ;

ri£ii<yc J-£Ì, còn t ị ãánii nnũng dồn d au Dùng Quân sự không

xonè» DQn xJháp XÌ3 cắcn c h ia r ẽ sự doàr* k ế t của quân v à dân

Lào - V iê t õ*h'tir*g iíiẲ tru y ề n âcn xuyên ta c về sự g iú p dỡ

của V i ệ t iĩau» n ố i xẩu Chính phủ lâ íi t h ồ i Lào dqc lâp> tê u

gQĨ 1 'iih ttn t ni'jtiri cliâr c h ín h ' ' p h ả i làm 5 d iề u sau :

- Khi ouâr dội iíháp lấ y dược t ỉ n h n à o , p h ả i giú p dỡ

ngưỉri Phấp 'c-^nẻ đủ moi phưong t i i n ( 2 2 )

Làn sao chúng Cũ th ế c h ia r ẽ t ì n h doằXL k ế t anh em L ằo-

V i i t , t i n h doàn k ế t Q£ ûtfÇrc xây dấp 'Dầng xaong n á u của

GUÔn d gi và nnân dân 2 dan tô c trorifc g i a i QOSZL vùa qua.

Hoàng th â n AU plia nu vong dã li hẩng d in h : ''C ắ c ông thực

dân 1 Các ông muốn gây n ố i b ấ t hòa g iũ a các dân tQc h Eông

- 35 “

Iiucng Cíhiỉ trư o n ẽ c h ia r è của các ông không th ề n ào đ a t dược

t ĩ n h thâri t h i ê n g iữ a 2 dân tộ c Lào - V iệ t môi

n t ay niột thêai Den ch& t'’ (22)«

ĩìong t h ò i v ổ l v iệ c c h ia r ẽ t ì n h đoàn 'Ket Lào - V i i t , i?háp dã kỷ k ế t h iệ p ư5e v ớ i ĩ-ưỏng G ió i Thach ở Trùng k hánh vào ngày 2 6 2 * 1 9 4 6 K iệp ưóc Bũa - Pháp dã cho phép Phấp vào

Bông JUong dế th ay ouân Tàu Tưởng

Pùẩn t í c h ân mưu n ớ i của bQn dế quốc d ố i v ó i cách mang

ỉ 1’ông Dưong, dắnn g iá t i n h h ìn h chủ quản, khách ouan một

cách khoa học nhằm kéo d à i t h ò i g ia n hòa b in h dể CT?ng c ỗ ,

xây dựng lự c lư ọ n g , chuắn b ị cho một cuốc c h iế n dấu mói ác

l i i t hcn, n ê n ngày 6 5.1946 Hồ Chí ilin h dẵ cùng Vữi d a i đ iê n

nudc pháp líí 'oản ''H i ệ p d ịn h so 'DÔ ’ '(• » ).

i ì i i í G in h sơ DÔ dã k ý , nhung cuân pfctâp không thưc hiện,

T ai lỉaa b<ì, chứng vãn t i ế p tụ c t i ế n hành các CUQC t i ế n công Ì-ỮC ; aii.il r a nôi dồng t u vẫn Naa k ỳ ' ' ; ''C h í n h p hủ Kaa

kỳ tự x r i 1 ' •‘•rorụ- kr:i dổ CUQC c h iến dấu ỏ Lào vãn t iế p tuc

r:fcày càng ác l i ệ t han g i ả i q u y ế t v ần dề L ào , Chính phủ

V iệ t 1'a'i chủ tr'.ior.e diỉng làm tru n g g ia n dề Ĩ1£ h ị v 5 i Pháp mở cu5c àầin phán th^ru v á i các nhà lã n h da.0 phong tr à o dôc l£ p

h Lào dề d i ãến chí=i: d ìỉt c h iế n t r a n h , xang i a i n ề n hòa b in h cho iiào lì hân 'cản h iệ p ư íc V iệ t - Pháp» báo cứu quốc r angày I I 3 I S 46 dã v i ế t : ’ 'Cuqc d in h c h iế n h V iệ t lĩam p h ải

l a Ü1J dầu cho CUQO dằ^ phán hõu n g h ị g iừa J?hắp và Ai Lao,chií Không th ề l à a ô t Ke dế cho Ịináp mang to à n lự c r a uy h iế p

Ai Lao, dặng d ặ t ưóc nky duííi ách nô l i ’ 1

- ?

