TIỂU LUẬN THIẾT KẾ VÀ ĐÁNH GIÁ CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC

Phân tích định hướng xây dựng các chương trình môn học 10 5 Chương 2: Đề xuất và thiết kế chương trình môn học cho một chuyên đề học tập cho học sinh trung học phổ thông theo định hướng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TIỂU LUẬN THIẾT KẾ VÀ ĐÁNH GIÁ CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC

Học viên: Ngô Xuân Quỳnh

Giảng viên: TS Ngô Thị Thu Dung

Lớp: Cao học Lý luận phương pháp dạy học K10 lớp Hóa học

Hà Nội 10/2015

PHẦN NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN

ĐIỂM Bằng số Bằng chữ Hà Nội, ngày … tháng … năm 2015 Giảng viên

1.1 Phân tích quan điểm xây dựng chương trình giáo dục 7

1.2 Phân tích mực tiêu và lộ trình chương trình giáo dục phổ

thông

8

1.3 Phân tích định hướng xây dựng các chương trình môn học 10

5 Chương 2:

Đề xuất và thiết kế chương trình môn học cho một chuyên đề học

tập cho học sinh trung học phổ thông theo định hướng của

chương trình giáo dục tổng thể sau năm 2015

17

2.1 Sự cần thiết trong việc xây dựng chuyên đề học tập mới 17

2.2 Cách thức chung để xây dựng môn chuyên đề học tập 17

2.3 Thiết kế chương trình môn học Hóa học cho một chuyên đề

học tập cho học sinh trung học phổ thông theo định hướng của

chương trình giáo dục tổng thể sau 2015

MỘT SỐ TỪ - THUẬT NGỮ VIẾT TẮT

ST

T

MỞ ĐẦU

Những năm gần đây, hầu như năm nào đề tài cải cách sách giáo khoa cũngđược bạn luận sôi nổi với ý kiến của nhiều chuyên gia, các giáo sư đầu ngành cũngnhư lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo (Bộ GD-ĐT) Tuy nhiên, cho đến bây giờ,trước những yêu cầu thực tế, việc cải tiến sách giáo khoa vẫn mang tính chất tạmthời chưa đâu vào đâu

Từ năm 1995 đến nay, nền giáo dục của nước ta đã có rất nhiều lần thay đổichương trình giảng dạy ở các bậc học phổ thông Năm 2002, Bộ GD-ĐT bắt đầu tiếnhành đổi mới chương trình học và sách giáo khoa (SGK), đến năm học 2008 – 2009

đã hoàn thành chương trình đổi mới toàn diện SGK ngoài việc giúp học sinh (HS)nâng cao năng lực tự học phải đảm bảo yêu cầu phân hóa, chú ý tới đặc điểm lứa tuổi

HS và điều kiện dạy học cụ thể của từng cấp học Trong một lần tập huấn bồi dưỡnggiáo viên cốt cán thực hiện chương trình SGK 12, TS Nguyễn Trọng Hoàn – Phó vụtrưởng vụ GD phổ thông đánh giá: “chương trình thay sách giáo khoa cấp TH vàTHCS đã hoàn thiện tương đối tốt, quá trình thực hiện có nhiều điều kiện thuận lợi

và kết quả đã thể hiện được sự đổi mới rõ rệt ”

Mọi cái mới đều gay ra những dư luận xung quanh nó Việc thay đổi chươngtrình dạy học ở bậc học phổ thông cũng không nằm ngoài quy luật đó Những dưluận xung quanh vấn đề này bao gồm cả khen và chê Nhiều người cho rằng: việc đổimới là tất yêu, là cấp thiết trong thời đại mới, thời đại của công nghệ thông tin, củakhoa học phát triển và thời đại hội nhập quốc tế

Nhưng cũng không ít ý kiến cho rằng việc đổi mới vẫn chưa thực sự mang lạihiệu quả và còn nhiều điều bất cập: Nội cung của nhiều môn học chưa phù hợp vớithực tế, còn nhiều kiến thức chưa chính xác

Và thực tế, tháng 9-2008, Bộ GD-ĐT đã phải giải trình về việc có đến 129điểm chỉnh sửa SGK từ lớp 1 đến lớp 11

Vậy nguyên nhân xảy ra tình trạng này là do đâu? Phải chăng các nhà cải cáchgiáo dục chưa có tổng quát, toàn diện về vấn đề này?

Xuất phát từ mong muốn làm rõ ý nghĩa của việc thay đổi chương trình giáodục ở bậc phổ thông nên tôi quyết định chọn đè tài: “Dựa trên lý thuyết phát triểnchương trình giáo dục, hãy phân tích, bình luận về quy trình thiết kế Chương trìnhgiáo dục phổ thông tổng thể sau 2015 (dự thảo) nói chung và cách thiết kế hệ thốngmục tiêu giáo dục của Chương trình này Thử đề xuất và thiết kế Chương trình môn

học cho một chuyên đề học tập (cho học sinh trung học phổ thông / hoặc trung học

cơ sở) theo định hướng của Chương trình giáo dục tổng thể sau 2015 và giải thích sựcần thiết triển khai chuyên đề học tập đó?

