Nông thôn việt nam từ truyền thống đến đổi mới qua nghiên cứu làng yên sở và so sánh với những biến đổi ở hàn quốc

Đ ít CO Ihặnh p h ịn cơ gjợj cãĩ phaĐít có liịnh phin Cff gi-n thjl nhí ĐÍt cọ ihịr.h phần cơ gÌT h|i tnrg bình Đắt co thành phan Cữ gioi thịt nặng... DAN PHƯỢNG Tổng DƯỜNG LIẼUII.. ĐAN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VĂN

JEONG, NAM SONG

n ô n g t h ô n v i ệ t n a m t ừ t r u y ề n t h ố n g đ ế n đ ổ i MỚI QUA n g h i ê n c ứ u l à n g y ê n s ở v à s o s á n h

VỚI NHỮNG BIẾN ĐỔI Ở HÀN QUỐC

Phụ lục luận án, PTS sử học

LUẬN ÁN TIẾN SĨ

HÀ NỘI - 1995

/.- AN I ì ì A N G YEN s o VA Ị A N G ỈỈA N QUOC 2.- BẢN ĐÔ /ẢNG YÊN SỞ

HƯƠNG ƯỚC I Ầ N G YÌĨN SỎ

4 ĐỈA BẠ LÀNG Y Ẻ N s à

5.- VĂN В ỈA QUÁN GIÁ

! SỊ -Д ) - N/\N< '• - I )AN< i

f ỉYO - NVTI - MI JN : Nó[ KI Nỉf:M NIIÙNr, NíH/ỜI

Ш( )N( I LAN( ỉ ( '( ) I I I J - J ; V( )I ru ) MF

O K N T H A N H SL:ON('i - ll O A N C i - DANCi ( U N O V Ó I S E O - N A N í г - DANTi

{)( KX ■ Đ A T ( 'A N H NI I A I r ГК( JN( L A N í

к I l i >‘ч к ) Ị \ V l ) > V I 1 Ì I I I ' ) N 1C >\ \ V S - ! > \ Y ( I

U N V n 0 1 L > Ш O N \ » 1 1 ! >M I S J I S I \ n m n ‘ạ I ( ) V N V A

K ) l ! ) H N V > 1 H I V I NFL' A V X Ú K i « VC-1 a v u и ,W.ị-'Y X I : < V G N V H i r к X I - N i I IS

<VIIN KỊIH» n>IVl'\

<j:ki 1 i \ I V I : »4 II LI.' \ Л n LI [\VP

, l H \ h ỉ V l 1.1 M l L i >v ) , j H i !( >\ - M l -> |(K1 Ị )\V1 L )

H i Ж ! >NlOHrl

N O I L L U N Ọ N I V J - n v i i ) 10.1 l i ) N V i I K

I '( )[ XAY

« \Y

ilựTHDK Í )NOf4 VNV I 1 INV ) )NK )1 ill

MVC1 ‘J N ( Ж H u 1' >N V i l ) V l l H I III! >N I I NV >

Vt )l 1 IILI ( XI 1NH1 \ f )H! l'_m Ni-JIM ! »Mí ) IU NMM1 NI >!L1 >M.'N

*

i l 11 11NV1 1 1 V A Nï H u Í ы ) ы V.1JU ) X ü , ( v ; > ‘ H >f к ị

Y И II.lí ' Il И ]( ы ; N1 IAN IUI WN 11 1Ш VIIII.к ' N(')N ; I )ẢN 11<[ Гуж 11 ш ;

> n i l 'C lin N1' IKIm‘-;n 111' N - ~ “

Y I 'I n T R I M 'N 'П |f‘ Nr r KI ỈI 1<л ỉ )l « N r ;

Y1I

! \ н N l i t I К I 1.1 I W t i I I N Y )

(i IVCI ){ )l 1 > 1 > UN( )H.I Ni'JA: I H 1 10 , 11 ) W V H I I NV )