(* ) r-iip d ịn h sơ bô cổ 3 n g i dunr co ban :

- lfư<5c Pháp công nhân nưổ-c công hòa dân chủ V iệ t Ham l à một ni2(5c tự do cổ 3 iíỳ, dóng tro n g l i ê n bang Đông Dưong và k h ố i

l i ê n h iê p P h á p

- Nuổc V iệ t î,:aü th u ân dế cho quân dộ i Pháp vào Biic V iệ t In am

th a y quân ÕQÌ ĩ à u Han quân I ắp dóng C- ĩ)ông Dưong không quẩ ■

5 n&m

Hai bên đ ìn h c h iế n dề mỏ cuôc dàm phán ch ín h th á c v à tro n g

i dằn p h á n , quân h a i bên dống dâu vãn cứ dtfng h d ấy

34

-üQt tr o n g nh2n£ âia mưu của th ự c dân Pháp k ỷ 'h i ệ p d ịn h v<5i V iệ t l'a n l à nhằn tâ p tru n g lự c lư ọ n g g i ẳ i q u y ế t mau chđng

v iệ c danh chiếm Lào, sử dụng Lào làm bàn daP dể chiếm n ố i Bấc

V iệ t lĩ am v i vây» dù V iệ t Nam dề n g h ị g i ả i q u y ế t vấn dề Lào, nhung th ự c dâii x'hap khổng chắp nhân mà ráo r i ế t dưa liíc luọ n g quân sự xừ V iSt i-;am sa n g , từ Cam pu c h ia l ê n , -thực h iỆ i

kể hoach c h i ế a Lào Griìr dây th ự c dân Phá? đẵ ch u y ền từ c h ín h ãấch l ấ n chiếm sang c h ín h sác h t i ế n công vũ t r a n g xâm lư ợ c ŨUQC c h iế n Gấu П1<зх lũất một còn của n h â n dân lè o t r ữ nên q u y ế t

l i ễ t hon bao giỉr h ế t

Cuíc c h iế n dấu ũ iẽ n r a ác l i i t n h ấ t l à & t r â n ĩru n f lLào , raqt v ị t r í ch iế n lu ợ c quan t r q n g , án ngữ con dưồng l ê n

th ủ dô về các du& ií p iao thông h u ^ l t mach của L à o bô c h ỉ huy

g iũ ra^t t r â n Trimc Lào cũng ý -thức dược về tầm quan tro n gcủa Ui,t t r â n LTếur?-áí- chiếm di2®c Trim g Lào t h ì v iệ c chiếm

to à n Lào c h ỉ còn i à vẩr* đề th ỉri g ia n , và chiSng s ẽ sử dựng

các dubr.g £ÌaC’ thône đ£r*h thQC Sáng vùn2 hâu phaong Thanh -

Nghệ - T ĩnh - .sìnr '-’r ị l’jiiê n Việx Nam* Chính v ì vây s à Jliiïih phủ lâia th ĩ? i liằo ãgc iâ p đẵ cử bô tru c n g quốc pnòng Hoàng

th â n i u pha nu vôn.£ c h ỉ huy a ặ t t r â n Trung Lào.

