Những biến đổi trong đời sống văn hóa tinh thần của cộng đồng người việt ở quận bình thạnh thành phố hồ chí minh

Dô vay, nghiên cữu những biến đôi trông đởi sông van hôa tinh than cua cữ dan Viêt ở Bình Thanh trông qua trình đô thị hôa la môt trữởng hởp cu thê cô thê nôi la môt trông những “điềm nô

Nghiên cứu sinh cam đoan: công trình khoa học “Những biến đôi trong đời sông van hóa tinh than của công đồng ngữời Việt ở quận Bình Thạnh - thanh phô Hồ Chí Minh trong qua trình đô thị hôa (1996 - 2006)” do chính ban than

thức hiên Tat ca cac trích dan, sô liêu đêu cô chu thích nguôn gôc rô rang

Nghiên cứu sinh

Dan luận 01

Chương 1: CAC VAN ĐE VE LY THUYET 15

1.1 Nhưng khai niệm 15

1.1.1 Văn hoa 15

1.1.2 Văn hoa tinh th ă n 17

1.1.3 Biên đổi văn h o a 19

1.1.4 Lăng vă văn hổă lă n g 20

1.1.5 Đổ thị, đổ thị hổă vă văn hổă đổ thị 26

1.2 Ly thuyết tiếp c ậ n 34

1.2.1 Hoc thuyết Mac-Lệnin vệ hình thai kinh t ế - xa hôi va cac quy luật cua tiến trình phat triến xã hội 35

1.2.1.1 Hoc thuyêt Măc-Lênin vê hình thăi kinh tê - xă hổi 35

1.2.1.2 Phêp biên chứng duy văt cuă Măc-Lênin vê quy luăt cuă tiên trình văn đổng vă phăt triển cUă xă h ộ i 37

1.2.2 Ly thuyết vệ van hoa trong nghiến cưu nhan hoc van hoa 41 1.2.2.1 Thuyêt tứơng đổi luăn văn hổă 41

1.2.2.2 Thuyết chức n ă n g 41

1.2.2.3 Ly thuyết giăổ lứu, tiếp biến văn h ổ ă 43

Chương 2: QUA TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA Ở QỤẬN BÌNH THẠNH -THÀNH PHÔ HÔ CHÍ M INH 48

2.1 Tong quan vế quân Bình Thanh - Tp.Ho Chí M inh 48

2.1.1 Vị trí địă ly, đăc điêm moi trứờng tứ nhi ê n 48

2.1.2 Lịch sứ hình thănh vă phăt triề n 51

2.1.3 Lịch sứ dăn c ứ 59

2.2.2 Đô thị hôa ớ quận Bình Thạnh sau năm 1975 77

2.2.2.1 Giai đoạn tư năm 1975 đến năm 1986 77

2.2.2.2 Giai đoan tư nam 1986 đến nam 2006 79

Chưởng 3: n h ữ n g BIEN Đ ổ I t r o n g đ ờ i s ố n g v ă n h ó a t i n h THAN CỦA Có n g đ ó n g n g ữ ờI v i ệ t ở q u ă n b ì n h t h a n h TRONG QUA TRÌNH Đ ổ THỊ H O A 100

3.1 Biến đôi trong quan hệ ưng x ư 100

3.1.1 Biến đôi quan hế ưng xử trong gia đình, hô t ô c 100

3.1.2 Nhưng biến đôi trong quan hế công đ ô n g 109

3.2 Biến đôi cUa sinh hoạt tín ngưởng trong gia đình, hô tôc va công đ o n g 114

3.2.1 Nhưng biến đôi trong sinh hôat tín ngưởng ớ gia đình, hô tôc 114 3.2.2 Nhưng biến đổi trong sinh hôat tín ngưởng công đ ô n g 130

3.3 Biến đoi trong hôn n h a n 152

3.3.1 Biến đôi trong chon lựa ngưới ban đ ớ i 152

3.3.2 Biến đôi trong nghi thưc hôn l ế 154

3.3.3 Nhưng biến đôi trong tiếc cư ớ i 159

3.4 Biến đôi trong tang l ệ 171

Kết luân 184

DANH MỦC CONG t r ì n h c ủ a t ă c g i ă 192

TAI l i ệ u t h ă m k h a o 195

PHỦ LỦC 225

Stt STT

BÁN

01 2.1 Bản đồ vị trí quận Bình Thạnh Niến giảm thồng kế quản

57

04 2.4 Bản đồ địả giới quản Bình Thảnh

nảm 2006

Phồng Thồng kế quản Bình Thảnh

93

07 2.7 Bản đồ hiện trảng kinh tế - xả hồi

Bình Thảnh nảm 2007

Phồng Kinh tế quản Bình Thảnh

94

01 2.1 Tên gọi các phường

1,2,3,5,6,7,11,12,13,14 tư nám 1959 đến nám 1975

Nghiên cưu sinh 54

02 2.2 Tên gọi các phường

15,17,19,21,22,24,25,26,27,28 tư nám

1959 đến nám 1975

Nghiên cưu sinh 55

03 2.3 Tình hình dán sọ chiá thêọ dán tọc Niên giám thọng

kê quán Bình Thánh 1976 -

1984, 1994 -

1997, 1999 vá 2006

66

04 2.4 Tình hình dán sọ chiá thêọ ton giáọ Niên giám thọng

kê 1985 -1996 vá 2007

Nghiên cưu sinh 104

08 3.3 Hình thöc đườc tổ chöc đê bá cọn dọng

họ gáp gờ nháu

Nghiên cưu sinh 104

09 3.4 Mưc đọ duy trì mọi quán hê trọng họ

tọc quá hình thưc đến nhá thám họi nháu

Nghiên cưu sinh 106

11 3.6 Người cọ tiếng nọi quyết định trọng họ

tọc

Nghiên cưu sinh 108

12 3.7 Viêc tọ chưc cung giọ ọng bá, chá mê

trọng giá đình

Nghiên cưu sinh 108

13 3.8 Thám dư ngáy cung giọ tể tiên Nghiên cưu sinh 109

14 3.9 Sư đọng y vê các nhán định đọi vời

mọt bọ phán thánh niên hiên náy

Nghiên cưu sinh 111

15 3.10 Sư hiếu biết vê nhưng người láng

giêng

Nghiên cưu sinh 113

16 3.11 Trọng nhá cọ các lọái bán thờ Nghiên cưu sinh 116

17 3.12 Viêc tháp nháng trên bán thờ tọ tiên Nghiên cưu sinh 124

18 3.13 Viêc chuẩn bị mọn án trọng lê giọ Nghiên cưu sinh 129

19 3.14 Biên pháp nhám giáọ duc cọn cháu

biết nhờ đến tọ tiên

Nghiên cưu sinh

20 3.15 Sư ghi nhờ ngáy giọ cuá ọng bá nội -

ngọái

Nghiên cưu sinh 131

21 3.16 Sư hiếu biết vê các tuc lê ờ các cờ sờ

tín ngường trên địá bán

Nghiên cưu sinh 133

22 3.17 Mưc đọ đi lê ờ các cờ sờ tín ngường

trọng vung

Nghiên cưu sinh 136

25 3.20 Quán niêm vê chọn vá táng quá cười Nghiên cưu sinh 159

26 3.21 Tiêu chí đế chọn vá táng quá cười Nghiên cưu sinh 160

27 3.22 Ly dọ đế mời tát cá nhưng người quên

biết dư tiếc cười

Nghiên cưu sinh 161

28 3.23 Ly dọ đế mời nhưng người thát sự thán

thiết dư tiếc cười

Nghiên cưu sinh 162

29 3.24 Địá điếm đườc xêm lá ly tường đế tọ

chưc tiếc cười

Nghiên cưu sinh 164

30 3.25 Y kiến vê các nghi thưc ờ tiếc cười

hiên náy

Nghiên cưu sinh 166

31 3.26 Đánh giá vê nghi thưc chính quyền địa

phương hoặc cơ quan chức nang to chức

lễ trao “Giây Chứng nhận đặng k y kết hon ” tai tiệc cứới.

Nghiên cưu sinh 169

32 3.27 Nhưng táp tuc đườc xêm lá cọn phu

hờp vá cán thiết

Nghiên cưu sinh 173

33 3.28 Nhưng lê thưc đườc xêm lá cọn phu

hờp vá cán thiết

Nghiên cưu sinh 175

34 3.29 Y kiên vê viêc duy trì các tuc lê trọng

táng lê

Nghiên cưu sinh 179

35 3.30 Ly dọ nhưng người tư 45 đến 60 tuồi

hiên náy khọng biết gì họác chỉ biết chut ít vê phọng tuc táp quán truyên thọng

Nghiên cưu sinh 183

1994 - 1997, nảm 2006.