Làm đề tài Hi vọng đề tài này sẽ góp thêm một ý kiến hữu ích cho công tácthay đổi chương trình ở bậc học phổ thông

Do điều kiện thời gian có hạn cũng như trình độ am hiểu về vấn đề này cồnhạn chế nên không tránh khỏi những thiếu xót, em mong sẽ nhận được các chú ý vàgóp ý của cô

Em chân thành cảm ơn cô !

CHƯƠNG I:

PHÂN TÍCH CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG

TỔNG THỂ SAU 2015

1.1.Phân tích quan điểm xây dựng chương trình giáo dục

Nước ta đang trong quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng; sự pháttriển nhanh chóng của khoa học và công nghệ, khoa học giáo dục và sự cạnh tranhquyết liệt trên nhiều lĩnh vực giữa các quốc gia đòi hỏi giáo dục phải đổi mới Thựcchất cạnh tranh giữa các quốc gia hiện nay là cạnh tranh về nguồn nhân lực và vềkhoa học và công nghệ Xu thế chung của thế giới khi bước vào thế kỷ XXI là cácnước tiến hành đổi mới mạnh mẽ hay cải cách giáo dục Và điều này đã được thểhiện rất rõ theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Hội nghị lầnthứ 8 Ban chấp hành Trung ương Đảng (khoá XI) về đổi mới căn bản, toàn diện giáodục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện kinh tếthị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế

Trong bối cảnh đó, thực hiện Chương trình làm việc của Ban Chấp hànhTrung ương khóa XI, Ban cán sự đảng Chính phủ được giao chủ trì xây dựng Đề án

"Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa,hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hộinhập quốc tế" trình Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương 6 (khóa XI), Bộ Giáo dục

và Đào tạo đã đưa ra những quan điểm và chỉ đạo về việc xây dựng Chương trìnhgiáo dục sau năm 2015 theo nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28/11/2014 của Quốchội về đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông; Quyết định số404/QĐ-TTg ngày 27/3/2015 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án đổi mớichương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông

Trích dẫn dự thảo chương trình giáo dục sau năm 2015:” Chương trình giáodục phổ thông nhằm phát triển năng lực và phẩm chất, hài hoà đức, trí, thể, mỹ củahọc sinh Mục tiêu chương trình giáo dục phổ thông xác định rõ mục tiêu, yêu cầucần đạt về phẩm chất, năng lực, kiến thức, kỹ năng, thái độ của học sinh từng cấphọc, môn học; coi đó là cam kết bảo đảm chất lượng của cả hệ thống và từng cơ sởgiáo dục phổ thông, là căn cứ giám sát và đánh giá chất lượng giáo dục phổ thông.”

Nhìn chung, quan điểm trong việc xây dựng chương trình giáo dục phổthông sau năm 2015 đã định hướng trong việc đào tạo nguồn nhân lực phù hợp với

xu hướng của thời đại mới, tức là đào tạo theo nhu cầu của xã hội Điều này sẽ

giảm thiểu tỉ lệ thất nghiệp nói chung và tỉ lệ thất nghiệp của sinh viên mới ratrường nói chung; từ đó phân bổ hài hòa nguồn nhân lực và ổn định nền kinh tế

Ngoài ra, trong quan điểm của dự thảo còn có:” Nội dung giáo dục phổ thông

bảo đảm tinh giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với đặc điểm tâm - sinh lý lứa tuổi

học sinh; coi trọng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn; chú trọng giáo dụcnhân cách, đạo đức, lối sống, văn hoá pháp luật và ý thức công dân, tập trung vàonhững giá trị cơ bản của văn hoá, truyền thống và đạo lý dân tộc, tinh hoa văn hoánhân loại, giá trị cốt lõi và nhân văn của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ ChíMinh, kiến thức quốc phòng, an ninh và giáo dục mĩ thuật, thể chất Dạy ngoại ngữ

và tin học theo hướng chuẩn hoá, thiết thực, bảo đảm năng lực sử dụng của họcsinh”.Điều này có nghĩa là, giáo dục phải gắn liền với đường lối chính trị Nghànhgiáo dục phải đào tạo ra những nguồn nhân lực không những giỏi về chuyên mônnghiệp vụ mà còn phải có phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp

1.2.Phân tích mục tiêu và lộ trình chương trình giáo dục phổ thông

Thực hiện Luật Giáo dục và Nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28 tháng 11năm 2014 của Quốc hội về đổi mới CT, SGK GDPT (sau đây viết tắt là Nghị quyết

số 88/2014/QH13), có thể hiểu: CT GDPT là toàn bộ phương hướng và kế hoạchGDPT, trong đó nêu rõ mục tiêu GDPT, quy định yêu cầu cần đạt về phẩm chất vànăng lực đối với học sinh, phạm vi và cấu trúc nội dung giáo dục, phương pháp vàhình thức tổ chức hoạt động giáo dục, cách thức đánh giá kết quả giáo dục đối vớicác môn học, chuyên đề học tập và hoạt động trải nghiệm sáng tạo (gọi chung là mônhọc) ở mỗi lớp và mỗi cấp học của GDPT