Tâp tr u n g duỢ'j lự c Iư gng, thự c dân Phép b ắ t dầu cyữc

t ầ n công xù p h ía l ê n , đQc theo dưòng số Э từ V ii t Каи

s a n g Ngày 19 ‘ 3> -b á t' àã c h iế n dưyo Sa vdn n a k h ê t Sau t r â n

c h iế n dấu q u y ế t l i ệ t , S£ vẩn n a k h ê t t h ấ t t h ả , các lự c lu ọ n g I

vũ tr a n g còn l a i ãã r ú t về Thà ĩũj ec dế t i ế p "tue c h iế n d ẫ u I

ũ h i ếm áưyc b a v i n na k h i t , ĩ'ổng chả huy quân d g i v i en c h in h

?hấ3 ở Lào đẽ r a l i n h cho tê n c h ỉ huy lự c 1 ưọng ãánh chiếm i

p h ả i t i ế n công nnann, bao vây t h ị x ã Thà lchec v à ' ' p h ả i 1chiếm dược Thà khec vào ngày 21*3 ' ' (12Ü )

ĩ'ứng trưcSc cuôc tấ n công của th ự c dân Pháp > Thà Khec

dẵ chuắn b ị lự c lư ^ n g , xây đung phòng tu y ể n , dựng chướng

n g a i v â t ĩiong bào V iệ t vi ề u dã góp Siic n g ư ờ i, của c ả i

VS.X c h ấ t t í c h c ự c , h ă n g h á i t h a m g i a c ù n g n h â n d â n b à o b ả o

vê th à n h p h ố ’ * bên canh cắc c h ị ea Lào dầu trùm khíin pha

p h e , cồn có cấc c h ị em V iệ t k iề u , quần thâm nđn l á , s á t cánh

cùng nhân ûân Lào quyết xâm 'oảù v ê dQc i£ p chủ quyền vừa

g ià n h dược ( I s; :i) Lytc lươ ng t ấ n công vào 2 hà Khec

của ■t'hâp gom cổ 2 t i ẽ u doàn bô b in h , 2 c h i d ộ i xe 'ũqc th é p ,

35

-2 don v ị pháo b in h , 1 ĩũẩy bay t r i n h s á t , ị raẩy bay n én bom, '

2 máy bay cánh q u a t Cugc c h iế n dẫu q u y ế t l i ê t ngay từ nhùng '

g iò khấc d ầu t i ê n Trưóc ỷ c h í s ắ t d ắ , cưong q u y ế t, dũng cẩm

của quân v à dân Thà k h e c , từ sáng dến t r u a th à n h phố vãn h iê n j ngang dứng v ừ n g , lĩhưng v l lự c liĩĩm g cố han, cuôc c h iế n dẫu v t a | kéo d à i càng b ấ t l ọ i cho t a tro n g k h i dó lự c lu ọ n g dà b ị t ố n !

•thất khá n&ng* Đến khoảng 12 giò- t r u a , các phồng tu y ế n b ị v& I

Dề bảo to n lự c lư ọ n g cồn l a i » 'Dan c h ỉ huy q u y ết d in h r á t l u i !

v ư ợ t sông qua Thái Iian ũ h i ếm dược th ầ n h phố, bqn th ự c dân Ị PhấP k h á t máu đã t r ả th ù d iê n cuồng d ố i v ó i nhũng n g aĩri dân I

l à n h Chứng th ắ n g ta y bán g i ế t , cho máy bay nén bom, bấn sứng I vào những ngưòx dang v ư ợ t sồ n g , sông Mỗ Kho ỏng đổ ng ầu một màu

dỏ của náu ; n á u của hàng n g h ìn ngưòả dân l à o , V iệ t k i ề u , c h ỉ

tr o n g vằng 24 g iò dồng h ồ , g iặ c Pháp dã g i ế t h a i hon 5Ử00 ngB&ẩ dân V iệ t - L à o Ngằy 2 1 3 dã t r ở th à n h ngày cảm thù chung của