71

02 2.2 Sồ dản nhảp cử trồng nhửng nảm

trửớc 1975

Địả chí vản hồả quản Bình Thảnh - thảnh phồ Hồ Chí Minh

75

03 2.3 Tình hình dản nhảp cử nảm 1996 vả

2007

Niến giảm thồng kế quản Bình Thảnh 1994-1997 vả 2007

84

04 2.4 Sử thảy đồi diẹn tích đất nồng

nghiếp ớ quản Bình Thảnh

Niến giảm thồng kế quản Bình Thảnh 1976-1984 vả 2006

90

06 2.6 Sử thảy đồi ty lế cử dản nồng

nghiếp nảm 1976 - 2006

Niến giảm thồng kế quản Bình Thảnh 1976-1984 vả 2006

90

07 3.1 Viẹc quyết định trồng hồn sử cu ả

thảnh niến ngảy nảy

08 3.2 Quan điểm đồi với y kiến cản thiết

hảy không cản thiết cuả viẹc giử mồi quản hế thửớng xuyến, gản gui với bả cồn

10 3.4 Đồ tuồi cuả nhửng ngửới thửớng

xuyến đi lế

11 3.5 Nghế nghiếp cuả nhửng ngửới

thửớng xuyến đi lế

12 3.6 Thích cồ dảu mảc ảồ dải & đồi khản

đồng trồng lế cửới

ẢNH TẢC GIẢ

01 2.1 Quáng cánh sán đình Cám Tu vá người

thu tư (phường 24 - Bình Thánh)

Nghiên cưu sinh 68

02 2.2 Tình tráng nhá lán chiếm kênh rách vá

thái rác xuọng kênh ờ phường 2 vá phường15

Nghiên cưu sinh 70

03 2.3 Ruọng luá trọng muá gát ờ phường 28 Nghiên cưu sinh 73

04 3.1 Bán thờ tọ tiên ngáy cung giọ tái giá đình

bá Nguyên Thị Oánh - phường 11

Nghiên cưu sinh 117

05 3.2 Bán thờ tô’ tiên ngáy cung giọ tái nhá ọng

Trán Hưu Thiên - phường 13

Nghiên cưu sinh 117

06 3.3 Bán thờ tọ tiên ờ trọng ngáy lám lê Thọi

nọi chọ cọn trái tái nhá ọng Họáng Họng Hái - phường 25

Nghiên cưu sinh 118

07 3.4 Bán thờ cu Phán Bọi Cháu tái Từ đường

họ Phán (phường 25)

Nghiên cưu sinh 120

08 3.5 Đọt váng má trọng ngáy cung giọ Nghiên cưu sinh 123

09 3.6 Khách mời dư tiếc giọ cu Phán Bọi Cháu

tái Từ đường họ Phán

Ảnh tư liêu giá đình ọng Phán Thiêu Cờ - phường 25

125

11 3.8 Lê Há nêu ờ Láng Tá quán Lê Ván Duyêt Nghiên cưu sinh 133

12 3.9 Lê Rườc víá Bá vê Miêu ^ i Phu Họá

Ván - phường 3

Nghiên cưu sinh 133

14 3.11 Ông Phồ trửớng bản quí tế cảm chảu trồng

mồt diến hảt chảu ớ đình Bình Hồả

Nghiên cưu sinh 134

15 3.12 Lế vảt cung “Cảu bồng”ớ đình Bình Quới

Tảy

Nghiên cưu sinh 135

16 3.13 Phồng sinh trửớc miếu thớ Tả quản Lế

Vản Du yết

Nghiên cưu sinh 137

17 3.14 Bả tảnh đi lế ky yến ớ đình Bình Hồả Nghiên cưu sinh 139

18 3.15 Dản đi lế cảu bồng ớ đình Bình Quới Tảy Nghiên cưu sinh 139

19 3.16 Lế Thỉnh Sảc vế Đình Bình Quới Tảy Nghiên cưu sinh 140

20 3.17 Lế Thửớng ky ớ đình Bình Hồả Nghiên cưu sinh 140

21 3.18 Thảnh viến Bản tế lế ớ đình Bình Hồả Nghiên cưu sinh 141

22 3.19 Bản thớ Anh hung liẹt sĩ ớ đình Bình Hồả Nghiên cưu sinh 142

Nghiên cưu sinh 145

26 3.23 Lế phảm trồng lế cung giồ Tả quản Lế

Vản Du yết

Nghiên cưu sinh 146

27 3.24 GS.TS Trản Vản Khế “khải but” Nghiên cưu sinh 149

29 3.26 Đ/c Nguyên Quọc Hung - Chu tịch UBND

Quán “Khái án”

Nghiên cưu sinh 149

30 3.27 Lê vát vá thánh viên giá đình nhá gái

trọng lê họi

Nghiên cưu sinh 157

31 3.28 Người đái diên nhá trái kiếm trá lê vát vá

bát đáu sáng nhá gái đọn dáu

Nghiên cưu sinh 157

34 3.31 Tráọ Giấy chưng nhán Đáng ky kết họn tái

tiếc cười

Nghiên cưu sinh 170

35 3.32 Lê phát táng trọng lê táng ờ giá đình ọng

Dường Họng Nghĩá - phường 13

Nghiên cưu sinh 173

36 3.33 Lê táng đườc giá đình tô’ chưc tái Nhá táng

lê Bọ Quọc phọng

Giá đình bá Lê Thị Truc Ảnh - phường 13

174

37 3.34 Bán nhác trọng lê táng vời các nhác cu vá

phường tiên ám thánh kết hờp truyên thọng & hiên đái tái nhá Bá Nguyên Thị Phường - phường 11

Nghiên cưu sinh 176

38 3.35 Bán cọ nhác vá tán nhác trọng lê đưá táng Nghiên cưu sinh 176

39 3.36 Tuc lê “Lán đường” trọng lê đưá táng mê Giá đình ọng

Bui Ván Tám - phường 13

177

40 3.37 Rái váng má trọng lê đưá táng Nghiên cưu sinh 178

D an luận

1 Ly do va mục đích nghiên cứu

Đo thị hoa la hiện tượng xa hoi mang tính tat yếu trong lịch sử phất triện cua nhan loại Việt Nam đang bươc vao giai đoan đay manh cong nghiệp hoa, hiện đai hoa, do đo đo thị hoa đang diện ra hệt sửc manh mệ vơi sự hình thanh nhiệu khu đo thị mơi va sự cai thiện đang kệ kết cấu ha tang ợ ca thanh thị va nong thon Đo thị hoa dan đến nhửng dịch chuyện sau sac vệ kinh tế, xa hoi, van hoa, khong gian, moi trửơng, nến GS.TS Phung Hữu Phú đa ví von “lan song đo thị hoa - sử lan toa mọt luong sinh khí mơi” [187, tr.15]

Tuy nhiến, bến canh nhửng mặt tích cực, hệ qua tiếu cực nay sinh tử qua trình đo thị hoa đa va đang lam cho nhửng ngượi lam cong tac lanh đao, quan ly khong khoi lo lang quan tam, đo la: van đế qui hoach quan ly đất đai, thay đoi cơ cau lao đong, thay đoi trong loi sống Đăc biệt, trong tiến trình hoi nhập quoc tế

va điếu kiện mơ rong giao lửu van hoa đa phượng hiện nay, ợ vung đo thị hoa, co mot bo phạn trong thế hệ trế được tiệp can vơi loi song phượng Tay hiện đai đa

co thai đo kiến quyết pha bo mot so phong tuc tap quan được xếm la “van hoa lang quế” , la “nếp cu” loi thơi trong sinh hoat van hoa cọng đong, trong ửng xử, cach an, ợ, mạc cua thế hệ cha ong Bến canh đo, ngay nay, khi noi đến đo thị hoa hay vung đo thị, hau nhử moi ngượi thửơng chỉ liến tửơng đến nhửng vấn đế nham lam biến đổi nhửng nơi von la nong thon hay vung vện thanh pho thanh

“chon phon hoa đo hoi” hộc nghĩ rang vung đo thị hoa la nhửng vung đất ma con ngượi sinh song ợ đay chac chan “mot sơm mọt chiếu” phai co sử ‘^ o i đơi” vơi mot cuoc song co đay đu cấc phượng tiện hiện đai va phai co mot “loi song mơi - thửc thơi” vơi cach an, ợ, mạc, giao tiếp .sao cho mất đi “cai chat nha

quê” .Tất ca những điều này cung đã và đang diên ra trên địa bàn quận Bình Thạnh - thảnh phô Hồ Chí Minh.

Quận Bình Thạnh lả vung đất ở cửa ngô phía Đông Bấc cô lịch sữ hình thảnh va phất triền gan liên Sai Gôn - Gia Định - thanh phô Hồ Chí Minh Trong qua khứ, ở Bình Thanh ngôai khu vữc Ba Chiều va Thị Nghê sởm phất triền thanh khu tu cữ tữởng đôi đông đuc, côn lai hau hết la vung lang quê thữa thởt dan cữ vởi những tên lang, xôm, xa, thôn môc mac ma ngay nay van côn lữu lai trông dan gian, sữ sach: xôm Côi, xôm Ga, xôm Giếng, xôm Chua, xôm Đình,

Ở những lang xôm ấy, cung vởi hôat đông mữu sinh: lam ruông, ray, đanh bat, chan nuôi, trông cay an tra i .các thê hê cữ dan côn xay lap đình, đên, chua, miêu, nha th ở để đấp ững nhu cấu sinh hôat van hôa cua công đông Quang canh lang quê ở Bình Thanh bị pha vở dan thêô thởi gian bởi sữ gia tang dan sô,

sữ phất triẩn kinh tê - xa hôi va qua trình đô thị hôa Du vay, trai qua cấc thởi ky chô đến thởi thữc dan mởi cai trị miên Nam, Bình Thanh cung chỉ mởi cô hai khu vữc Thị Nghê va Ba Chiêu đữởc đô thị hôa ở mữc đô nhất định Luc nay, hôat đông kinh tê cua ngữởi dan cô sữ chuyên mình tữ nông nghiệp sang cấc nganh thữởng mai, tiếu thu công nghiêp, dịch vụ [271, tr.30,31 ] Đô la sữ chuyên dịch bữởc đau tap trung ở môt sô khu vữc nhất định Đai bô phan cữ dan côn lai van sinh sông bang san xuất nông nghiêp va khai thac cấc nguôn lởi tữ nhiên cua địa phữởng Dô vay, đến nam 1997, quan Bình Thanh van la môt “quan vung vên” cua Thanh phô Hô Chí Minh1 Tữ đau nam 1995 đên cuôi nam 1998, sau vai lấn điêu chỉnh, ủ y ban nhan dan Thanh phô Hô Chí Minh can cữ Quyết định 123/1998/QĐ-Ttg cua Thu tữởng Chính phu đa ban hanh Quyết định sô 6788/QĐ-

1 Bòn quận ven cua Thanh p h ố Hồ Chí Minh luc bấy giờ lầ quân Gò Vấp, Tân Bình, Bình Thạnh, quận 8.

ủB/QLĐT vaô ngấy 18 thang 12 nam 1998 phê duyêt điêu chỉnh quy hôach

chung quan Bình Thanh (Phụ lục 4) Thêô đô, qua trình đô thị hôa ở quan Bình

Thanh đa chính thữc đữởc tap trung thữc hiên vởi nhiêu kê hôach đau tữ xay dững

cở sở ha tang nham đữa quan Bình Thanh sởm trở thanh môt vung đô thị cua Thanh phô Hô Chí Minh vởi đấy đu y nghĩa cua nô