Mục tiêu chung của CT GDPT mới có điểm kế thừa mục tiêu chung của CTGDPT truyền thống, thể hiện ở định hướng: Tiếp tục mục tiêu giáo dục phát triểncon người toàn diện “đức, trí, thể, mỹ”, hài hòa về thể chất và tinh thần…

Mục tiêu của CT GDPT hiện hành chưa chú trọng yêu cầu phát triển năng lực

và phát triển tiềm năng riêng của mỗi học sinh Mục tiêu của CT GDPT mới nhấnmạnh yêu cầu phát triển năng lực, chú ý phát huy tiềm năng vốn có của mỗi HS, chú

ý phát triển cả con người xã hội và con người cá nhân Đó chính là đổi mới căn bảntrong CT GDPT

Ngoài ra CT mới còn cụ thể hóa mục tiêu giáo dục thành hệ thống phẩm chất

và năng lực cần đạt với những biểu hiện cụ thể theo từng cấp học Đây là điểm mới

mà các CTGD lần trước chưa có

Về mục tiêu của CTGD các cấp, mục tiêu cả 3 cấp học trong CT GDPT mớiđều có phát triển so với mục tiêu từng cấp học của CT GDPT hiện hành Mục tiêu

các cấp trong CT GDPT hiện hành chỉ nêu khái quát chung, ví dụ: “Giáo dục tiểu

học nhằm giúp HS hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kĩ năng cơ bản để HS tiếp tục học lên THCS” Trong CT GDPT mới, mục tiêu giáo dục tiểu học không chỉ chú ý

“chuẩn bị cho học sinh những cơ sở ban đầu của việc hình thành và phát triển hài

hoà về thể chất và tinh thần, có được những kiến thức và kỹ năng cơ bản nhất để tiếp tục học THCS”, mà còn chú ý yêu cầu phát triển phẩm chất, năng lực và nhấn

mạnh “định hướng chính vào giá trị gia đình, dòng tộc, quê hương, những thói quen

cần thiết trong học tập và sinh hoạt”.

Mục tiêu GD cấp THCS của CT mới cũng có những điểm mới Cụ thể là:không chỉ nhằm giúp HS củng cố, phát triển các kết quả giáo dục (đạt được về phẩmchất và năng lực) ở tiểu học mà còn xác định cụ thể định hướng giáo dục HS biết:

“tự điều chỉnh bản thân theo các chuẩn mực chung của xã hội; hình thành năng lực

tự học, hoàn chỉnh tri thức phổ thông nền tảng” Mục tiêu mới này đã xác định rõ

tính chất và yêu cầu vừa tiếp nối kết quả của GD tiểu học, vừa kết thúc giai đoạn GD

cơ bản và là cầu nối cho các giai đoạn tiếp theo Theo CT hiện hành cấp THPT mới

đặt ra mục tiêu “hoàn thiện học vấn phổ thông” còn CT mới đã đặt ra khi kết thúc

THCS

CT giáo dục cấp THPT hiện hành ngoài mục tiêu củng cố và phát huy kết quả

của giáo dục THCS, còn giúp HS “có những hiểu biết thông thường về kĩ thuật và

hướng nghiệp, có điều kiện lựa chọn hướng phát triển và phát huy năng lực cá nhân” Mục tiêu CT mới còn cụ thể hóa định hướng giáo dục: “giúp học sinh hình thành phẩm chất và năng lực của người lao động, nhân cách công dân, ý thức quyền

và nghĩa vụ đối với Tổ quốc…; có khả năng tự học và ý thức học tập suốt đời, có những hiểu biết và khả năng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực và

sở thích, điều kiện và hoàn cảnh của bản thân…” Đây chính là điểm mới quan trọng

so với mục tiêu GD cấp THPT hiện hành

Qua đó, có thể nhìn một cách tổng thể được mục tiêu giáo dục phổ thôngđược bắt đầu từ việc xây dựng các phẩm chất, năng lực và tiềm năng một cách hàihòa sau đó tiếp tục duy trì, tăng cường các phẩm chất và năng lực, phát huy các tiềmnăng đó và hình thành nhân cách công dân; và cuối cùng là định hình các phẩm chất

và năng lực, định hướng theo nghề nghiệp phù hợp

Cụ thể của việc xây dựng mới chương trình giáo dục phổ thông giai đoạn saunăm 2015 đó là phải bảo đảm cho học sinh kết thúc lớp 9 phải có tri thức phổ thôngnền tảng, cơ bản; học sinh trung học phổ thông phải được tiếp cận nghề nghiệp vàđược chuẩn bị tốt cho giai đoạn học sau phổ thông Thực hiện giáo dục bắt buộc 9năm từ sau năm 2020 Nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục, phấn đấu đến năm

2020 có 80% thanh niên trong độ tuổi đạt trình độ giáo dục trung học phổ thông vàtương đương

Nghị quyết số 88/2014/QH13 của Quốc hội yêu cầu:“Từ năm học 2018 –

2019, bắt đầu triển khai áp dụng CT GDPT và SGK mới theo hình thức cuốn chiếu đối với mỗi cấp tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.”

