Tiểu luận môn luật so sánh hệ thống pháp luật sharia

Trênnguyên tắc, pháp luật này được áp dụng chỉ với những ngườitheo đạo Hồi,nguyên tắc tôn giáo làm cơ sở cho pháp luật : Đạo Hồi sẽ không có hiệu lực nếumột trong các bên không phải là n

Mục lục

I Lịch sử phát triển của hệ thống pháp luật sharia

II Nguồn gốc của Luật Đạo Hồi

III So sánh hệ thống cấu trúc nguồn luật của luật Hồi giáo với cấu

trúc

nguồn luật của Civil law và Common law.

IV Các nguyên tắc của hệ thống pháp luật Sharia

V Các đặc điểm cơ bản của pháp luật Hồi giáo

VI Hiến pháp - Vai trò của thẩm phán ( Role of Judges ) - Tổ chức tòa

án và hệ thống pháp luật Hồi giáo

VII Giải thích pháp luật Sharia ( interpretation of Sharia law )

VIII Các trường phái của pháp luật sharia ( Schools of Sharia law )

IX Xem xét tính hợp hiến của pháp luật (Judicial review )

X Nguyên tắc về chống lợi nhuận bất hợp pháp ( the rule against

usury )

XI Tổ chức của Hồi giáo

XII Sự thích ứng của pháp luật đạo Hồi đối với thế giới hiện đại và sự

bành trướng của nhà nước Hồi giáo IS

HỆ THỐNG PHÁP LUẬT SHARIA ( Sharia Law System )

I Lịch sử phát triển của hệ thống pháp luật sharia

Hồi giáo (đạo Islam) là một tôn giáo độc thần, thuộc nhóm các tôn giáoAbraham Đây là tôn giáo lớn thứ 2 trên thế giới, sau Kito giáo Đạo Hồi ra đờivào thế kỉ thứ 7, tại bán đảo Arab, do Thiên sứ Mohamed nhận mặc khải củaThượng đế (Allah) để truyền lại cho con người qua thiên sứ Gabriel Mohamedđược xem là vị thiên sứ cuối củng được Allah mặc khải qua kinh Koran(Qu’ran) Đối với các tín đồ Hồi giáo, kinh Koran là linh thiêng, Koran đọcđúng và đầy đủ nhất phải bằng tiếng Arab Mohamed và đạo Hồi đã giúp thốngnhất bán đảo Arab

Hệ thống pháp luật sharia có thể được gọi là hệ thống pháp luật hồi giáobởi vì nó được sinh ra và phát triển song song cùng Đạo Hồi ( Islam ) từ thế kỷthứ VII Hiện nay trên thế giới đang có khoảng 1 tỉ người theo đạo hồi và họsinh tại nhiều quốc gia của các hệ thống pháp luật khác nhau và tập trung nhiều

ở các quốc gia Trung Đông, Bắc Phi, Nam Á Khác với những hệ thống phápluật đã xem xét , pháp luật đạo hồi không phải là lĩnh vực khoa học độc lập Đóchỉ là những khía cạnh của đạo Hồi.(1)

Đặc điểm mấu chốt của sự khác biệt giữa hệ thống Luật Hồi giáo với các

hệ thống pháp luật thế giới khác là ở các quốc gia áp dụng Luật Hồi giáo không

có sự tách rời giữa nhà thờ và nhà nước (church and state) Ở đây, chính trị thầnquyền (chế độ cai trị của các tăng lữ, trong đó các luật lệ của nhà nước được tintưởng là luật lệ của Chúa Trời) bao trùm và điều chỉnh các vấn đề mang tínhchất công và tư Cũng chính từ học thuyết này, Shari’ah là luật Thánh Alla banhành, không biến đổi và được nhà nước áp dụng cho mọi thời đại; nói khác đi,nhà nước, luật pháp và tôn giáo chỉ là một Khái niệm này có thể hiểu ở mức độkhác nhau giữa các quốc gia, nhưng luật pháp, chính quyền đều dựa vào kháiniệm đó và là một phần của tôn giáo Đạo Hồi.(2)