Nhìn đai thế, qua trình đô thị hôa ở Bình Thanh diên ra nhanh, manh mê trông vông 10 nam gan đay Đô la khôang thởi gian không dai những đu lấm thay đổi canh quan nông thôn nởi đay thanh phô thị; la sữ chuyến đổi kha nhanh va tôan diên trên môi khía canh cua đởi sông xa hôi Những ngữởi nông dan vốn quên vởi nêp nghĩ, cấch lấm, lôi sông trông cấc xôm thôn truyên thông cung phai

cô sữ điêu chỉnh, thay đôi chô phu hởp vởi môi trữởng sông mởi - đô thị Những biến đôi ay đa va đang diên ra manh mê trông cấc tang lởp cữ dan Bình Thanh,

ca ở lĩnh vữc vat chất va tinh than Cô thế nôi, cữ dan Bình Thanh đang trông thởi

ky đau chuyến hôa tữ ngữởi nông dan sang thị dan, tữ nêp sông nông thôn sang nêp sông thanh thị Van đê đat ra la những gia trị van hôa lang truyên thông nôi chung, trên lĩnh vữc tinh than nôi riêng đa va đang biên chuyến nhữ thê naô? Cấn

cô sữ nghiên cữu đế xêm xêt đau la những gia trị truyên thông tích cữc nên gìn giữ đê phất huy trông giai đôan lịch sữ mởi, đau la những yếu tô không côn phu hởp, cấn trở sữ phất triền phai lôai bô hôặc nếu côn cấn thiết va cô thế thì điêu chỉnh, thay đôi chô phu hởp đê đap ững yêu cau phat triến chung Dô vay, nghiên cữu những biến đôi trông đởi sông van hôa tinh than cua cữ dan Viêt ở Bình Thanh trông qua trình đô thị hôa la môt trữởng hởp cu thê cô thê nôi la môt trông những “điềm nông” vê đô thị hôa ở thanh phô Hô Chí Minh ma sông hanh cung

nô la những biến đôi vê môi mat trông đởi sông sinh hôat xa hôi cua ngữởi dan, đac biêt la lĩnh vực tinh than Mat khac, đay la lĩnh vữc ma tữ lau NCS đa quan

tâm nghiên cứu, vì vậy chung tôi quyết định chọn đề tài “Những biện đổi ứong

đời sổng văn hoa tinh thần cứa cổng đổng ngữời Việt ờ quận Bình Thạnh - thành pho'H ổ Chí Minh trong quạ trình đổ thị hóa (1986 - 2006)” lâm đê tài

đê ly luân vâ thức tiên vê vân hôâ dân tôc; khâng định môi quân hê biên chứng giữâ tính truyên thông vâ tính hiên đâi cuâ vân hôâ trông quâ trình vân đông phât triển cuâ môt công đông dân cứ vời nhứng yêu tô tích cức cân giứ gìn, phât huy cung nhứng hân chê cân điêu chỉnh hôâc lôâi bô

2.2 Y nghĩa thực tiễn

Kết quâ nghiên cứu cuâ luân ân cô thê lâm cờ sờ khôâ hôc vâ thức tiên chô câc cờ quân chức nâng địâ phứờng (thânh phô, quân) trông viêc định hứờng vâ câ trông công tâc quân ly, tô chức sinh hôât vân hôâ tiến tời xây dứng thânh phô vân minh cô môi trứờng vân hôâ - xâ hôi phât triến lânh mânh, bên vứng nhứ muc tiêu mâ Đâng bô - chính quyên Thânh phô Hô Chí Minh cung nhứ chu trứờng chung cuâ Đâng vâ Nhâ nứờc Việt Nâm đâ đê râ

Luân ân côn lâ môt tâi liêu thâm khâô chô câc nhâ nghiên cứu, giâng dây vâ nhứng ngứời quân tâm đên vân hôâ, sứ biến đổi cuâ vân hôâ truyên thông cuâ

công đông cứ dân Viêt ờ Thânh phô Hô Chí Minh nôi chung, quân Bình Thânh nôi riêng trông quâ trình đô thị hôâ.

3 Lịch sự nghiền cựủ vấn đễ

Nghiên cứu nhứng biến đôi cuâ vân hôâ nôi chung, cuâ ngứời Viêt ờ Thânh phô Hô Chí Minh nôi riêng lâ lĩnh vức đứờc nhiêu nhâ khôâ hôc trông, ngôâi nứờc quân tâm nghiên cứu, nhất lâ trông giâi đôân đây mânh công nghiệp hôâ - hiên đâi hôâ vâ đô thị hôâ hiên nây Dô vây, đâ cô nhiêu công trình đứờc công

bô Tuy nhiên, nghiên cứu trức tiếp vê sứ biến đôi cuâ vân hôâ nôi chung vâ vân hôâ tinh thân nôi riêng trông quâ trình đô thị hôâ ờ quân Bình Thânh - thânh phô

Hô Chí Minh chô đến nây chứâ cô môt công trình chuyên biêt nâô mâ chỉ cô môt

sô công trình nghiên cứu vê đô thị hôâ, vân hôâ lâng x â .ờ vung vên Thânh phô

Hô Chí Minh, trông đô cô quân Bình Thânh Đô lâ, Vần hóa làng xầ trước sự thầch thực của đò thị hóa tại vung ven và ngoại thành Thành phò Hồ Chí Minh dô

PGS-TS.Tôn Nứ Quynh Trân lâm chu nhiêm [240] Trông đô, tâc giâ đâ tiến hânh nghiên cứu vế tình hình đô thị hôâ ờ 10 điếm quân, huyên thuôc vung vên

vâ ngôâi thânh Thânh phô Hô Chí Minh: quân 8, quân Bình Thânh, quân Tân Bình, quân Gô Vâp, huyên Hôc Môn, huyên Nhâ Bê, huyên Bình Chânh, huyên Thu Đức, huyên Cu Chi vâ huyên Cân Giờ Quâ đô đê câp đến vân hôâ vât chât (cânh quân không giân, nhâ cứâ, trâng phuc, ân uông) vâ vân hôâ tinh thân (hôn

lê, tâng lê, quân hê công đông, sinh hôât tín ngứờng, ) ờ câc địâ phứờng trông quâ trình đô thị hôâ Đâc biết, trông công trình nghiên cứu nây đâ nêu râ môt phân nôi dung rất quân trông vê “Đông thâi vân hôâ lâng xâ trông môi trứờng đô thị hôâ” vời “nhứng thânh tô vân hôâ bị xâm phâm dứời tâc đông đô thị hôâ vâ nhứng thânh tô vân đứờc bâô tôn, đứờc phât huy” Tâc phâm dânh riêng 6 trâng trình bây vê quâ trình đô thị hôâ ờ quân Bình Thânh Cô thê nôi đây lâ nguôn tâi

liêu quan trông, la cở sở khôa hôc va thữc tiên đê NCS cô thê sô sanh, đôi chiêu vởi những biến đôi cua van hôa lang xa ở Thanh phô Hô Chí Minh qua trữởng hởp cu thê quan Bình Thanh trông giai đôan hiên nay.

Ngôai ra, cô môt vai luan an va bai viết cô đê cap đến vê vấn đê đô thị hôa

ở quan Bình Thanh dữởi gôc đô khôa hôc lịch sữ, cu thê: tac gia Lê Hông Liêm

vởi bai viết “Xụ hướng phát triển đo thị, xụ hướng già tàng dân số và lao động ở các qụăn ven thành pho Hồ Chí Minh” trông tac pham “Ngoai thành Thành pho

Hồ Chí Minh nhưng văn đe lịch sư và trụyền thong” [136] va trông luan an Tiến sĩ Khôa hôc Lịch sữ “Sư chụyển biến kinh tê'- xà hôi củà các qụận ven đo thành pho

Ho Chí Minh tù’nàm 1975 đên nàm 1993 nhìn tù’ qụận Go Vấp” [137] đa cung cap

chô ngữởi đôc cai nhìn sở lữởc qua trình đô thị hôa ở cac quan vên đô ma chu yếu

la quan Gô Vấp tữ nam 1975 đến nam 1993; tac gia Nguyên Thị Thuy trông luan

an Tiến sĩ Lịch sữ “Qụà trình đo thị hóà ở Thành pho Ho Chí Minh tư 1975 đến

1996 (trườnghợp càc qụận 8, Bình Thành, Tàn Bình, Go Vẩp)” [233], dữởi gôc đô

khôa hôc lịch sữ đa nghiên cữu va chỉ trình bay, xêm xêt, ly giai những sữ kiên, hiên tữởng tiêu biêu nhat trông qua trình đô thị hôa ở cac quan 8, Bình Thanh, Tan Bình, Gô Vấp Mac du luan an không danh riêng môt phan trình bay vê quan Bình Thanh, những đa giup ngữởi đôc cô cai nhìn tông thê vê qua trình đô thị hôa

ở Thanh phô Hô Chí Minh thông qua cac quan 8, Bình Thanh, Tan Bình, Gô Vap trông khôang thởi gian 20 nam sau giai phông vởi những chuyên biến vê cở cau kinh tế, cở sở ha tang, sữ gia tang dan sô va đởi sông dan cữ đô thị tữ gôc đô khôa hôc lịch sử

Trông qua trình thữc hiên luan an nay, chung tôi cung đữởc tiếp xuc môt sô công trình tuy nôi dung không nghiên cữu trữc tiếp vê van hôa cua công đông ngữởi Viêt ở quan Bình Thanh trông qua trình đô thị hôa, những qua những kêt

qua nghiến cửu vế mot so địa phượng cu thế ợ đong bang song Cửu Long, Thanh pho Ho Chí M inh .đa giup NCS co điếu kiện hiếu sau hôn vế van hoa lang xa, van hoa truyện thong ngượi Việt noi chung va sự tượng đong, khấc biệt cua yếu

to vung miến; vế nhưng vấn đế liến quan đến đo thị hoa, cung như cấc phượng phấp nghiến cửu, tiếp c â n đế hoan thanh luân an Co thế điếm qua cấc cong trình:

Nông thôn V ệt Nam trông lích sô [262] cua ủ y ban Khoa hoc x a hoi Việt Nam đế cap chu yếu đến vung nong thon Bấc bo vôi cấc vấn đế vế thiết chế trong to chửc lang xa, quan hệ trong gia đình, ho toc, quan hệ cọng đong, quan hệ giữa lang vôi nha nửôc, đôi song sinh hoạt van hoa

Lang xâ ờ châu Á va ờ V ệt Nam [S6] do GS Mac Đửông chu biến la tai liệu

tap hợp cong trình cua nhiếu nha nghiến cửu trong va ngoai nửôc tai cuọc hoi thao do Viện Khoa học x a họi tai Thanh pho Ho Chí Minh to chửc nam i994 thuọc chửông trình hợp tấc giữa Viện vôi Trung tam Nghiến cửu Chau A thuọc trửông Đai học Amstếrdam (Ha Lan), đa cung cấp cho ngượi đọc nhưng kiến thửc

cô ban, mọt cai nhìn tong quan vế vung nong thon ợ chau A noi chung thôi thuọc địa, trong đo co Việt Nam đế qua đo co sử so sanh giửa cấc vung, cung nhưng biến đôi cua no tử sau khi gianh được đọc lap

Vân hóa công đồng lang vùng đông bâng sông Cụfu Lông thâp kỷ SQ-9Q cua

tấc gia Lượng Hong Quang [i94] Thong qua mọt trửông hợp cu thế la lang Bình Phu - huyện Cai Lay - tỉnh Tiến Giang, tấc gia lam ro nhưng đạc trưng, sự biến đôi cua van hoa lang xa ma ợ đay la khu vửc đong bang song Cửu Long trong boi canh đang đội môi, thửc hiện cong nghiệp hoa - hiện đai hoa giup ngượi đọc nhạn diện được thửc trang cua đôi song van hoa lang xa ợ hiện tai va xu hưông vạn đọng phất triện cua no trong tượng lai

Nhạn diện van hóa Việt Nam va sự biên đòi của nò trong th ế ky X X cuâ GS

TS Đô Huy [116] đê câp đến nhiêu vấn đê vê vân hôâ Viêt Nâm trông thời đâi mời, trông đô cô nhứng giâ trị vân hôâ truyên thông dân tôc, vân hôâ lâng xâ vời nhứng biếu trứng, biến đôi cuâ nô, giup ngứời đôc không chỉ hiếu rô hờn vê quân điếm, nhân thức vê nến vân hôâ Viêt Nâm tiên tiến, đâm đâ bân sâc dân tôc mâ côn nâm bât đứờc phứờng phâp tiếp cân khi nghiên cứu vê những biến đôi cuâ vân hôâ lâng xâ trông quâ trình đô thị hôâ

Đời sòng van hóa đò thị va khu công nghiệp lâ công trình dô GS TS Đình

Quâng chu biên [192] lâ kết quâ cuâ đê tâi nghiên cứu khôâ hôc câp nhâ nứờc (KX 05.03) vê vân hôâ - sứ biến đối tứ vân hôâ nông thôn truyên thông sâng vân hôâ đô thị trông quâ trình công nghiêp hôâ - hiên đâi hôâ đất nứờc Tứ khâô sât thức tiên, câc tâc giâ đâ cung cấp chô ngứời đôc nhiêu thông tin vê thức trâng sứ chuyên biên trông tình câm, nhân thức, lôi sông .củâ ngứời dân trông bôi cânh

đô thị hôâ ờ nhiêu thânh phô, khu công nghiêp lờn, trông đô cô Thânh phô Hô Chí Minh

Van hóa truyền thòng tròng phát triển dô PGS TS Nguyên Minh Hôâ, Bui

Viêt Thânh vâ Vô Thị Anh Quân thức hiên (2004) cung vời sứ thâm giâ cuâ nhiêu nhâ nghiên cứu vân hôâ vâ đô thị [105] đâ giup chô ngứời đôc cô môt câi nhìn tông thê vê những câc yếu tô vân hôâ truyên thông cuâ dân tôc trông tiến trình phât tHên hiên nây ờ Thânh phô Hô Chí Minh

Sự biên đòi van hóa tròng qua trình đò thị hóa ờ 4 xa vung ven thị xa Vĩnh Lòng [85] lâ luân vân Thâc sĩ Vân hôâ hôc cuâ Trứờng Thânh Đức đâ trình bây

thức trâng nhứng biến đôi cuâ vân hôâ nông nghiêp truyên thông trứờc tâc đông quâ trình đô thị hôâ ờ Vĩnh Lông nôi chung vâ ờ 4 xâ vung vên: Tân Hôâ, Tân Hôi, Tân Ngâi vâ Trứờng An tứ nâm 1986 đến nâm 2006

Biên đoi củà vàn hóà trụyền thong trong qụà trình đo thị hóà ở hụyện Hóc Môn - thành pho Ho Chí Minh [7] la luan van Thac sĩ Van hôa hôc cua Tran

Quang Anh đa mang lai môt cai nhìn sau hởn vê những biến chuyên cua van hôa

ở vung ngôai thanh Thanh phô Hô Chí Minh trữởc tac đông cua đô thị hôa qua xêm xêt thữc tiên ở môt địa ban cu thê

Tiềm nàng cho k y tích sông Sài Gòn [106] cua PGS TS Nguyên Minh Hôa

la kết qua đữởc biên tap tữ công trình nghiên cữu trông điếm cua Đai hôc Quôc gia Thanh phô Hô Chí Minh Công trình đa giup ngữởi đôc hiếu hởn, nhat la sữ tac đông cua những nhan tô kinh tế, van hôa, xa hôi đến tiến trình phat triền cua Sai Gôn - Thanh phô Hô Chí Minh

Đo thị hóà và cẩụ trúc đo thị V ệt Nàm trước và sàụ đổi mới 1979-1989 và 1989-1999 cua TS Lê Thanh Sang [202] Qua viêc phan tích môt cach sinh đông,

sau sac cac thanh tô: tang tữ nhiên, di dan thuan va thay đôi địa giởi .của tang trữởng đô thị giữa hai thởi ky tông điêu tra dan sô 1979-1989 va 1989-1999, tac pham đa đê cap kha tôan diên vê tang trữởng đô thị, di cữ đô thị va chữc nang đô thị Viêt Nam

Ngôai những công trình đa nêu trên đay, chung tôi côn tiếp can nhiêu bai viết chô cac hôi thaô, tôa đam khôa hôc cua cac nha nghiên cữu liên quan đến van hôa đô thị, đô thị hôa ở Sai Gôn - Thanh phô Hô Chí Minh Đô la: Hôi thaô

Thực trạng và xụ hướng củà loi song và nếp song ở Thành pho Ho Chí Minh dô

Phan viên Nghiên cữu Van hôa Nghê thuat tai Thanh phô Hô Chí Minh, Trung tam Khôa hôc Xa hôi va Nhan van Thanh phô Hô Chí Minh, Trung tam Van hôa

Dan tôc Thanh phô Hô Chí Minh tô chữc thang 7 nam 1999; Loi song đo thị tài Thành pho Ho Chí Minh dô Trung tam Khôa hôc Xa hôi va Nhan van Thanh phô

Hô Chí Minh va Sở Van hôa Thông tin Thanh phô Hô Chí Minh tô chữc thang 3

nam 2003; Tôa đam Nhưng vàn đê phát triển vàn hóà ở các qụận mới và các hụyện ngoài thành trong qụà trình đo thị hóà tài Thành pho Ho Chí Minh, tai quan

Thu Đữc thang 7 nam 2004 Vởi những bai viết, đa giup chô NCS cô điêu kiên nhìn nhan đữởc nhiêu gôc canh cua qua trình đô thị hôa ở Thanh phô Hô Chí

Minh hiên nay nôi chung, cu thê: Vàn hóà đo thị và yêụ càụ chụẩn mưc hóà các qụi tắc và nếp song trong qụà trình đo thị hóà” cua Tran Ngôc Khanh; Vê các đo thị và hiện tương đo thị hóà tài miền Nàm trong thời M y - ngụy cua Đô Khac Tung; Đo thị hóà và sự thích ưng củà các nhóm dân cư mới, Đo thị hóà vụng ven với những tác động đến xà hôi và vàn hóà, Lầng và qụàn he dòng ho củà người Việt Nàm bo cua GS TS.Ngô Van Lê; Qụàn ly đo thị và sư hình thành loi song củà cư dàn các đo thị lớn, cua TS Lữởng Hông Quang; Ve loi song và xây dưng loi song co tính vàn hóà ở Viẹt Nàm trong thời k y công nghiẹp hóà - hiện đài hóà cua TS Đăng Quang Thanh; Ngụon gốc nông thôn củà loi song đo thị hiện này cua TS.Đinh Van Hanh; Vàn đe thích ưng với loi song đo thị trong qụà trình đo thị hóà tài Thành pho Ho Chí Minh - thưc tràng và giải pháp cua PGS TS.Ta Van Thanh; Cà nhân và cộng đồng trong qụàn he ưng xư lo i song đo thị cua PGS TS Phan An; T ù ' qụàn điểm củà L ouis Wirth nhìn ve loi song người đo thị Thành pho

Ho Chí Minh cua PGS TS Tôn Nữ Quynh Tran; Bàn ve loi song vàn hóà đo thị cửà Thành pho Ho Chí Minh cua PGS TS Phan Khanh; v.v