IVO VI IN 1V1 11VCI N (Xi 1 INV )

• Ч 'Л /Т Т

V L 1 /

í Ị

í

N Ô N « ; T H Ô N 1 H Ù N t ) A I

( iỉi-.í J H Ạ T ll<( N< i KI I OAÍ T Â Y

} )!• V Ả L Г У T R F L A N ( i Y Ẻ N S Ó

í ' I I í 1 Г Г S Õ N G F ) Ả Y

f é

R l J O N ( Ì M A T Ậ P l ' i l H

N l l o V I A

ụ l \ N ( i ( \ \ N Ỉ I I \ \ ( ) \ ( ; \ I 1 1Ĩ г: ;

* i л

RON PHẢN

И IHN TƯỢNG PIIỤ NỮ I IOÁ TRONC» LAO ĐỘNO

I'Ч'ПТ 1J \

C H Ợ ( H Á

( ’ H Ọ C H I Ể U

1.1 ) R H N ( П ] I "< Ì N ( ì ( ' ạ N I I П Ю )

т / л N Ỉ 1 л В I: i ’

ỉK)A VÁN ж у ч ; 'IR IONH ÙNTI \ỀN SỎ BANG CHAI’ IJHU ĐATNLNG

C À N H L A M N Ô N G N G H I Ệ P

MINH ÂM DƯONC,

LẺ HỘI LẢNC; YẺN SỚ

r Ả N I Ỉ X E M M Ó I

HI \ ( V ) M 1 1ГЛ n i N H

‘W * : ư ) *1 iẢ HA r;O N G

rỉUTỶíl 1 ''"Ai w '■.Á 7

bưưll

щ\ TR1ẾII LIỀN

Л

ÖHI CHU

>/ ■u

f <2L]' i 11 i 2U

LƯA f 2 V Ạ +MÀU

2LIÍA f KHOAI TÂY

2 LƯA + KHOAI l.ANG

2 LƯA + DẬU TƯỢNG

t> 1 " ’>s

-ỳ"'-% \

CỈI11

h i n l i Ml.4 II

N g l i M t r m g l , s

*■ 11 N £ h i ft ^i n :-T T i e

rftiih gi'f| Tfi

HAN n o KHỈ' HAN n ỉ - XÃ YEN S'd

Đ ít CO Ihặnh p h ịn cơ gjợj cãĩ pha

Đít có liịnh phin Cff gi-n thjl nhí ĐÍt cọ ihịr.h phần cơ gÌT) (h|i tnrg bình Đắt co thành phan Cữ gioi thịt nặng

д а м

LÀNG YÊN SỞ - HUYỆN HOÀI ĐỨC

HÀ NỘI (Lập năm 1915)

PHONG r ụ c TẬP QUÁN L A NG YßN SỎ

Hiồn ghi các viỌc cho m in h hạch Một ngưừi him l ục bô, dể t rổng

n o m sai h ả o thin đ i n h t r o n g l à n g v à n g o à i d ồ n g n g o à i h ã i , s ửa

s ang đường IIÜõ đo c ố n g cho vữn g bén và coi sóc cả v i ệ c vÇ

s i n h C ò n 10 n g ư ờ i n ữ a d ể h ợ p d ồ n g c ù n g l ý p h ó d ư ơ n g t h ứ đi

l à m vi Ọc q u a n , l í n h t o á n vi Ọc c ô n g í c h m ỗ i i h ú n g ấ y , c ứ n g à y s ỏ c

v ọ n g , tl iời hu oi s ú n g từ y g i ờ <Jôn 1 I iziờ b u ổ i c h i ổ u t ừ 2 g i ờ đ ế n

ft u i ờ , phải CUĨIÍ! 1.1 cõiiií tliCm hàn hạc xem xót c á c c ũ n g v i ổ c , xử