Nền tảng của pháp luật đạo Hồi không chỉ mang tính chất tôn giáo cácnhà luật học, thần học trong vòng nhiều thế kỷ đã tạo ra học thuật rộng lớn Trênnguyên tắc, pháp luật này được áp dụng chỉ với những ngườitheo đạo Hồi,nguyên tắc tôn giáo làm cơ sở cho pháp luật : Đạo Hồi sẽ không có hiệu lực nếumột trong các bên không phải là người theo đạo Hồi

Trong đạo Hồi thống trị quan điểm về xã hội thần quyền, trong đó Nhànước có ý nghĩa chỉ phục vụ cho tôn giáo đang thống trị Thay cho việc đơn giảntuyên bố về những nguyên tắc đạo lý hay những giáo điều mà xã hội cần phảiđiều chỉnh hệ thống pháp luật theo chúng, các luật gia và các nhà thần học đạoHồi xuất phát từ những lời của thượng đế, thảo ra hệ thống pháp luật rất chi tiết,

pháp luật của một xã hội lý tưởng vào một ngày nào đó sẽ được thiết lập trêntoàn thế gian và hoàn toàn tuân theo tôn giáo đạo Hồi.(1)

(1) Rene davis – Sđd trang 339

(2)Nguồn và bản chất của luật đạo hồi – Tiến sĩ Đổ Thị Mai Hạnh

II Nguồn gốc của Luật Đạo Hồi

Luật Hồi giáo chính là Luật Shari’ah Luật này điều chỉnh, đưa ra nguyêntắc và quy định hành vi của người dân, hoạt động của các cơ quan tổ chức, đưa

ra các quy phạm để áp dụng trong đời sống của một con người như: ăn kiêng,cách nuôi dạy con cái, đồng thời cũng quy định và miêu tả những nguyên tắcdành cho người tu hành, việc bố thí cho người nghèo và những vấn đề tôn giáokhác Bên cạnh đó Luật Shari’ah cũng được sử dụng như những hướng dẫn đốivới các hoạt động của con người trong xã hội cũng như đối với những tác độngqua lại giữa các nhóm dân tộc Ở phạm vi rộng hơn, Luật Shari’ah được áp dụng

để giải quyết những tranh chấp trong phạm vi quốc gia và giữa các quốc gia vớinhau, đồng thời giải quyết những tranh chấp, xung đột quốc tế và vấn đề chiếntranh Do đó nguồn luật của Luật Hồi giáo cũng chính là các thành tố của LuậtShari’ah Luật này gồm 4 thành tố sau: Kinh Qu’ran (hay còn gọi là Koran),Kinh Sunna, Idjmá và Qiyás

Thành tố đầu tiên mang tính chất chủ đạo của Luật Hồi giáo là KinhQu’ran Đây cũng là nguồn luật với những quy định mang giá trị chung thẩm khiđược áp dụng Kinh Qu’ran là nguồn luật cao nhất của Luật Hồi giáo, được coi

là những lời của Thánh Alla tiết lộ cho tiên tri Muhammed (570-632) Sự hìnhthành và phát triển của Qu’ran với tư cách vừa là Kinh Thánh vừa là luật xuấthiện ban đầu bởi sự truyền đạo của nhà tiên tri (Prophet) Mohammad tại thànhphố Madinah, sau đó đã đồng loạt xuất hiện ở mọi nơi cùng với sự gia tăngnhững tín đồ của Đạo Hồi Nhà tiên tri vừa là chỗ dựa tinh thần vừa là ngườitạm thời đứng đầu cộng đồng

Kinh Qu’ran (Koran) Ảnh: Internet

Về cấu trúc Kinh Qu’ran được chia thành 30 phần và 114 chương và đượcsắp xếp theo ý của nhà tiên tri Các chương lại chia nhỏ thành 6.200 khổ thơ(verse), các luật gia Đạo Hồi gọi chúng là “ Những khổ thơ pháp luật” Chỉ cókhoảng 3% các khổ thơ đó là liên quan đến pháp luật Ví dụ, Luật Gia đình đượcquy định trong khoảng 70 khổ thơ; các vấn đề phát sinh trong lĩnh vực luật tưkhác được quy định trong 70 khổ thơ; khoảng 30 khổ thơ được coi là đặc trưngcho Luật Hình sự; các vấn đề về tài chính và hiến pháp thì được đề cập trongkhoảng 20 khổ thơ; các vấn đề liên quan đến Luật Quốc tế thì cũng được quyđịnh trong khoảng 20 khổ thơ.