Tat ca những tac pham, công trình nghiên cữu ma chung tôi đa đê cap cung nhữ nhiêu an phãm khac chữa đữởc đê cap vì giởi han cua luan an đêu la những nguôn tai liêu tham khaô bô ích, giup chung tôi hôan thanh luan an nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Ngứời Viêt chiếm môt ty lê quân trông (98.7% - nâm 2006) trông công đông dân cứ đâ tôc hiên cô trên địâ bân quân Bình Thânh Trông sô câc thânh tô vân

hôâ thê hiên hânh vi ứng xứ trông quân hê giữâ ngứời vâ ngứời thì quan hệ ưng xự tròng gia đình, hò tộc va công đồng; sinh hòat tín ngựỡng tròng gia đình va công đồng; hôn nhân; tang lê lâ nhứng thânh tô vân hôâ cô tính cờ bân vâ phô biến

nhất trông đời sông vân hôâ tinh thân cuâ công đông ngứời Viêt thuôc nhiêu thânh phân khâc nhâu

Luân ân tập trung nghiên cứu về sứ biên đôi của môt sô thânh tô trông lĩnh vực vân hôâ tinh thân cuâ công đông ngứời Viêt ờ quân Bình Thânh trông quâ trình đô thị hôâ Cu thê ờ câc khíâ cânh:

- Quân hê ứng xứ trông giâ đình, hô tôc vâ công đông

- Sinh hôât tín ngứờng trông giâ đình vâ công đông

Vê thời giân: nghiên cứu trông giời hân tứ nâm 1986 đến nâm 2006 nâm

1986 lâ thời điếm Đâng Công sân Viêt Nâm bât đâu thức hiên đứờng lôi đôi mời vời nhiêu chu trứờng tâc đông đến sứ phât tHên kinh tế, xâ hôi vâ vân hôâ đất nứờc nôi chung vâ Bình Thânh nôi riêng

5 Phương pháp nghiên cứu

Đê hôan thanh luan an nay, chung tôi đa sữ dung phữởng phap nghiên cữu chu yếu cua chuyên nganh dan tôc hôc

- Trữởc hết la viêc thu thap, tông hởp cac nguôn tữ liêu thanh van Đô la những an phãm cua ca nhan, tap thế hay tô chữc viết vê van hôa nôi chung, van hôa lang xa truyên thông cua ngữởi Viêt nôi riêng; cac van kiên, baô caô vê tình hình kinh tê - van hôa - xa hôi cua quan Bình Thanh qua cac thởi ky,

- Quan sat, tham dữ những chữởng trình sinh hôat van hôa tinh than nhữ: lê

Ky yên, lê giô, lê cữởi, lê tan g cua ngữởi dan ở gia đình, hô tôc (tữ đữởng) hay

cở sở van hôa công đông: đình, đên, m iê u

- Phông vấn cac vị la thanh viên cua cac Ban Quí tế, Ban Quan trị cac đình, miêu; ngữởi caô tuô^, thanh niên ca nam va nữ vê cac van đê liên quan đến nôi dung nghiên cữu cua luan an Tữ đô nam bat những suy nghĩ, nhan thữc, cung nhữ biêu hiên cu thê cua ngữởi dan trông sinh hôat van hôa, lam cở sở sô sanh, đôi chiếu đế nhan diên sữ biến đôi cua van hôa truyên thông trông giai đôan hiên nay

- Điều tra bằng bảng hỏi ở 20 phữởng thuôc quan Bình Thanh (Phụ lục 1)

Trông đô trông điếm la cac phữởng: phữởng 1, phữởng 5, phữởng 6, phữởng 7, phữởng 11, phữởng 12, phữởng 13, phữởng 22, phữởng 24, phữởng 26 va phữởng

28 - đay la những địa phữởng đa tững tôn tai những thiết chê cua van hôa lang xa

va hiên nay la những vung đang diên ra sữ đô thị hôa manh mê Vởi tông sô 1.300 phiếu, đôi tữởng điêu tra đữởc chôn ngau nhiên trông môi tang lởp dan cữ ở

đô tuô^ tữ 18 trở lên Baô gôm 04 đởt điêu tra, trông đô cô 03 cuôc điêu tra dang

chuyên đê (khôang 840 phiếu) thêô đôi tữởng la thanh niên va phu nữ; thêô đô tuối: tữ 40 trở lên Kết qua điêu tra đữởc xữ ly bang phan mêm SPSS

6 Bô" cuc cUá luán án

Ngôai phan Dan luan, Kết luan va Phu luc, nôi dung chính cua luan an đữởc trình bay trông ba chữởng:

Chữởng 1: Các vàn đe ve ly thụyet

Chữởng nay tap trung trình bay những ly thuyết vê nhan hôc van hôa, ly luan cua chu nghĩa Mac - Lênin vê hình thai kinh tê - xa hôi; điêm lai môt sô khai niêm vê van hôa, van hôa lang, đô thị va van hôa đô th ị .cua cac nha nghiên cữu đi trữởc va quan điếm cua ca nhan Đô la cở sở đê định hữởng nghiên cữu, ly giai những biến đôi vê van hôa trông đởi sông côn ngữởi

Chữởng 2: Qụà trình đo thị hóà ở qụận Bình Thành - Thành pho Ho Chí Minh

Trông chữởng nay, trình bay tông quan vê quan Bình Thanh - Thanh phô Hô Chí Minh bang viêc giởi thiêu khai quat vê lịch sữ địa ly, hanh chính, cữ dan va van hôa cua quan đê chững minh sữ tôn tai cua van hôa lang xa ở đay; đông thởi trình bay qua trình đô thị hôa ở quan Bình Thanh vởi những biên đôi vê cở cấu kinh tế, xa hôi dan đên những biên đôi van hôa truyên thông cua công đông ngữởi Viêt trên địa ban

Chữởng 3: Nhưng biến đoi trong đời song vàn hóà tinh thàn củà công đồng người Viet ở qụận Bình Thành trong qụà trình đo thị hóà.

Chữởng nay, vởi tữ liêu điên da đa thu thap đữởc tap trung lam rô những biến đôi trông đởi sông sinh hôat tinh than cua công đông ngữởi Viêt ở quan Bình Thanh trông qua trình đô thị hôa trên môt sô khía canh: Quan hê ững xữ trông gia

đình, hô tôc vâ công đông; sinh hôât tín ngứờng trông giâ đình vâ công đông; hôn nhân; tâng lê.

Quâ đô, chỉ râ nhứng biến đôi mâng tính tích cức, lâ nhứng giâ trị đích thức cân thiết đứờc bâô tôn, phât huy trông bôi cânh xâ hôi mời Đông thời, chỉ rô nhứng mât hân chế, không phu hờp vời xu thê phât tHên cân điêu chỉnh hôâc lôâi bô

Chương 1 CÁC VAN Đ Ể VE LY TH U Y ẾT

1.1 Nhưng khai niệm

1.1.1 Van hoa

Vân hôâ trông tiếng Viêt lâ môt tứ cô thê hiếu vời nhiêu nôi hâm khâc nhâu tuy thêô lĩnh vức chuyên môn, gôc đô tiếp cân vâ nhân thức cuâ môi ngứời Đô cô thê lâ tôân bô hôât đông sâng tâô cuâ côn ngứời, cung cô thế lâ nhứng khíâ cânh

cu thế nhứ: lôi sông, thâi đô ứng xử, sinh hôât vât chất, sinh hôât tinh thân .Thuât ngứ vân hôâ xuất hiên tứ rât sờm trông hê thông ngôn ngứ câ ờ phứờng Tây vâ phứờng Đông Tuy nhiên, phâi đến thê ky XVIII thì vân hôâ mời trờ thânh đôi tứờng nghiên cứu vâ đứờc sứ dung nhứ thuât ngứ khôâ hôc Ngứời đâu tiên sứ dung tứ vân hôâ trông khôâ hôc lâ môt ngứời Đức - Pufêndôrf vời quân điếm vân hôâ lâ tôân bô nhứng gì đứờc tâô râ dô hôât đông xâ hôi, nghĩâ lâ vân hôâ đôi lâp vời trâng thâi tứ nhiên Đến nâm 1871, nhâ nhân hôc ngứời Anh E.B.Tylôr trông công trình “Vân hôâ nguyên thuy” đứâ râ định nghĩâ vê vân hôâ Mâc du viêc đứâ râ định nghĩâ vê vân hôâ cuâ E.B.Tylôr đứờc xêm lâ môc đânh dấu sứ chính thức đứờc khâng định cuâ ngânh khôâ hôc vê vân hôâ vâ đứờc nhiêu nhâ nghiên cứu trích dân đê thâm khâô, tuy nhiên vân cô y kiến khâc nhâu vê định nghĩâ nây: PGS TS.Phân Thị Yến Tuyết khi phân tích định nghĩâ nây đâ chô râng: “Định nghĩâ cuâ Tylôr tâp trung vâô câc y niêm vâ hânh vi mâ côn ngứời thu đâc không phâi thông quâ sứ di truyên mâng tính sinh hôc mâ lâ thông quâ viêc hô lờn lên trông môt xâ hôi cu thê, nời hô đôn nhân vâ tâp lâm thêô môt truyên thông vân hôâ đâc thu” [64,tr.102]; Vu Minh Chi đâ ví định nghĩâ nây

mang tính “bách khoa toàn thư” vì đã liệt kê hết mọi lĩnh vực của văn hoa [42, tr.39]; nhưng theo GS Đặng Nghiêm Van thì định nghĩa của E B Tylor “co nhược điem la chưa phan biệt đươc rach roi hai khai niệm van hoa va van minh, củng như chưa nêủ được củ thê van hoa va van minh co bao gom toan bo cac tri thưc van hoa vạt chat, xa hội va tinh than hay khong” [268, tr 10].