đ o á n CMC kiỌn cát) t r o n u l à n g N lur n g ư ờ i n à o liai ha l án k h ó n g ĨÍ 1

h ọ p b à n l l ì ời t ò a hộ i doing hắt pl i ạl 5 0 kh;i u tr;iu lại m ộ i đ ổ n g h ạ c

d c x u n g q u ỹ nlurực hằnu nu ười áy khô nu ch Ị LI p h ạ L thời toa hổi

(.1 ổ n t r ì n h q u a n l l i ài b o Nù u g i á p n à o hàu n mn r i n g h ị vi Cn k h ó n g

LÌirợc t ố t đ ò l ìm nát vi Ọc đíln I hời c ứ h à n u u i á p II g ư ờ i ỉíy hắt p h ạ l

mà n l u ì n g người giũ viỌc ấy hạn hai năm thời t hú i , n h ư n g ai làm

đ ược n h i ê u viỌc 1 (M thời lại hàu ì m u ờ i :Vy c ũ n u duưc.

p h ả i l uí ì n ở n g ũ TriỌu V i n h , Sa D ỏ n g , Tí l y IMiiôn t r u n g tuí ì n ở n g õ

m ỗ i c o n c l i o 6 l i ổ n T r u n g p h i ô n l ấ y c á i t i ê n ấy m à d ắ p d ì a , n h ư

t r o n g l à n g n g o à i d ồ n g , ai c ó mấ t má t c á i g ì , t h ờ i n g ư ờ i k h á m t hủ

t udn p h i ổ n kh u ;ìv p h ả i c h i ế u g i á m à đ ổ n l i a i n g ư ờ i g ọ i l à k h á n lliủ q u a n , đồ xui ú s ừ pl i i ổn t r á n g c o i v i ệ c đố đ i é u , v à ứ n g t r ực ở

s ổ X í c h N ộ n c ù n g ứ n g vi Ọc q u a n C ò n n h ư t r o n g l à n g c ỏ d ộ n g

v i ệ c gì t h ờ i pl i i ổn b;i klui d ổ u p h ả i h ợ p d ố n g ứ n g c ứ u , c ỏ n n h ư ilìra ơ liai c ô n g , l l ì ời g i á p n à n x ó m n à o t r ồ n g , c ứ g i á p ấ y , x ỏ m ấy

à II.

i ều 4 : V l i y Hỏ IU и ь

C ứ m ỗ i nàni đ ế n k ỳ t h u ế , t h ờ i lý I r ư ở n g l ì n h hài c h ỉ đ e m v è phi i i h ỏ i h ọ p đ o n g <J;ĩn c h i ế u t í n h s ổ h ạ c l l i u ố l ạp l à m 2 b ả n Bài

m i ế u 1 q u a n Ai là c o n trai l à n g k h á c l ấ y c o n g á i l à n g n h à t h ờ i

p h ả i n ộ p 4 0 0 khí ỉ u t r ầu, l i ổ n l an g i a i 2 4 q u a n m ấ y lại n ộ p l ã o tuÀn m i ô u 2 q u a n t i òn ấy d ổ u p h ả i d e m (Jỡn n h à I hủ q u ỹ b i ê n

n h ậ n , c ò n t ráu thì g i a o c h o m õ d e m b i ế u c á c ô n g s ắ c , b ằ n g , t ổ n g

l ý kì c ự u nhí ú nhị t r ư ơ n g n g ũ t r ư ở n g t r ở l ổn M ấ y ba t í c h l ã o , hai l í c h v i ổ n l ỏ n v i ỡ n m ớ i , m ỗ i t í c h 10 kl i í ỉ u, m à p h ả i c h o m õ 3

l i ò n dổ đ e m tríìu di h i ô u N h ư n g ư ờ i nài) и6 c á c c ô n g v i ệ c ấy m à

n g o à i d ồ n g i l i ời t uâ n phi Cn p h ả i d á p , n g o à i hãi t hời p h i ổ n x ó m