Như vậy, lộ trình triển khai áp dụng CT, SGK mới như sau:

1.3.Phân tích định hướng xây dựng các chương trình môn học

Chương trình hiện hành trước khi triển khai áp dụng đại trà có một đến hainăm thí điểm, sau đó có một năm chỉnh sửa rồi mới triển khai đại trà Cách làm này

có nhược điểm cơ bản là phải thí điểm cả những nội dung không khó, không mới,mất nhiều thời gian, công sức mà không tập trung được vào những vấn đề mới, vấn

đề khó của CT mới khi thí điểm

Nhằm khắc phục hạn chế này, CT GDPT mới sẽ được tiến hành thực nghiệmngay khi cần thiết trong quá trình xây dựng CT và do các tác giả CT thực hiện Nộidung thử nghiệm tập trung vào những vấn đề mới của CT so với CT hiện hành, trong

đó đặc biệt chú trọng thực nghiệm những hình thức hoạt động giáo dục/dạy học mới,những yêu cầu cần đạt của mỗi CT môn học và hoạt động trải nghiệm sáng tạo; cần

phải xác định mức độ phù hợp của yêu cầu cần đạt của CT với trình độ nhận thức vàđiều kiện của học sinh.

Trích dẫn định hướng xây dựng chương trình môn học trong tài liệu dự thảo:

” Chương trình môn học giai đoạn giáo dục cơ bản bảo đảm trang bị cho họcsinh tri thức phổ thông nền tảng, toàn diện và thực sự cần thiết Kết thúc giai đoạnnày, học sinh có khả năng tự học, đạt được những phẩm chất và năng lực thiết yếu,nhất là các năng lực chung, thấy rõ sở trường, năng lực của mình để tự tin tham giacuộc sống lao động hoặc tiếp tục học lên

Ở cấp tiểu học và cấp trung học cơ sở thực hiện lồng ghép những nội dungliên quan với nhau của một số lĩnh vực giáo dục, một số môn học trong chương trìnhhiện hành để tạo thành môn học tích hợp; thực hiện tinh giản, tránh chồng chéo nộidung giáo dục, giảm hợp lý số môn học

Chú trọng tính thiết thực với cuộc sống của các nội dung dạy học và hoạt độngtrải nghiệm sáng tạo, cùng với hoạt động tư vấn trường học để giúp học sinh học xongtrung học cơ sở có thể chọn con đường học lên theo giáo dục nghề nghiệp hoặc trunghọc phổ thông, đáp ứng yêu cầu phân luồng mạnh sau trung học cơ sở

Ở cấp trung học phổ thông, chương trình giáo dục bảo đảm sự phân hoámạnh: Học sinh được bắt buộc học một số (4) môn, đồng thời được tự chọn các mônhọc (từ lớp 10) và chuyên đề học tập (từ lớp 11), trong đó có những chuyên đề riêng

về hướng nghiệp và tham vấn học sinh Kết thúc giai đoạn này, học sinh có kiếnthức, kỹ năng phổ thông cơ bản được định hướng theo lĩnh vực nghề nghiệp, phùhợp với năng khiếu và sở thích, phát triển tiềm năng cá nhân để chuẩn bị tốt cho giaiđoạn giáo dục sau phổ thông hoặc bước vào cuộc sống lao động”

Chương trình giáo dục phổ thông mới có các môn học với tên gọi mới nhưngthực chất là các môn học có nội dung kế thừa chương trình hiện hành và bổ sung cácnội dung mới hoặc tích hợp, lồng ghép các nội dung liên quan trong một môn học

Cụ thể là ở cấp tiểu học, môn học có tên gọi mới là: Cuộc sống quanh ta (từ lớp 1đến lớp 3) Môn học này có nội dung vừa kế thừa chương trình môn Tìm hiểu tựnhiên và xã hội trong chương trình hiện hành, vừa bổ sung và phát triển theo yêu cầuphát triển phẩm chất và năng lực học sinh Môn thứ hai là Giáo dục lối sống (từ lớp 1đến lớp 5) Môn học này vừa kế thừa nội dung chương trình môn giáo dục đạo đứccủa chương trình hiện hành vừa phát triển, bổ sung, thiết kế lại theo yêu cầu mới.Tiếp nối môn học này ở bậc THCS là môn Giáo dục công dân

Ở cấp THCS, môn học mới gồm: Thứ nhất là môn Khoa học tự nhiên với cấutrúc nội dung tích hợp các chủ đề của các phân môn Vật lý, Hóa học, Sinh học, Khoa

học trái đất, đồng thời có thêm một số chủ đề liên phân môn được sắp xếp sao chovừa bảo đảm liên hệ theo logic tuyến tính vừa tích hợp đồng tâm, hình thành cácnguyên lý, quy luật chung của thế giới tự nhiên Môn học mới thứ hai là Khoa học xãhội, với cấu trúc nội dung tích hợp chủ yếu các lĩnh vực kiến thức về Lịch sử, Địa lý,đồng thời lồng ghép, tích hợp kiến thức ở mức độ đơn giản về kinh tế, văn hóa, khoahọc, tôn giáo