2 dân tộ c Lào - V iệ t đ ố i v<5l sự tà n bao của P h áp 2uy t h ắ t thủ* nhưng cuôc c h iế n dẫu bảo vê Thồ khẹc dã dế l a i nhũng hìn h ảnh dẹp đẽ về t ì n h doàn k ế t c h iế r dấu, kề v a i s á t cán h chống k l th ô

g i ùa 2 dân tô c anh em - V iệ t, iàáu V iệ t - Lào hòa l ằ n a ô t

t r ê n dồng sông Khoảng Xuong t h ị t V iệ t - Lào k ế t th àn h một

k h ố i t r ê n d ẫ t Shầ Khec Oi_u* th ù dã bùng cháy tr o n g lò n g rthân dân 2 dân tô c liào - V iệ t q u y ết t r ả th ù cho những ngưồã àã anh dũng ngã xuống

Sau k h i c h iế a ãuợc Trung Lào, th ự c dâỉi P há? "tiếp ZTJC dánh chiếm ni.Tmg t ỉ n h cồn l a i » lỉgày 24*4*1946 chúng c h i l a th ủ

d ô Ngày 2 4 5.1946 chứng chiếm Luông pha bang ĩ\Tgày 2 7 3 I9 4 Ó ,

th ự c dân Pháp v à vu a Lào dã 'Ký một th ỏ a Ii5c t a i Luông pha b a n g ,

ĩ r o n g th<?a ư ó c , h a i t ê n dã khẩng d ịn h Vưong quốc Lào Thống

n h ấ t d ặ t dư ói auyền t ố i cao của nh à v u a ỈThung thự c c h ấ t , n h à vua c h ỉ có quyền lự c về âann nghĩa* b ẳ i l e , to à n bộ lã n h thố Lào dã b ị d ặ t dư5i ách ch ilm dống của quân d â i v i e n c h in h P h á p ,

th ự c dân Pháp nấm to à n qu y ết đ ịn h inQi công v i ệ c t r ê n d ẫ tmỉ<5c của n h à v u a

ỉỉhư vây» t r ả i qua a ô t t h ồ l g ia n tít th ắ n g I O I S45 cho lìẤn

th ắ n g 5 194 6, n h à nưức Lào dộc lâ p dà tồ n t a i dưo-c 6 th á n g Thòi g ia n tu y ng án n g ủ i nhung l a i vô cùng q u í g i á d ố i 76 í

c á c h mang L à o Trong th ò ã g ia n dó Trung uong Dẩng oộ n s s ả n Sông Dưong dã k ịp tn ỉri l ợ i dụng tn ỉri cơ v ân dông T i ệ t k iề u

36

-I

g r ip Lào, cùng Lầo cưóp ch ín íì quyền, "thành l â o c h ín h phủ, xâyd-^ng lự c lu ọ n g vũ tr a n g cho L ào Khi Chính phủ lâm th ĩr i Lào d í

la p diiữc th s n h 1&P, Chính phủ V iệ t Nam dân chu cQngbhồa đã

công nhân, cổ p h á i v iê n t r a o d ổ i, ký h iệ p dịn h hợt> tá c tưong

t r ợ , giứp d5 l â n n h a u T rên co sở d<5 về o ặ t pháp l ý áã ta o d i l

k iệ n th a ân l ợ i cho v l i c g iú p d5 l ấ n n h a u g iữ a 2 n u á c , t h i ế t

thực trư ổ c m át l à v iê c h in h th àn h tố chức lụ c 1 Hững quân sự

l i ê n quân hào - V iệ t g ỉù a lự c lưọng vũ tra n g V iê t k iề u vầ Ivĩc

lưọng vũ -trang l à o a ổ i th à n h l â p Trong th ò i g ia n dầu của CUQC kháng c h iế n , l i ê n quần Lào - Y iệ t v ó i cấc t r â n dánh 'của m inh,

dã gây cho d ic h nhũng tổ n t h ấ t n h ấ t d ịn h , tao dược niềm t i n

tưẲng và ảnh hưảng lổ n tr o n g nhân dân L ào Bền canh v iệ c bảo

vê tín r Ui&ngf ^ à i’ sản Cua. nhân dân, còn tố chốc cho n hân đân.