Nam 1952, A.L.Kroêbêr va Klckhohn đa xủất ban qủyên sach Culture: a critical review o f concept and definitions, trong đo tac gia đa trích lủc khoảng 164

định nghĩa vê van hoa; đến lan tai ban thư hai, so định nghĩa được đưa ra phan tích đa tang lên hôn 200 [222, tr.17] Tính đến nay, co lê cac nha nghiên cưủ van hoa đa cong bo hôn 400 cach định nghĩa vê “van hoa” Moi định nghĩa đêủ co nôi ham khac nhaủ

Trong giôi han va goc đo của lủạn an, chủng toi tiếp cạn cac khai niêm, định nghĩa saủ vê van hoa:

- Thư nhất, khai niêm van hoa của Chủ tịch Ho Chí Minh: “Vì lê sinh ton củng như mủc đích của củọc song, loai ngưôi môi sang tao va phat minh ra ngon ngư, chư viết, đao đưc, phap lủat, khoa hoc, ton giao, van hoc, nghê thủat, nhưng cong củ cho sinh hoat hang ngay vê an, mạc, ợ va cac phượng thưc sư dủng Toan

bo nhưng sang tao va phat minh đo tưc la van hoa Van hoa la sư tong hợp của moi phượng thưc sinh hoat củng vợi biểủ hiên của no ma loai ngượi đa san sinh ra

va nham thích ưng vợi nhưng nhủ caủ đợi song va đoi hoi của sự sinh ton” [153,

tr 431]

- Thư hai, khai niêm van hoa do Fêrêdico Mayor - Tong giam đốc To chức Giao dủc Khoa hoc va Van hoa Thê giợi (UNESCO) phat biê^: “Van hoa phan anh va thê hiên mọt cach tong qủat song đong moi mat củọc song của con ngượi

đa diên ra trong qủa khứ, củng như đang diên ra trong hiên tai, qủa hang bao thê

ky, no cấủ thanh mot hê thong cac gia trị trủyên thong, thấm my va loi song, ma dựa vao đo tưng dan toc khang định ban sac riêng của mình”

Trên cợ sợ qủan điếm của chủ nghĩa Mac-Lênin thì ton tai con ngượi la mọt thưc thẩ thong nhất của “sinh vât - xa hoi - tinh than” , tiếp can hai định nghĩa

trên giủp cho chủng toi co cai nhìn củ thê va đay đủ vê van hoa - van hóa la san phẩm do con người tao ra tù’ lao động tay chân va lao động trí óc để phục vu mọi nhu cẩu ve vật chat va tinh than của ban than trong qua trình tồn tai cua mình Trong cuộc song con người không chỉ co nhùng nhu cẩu va các quy luật sinh học,

ma còn nhùng nhu cẩu va cac quy luật sinh - tâm lý, tình cảm, xa hôi, ; nhùng

“sản phẩm” van hóa ay không chỉ nham đap ùng nhu cẩu cua chính thê'he cù dan tao ra nó ma còn đùơc truyền lai cho cac th ế he sau thông qua giáo dục; van hóa đùơc gan liền với công đồng ngùời trong suốt chiều dai lịch sù hình thanh, tồn tai

va phat triển bởi con ngùời vừa la khởi đẩu, vừa la ket thúc, lai vừa la trung tâm của moi bien cô'lịch s ù

1.1.2 Van hoa tinh than

Vì van hoa la toan bo cac lĩnh vưc hoat đong của con ngượi, bao ham ca hoat đọng tay chan va hoat đong trí tủê, cho nên viêc đưa ra nhưng định nghĩa vê van hoa va phan chia nhưng dang thưc trong van hoa khong nam ngoai mục đích giủp ngượi nghiên cưủ co mọt định hượng đê tiếp can van đê bợi vì thưc chất, van hoa khong hoan toan tach biêt ro rang như cac dang thưc được phan chia trong cac định nghĩa, ma no lủon hoa qủyên, tượng tac lan nhaủ, khong co ranh giợi rach roi c o nhiêủ cach phan loai van hoa Nghiên cưủ van hoa tọc ngượi, cac nha khoa học co nhiêủ cach phan loai van hoa

Củng co khi van hoa được chia thanh hai dang thưc như vât chất, tinh than (GS TS Tran Ngọc Thêm) hoac vât thế, phi vât thế (UNESCO) bợi vì con ngượi

co hai loai nhủ cầủ cợ ban la nhủ cầủ vạt chất va nhủ cầủ tinh than, do vay, con ngượi củng co hai loai hoat đọng cợ ban la san xủất vạt chất va san xủất tinh than Thêo ly thủyết “van hoa bao đam đợi song va tọc ngượi” thì “tong thế van hoa tọc ngượi” gom van hoa vạt chat va van hoa tinh than Van hoa vat chat trong nghĩa rọng được hiê^ la tong hoa tất ca san pham vạt chat do lao đọng sang tao của con ngượi tao nên trong mọt xa họi nhất định Van hoa vạt chất được chia

ra hai tiê^ phan hê la “van hoa san xủất ban đầủ” va “van hoa bao đam đợi song” ; con van hoa tinh than gom hai tiê^ phan hê “van hoa định ^ ủ a ^ xa họi”

va “van hoa nhan van” [253, tr.15] Thêo GS Ngủyên Từ Chi, van hoa co ba dang thức la vạt chat, xa họi va tinh than Van hoa của cọng đong tọc ngượi sê bao gom ba dang thưc đo va van hoa của tưng cọng đong tọc ngượi sê khac nhaủ nếủ no được hình thanh ợ nhưng tọc ngượi khac nhaủ trong những moi trượng song khac nhaủ Van hoa sê bị chi phoi manh mê bợi sư kiếm soat của xa họi thong qủa gia đình va cac to chưc xa họi, trong đo co ton giao Đay được xêm la mọt trong nhưng cach “phan loai van hoa thong thượng” , trong đo, van hoa tinh than la nhưng khía canh thủọc vê ton giao tín ngượng, phong tủc tạp qủan, lê họi, ưng xử trong gia đình, cọng đong, xa họi

Tủy co nhiêủ cach phan loai van hoa nêủ trên, nhưng thêo GS Đạng Nghiêm Van: “Phan loai van hoa mọt dan tọc, mọt tọc ngượi thanh nhưng thanh phan khac nhaủ la can thiết cho viêc nghiên cưủ, nhưng bat ky cach phan loại nao củng chỉ co tính tượng đoi vì giữa cac thanh phan van hoa co moi qủan hê chat chê, khong tach rợi” [268, tr 31] Do vạy, chủng toi chọn phượng an “trong dan tọc học, cac nha khoa học thượng chia van hoa thanh van hoa vạt chất va van hoa tinh than” Thêo đo, “van hoa tinh than la nhưng san phẩm lao đọng trí oc của con ngượi được sang tao trong qủa trình phat triên của lịch sư nhan loại

Thuộc ve văn hoa tinh thần là những thoi quen trong lao động sản xuất, những tri thức khoa hoc, những phong tục tấp quàn, dàn luật cung thuọc pham tru vàn hoa tinh than Các hình thức van hoc nghe thuạt, những sang tac van hoc dan gian, cac hình thức vui chơi giai trí la những thanh to hơp thanh van hoa tinh than của môt tôc ngữơi Ton giao tín ngữơng cung la môt mặt rất quan trong cua van hoa tinh than” [132, tr.315].

Nhữ vay, tiếp cạn khai niệm van hoa tinh than nếu tren, giup chung toi môt lan nữa xac định cac thanh to: quan hệ ững xữ trong gia đình, ho tôc, công đong; sinh hoạt tín ngữơng trong gia đình va cong đong; cac phong tuc trong hon nhan, tang le la những thanh to van hoa trong đơi song van hoa tinh than

1.1.3 Biến đổi van hoa

Cac nha nhan hoc nhấn manh quan điếm can chu y khi nghiến cữu van hoa phai the hiẹn van hoa ơ trang thai đong; “đong thai van hoa la mot qua trình trong đo co cac yếu to van hoa truyền thong ben vững, co yếu to mat đi, co yếu

to đữơc tai tạo, co yếu to biến đoi, cach tan ” [64, tr 109] Nhữ vạy, biến đoi van hoa la qua trình lam cho trang thai van hoa khac vơi trang thai trữơc đay.Nghiến cữu ve sữ biến đoi van hoa, PGS TS Nguyen Minh Hoa cho rang:

“Cac nết van hoa va cac phữc hơp van hoa mơi xuất hiên ngay cang nhieu hơn đa gop phan lam thay đoi diẹn mạo van hoa, lam thay đoi ca noi dung lan cấu truc nen van hoa ơ mot quoc gia hay mot dan toc” [104, tr.94] Song, chung ta cung biết rang van hoa co nhieu khuynh hữơng phat triến khac nhau vơi những ữu điểm va nhữơc điếm khac nhau tuy thuoc vao moi hoan canh cu thế Mat khac, thuạt ngữ biến đội khong chỉ mang ham nghĩa mang lại thanh tữu ma bao ham trong no sữ thay đoi co khi khong mang lại kết qua tot đep nao cho du hình thữc

thay đổi Do đó, người làm công tac quản ly cần lưu tâm đến sự xuất hiện những nét vàn hóa mời không tích cực đế cô biện phấp ngàn chặn, loai bô.

1.1.4 Làng và van hoa làng

1.1.4.1 Làng

Chung tôi tiệp cạn hai khai niệm kha rô rang vé “lang” :

- Théô Tữ điến tiếng Việt thì lang la “khôi cữ dan ờ nông thôn lam thanh môt đờn vị cô đời sông riệng vệ nhiệu mat, va la đờn vị hanh chính thấp nhất thời phông kiện” [178, tr.522]

- Lang la môt đờn vị công cữ cô môt vung đất chung cua cữ dan nông nghiệp Ngữời Việt quan niệm lang la môt gia đình lờn, la môt xa hội thu nhô Lang la môt trông ba hang sô cua van hôa Việt Nam (Nha - Lang - Nữờc) La điểm tu cữ đữờc tô chữc chu yếu dữa vaô hai nguyện ly, cung cọi nguôn va cung chô La hình thữc công xa nông thôn vời những đạc thu riệng thẩ hiện ờ chế đô ruông đất, chế đô công điện, chế đô tô chữc xa hôi, cac điệu lệ, tập tuc, tín ngữờng, lệ hôi lang Cờ cấu kinh tệ chính yếu la nông nghiệp va thu công Trông

cờ cấu hanh chính thời trung đại chữa cô “lang” trông danh muc ma la “xa” ; lang

cô nhiều xôm, xôm cô nhiệu ngô, ngô cô vấi nha; trông lang cô nhiệu hô, trông

đô cô vấi hô chính [282, tr.32]

Nhữ vạy, lang trữờc hết la môt đờn vị cữ tru cua môt bô phạn dấn cữ, nam trông cờ cấu tô chữc hanh chính thông nhất cua Nha nữờc thời phông kiến Ở Việt Nam, lang la hình thữc tô chữc cữ tru đa hình thanh kha sờm Kết qua nghiện cữu

vệ thời đại Hung Vữờng chô thay đa cô sữ phấn hôa cua những công xa thị tôc đế trờ thanh những công xa lang giếng: “Sự tôn tai cua những công xa gia đình không lấm trờ ngại đến sự phat triện cua xa hôi nông nghiệp Tất nhiện trông luc

xa họi đa biến chuyến thì nhưng cong xa nay cung phai co nhửng thay đôi nhất định Tom lại, thôi Hung Vượng, ca hai loại cong xa đong thôi cung ton tại, nhưng cong xa lang giếng dan dan chiếm ưu thế” [2i2, tr.i25,i26] Va sử liệu cung cho biết: “Quyến lửc cua ngượi gia la mọt hiện thửc pho biến trong cong xa cua cac dan tọc thôi co đại Trong thôi Hung Vượng, cô quan co quyến lửc toi cao cua cong xa la họi đong cong xa, gom nhửng ong gia, ba gia co uy tín trửôc cấc thanh viện” ; “Moi cong xa đếu co mọt ngoi nha cong cọng Ngoi nha cong cọng nay la nôi thợ than, đong thôi la nôi họi họp, xử kiện, cung la nôi tiếp khach lạ” [2i2, tr.i27, i2S].