Môn học mới ở cấp THPT gồm: Thứ nhất là môn Công dân với Tổ quốc.Môn học này bao gồm các nội dung chủ yếu là giáo dục nhân cách công dân và giáodục về quốc phòng - an ninh Môn thứ hai là Khoa học xã hội (dành cho học sinh lớp

10 và 11 theo định hướng khoa học tự nhiên, không học các môn Lịch sử, Địa lý).Môn học này gồm các nội dung tuyến tính hoặc đồng tâm xoáy ốc với cấp THCS,nhằm trang bị kiến thức cơ bản nhất, liên hệ mật thiết với sự phát triển của xã hội vàcuộc sống hiện thực, cần thiết cho tất cả mọi người Môn thứ ba là Khoa học tựnhiên (dành cho học sinh lớp 10 và 11 theo định hướng khoa học xã hội, không họccác môn Vật lý, Hóa học, Sinh học), nhằm hình thành những tri thức khái quát nhất,

có tính nguyên lý chung nhất của giới tự nhiên cần thiết cho tất cả học sinh theo địnhhướng nghề nghiệp ở bất kỳ nhóm ngành nào để duy trì phát triển ở mức cao hơntrên nền hiểu biết rộng Thứ tư là môn Hoạt động trải nghiệm sáng tạo Đây là hoạtđộng giáo dục mới của cả 3 cấp học, được phát triển từ các hoạt động tập thể, hoạtđộng ngoài giờ lên lớp, ngoại khóa của chương trình hiện hành, được thiết kế thànhcác chuyên đề tự chọn nhằm giúp học sinh phát triển các năng lực, kỹ năng, niềm tin,đạo đức nhờ vận dụng những tri thức, kiến thức, kỹ năng, thái độ đã học từ nhàtrường và những kinh nghiệm của bản thân vào thực tiễn cuộc sống một cách sángtạo thông qua các hình thức và phương pháp chủ yếu như: thực địa, tham quan, câulạc bộ, hoạt động xã hội/tình nguyện, diễn đàn, giao lưu, hội thảo, trò chơi, cắm trại,thực hành lao động

Cách thức tổ chức thực nghiệm và phạm vi thực nghiệm đảm bảo tính khoahọc Việc thực nghiệm được tiến hành ở các vùng miền tiêu biểu cho các điều kiện

và trình độ khác nhau, số lượng các trường tham gia thực nghiệm không cần lớn nêntiết kiệm được thời gian và kinh phí

Trong mấy năm qua, để góp phần cải thiện chất lượng GDPTvà nhằm chuẩn

bị cho đổi mới CT GDPT, Bộ GDĐT đã chỉ đạo việc tổ chức và triển khai thựcnghiệm một số định hướng trên phạm vi rộng toàn quốc, trong đó có nhiều vùng khókhăn Có thể nêu lên một số việc đã triển khai thực nghiệm bước đầu có thành côngtiêu biểu như:

- Triển khai thực hiện Đề án dạy học ngoại ngữ theo yêu cầu sử dụng thiếtthực của người học; triển khai phương pháp dạy Tiếng Việt lớp 1 Công nghệ giáodục, đảm bảo học sinh đọc, viết đúng và nhanh, không bị quên; triển khai áp dụngphương pháp dạy học “Bàn tay nặn bột” đối với các môn KHTN, bảo đảm học sinhđược học theo phong cách nghiên cứu khoa học qua trải nghiệm thực tế của bảnthân; triển khai hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh trung học dưới sựhướng dẫn của giáo viên, giảng viên và các nhà khoa học

- Đổi mới nội dung, phương pháp kiểm tra, đánh giá chất lượng GDPT, các kỳthi tốt nghiệp và tuyển sinh đại học; tham dự các kỳ đánh giá quốc tế trên diện rộng(PISA, PASEC); triển khai mô hình trường học mới Việt Nam (ở cấp tiểu học vàTHCS) học sinh được hướng dẫn lĩnh hội kiến thức qua tự học và áp dụng kiến thứcvào thực tiễn, được tự quản các hoạt động của trường, của lớp

- Triển khai thực hiện thực nghiệm phát triển kế hoạch giáo dục nhà trường,bảo đảm quyền tự chủ và phát huy tính sáng tạo của nhà trường trong thực hiện CTGDPT; triển khai thực hiện phong trào thi đua “xây dựng trường học thân thiện, họcsinh tích cực”, tạo cơ chế xã hội hoá để đẩy mạnh các hoạt động giáo dục toàn diện;triển khai thí điểm thông qua giáo dục di sản nhằm đổi mới hình thức tổ chức dạyhọc, tăng cường hoạt động trải nghiệm của học sinh

- Đổi mới quy định việc bồi dưỡng thường xuyên giáo viên phổ thông theoyêu cầu chung, đồng thời đáp ứng nhu cầu của từng cá nhân giáo viên, ứng dụngCNTT nhằm phát triển năng lực tự học, tự bồi dưỡng của giáo viên; mô hình nhàtrường gắn với điều kiện kinh tế - xã hội địa phương (trường học đồi chè, trường họctrang trại, trường học du lịch …) góp phần phát triển năng lực, vận dụng kiến thức,hướng nghiệp – phân luồng học sinh