c hiên kế ho&ch ' 'vưỉm knông nhà t r ố n g '1, dưa nhân dân tản

cu -ùaTi ; tổ ci.úc và bảo vê du<7c ch ín h phủ l â a th ĩri

iiào, cCeif :.1Q* DÔ 'j'n£r- nhỏ lự c lutyng Lào doa qua a a t Thái Lan

J \ j W? EỈ cho ciiâc a:.iếr dấu tru ồ n g k ỳ

^ Ỉ J ohiếr aấu dể í.ảo v i ch ín h auyền của oxĩx d ộ i , r.hân

CÉL: ~'.u v '-i lự c ỉs o r í vũ t r a n ẽ i i ê n auân Lào - V iệ t, õẵ

Zí0 I.G - i t Ti.l-i cis^i cần t h i ế t dê cách maxiẼ củng cố và

L ào - V iệ t óuợc củr*íT cổ và phát t r i ể n thêm, s iĩr dây» không cò:

con dutrig nào Ki-ác, đe dắnh l a i chủ n g h ĩa dể quốc ?hắp xâm

l ư ợ c , n h â n d â n I ià o p h ả i d ứ n g l ẽ n c ầ m STÍng c ù n g d o à n k ế t c h ị t

chè bên canh nhân dân V i i t Kam anh em, KỄ v a i s ắ t cánh, dua và(

r.i.a’J õế chống l a i £3 tn ù chung của 2 dân t ộ c

Thĩri k ỳ dấu t r a n h dế izảo v i và xây đựng c h ín h quy en củanhân dân cáo bồ tộ c Lào c*i?n r a "trong d iề u k iệ n vô cùng khổ lihciXi oả về n iìt chủ quan vầ khách qiian Khc5 khàn tr o n g n ư íc

dẵ vây, còn Khách quan, cũng chưa tao dược những d iề u k iệ n

th u ân I<yi cố t ắ c ãụng quan trQ ng đến bư6c p h á t t r i ế n của c á c h

mang L ào, tu y r^ n g L iê n xô v à a ô t l o a t nưđc dân chủ nhân dân

h ĩ'ông Ẳu đ i t i ê u d i ê t và t h o á t k h ỏ i thảm hQa của c h ả n g h ĩa

p h át x í t , nhung hQ v ãn chưa cổ d iề u k iê n dễ g r ip ảĩr c á c h Liane

37

-jjào cũng nhu: cáctì Giang / i ê t Uaiíi (5 Khu vực Bông £ , cũng c iiỉ

cổ cách aang v i ệ t ỉíai-i và Lào l à h a i nước là n cách mang th ắ n g

l ợ i na.il: I94Õ* Cho n i n , v iê c c h ín h phủ Lào lâũi t h ờ i dqc l â p

quan hê v ó i c h ỉn h pnủ V iệ t líam và v iệ c c ác h Xaxig Lào và c ác h Liang V iệ t ivam ãoàn k ế t xây dựng một l i ê n minh dề chống l a i kẻ iẳ

th ù chung l à inôt bưdc d i dứng đ ắn Lào l ầ mót nư5c n h ổ , cách mang còn non yếu p h ả i dư?, vào sự giú p dỡ của 7 i ê t l\Tam dề tồ n

t a i dẵ dành, nhang cấch ìa&ng V iệ t ỉĩam cũng 'thấy rà n g g iú p d& Lào, cách mang Lào mann l ê n t i i i b iê n g i ó i p h ía tâ y V iệ t ỉĩam sẽ