6 1 4 111 Au, s ô dí ú Áy Irừ c ấ p c h o n g ạ c h l í nh 4 6 n g ư ờ i m ỗ i

n g ư ờ i 3 mÃu, lất c ả 1 38 mÃu C á c n g ư ờ i l í nh Áy p h ả i ra t h u ế l ấ y ,

C ỏ n n h ư viỌt' c õ n g chín m à q u a n c ỏ trát <Jòi, i h ừ i n g ư ờ i n à o lôn

l ui yỌn ICn l ỉ n h dã i-г, l i ổ n t LI ờ' h ò n g c hi r ổi

t r ực nhạt đem hi ếu c á c C]uan c h ứ c , c ù n g c á c óng c h ứ c s ắ c v à

k h ô n g cí ì n r ượu n ế p 6 d à i , r ượu c ú c 3 d à i t râu 3 0 0 khẢu T ế

x o n g rổi Ihừi L’íii;i c á c t í c h u ô n g r ư ợ u , l í c h v i ổ n c h í n h 4 b á t , t í c h

N g u y 16 tuiìn pli iCn k h a m t hu m ã n kli(Ki ]ẻ v é lh ơi c ủ c n g ư ờ i

k h á m fly pha i SIÍU m ỏ i n g ư ờ i m ọ t v á n x ô i 5 0 khí ĩ u t râu v à c h u n g

ấ y , g i á p ĩíy ãn ĐôYi n h ư I hị l tríìu, Ui ừi c á c t í c h , c á c g i á p c ù n g

c h i a n h a u ăn, thủ Iríìu chí ì n tríìu n ằ m t h ư ợ n g n ằ m hạ v ù đ u ô i t r âu,

c ứ pl i ải c h i ố u IÇ k í n h b i ó u tlã kô ở v i ệ c dặt h i ế u s a u n à y Đ ế n

l l i á n g 8 tô t h u , n g à y c á c tô’ v à n g à y c h í n h t ế h a u nhi Cu lỗ v ạ t c h i

v è (Jinh nil ộp l ị c h , t h ờ i l ừ n g à y m ồ n g 3 da n hà u 5 l í c h 4 n g ư ờ i cai

i l á m ay p h ả i sihi c l u i n g n h a u m ộ t l ổ t rau inỌt c o n , x ỏ i 12 v á n

r ư ợ u 6 c h a i trÀu 3 0 0 klifỉu lỗ x o n g rni c á c t í c h v à c á c k i ộ u t ổ n g

c ờ c ù n g v ổ u ố n g r ượu m ộ t h ữa N h ư n ă m n à o k h ô n g r ư ớ c v é d i n h thì t h ỏ i

N g ì ì y ! 2 lẻ lả h ả n g hát llii t hời g i á p d ư ơ n g cai n ã m ấy phải

s ửa g à mỌl c o n x ô i mọ t v á n , rượu mộ t c h a i Iràu 1 0 0 k h ả u lẽ x o n g roi tráu t hời kí n h dí\n c ò n xôi g à mÁy rượu t hời g i ả l à n g g i á p ấy

àn g i á p Áy lại phải s ừa c ỏ g ỏ i m ờ i d a n Ihi ết nạp l i ê n d c n 8 qunn

n Ọ p 5 t | u n n t í c h v i C n c h í n h 2 q u a n , l ý p h ú đ ư ơ n g 1 c ] U í i n

Đ ế n n g à y 17 l ẽ tả b ả n g c ầ m c ũ n g p h ả i s ử a n h ư t h ế l ại c ò n hút g i ấ y m ự c s o n mÁy trả t h ủ y k í c h l í c h t ư v ã n dô l ả b ả n g , mAy

n h ữ n g ỏ n g h i ô n tại c u n g ãn, lẻ áy c ũ n g dã c ó r u ộ n g dặt c h o r ổi

đ ê m , m ộ t n g à y h ỏ m ấy h o ặ c c ó mû t m á t c ủ a g ì , t h ờ i c ứ băt vô