- Dạy học các chuyên đề tích hợp, liên môn, giải quyết các vấn đề cuộc sốngnhằm tăng năng lực dạy học tích hợp, vận dụng kiến thức của giáo viên và học sinh

Thực tiễn đổi mới giáo dục của các nhà trường phổ thông thông qua các hoạtđộng trên cho thấy đội ngũ giáo viên có khả năng thích ứng, tiếp thu kiến thức, kỹnăng mới để dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh

Kết quả thu được từ các việc nêu trên một mặt đã tạo nên những thay đổi rấtlớn trong nhận thức và tổ chức dạy học ở nhà trường phổ thông: phương pháp dạy vàhọc trong nhà trường dần được đổi mới, tính chủ động và sáng tạo của học sinh đượcnâng cao, từng bước khắc phục được tình trạng quá tải, dạy thêm học thêm tràn lan

và thực trạng nặng dạy chữ, nhẹ dạy người và hướng nghiệp; nặng lý thuyết, nhẹ kỹnăng thực hành… mặt khác những kết quả thực nghiệm đó đã chứng tỏ các định

hướng đổi mới CT GDPT là đúng đắn, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diệnGDPT.

1.4 Điều kiện thực hiện chương trình:

Để đảm bảo thực hiện được đúng quy trình cũng như chất lượng của việc triểnkhai nôi dung Chương trình giáo dục sau năm 2015, các nhà trường phổ thông cần có

đủ những điều kiện tối thiểu những điều kiện sau:

1.4.1.Tổ chức và quản lý nhà trường

a) Chấp hành chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, sựlãnh đạo, chỉ đạo của cấp uỷ Đảng, chính quyền địa phương và cơ quan quản lý giáodục các cấp; đảm bảo Quy chế dân chủ trong hoạt động của nhà trường

b) Cơ cấu tổ chức bộ máy của nhà trường theo quy định của Điều lệ trườngtiểu học, trường trung học do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành (sau đâygọi chung là Điều lệ trường phổ thông)

c) Lớp học, số học sinh, điểm trường (nếu có) theo quy định của Điều lệtrường phổ thông

d) Quản lý các hoạt động giáo dục, quản lý cán bộ, giáo viên, nhân viên, họcsinh và quản lý tài chính, đất đai, cơ sở vật chất theo quy định

1.4.2.Cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và học sinh

a) Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng được đánh giá hằng năm từ loại Đạt yêu cầutrở lên theo Quy định Chuẩn hiệu trưởng trường tiểu học/trường trung học; được bồidưỡng, tập huấn về chính trị, quản lý giáo dục và chương trình mới theo quy định

b) Số lượng và cơ cấu giáo viên (kể cả giáo viên thỉnh giảng, nếu có) đảm bảo

để dạy các môn học, chuyên đề học tập và hoạt động trải nghiệm sáng tạo theochương trình mới; 100% giáo viên đạt trình độ chuẩn hoặc trên chuẩn; xếp loại từTrung bình trở lên theo Quy định về Chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học/trunghọc; giáo viên được đảm bảo các quyền theo quy định của Điều lệ trường phổ thông

và của pháp luật; giáo viên đã được bồi dưỡng, tập huấn về dạy học theo chươngtrình mới

c) Số lượng nhân viên đảm bảo quy định; nhân viên kế toán, văn thư, y tế,viên chức làm công tác thư viện, thiết bị dạy học có trình độ trung cấp trở lên theođúng chuyên môn, các nhân viên khác được bồi dưỡng về nghiệp vụ theo vị trí việclàm; nhân viên hoàn thành các nhiệm vụ được giao và được đảm bảo các chế độ,

chính sách theo quy định; nhân viên đã được bồi dưỡng, tập huấn về các vấn đề củachương trình mới có liên quan đến nhiệm vụ của họ trong nhà trường.

d) Học sinh của nhà trường đáp ứng yêu cầu theo quy định của Điều lệ trườngphổ thông và của pháp luật; đảm bảo quy định về tuổi học sinh; được đảm bảo cácquyền theo quy định

1.4.3.Cơ sở vật chất, thiết bị giáo dục

a) Diện tích khuôn viên và các yêu cầu về xanh, sạch, đẹp, thoáng mát đảmbảo quy định; có cổng, biển tên trường, tường hoặc hàng rào bao quanh theo quyđịnh; có sân chơi, bãi tập theo quy định

b) Số lượng, quy cách, chất lượng và thiết bị của phòng học đảm bảo quy địnhcủa Điều lệ trường phổ thông; kích thước, vật liệu, kết cấu, kiểu dáng, màu sắc củabàn ghế học sinh đảm bảo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học vàCông nghệ, Bộ Y tế; kích thước, màu sắc, cách treo bảng trong lớp học đảm bảo quyđịnh về vệ sinh trường học của Bộ Y tế