Ổn d in h , và giúp Lào, l i ê n minh v ớ i cẩch mang l à o cùng cổ

n g h ĩa l ằ vừa bảo vệ dưgrc minh, vừa là n t r ò n n g h ĩa vụ quốc t ế

'ĩì vây» l ợ i íc h của 2 ả ấ t n ư 5c, Â dần tộ c không tá c h rồã nhau Cho n ê n , púải l i ê n n in h , doàn & ết, dế tao nên S’í c manh chung

cũng nha sức manh r i ễ n g của tù n g dần t ộ c

Uhưong I I

■ c h ố i ho-p ỵ à s i - i x l ẵ l i tih ũ n h â n ã â n L à o , x â y ã ư n f v í T ĩĩ.á t

t r i ề n 0£ sả ^hán^' ch iễĩ ili l ^ ị ò ậến 1930» I

Tiếp tu c thực h iê n c h ỉ t h ị ngày 2 5 I I 194-5 của 1’h^ÒBg i

vu Trun.t aong ĩ-ảxiè v ® yi.uong huổng và n n iệ iì vụ n á i cho cuộc I

«ihểnfc- c h iế n chống thục dân xhắp xẩQ lư ợ c ỏ l à o , c ác h ia n e Lào

g iờ õây p h ả i t i ế n hành nhiệm vụ tu y ên tr u y ề n vân đông quần

chđng xhaa g i a '/ào c u ĩc kháng c h iế n , xây đV£ig cơ sở cắch nang :tro n g nnân dân nh=ỉn xao r a tnQt lự c lư ọne quần cmíng cáchmang dông ẻ ả o , ã'ả -lanh de cô l â p k l t h ù bên Cgjib d ổ , do dặc điềm của CUQC cách Ltsng Lào l à vừa t i ế n nành vân u<ĩn£ cách

mang vùa song s o n f t i ế n hành c h iế n tr a n h cách m an?, n in xâvđựng lự c la ọ n g vũ tr a n g văng ra&nh cũj1;r l à EÔt nhiệm VJ

auan trQ ng cổ t í n h q u y ết d ịn h v i vây, dưới sự lã n h dao cua Xii

•ỏy Lào ’ ’phần lổ n lự c lưong kháng c h iế n õã chuyển về nông

th ô n t i ễ n n 'a n h CU.ÔC vâii dông rộng lổ n tr o n g nhân dân các

dân tộc* doàn k ễ t c h iế n dầu, p h ắ t ãQrg c h iế n 'tra n h du k íc h ,

xâỵ dung i« c iutợng c h ín h t r ị quần chiíng v à lự c iư sn g vũ

tr a n g nhân dân, xây d;Cig căn cứ d ia kháng c h iế n v à c o i do l à

n h iệ r: vụ 0U£11 t r o n g , cấp bách hàng dầu của c ác h n a n g ' '

(46; I ị - I p )

•— 2 -~i~-~ Ị~Sc a t o p h ả i rá x r a k h ỏ i các th à n h

36

-phố, t h ị xẵ xruóc sức tấ n công của th ự c dân P háp i-Qt phẫn

liíc lavKg p h ả i ta » th ờ i lá n h sang T h ái Lan, a ộ t bô phân khác lui» vê vùng rù n g n á i p h ía sô n g và san g cả V iê t Ỉ! am dễ củng

cố cách mang Lào lú c này dã có thêm n h iề u c h iế n s ĩ cách

mang 'Kiền a u y ế t cùng v<5i nhân dân t i ế n hành kháng c h iế n như

liiìàm xày Xi phan don, ỉ*hu mi vông y i c h í t , lia hác phum x a v ẩ n ,

ï'hao 6 , Thao Jtễ, Thao t u áa Nhung chõ dứng chân của c á c h

mang ở tr o n g v ìn g d ịc h hầu như rổ n g , t ấ t cẩ p h ả i xây đưng l a i

từ dầu Va l a i cách ià o còn r ấ t t h i ế u k in h nghiệm về

a o at õông b í mâx, gây đựng cơ sẴỹ v ề xây dựng cán cứ đ ị a , v ề xây dụng l u e lu ợ n g vũ t r a n g , về c h iế n tr a n h nhân d ân , chiến-