ở l ý p h ó d ư ơ n g t h ứ v i ệ c hạu l ụ y áy dã c ỏ r u ộ n g c ủ a n g ư ờ i k ý kị đật c h o r ổ i , hiÇn c ỏ từ c h ỉ b i a k ý

)ic;u 6: v i f - с КПЛО VONO

Hỗ t r oni ĩ l à n g ai llìi d ỗ v ã n từ lú l ài trử lCn s ử a ]ỗ yôt t há n

k h a o d a n , p h ả i biÇn trílu m ổ l c o n , x ô i 12 v á n , r ượu 6 c h a i , t ràu

3 0 0 khí í u, lại phải s ửa m ộ i lỗ k h a i d ộ c , l ựn m ộ l c o n , x ỏ i m ộ t v á n ,

r ượu 3 c h a i , tràn 5 0 k h á u Lõ x o n g rồi c h i ế u l ç k í n h b i ế u , c ỏ n

k í n h c á c t í c h m ấ y c á c g i á p c ù n g u ố n g r ưựu ở q u á n Lại p h ả i m ờ i tát c ả c á c l í c h v ổ n h à u ố n g r ượu m ộ t b ữ a rổi m ớ i v ọ n g v à o t í c h

v i ô n c h í n h , l í c h tư v ă n Ai llii v õ d ỏ từ v õ c ử Irở l ô n , y ế t t h á n

k h a o d a n v à m ờ i d Лn vổ n h à u ố n g r ư ợ u , c ũ n g p h ả i s ử a n h ư t h ế , rồi m ớ i v ọ n g v à o t í c h v i ô n c h í n h t í c h l ư v õ N h ư n g m à n g à y h ồ m

n ữ a rổi lại p h a i h i ổ u n h ữ n g n g ư ờ i dã k h a o v o n g rồi m ỏ i l ưựt m ổ t

c ỗ , n h ư lỗ kl-Kio ;Vy 111 à Iriốt c a u t hời m ộ t c o n tríìu p h ả i n ộ p t i è n

đ e n là 6 0 q u a n , c ò n tiÇc m ờ i vổ Iilìà u o n g r ưưu m à c ũ n g t r i ế t c a u

t h ư ở n g 6 0 q u a n l i ổ n (.len N h ư ơ c h ầ n g n g ư ờ i n à o c h ẳ n g m a y bị

h ạ i l l ì ời díln c;ìp l i ò n lu;Vt c h o 1 0 0 q u a n t i ổ n d e n , l ại c h o h o ặ c

c o n h o ặ c c h á u n u ư ư i ;ìy mỌl ICn m i ồ n Irừ t ạ p d ị c h t r o n g l à n g A i

Đ i ể u 1 6 : V I Ạ r l.fi IMII I’

T r o n g I Ang h è khi II Ao t ế tự I h ờ i trải s h à 11 g c h i ế u , h à n g l l i ứ rihn't tie dật q u Àv r ư ợ u v à d ụ c c h ú c , h à n g t h ứ liai p h à m t ư ớ c , h à n g

m a n g á o t h ờ x ổ i , gfi, t r á u , r ư ự u Lỗ x o n g rồi t r áu d ế k í n h tlAn,

P H A N HUY LÊ VŨ M I N H GI ANG

DAN PHƯỢNG Tổng DƯỜNG LIẼU

II Thống kẻ sở hữu ruộng đất tư

Huyện DAN PHƯỢNG Tổng DƯƠNG

! nỊUỜi phu canh

Líi Vin Khôi

9

1

1

I 1

2

G h ì c h ú

ĐAN PHƯỢNG Tổng DƯƠNG LIỄU

Huyện DAN PHƯỢNG Tổng DƯƠNG

S ố

T T ị

Ho va íẽn chù sà hữu

3

5 9

5 6

lũ

9

5 7

10 10

Họ và lén Qué quấn Dién tích ruộng đất SỐ

Huyện ĐAN PHƯỢNG Tổng DƯƠNG

Nguyển Thi Đãi

Nguyén Thi Đoài

Nguyín Thi CưiTniỊ

7 3 2

3 2 2

1

5

1 1 1

3

1 1 1

2

2

1

4

DAN PHƯỢNG Tổng DƯƠNG LIEU

Họ và tén

chù sỏ hữu

Qué quán người phụ canh

Huỵén DAN PHƯƠNG Tỏng DƯƠNG

ị 231 Nguvẻn V'AJ1 Tam x Đ á c S ô ì 13 1

?