Co mọt thửc tế la mo hình cử tru cua lang khong chỉ co ợ Việt Nam ma con

co ợ nhiếu khu vửc nong thon khấc trên thế giôi ma gan gui vôi Việt Nam hôn la lang xa ợ cac vung nong thon chau A, đạc biệt la khu vửc Đong Nam A Tuy nhiên, lang ợ Việt Nam co nhưng đạc trưng riếng ma nhiếu nôi khấc khong co Vấn đế nay được nhiếu nha khoa học quan tam nghiến cửu va đuc kết thanh ba đạc trưng cô ban: đạc trưng vế y thửc cọng đong lang, được thế hiện trên hau hết cấc mạt cua cuọc song ợ nong thon, như trong san xuất, chong thiến tai, bao vệ

đế điếu, chong ngoại xam, giư gìn an ninh trạt tư cua lang, trong loi song, đạo đửc .: tính tư quan cao cua lang vôi việc moi lang lạp mọt hửông ưôc do nhan dan tham gia y kiến va tư nguyện thửc hiện; tính đạc thu cua moi lang tửc nhưng nết rất riếng, lang nay co nhưng lang khấc khong co mạc du co thế hai lang rất gan nhau Thượng thì sử khấc nhau giữa cấc lang được biếu hiện qua nọi dung hửông ưôc, đôi song tam linh, ton giao, cach ửng xử .[20i, tr 5i0, 5 ii] Moi liến hệ hửu cô giữa ba đạc trưng cô ban trến tạo cho lang bọ mạt cua mọt xa họi thu nho khếp kín ma trong no cung vôi đay đu nhưng thiết chế vế to chửc, cấu truc van hoa, ton giao, tạo nến sac thai riếng cho van hoa lang

Ở khía canh tô chữc thì lang cô thời ky tững la môt đờn vị hanh chính nện lang không nam ngôấi sự chi phôi chung cua hệ thông phap luạt nha nữờc đữờng thời Tuy vạy, sông hanh cung hệ thông phap luạt cua nha nữờc, trông quan hệ xa hôi, cach ững xử, ngữời dấn côn phai tuấn thệô lệ - lệ lang Đô la những “điệu quy định cô tữ lau đa trờ thanh nệ nếp, môi ngữời cữ thệô thệ ma lấm” [178, tr.541] Ngữời vi pham, tuy thệô tôi trang va mữc đô mấ lang cô hình thức xữ ly khac nhau, nhệ thì chịu phat va, nạng thì bị đuôi, “đang sờ” hờn cấ vi pham phap luạt Dô vạy cac môi quan hệ trông lang đữờc điệu hôa bời “lệ lang” la chu yếu.Trên cờ sờ cua nện sấn xuất nông nghiệp, ngữời nông dấn thữờng xuyến phai đôi phô vời những khô khan, thach thữc dô thiện tai, dịch bệnh va nhu cấu hờp lữc đế chông ngôai xấm baô vệ xôm lang, baô vệ thanh qua laô đông .nếp sông hờp tac, tữờng trờ nhau sờm hình thanh trông cac khôi cữ dấn ờ cac lang, trờ thanh nết van hôa truyện thông dấn tôc: “Sự hờp tac tữờng trờ giữa cac thanh viện la truyện thông trông cac công xa đữờc baô lữu lau dai chô đến sau nấy c a nhấn tuy đa cô kha nang đấm bấô việc sấn xuất cua mình va chô mình, những van chữa tach rời đữờc cai cuông nhau công xa Chô nện môi khi cô việc lấm nha, bệ bờ, phat nữờng cua môt gia đình nhô, môi gia đình khac đệu đông gôp phấn cua mình, đế rôi đữờc sữ trấ nờ cua tạp thế khi mình cấn thiệt” [212, tr.129,130] Điệu đô côn chô thay cuôc sông giấu tình cấm cua những ngữời nông dấn chấn chất bện trông cac luy trệ lang - tình lang nghĩa xôm, tôi lữa tất đến cô nhau.

Lấ môt tô chữc xa hôi nện lang cô tính khệp kín đế bấô lữu những gia trị chuẩn mữc vôn cô cua lang Đô la “môt hình thai tông hờp khệp kín, lệ thuôc vấô qui mô sấn xuat nhô, đap ững nhu cấu tữ tuc tữ tôn cua riệng mình” [282, tr.11]

Đế đap ững những nhu cấu thiết yếu trông sinh hôat chô ngữời dấn, lang đa lạp

nến nhưng trửông học, giếng nửôc, đình, chua biến mọi thanh viến cua lang du

co quan hệ huyết thong hay khong, nhửng ngượi khấc nhau vế đang cap thanh nhưng phan tử cua mọt cô cau xa họi van hoa on định Nến “co thế xếm lang xa như nhửng nửôc cọng hoa thu nho co đu mọi thử can thiết ợ trong cọng đong cua mình va hau như biệt lạp vôi mọi quan hệ bến ngoai” [296, tr.i3] Hon nhan la mọt điện hình, thượng thì trai gai trong lang kết hon vôi nhau, nếu phai lấy chong

xa, ngoai lang gan như la điếu bat hạnh, nến khong lạ khi co đến khoảng 90% cấc cuọc hon nhan diện ra trong nọi bọ lang [S2, tr.90] Trong boi canh khếp kín

ay, y thửc hệ “lang” xuất hiện va ton tại kha vửng chac Lang vôi nhưng biếu trưng: cay đa, mai đình, giếng nửôc, luy trế .đa an sau vao tiếm thửc cua moi ngượi, nến trong ngon ngữ Việt Nam, hai tiếng “lang” “nửôc” luon gan vôi nhau,

“lang” roi môi đến “nửôc”, “phếp vua thua lệ lang”

Thửc tế cho thay mửc đọ co kết, khếp kín cua lang khong phai ợ đau cung như nhau ma tuy boi canh cu thế lang cung co tính “mô” nhất định Điếu nay co thế dế dang nhìn thấy trong hệ thong lang ợ vung đong bang Nam Bọ Đay la vung đat môi, cấc lang Việt được hình thanh trong qua trình khai hoang mô đất, qui tu cấc thế hệ lưu dan chu yếu tử miến Trung va miến Bac Trên đưông đi tìm đất song, ngượi ta dế dang tu lại nhưng cung dế dang ra đi, tìm đến mọt khu vực môi co điếu kiện thuạn lợi hôn cho cong cuọc định cử mửu sinh cua họ Do đo, tính co kết cua lang ợ đay khong chạt chế như ợ lang phía Bac Tính mô ợ đay con được thế hiện qua cấc hoạt đọng giao lưu kinh tế, soi noi nhất la hoạt đọng giao thượng buon ban Tử hoạt đọng nay ma nhiếu khu vửc lang xom phất triền thanh trung tam kinh tế sam uất trên vung đất Nam Bọ: Cu Lao Pho (Biến Hoa),

My Tho (Tiến Giang), Ha Tiến (Kiến Giang), Sai Gon

Làng Việt ở Nam Bộ qui tụ dân “tứ xứ” nên làng cung là nơi hội tụ cua nhiều đặc trứng vàn hoa tứ nhứng vung miên (cà khía canh tộc ngứơi) khâc nhau trên lành tho Việt Nam, đứơc biểu hiện cu thề qua càch thức canh tàc, phong tuc tàp quàn, càch ứng xứ, tiêng nội Sứ liên kết, hơp tàc cua ngứơi dàn ơ đày trứơc hết và chu yếu là nhàm muc đích mứu sinh, ộn định và phàt tHên cuộc song Tất nhiên, hộ con cộ nhu càu vê mạt tinh than, sinh hoạt vàn hoa Điên hình là đình làng - một thiết chê vàn hoa truyên thong cua làng Viêt đứơc nhứng lứu dàn mang thêộ tứ quê cha đàt tổ sơm đứơc xày dứng Bên canh độ là nhứng yếu tộ vàn hoa mơi này sinh trong quà trình cộng cứ, lao động sàn xuất giữa càc bộ phận

cứ dàn khàc nhau trong làng cung sứ giao thoa, tiếp biến vàn hoa giữa càc dàn tộc trong khu vức cung nhứ tứ bên ngoai du nhàp vàộ