Tranh du kich "VÌ vây Kinh nghiệm ve các mặt dổ của V i i t

Naa s i tao d iề u k iệ n th u ân l y i cho cách mang Lào r á t ngán t h ò i

* ia n ' 'ruày m ò '1 xìia phuc-Tig huống ióầ-c dù khđ khàn tr o n g nưỏc

bề uộn, v 5 i k hả rk-ng - của mình Crlính phủ V iệ t Nam dân

cinỉ c í r ụ hồa QỈ thực h iê n n g h ĩa vv quốc t ể dố i v ó i Lào một

cách t í c h C1ÍC xháng V iệ t Nam dà l£p bộ tư l i n h Lào

-í.iiìn vè t i ễ n Lành i£ p nễr 3 d<«.c K.hu ở tâ y Iiào :

1-íC £hu I , d ịa bàn l à h ắ c thành -phố Viêng Ch&n

ỉ'iĩ.0 ichu I I , đ ịa ũàn h o a t òqng l à hc' c t h ị xã Thà k hec

Dặc ichu I I I , áÍ£i bằn l à I~ường cầu (châm pa s ắ c )

ỗ moi đ*c 'Kr.u dèu Gổ từ 1 đến 2 tru n g dQi quân g i ả i phống V iệ t

^an {jiứp õỡ cùii£ v 5 i i ’;c lủ ợ n g vũ tr a n g Lào t i e n hành tuyên

■ t r u y ề n v i ; - d ô n g c ẩ L ĩh iũ ar.g v à T i ế n h à n h x â y d ư n g c a n c ú d i a •

là n chõ dứaẽ, char ú su: dầu của lự c laçng Lào Kháng c h iế n 3uá

“rìn h xây á^ng sủnr 00 I = i t í chức và ìự c I ’JíỌng ỉ p h ía Tây

Lào c.~»c fciao cno Ï.C ũ? -Ja* xã can car 3ií n ải r-ẽ'03.1 tru n g

uong ciia V iê t I.aui phu t r á c h , còn ỏ p h ía rô n g Là0 , ï'ru n g uong

T ản£ JÍng sản ĩ ’Ông Dvtcng dã giao nhiên vụ giúp dỡ cho cắc tỉn h

cổ b iêr g i 6 i vổ-i lào ;ihu iiia n h 35 a » lĩghệ ĩ ĩ n h , s i n h ? r ị i’hiên

(Jắc t ỉ n h nài’ - a i iSÌao rihiêm TU g iú p dỡ d<5 cho các t r u n g coànau&n g i ả i phống V iệ t :,'a2 ' 1iu ản g B ình t h i giao cho anh ¥3 ịThiíc H^ồng, c h ín h ủ;»’ tru n g doàn 16, ĩầ T ĩn h t h ì g ia o cho tr a n g Ịaoàn I u 5 , do anc rã ế n lầm c h ín h u y ' ’ ( 4 2 ) Cắc xổ công t á c !cược th à n h l â p de Q’•te sang c h iế n trưĩrrig Lào phổi hợp h o a t dông :

v ớ i các tổ công t ắ c còn nàm i s i nhằm ' 'iaở d'J<7c con dưồng ■

sang L a o * ', ''x â y ã ung co- sở nh ân à ân , nắm d ia hình» d ị a t h ế , !

chuan b ị ch iến tr u in g õễ bộ d ộ i ta qua h o s t d Q n g ''(4 2 )- Cuối I

■ n a m I 9 4 o ^ ỉ I i i ê n k h u 4 õ ã l â p r a c a q u a n c h u y ê n t r á c h c ô n g !