c) Khối phục vụ học tập, khối hành chính quản trị và phòng học bộ môn (đốivới cấp trung học cơ sở và cấp trung học phổ thông) đạt tiêu chuẩn theo quy định; cótrang thiết bị y tế tối thiểu và tủ thuốc với các loại thuốc thiết yếu đảm bảo quy định;

có các loại máy văn phòng (máy tính, máy in…) phục vụ công tác quản lý và giảngdạy, máy tính nối mạng Internet phục vụ các hoạt động giáo dục đáp ứng yêu cầu

d) Thư viện đạt tiêu chuẩn thư viện trường phổ thông theo quy định của BộGiáo dục và Đào tạo; hoạt động của thư viện đáp ứng nhu cầu nghiên cứu, dạy họccủa cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh; bổ sung sách, báo và tài liệu tham khảohằng năm đáp ứng yêu cầu dạy học theo chương trình mới

đ) Thiết bị dạy học tối thiểu phục vụ giảng dạy, học tập và việc sử dụng thiết

bị dạy học trong các giờ lên lớp và tự làm một số đồ dùng dạy học của giáo viên đảmbảo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo; kiểm kê, sửa chữa, nâng cấp, bổ sung đồdùng và thiết bị dạy học hằng năm đáp ứng yêu cầu dạy học theo chương trình mới

1.4.4 Xã hội hoá giáo dục

a) Nhà trường chủ động tham mưu với cấp uỷ Đảng, chính quyền và phối hợpvới các cá nhân, tổ chức đoàn thể ở địa phương để huy động nguồn lực hợp pháptham gia các hoạt động giáo dục và hỗ trợ kinh phí, cơ sở vật chất nhà trường, xâydựng môi trường giáo dục lành mạnh

b) Ban đại diện cha mẹ học sinh có tổ chức, nhiệm vụ, quyền, trách nhiệm vàhoạt động theo Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh; nhà trường tạo điều kiện thuận

lợi để Ban đại diện cha mẹ học sinh hoạt động, phối hợp tốt giáo dục gia đình vàgiáo dục nhà trường.

c) Nhà trường chủ động tổ chức, hướng dẫn học sinh tham gia các hoạt độngĐoàn - Đội, hoạt động xã hội, tích cực góp phần thực hiện các nhiệm vụ phát triểnkinh tế - xã hội của địa phương; phối hợp tốt giáo dục nhà trường và giáo dục xã hội

2.1 Sự cần thiết trong việc xây dựng chuyên đề học tập mới:

Nhìn chung, chương trình hiện nay còn nghiêng về trang bị kiến thức lýthuyết, chưa thật sự thiết thực, chưa coi trọng kỹ năng thực hành, vận dụng kiếnthức; chưa đáp ứng các yêu cầu về mục tiêu giáo dục đạo đức, lối sống Hình thức tổchức giáo dục chủ yếu là dạy học trên lớp, chưa coi trọng việc tổ chức hoạt động xãhội, hoạt động trải nghiệm Phương pháp giáo dục và đánh giá chất lượng giáo dụcnhìn chung còn lạc hậu, chưa chú trọng dạy cách học và phát huy tính chủ động, khảnăng sáng tạo của học sinh

Thiết kế chương trình hiện nay chưa quán triệt rõ mục tiêu, yêu cầu của haigiai đoạn (giáo dục cơ bản và giáo dục định hướng nghề nghiệp); chưa bảo đảm tốttính liên thông trong từng môn học, giữa các môn, trong từng lớp, từng cấp và giữacác lớp, các cấp; còn hạn chế trong việc phát huy vai trò tự chủ của nhà trường vàtính sáng tạo của giáo viên trong thực hiện nhiệm vụ giáo dục

Việc xây dựng chuyên đề học tập đã được triển khai trong vài năm trở lại đây,tuy nhiên chất lượng của những chuyên đề này vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế, chưa đivào thực tiễn, không đem lại hiệu quả cao Vì vậy, việc làm cần thiết nhất hiện tại đó

là xây dựng được các chuyên đề theo định hướng của Chương trình giáo dục tổng thểsau 2015, đảm bảo được chất lượng và hiệu quả đối với học sinh cũng như tính ápdụng thực tiễn cao trong đời sống

2.2.Cách thức chung để xây dựng môn chuyên đề học tập:

Căn cứ vào tiến trình sư phạm của phương pháp dạy học tích cực được sửdụng để tổ chức hoạt động học cho học sinh, từ tình huống xuất phát đã xây dựng, dựkiến các nhiệm vụ học tập cụ thể tiếp theo tương ứng với các hoạt động học của họcsinh, từ đó xác định các nội dung cần thiết để cấu thành chuyên đề

Lựa chọn các nội dung của chuyên đề từ các bài/tiết trong sách giáo khoa củamột môn học hoặc/và các môn học có liên quan để xây dựng chuyên đề dạy học

2.2.1.Xác định chuẩn chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ

Xác định chuẩn chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ theo chương trình hiện hành

và các hoạt động học dự kiến sẽ tổ chức cho học sinh theo phương pháp dạy học tíchcực, từ đó xác định các năng lực và phẩm chất có thể hình thành cho học sinh trongchuyên đề sẽ xây dựng