5 9 y

14

X

I 5

1

im

1 1

4

0 3

I

NGUYỄN BÁ HÂN

VĂN BIA

ĐỀN THỜ PHUC MAN TƯỚNG CỒNG PHAM TU

/ / í / V is p u h ỉ i ì k e d u n d e r t h e A p o n s o r s h i p

o t he S n e d i \ h - \ ' i e t n a n i e s e F u n d f o r t h e

I ' r o m o l i o n ( i f C u l l u r c ■

/

Cut t n s uch d ư ơ c s ư tui t r ơ c ủ a Q u ỹ Yì ệ ỉ N a m -

Thin f)icn phái iritti Văn ỉỉoú.

iJU lif] noi l i ế n g k h ã p v ù n g

Ch ố dó so hửu ru ó nu dát kêi c a u k i n h lô x a h ộ i

1- Lhức u i á p x ó m p h â n biêt ỉ n tích d a n h à n g xã; ỉurnTiLi ước, p h o n g tục tập quá n có n h i ê u ne t đ ặ c

T ỏ i t i n r à n g c u ố n s á c h vãìì bia Quán Giá c ủ a

MẤY LỜI PHI Lộ

Quấn Gíấ thuộc xâ Yên Sở, huyện Hoài Đức tinh

níiười con của quê hương và cũng là vị anh hùm: tkìn tộc đã CÙĨISỊ Lý Bôn làm cuóc khởi пцЫа đánh đuổi quán phong kiên xám lược nhà Lươnn bên Truniĩ Quốc, lập nén nhà nước Vạn Xuân, nhà nước độc lập líau liên của dãn tộc la ở giữa thố kv thứ SÜU

Quán Giá cũng là một công Irình kiến trúc cổ !;'un trong nhíeu ihế kỷ từ thời Hậu Lý (1016) đốn tfâu ihừí Nguyền (1803) mới thật hoàn chinh Nó kK'HLï

9

thế sự nehiép của vị anh hùng cùng nhưng gia tn kiến trúc cổ rất đáng trán ưọng.

Nãm tấm bia được dựng theo vị ưí như sau (Thứ

tự theo chiêu dọc của nhà bia kể từ đầu trong га):

"di ĩ ích lịch sử quốc gia" c h ú n g t ô i x i n t r ả n t r ọ n g

L’1ỚI thi ệu nội d u n g n h ữ n g t ấ m bia trôn đ ể đ ư ợ c đ ò n g

đao ban đọc Cline tham khảo.

Trong phần một để sao chép đúng nguyên văn Hán tự khắc trong bia chúng tôi cũng có gặp khó

khăn là các tấm bia đã lâu ngày, có độ tuổi từ gần

140 đến 370 năm nên đã có nhiều chữ mờ, mòn, mất

nét nhất là những chữ có nbiều nét khắc nồng, cho

nên chỉ còn thấy một phần của chữ Trước tình trạng

này chúng tôi phải dùng phương pháp ừa cứu bằng mấy cách:

- Tìm các chữ trong các câu có mối liên quan

giữa các bia vói nhàu để so tự dạng.

Tìm^trong' các cuốn Sự tích của Thần mà chúng tôi đã có Chủ yếu là các chữ đẹp đừiợc gia phong ở các đạo sắc.

Nhưng có lẽ cũng vì 'Trăm năm bia đâ thì mòn"