_ 3Í3

-t ấ c i i à o , £ Q i l à ’ ’ y h ò ỉ i é n g o a i v u ' ' , s a u d ổ i -t h ằ n h ' ' b a n d â n

t ó c ' ' , cổ raôt c h i 'cí Lào vân gồm 3 nguồã, tro n g dổ có Kềuyẽn

Tam Khôi và ông Hòa (4<ì) Lào cổ • ' ủy ban l i ê n t ỉ n h

( ĩh à ith ic - Sa vẩn na K hệt) gồm ông ĩh a o Xay, t à xẻn g Chăn khâm, Chau Huang p o n '• (42) đễ p h ố i hợp b o a t dông

v ớ i 8ự Ẽiũp ăữ của V iệ t Nam vằ lò n g q u y ết t â n tiế n , hành cuốc íchàïifc c h iế n chống Pháp của nhuztg n g ư ờ i Lào yêu n u ó c , cách mang Lằ0 dã dần dần cố sự chuyền m ình Tĩi chối năm 194-6, dằu

tr o n g n ô i d ĩa Lào cũng nnư doc theo b iê n g i ó i T h á i - b à o ,

H iến - L à o , V iệ t - jjào

ỏ p h ía Tây Lằo, s a u k h i nhân đân cùng cấc lự c lutọng vũ

tr a n g Lào tẩ n cu sang d ấ t T hái Lan, nhiệm vu dầu t i ê n của

c h ín n phủ lâm t l i i i Lằo ÔQC lâ p l à tim cách tr a n h th ủ c h ín h

phủ và nhân ũân t h á i Ьел g iú p về n a i ăn chốn ở, t in h hĩnh

s in h h o a t, сôii£ -djĩ v iệ c l à n cho nhân aân tả n cư Gqì l à c h ín h phủ iâỉ£ th i-i liào ãQc 1âp , nhưng thực t ễ c h ỉ còn cổ Chau P h ết

ae l& t và YsầHỀ ín â n Xu pha nu vông, cồn nhũng ngưỗri K hác,

s a u Khi chay sang ỉ h ắ i -uan hầu như ho Không còn tham g ia h o a t

CiQEi£ r.ừ a iV hos.t dộri(_ Không d ệ t mổi của Chau P h ế t x a l& t,

jiOsns Thân AU pha nu vông và sì ; giú p dỡ của ã a i d iệ n ch ín h

phủ V iệ t Ì\ẼZ cân chủ cgng hòa t a i Bi-ng Cốc, tr ự c t i ế p l à 'd ặ c

p h á i v iê n c h ín r phủ V iệ t l.aHi dân chủ công hòa> ngưM cố nhiệm

vu l i ê n 1®C v ớ t ch ín h phủ l â n tn ồ ã dôc l â p Lào (5 2 ) (■*) Ьяг canh dđ, cổ sự £ iủ p cõ- n h i ê t t i n h của bà con V iê t k iề u T hái

L an, những nguỉri Lào tả n cư xừ triió-c dây» nhân dân ĩ'h á i Lan,

n h ân õân *'-iến ĩ lê n rùrx£ Xan xa t ậ t , r.in dần dần đã d i vào ổn

d ịn h пз-i àn chốn ở, công àn v iệ c lam cho nhân ã â n t ả n c u ,

t i n g bưức xây đựng và p h á t x r iề n Iv c lượng kháng c h i ế n Cho

d ln C’j û i r&m l y ị ó , dầu l i / 47 lự c lmyn.£ Lằo kháng c h iế n dẵ 'DÍ

m£t xây d'jng CIÍ ỏ и 'Jhên (ICa khOE pha nôm), и k e , За vang

(За nôn ) ĩ 'hong p h iê u p b ô n ), No ỏng ôn (Ư d ô n ), lỉạm x u ô i , Phôn

v i xay (iCoong iCíiai)» î'ônfc; ã ê n , bản pho (Thà bo) ỗ m5i khu с6 tìĩ 1 dến 2 tru n g d g i vù t r a n g , các dơn v ị vũ t r ang này

du<yc hoc t £ p , huấn lu y ện v ầ v u y t sông lúi ‘Khoỏng về nư5c h o s t

(♦ ) ĩ / с IJnii'ên ; ị Ù v thay d /c Nruyẽn Chấn V ị d /c rguyên

Chấn vê V iệ t I^ani báo c á o

4Û