Cách thức thể hiện những điều răn dạy và điều cấm trong Kinh Qu’ranbao giờ cũng theo cùng một công thức: điều răn dạy đều bắt đầu bằng lời giớithiệu, sau đó kết thúc bằng một lời cấm đoán Đơn cử như điều răn sau:

Đoạn đầu tiên, lời giới thiệu là: “Người dân hỏi nhà tiên tri về rượu và bàibạc Hãy nói rằng, cả hai thứ đó đều xấu xa, dù rằng nó có một thuận lợi nào đócho đàn ông, nhưng sự xấu xa của nó thì to lớn hơn sự thuận lợi đó nhiều lần”

Đoạn thứ hai, lời giới thiệu hướng đến điều cấm đoán: “Hỡi những tín đồ,không được cầu nguyện khi người đang say”

Đoạn thứ ba, lời giới thiệu đã chuyển thành điều cấm hoàn toàn: “ Hỡinhững tín đồ, uống rượu và chơi cờ bạc là những hành động xấu xa, là công việccủa quỷ dữ, vì vậy phải tránh xa nó”

Trong Kinh Qu’ran, tín ngưỡng tồn tại bên cạnh một số nguyên tắc pháp

lý và hầu hết các nguyên tắc pháp lý liên quan đến luật gia đình (kết hôn, ly dị

và thừa kế), một số liên quan đến Luật Hình sự (ngoại tình, vu khống, uốngrượu), một số liên quan đến hợp đồng (hình thức hợp đồng, phương thức thanhtoán), một số liên quan đến vấn đề pháp luật về tài chính, hiến pháp, tòa án,tranh chấp quốc tế Các vấn đề liên quan đến tôn giáo, nghi lễ, nghi thức vàluật pháp rất ngắn gọn trong Qu’ran và hầu như mang tính nguyên tắc, không cụthể Hơn thế nữa, vẫn có một số vấn đề bỏ ngỏ, chưa được đề cập Vì vậy, vềnguyên tắc, vẫn rất cần sự giải thích và mô tả từ nhà tiên tri, hay nói cách khác,bên cạnh Kinh Qu’ran vẫn cần có nguồn luật bổ trợ; đây chính là tiền đề đểnguồn luật quan trọng thứ hai của Luật Hồi giáo ra đời, đó là Kinh Sunna

Kinh Sunna chứa đựng những lời dạy bảo của tiên tri Mohamed và nhữnggiai thoại, những câu chuyện (gọi là Hadith) về nhà tiên tri và các tín đồ củamình đã sống một cuộc sống phù hợp với trật tự tôn giáo được quy định trongKinh Qu’ran Những câu chuyện và giai thoại đó đã chi tiết hóa những vấn đềđược đề cập mang tính nguyên tắc, hoặc chưa rõ ràng trong Kinh Qu’ran Cuộcsống của Mohamad và tín đồ của ông dần được xem là khuôn mẫu cho cuộcsống của người dân trong xã hội Nội dung của Sunna gồm 3 loại: lời nói củatiên tri về tôn giáo; hoạt động và hành vi của nhà tiên tri và sự chấp nhận củatiên tri đối với một số hành vi nhất định của con người Chúng ta có thể nhậnthấy rằng, trong một chừng mực nhất định, các nguyên tắc của Đạo Hồi, LuậtHồi giáo cũng được rút ra từ nguồn Sunna này Bởi vì Qu’ran nhìn chung chỉgiải quyết những nguyên tắc lớn về pháp luật, những vấn đề cốt yếu về tôn giáo

và đi sâu vào chi tiết một số ít trường hợp Điển hình như: Kinh Qu’ran cấmuống ruợu, nhưng lại không nói gì về chế tài đối với hành vi này; chế tài này lạiđược tìm thấy trong Kinh Sunna bằng việc miêu tả rằng nhà tiên tri đã ra chế tài