Nhứ vày, chung ta cộ thê hiếu ràng: làng là một loai hình cộng xà nong thon tàp hơp dàn cứ trên một địa vức nhàt định, nhứng thành viên trong làng cộ quan

hê làng giêng, cộng cứ và quan hê huyết thong vơi nhau Lịch sứ cua dàn tộc Viêt Nam đà chộ thày làng ơ Bàc Bộ cộ lịch sứ làu đơi hơn làng ơ Nam Bộ Dộ điêu kiên lịch sứ chi phối nên làng ơ Bàc Bộ cộ tính chất khêp kín - luy trê là thành luy vừa đế bàộ vê vứa là ranh giơi giữa mội làng Làng ơ Nam Bộ là mộ hình làng tứ Bàc Bộ dộ càc thê hê dàn cứ vàộ Nam khai hoang tài làp Dộ điêu kiên địa ly và xà hội càn cộ sứ hộ trơ trong cuộc song trên vung đàt mơi con đất rộng ngứơi thứa nên khi đên vung đàt Nam Bộ đế dứng làng càc lứu dàn đa khộng con duy trì tính khêp kín cua làng ơ Bàc Bộ; địa hình song nứơc mênh mộng nên làng

ơ Nam Bộ cộ khuynh hứơng trài dộc thêộ bơ song đế cộ điêu kiên canh tàc dê dàng; rơi xa quê hứơng đên vung đất mơi con nhiêu khộ khàn nên nhu càu gàn kết ngứơi cung hộ, cung làng trên một vung đàt là hết sức càn thiết, vì vày mà dàn cua làng ơ Nam Bộ cung khộng con là tộ chức khêp kín cua nhứng ngứơi chỉ

cung chung huyết thông Quấn Bình Thanh la môt trông những vung đất mời ờ Nam Bô nện dệ dang nhạn thấy những lang xa trên vung đất nấy mang đạc điếm cua những ngôi lang ờ Nam Bô nôi chung Tính khệp kín cua lang Bấc Bô chô đến những nam 50 cua thệ ky XX côn đữờc cữ dấn tữ miện Bấc mang vấô va cô gang duy trì đô la những cuôc hôn nhấn cua những đôi trai gai cô cung gôc gac nời sinh ra - “ngữời cung lang”

1.1.4.2 Van hoa lang

Nhiệu nha khôa hôc chô rang van hôa lang la côi rệ cua truyện thông van hôa dấn tôc, la môt đờn vị bện canh cac đờn vị khac trông hệ thông van hôa chung cua cấ nữờc Dô đô, nôi dung cua van hôa lang vô cung phông phu, đa dang la đệ tai nghiện cữu lờn Ở đấy chung tôi chỉ nếu môt sô nệt cờ bấn đế lấm

cờ sờ chô nôi dung nghiện cữu cua đệ tai

Trông môt cuôc tôa đấm giữa GS TS Nguyện Duy Quy, PGS TS Thanh Duy va PGS v u Ngôc Khanh (nam 1993) vệ van đệ Van hôa lang va lang van hôa, GS TS Nguyện Duy Quy đa tững đat vấn đệ: Cô van hôa lang không? Đạc trững cua nô thệ nấô? Ly giai van đệ ấy, PGS TS Thanh Duy đa phấn tích: Trông khai niệm van hôa lang, cô hai vấn đệ cấn đữờc lấm rô: khai niệm van hôa

va khai niệm lang xa Việt Nam .Đấy la vấn đệ lờn đa đữờc nhiệu nha nghiện cữu quan tấm va đữờc Hô Chí Minh côi la hiện tữờng la ờ chấu A La la vì lang

xa Việt Nam cô những đạc trững mấ nhiệu nời khac không cô [201, tr.509, 510] Thệô GS vu Ngôc Khanh, nghiện cữu nôi dung van hôa lang nện khai thac qua cac bình diện: van hôa xa hôi, van hôa tữ tữờng vấ van hôa nghệ thuạt Bời lệ trông tững bình diện ấy, trông nông thôn xữa đa xuất hiện nhiệu hiện tữờng van hôa vấ đa trờ thanh biếu trững mang gia trị truyện thông nhữ: mai đình, cấy đa,

côn đệ, giếng nữờc, ngôi chua, gôc miếu, bai mía; gia phấ, hữờng ữờc, tạp tuc; hôi hệ đình đam [201, tr 512].

GS Phan Đại Dôan chô rang: Chính van hôa lang, trông qua trình lịch sữ la hang sô trông cuôc thang tram cua đất nữờc Van hôa lang van tôn tai đến ngấy nay vời sự ngững kết đạm đạc biếu hiện trông lôi sông, phông tuc tạp quan, khô tang van hôa dấn gian, tín ngữờng - tôn giaô Van hôa lang côn cô môt cờ sờ vạt chất la đình, chua, miếu, luy trệ, bện nữờc, cấy đa Những yệu tô vạt thế va phi vạt thế trện không đứng đờn lạp, rời rac mấ hôa quyện vaô nhau, tích hờp lai thanh bấn sac van hôa lang Thệô GS Phan Đại Dôãn thì thanh tô tạô nện tông thế nôi dung van hôa lang gôm cô gia đình - dông hô, hữờng ữờc tữ trị, tín ngữờng

đa than va môi quan hệ nha - lang - nữờc [57, tr 9,10]

Nhữ vạy, ngữờc dông thời gian chung tôi dệ dang nhạn thấy dấu vết cua van hôa lang đa va đang tôn tai trên vung đất quạn Bình Thanh ngay nay va đữờc biếu hiện qua sự hiện hữu cua những môi quan hệ hô tôc, những ngôi đình ấn hiện dữời côi đa gia, những tện lang, tện xôm, hờn hệt la môt vung đat đa đữờc khai pha bện sông Sai Gôn ma ngay nay đa va đang đô thị hôa

1.1.5 Đô thị, đô thị hoa va van hoa đô thị

1.1.5.1 Đô thị

Chô đến nay chữa cô môt định nghĩa thông nhất vệ đ ô th ị Những nhìn

chung, khai niệm đô thị dung đế chỉ cac khu vữc thanh phô, thị xa, thị tran Đay

la những trung tam phat triện kinh tệ, chính trị, van hôa cua môt quôc gia, môt khu vữc, môt vung

Thệô Tữ điện Tiếng Việt thì đô thị la “Nời cữ dan đông đuc, la trung tam thữờng nghiệp va cô thế cô ca công nghiệp” [178, tr.322] Thệô khai niệm nay thì

đo thị ra đôi khi hình thửc san xuất phi nong nghiệp tach khoi nong nghiệp, khong con nam trong khung canh thon quế nửa Đo thị la nôi tạp hợp đong dan cử vôi mọt vi mo lôn va đo thị phai co vai tro la mọt trung tam cua van minh, mọt trung tam phất triện kinh tế - xa họi đoi vôi mọt khu vửc nhất định.

Thếo GS Cao Xuan Pho thì trong tiếng Việt co nhiếu tử đế chỉ khai niệm đo

thị: đo thị, thanh pho, thị tran, thị xa .Cấc tử đo đếu co hai thanh to: đo, thanh,

trấn, xa ham nghĩa chửc nang hanh chính; thị, pho co nghĩa la chợ, nôi buon ban[iS5, tr.i77] Va thếo GS Tran Ngọc Thếm thì: Khong phai ngau nhiến ma

ngượi ta dung cấc tử khấc nhau trong tiếng Việt đế chỉ khai niệm “đo thị” như đo thị, thanh pho, thanh thị, đo thanh, thị tran, thị xa .đếu chửa hai yếu to ứng vôi

hai chức nang, trong đo đoi vôi đo thị loại lôn thì yếu to chỉ chửc nang hanh chính

(đô, thanh) bao giô cung đửng trửôc yếu to chỉ chửc nang kinh tế (thị, pho) [220,

tr.220] Như vạy, đo thị la nôi vừa co chửc nang hanh chính vửa co chửc nang buon ban Đo thị la mọt trung tam hanh chính, cung la trung tam cong, thượng nghiệp

Quyết định vế phan cap, phan loại đo thị cua Họi đong Bọ trửông ngay 05 thang 5 nam i990, tại Điếu i nếu ro: đo thị la cac tu điếm dan cử co cấc yếu to

cô ban sau [i92, tr.2i]

- La trung tam tong hợp hay trung tam chuyến nganh co vai tro thuc đấy sự phất triện kinh tế - xa họi cua vung lanh tho nhất định

- Qui mo dan so nho nhất la 4000 ngượi (vung nui co thế thấp hôn)

- Ty lệ phi nong nghiệp tử 60% trô lến trong tong so lao đọng; la nôi san xuất va dịch vu thượng mại hang hoa phất triện

- Cô cờ sờ ha tang ky thuạt va cac công trình công công phuc vu dan

đế cô thế bấy ca môt nện kinh tệ cua môt quốc gia hay khu vữc phat triến Đô thị luôn luôn đông vai trô dan dat nông thôn trông qua trình phat triện Đô thị chi phôi nông thôn trữờc hết qua côn đữờng traô đôi hang hôa công nghiệp va hang tiếu dung Ngôai ra đô thị côn dan dat nông thôn thông qua cac chữờng trình giaô duc đaô tạô, traô đôi van hôa, chuyến gia ky thuạt, tín dung, y tệ công đông Đô thị baô giờ cung la trung tam cua tất ca cac cuôc biến chuyến xa hôi (kế ca tiện

bô hay tiệu cữc) vệ kinh tế, chính trị, van hôa, xa hôi va đạc biệt la nời xuất phat điếm cua môi cuôc cach mang xa hôi [104, tr.103] Nhữ vạy, môi trữờng sông sinh hôạt cua cữ dan đô thị hôan tôan khac vời môi trữờng, điệu kiện sông cua cữ dan ờ nông thôn Chính điệu đô đa taô nện những khac biệt cờ ban giữa van hôa

đô thị vời van hôa lang xa truyện thông Đạc trững cua đô thị cô thế thấy đữờc thế hiện ờ môt sô phữờng diện cờ ban sau: cờ sờ kinh tệ cua đô thị dữa trện san xuất, công nghiệp, thữờng mai, dịch vu va nông nghiệp hiện đại la chu yếu; chu thế cua hôạt đông ờ đô thị la công nhan, viện chữc, trí thữc, hôc sinh, sinh viện, thữờng nhan, công an, quan đôi cờ sờ ha tang kinh tệ (nhữ giaô thông, điện,