2.2.2.Xác định và mô tả 4 mức độ yêu cầu

Bước tiếp theo là xác định và mô tả 4 mức độ yêu cầu (nhận biết, thông hiểu,vận dụng, vận dụng cao) của mỗi loại câu hỏi/bài tập có thể sử dụng để kiểm tra,đánh giá năng lực và phẩm chất của học sinh trong dạy học;

Biên soạn các câu hỏi/bài tập cụ thể theo các mức độ yêu cầu đã mô tả để sửdụng trong quá trình tổ chức các hoạt động dạy học và kiểm tra, đánh giá, luyện tậptheo chuyên đề đã xây dựng

2.2.3 Thiết kế tiến trình dạy học chuyên đề

Thiết kế tiến trình dạy học chuyên đề thành các hoạt động học được tổ chứccho học sinh có thể thực hiện ở trên lớp và ở nhà, mỗi tiết học trên lớp có thể chỉthực hiện một số hoạt động trong tiến trình sư phạm của phương pháp và kĩ thuật dạyhọc được sử dụng

Trong chuỗi hoạt động học, đặc biệt quan tâm xây dựng tình huống xuất phát.Trong quá trình tổ chức hoạt động dạy học mỗi chuyên đề theo phương phápdạy học tích cực, học sinh cần phải được đặt vào các tình huống xuất phát gần gũivới đời sống, dễ cảm nhận và các em sẽ tham gia giải quyết các tình huống đó

Trong quá trình tìm hiểu, học sinh phải lập luận, bảo vệ ý kiến của mình, đưa

ra tập thể thảo luận những ý nghĩ và những kết luận cá nhân, từ đó có những hiểubiết mà nếu chỉ có những hoạt động, thao tác riêng lẻ không đủ tạo nên

Những hoạt động do giáo viên đề xuất cho học sinh được tổ chức theo tiếntrình sư phạm nhằm nâng cao dần mức độ học tập Các hoạt động này làm cho cácchương trình học tập được nâng cao lên và dành cho học sinh một phần tự chủ khálớn

Mục tiêu chính của quá trình dạy học là giúp học sinh chiếm lĩnh dần dần cáckhái niệm khoa học và kĩ thuật, học sinh được thực hành, kèm theo là sự củng cốngôn ngữ viết và nói

Những yêu cầu mang tính nguyên tắc nói trên của phương pháp dạy học tíchcực là sự định hướng quan trọng cho việc lựa chọn các chuyên đề dạy học Như vậy,việc xây dựng các tình huống xuất phát cần phải đảm bảo một số yêu cầu sau đây:

Tình huống xuất phát phải gần gũi với đời sống mà học sinh dễ cảm nhận và

đã có ít nhiều những quan niệm ban đầu về chúng

Việc xây dựng tình huống xuất phát cần phải chú ý tạo điều kiện cho học sinh

có thể huy động được kiến thức ban đầu để giải quyết, qua đó hình thành mâu thuẫnnhận thức, giúp học sinh phát hiện được vấn đề, đề xuất được các giải pháp nhằmgiải quyết vấn đề

Tiếp theo tình huống xuất phát là các hoạt động học như: đề xuất giải phápgiải quyết vấn đề; thực hiện giải pháp để giải quyết vấn đề; báo cáo, thảo luận; kếtluận, nhận định, hợp thức hóa kiến thức

2.3 Thiết kế Chương trình môn học Hóa học cho một chuyên đề học tập cho học sinh trung học phổ thông theo định hướng của Chương trình giáo dục tổng thể sau 2015

CHỦ ĐỀ: NITƠ VÀ HỢP CHẤT NITƠ

1.Tóm tắt nội dung:

Chương nitơ và hợp chất của nitơ là một chuyên đề quan trong chương trình.Thông qua chương trình học của chuyên đề học sinh biết được tính chất hóa học củanito và một số các hợp chất của nitơ như NH3, muối amoni, axit nitric và muối nitrat.Thông qua chuyên đề học tập học sinh tăng khả năng say mê môn hóa học và ứngdụng hóa học trong cuộc sống

Nội dung chính của chuyên đề

- Giải thích khả năng hoạt động hóa học của nitơ dựa vào đặc điểm liên kếttrong phân tử, độ âm điện và cấu tạo nguyên tử nitơ

- Tính chất hóa học đặc trưng của nitơ ( tính oxi hóa, tính khử)

- Amoniac thể hiện tính bazơ yếu, tính khử mạnh và có khả năng tạo phức

- Muối amoni có phản ứng với dung dịch kiềm, phản ứng nhiệt phân

- Phân biệt được amoniac với một số khí khác, muối amoni, muối nitrat vớimột số muối khác bằng phương pháp hóa học

- Viết được các phương trình hóa học dạng phân tử và ion thu gọn

- Tính chất hóa học của HNO3 là một trong những axit mạnh nhất và là axit cótính oxi hóa mạnh

- Phản ứng nhiệt phân của muối nitrat