và bản thân ông là người thực thi hình phạt đánh roi đối với hành vi uống rượunày[17] Như vậy, Kinh Sunna đã chi tiết hóa những vấn đề đó bằng lời giải thích

và hành động của nhà tiên tri và của những tín đồ ngoan đạo đi theo ông

Khác biệt hẳn so với Kinh Qu’ran và Kinh Sunna là hai nguồn luật củaLuật Hồi giáo mang tính thần thánh, tự nhiên thì thành tố thứ ba của Luật Hồigiáo là Idjimá lại được ra đời trên cơ sở sự thống nhất về quan điểm pháp luậtcủa các học giả pháp lý Đạo Hồi Những vấn đề mà các nhà học giả pháp lý ĐạoHồi bàn luận là những vấn đề về con người và cả chính trị nữa Khi những vấn

đề đó đạt được sự thống nhất, chúng được giải thích là Idjimá Những khái niệm

và ý kiến trong Idjimá thì không tìm thấy trong Kinh Qu’ran và Kinh Sunna.Đơn cử như một quy định được đề cập trong Idjimá, phụ nữ không thể trở thànhthẩm phán Quy định này không hề được đề cập trong Kinh Qu’ran và KinhSunna mà lại được rút ra từ quan điểm thống nhất của các học giả pháp lý ĐạoHồi.[19]Trong thực tiễn, các thẩm phán có thể kiểm tra trong Idjmá để tìm kiếmnhiều giải pháp khả thi để áp dụng trong xã hội hiện đại Và họ hoàn toàn tự dosáng tạo phương pháp mới để giải quyết các vấn đề tội phạm và vấn đề xã hộidựa trên cơ sở những quan điểm được đề cập trong Idjimá Do vậy thẩm phán cóquyền quyết định rất lớn trong việc áp dụng quan điểm nào trong Idjmá để giảiquyết một vụ việc cụ thể bất kỳ

Thành tố thứ tư của Luật Hồi giáo là Qiyas, là án lệ được tuyên bởi thẩmphán cấp cao Nói một cách khác, Qiyas có thể gọi là “phương pháp suy xét theo

sự việc tương tự” Các thẩm phán của các nước theo Luật Hồi giáo có thể sửdụng tiền lệ pháp đó để giải quyết một vụ việc mới phát sinh sau này mà hướnggiải quyết vụ việc đó không được đề cập trong Kinh Qu’ran, Kinh Sunna vàIdjmá Ví dụ như đó là một tội phạm về máy vi tính, trộm cắp phần mềm máytính, trong Kinh Qu’ran và Sunna không đề cập đến loại tội phạm này Hành vinày là cần thiết bị cấm nên thẩm phán phải dựa trên lý lẽ và logic để sáng tạo ra

án lệ, hay còn gọi là Qiyas

Vậy ở các nước theo Luật Hồi giáo có tồn tại nguồn luật là các văn bảnpháp luật hay không? Có thể nói rằng, có văn bản pháp luật ở các quốc gia theoLuật Hồi giáo cũng như việc có tồn tại án lệ trong hệ thống pháp luật của nhữngquốc gia này Nhưng đây là sự chuyển hóa những quan điểm pháp luật, ý kiếnpháp luật được thống nhất bởi các học giả pháp lý Đạo Hồi vào các văn bảnpháp luật Và sự chuyển hóa này bắt đầu vào khoảng thế kỷ 19, thời điểm lịch sửcác quốc gia theo Luật Hồi giáo có một sự thay đổi rất lớn lao, khi các quốc giaPhương Tây tăng cường quyền lực toàn cầu và chinh phục một phần rộng lớncủa thế giới, trong đó có các vùng lãnh thổ của Luật Hồi giáo(2)

Luật pháp Sharia, được ghi lại trong kinh Qu’ran và kinh Sunna Sharia quyđịnh rất rõ 5 điều bổn phận và trách nhiệm của một giáo dân 5 điều ấy thườngđược gọi là Ngũ-Trụ-Hồi (Five Pillars of Islam) Ngũ Trụ Hồi là:

1/ Shahadan - Xưng tụng đức tin: một người được coi là giáo dân khi và chỉ

khi người ấy chịu xưng tụng câu “Không có chúa khác nào ngoài Allah, và

Muhammad là kẻ truyền tin của Người” Khi mới sinh ra, câu đầu tiên một

đứa trẻ Hồi được nghe người thân nói là câu ấy, khi già rồi chết đi, câu ấycũng lại là lời cuối cùng bên tai

hôn, và tối, hướng về thánh địa Mecca để cầu nguyện Giáo dân có thể cầunguyện ở bất cứ nơi đâu, nhưng buổi trưa ngày thứ sáu thì phải đến giáođường, vì đó là lễ quan trọng

3/ Zakat - Bố thí: Năng làm việc phúc, giúp đỡ kẻ khó, mẹ góa con côi Đúng

theo quy tắc thì bất cứ ai có khả năng về tài chính, mỗi năm phải bỏ ra ít nhất2.5% tổng tài sản (tài sản chứ không phải thu nhập) để bố thí

9 trong lịch Hồi giáo, tín đồ phải tuyệt đối tránh chuyện tình dục, không ănkhông uống từ bình minh cho đến hoàng hôn mỗi ngày Mục đích việc này là

để trai giới cho tâm hồn thanh tịnh mà tưởng niệm Thượng Đế, lại cũng đểhiểu thấu nỗi khổ đau của những kẻ nghèo đói lang thang không có cái ăn, từ

đó mà biết thương người hơn

5/ Hành hương về Mecca: Ít nhất một lần trong đời, người Hồi giáo phải

hành hương về Mecca, quê hương của Tiên Tri (Thiên sứ) Muhammad, và lànơi tọa lạc Kaba (Căn Nhà Của Allah) Tương truyền Kaba được dựng lên bởi

cổ Tiên tri (Thiên sứ) Abraham, bên trong có chứa viên huyền thạch thiêngliêng của Thượng Đế

Ngoài Ngũ Trụ Hồi, đôi khi người ta cũng nói đến Jihad như một trụ cộtthứ 6 của Hồi giáo Jihad không phải Thánh Chiến như người ta vẫn hiểu một

cách sai lệch Jihad là “đấu tranh vì đạo, vì lẽ phải” Cuộc đấu tranh ấy có thể

diễn ra bên ngoài xã hội, hay trong chính nội tâm của một cá nhân Jihad baohàm nghĩa Thánh Chiến, vì một khi đã đấu tranh thì có thể dẫn tới chiến tranh,nhưng Thánh Chiến không đồng nghĩa với Jihad(3)

(3)Tác giả Nguyễn Minh sưu tầm trên website: vnthuquan.net

III So sánh hệ thống cấu trúc nguồn luật của luật Hồi giáo với cấu

trúc

nguồn luật của Civil law và Common law

1 Cấu trúc hệ thống nguồn luật của Luật Hồi giáo gồm những loại nguồn

không đồng nhất và khác biệt so với Common law và Civil law Trong khiCommon law và Civil law đều có những loại nguồn cơ bản: án lệ (phán quyếtcủa toà án), pháp luật thành văn, tập quán Do đó sẽ rất ngạc nhiên khi thấy luậtHồi giáo không thừa nhận luật thành văn, án lệ và tập quán là nguồn luật như ởCivil law và Common law Nguồn luật cơ bản của luật Hồi giáo là kinh thánh.Nguồn luật của luật Hồi giáo gồm: nguồn cơ bản (kinh Koran và Sunna); nguồnphát sinh (Ijma và Qias), đây là bốn nguồn không đồng nhất và chỉ duy nhất có

ở luật Hồi giáo

- Kinh Koran là cuốn thánh kinh của đạo Hồi gồm 114 chương (sura) và đượcchia thành các tiết (ayah) với 6.237 đoạn thơ, nêu ra rất nhiều luật lệ mà các tín

đồ Hồi giáo phải tuân thủ Những luật lệ này bao trùm một phạm vi rất rộng, từquy tắc ứng xử cá nhân tới gia đình, láng giềng và tới cả lĩnh vực chính trị quốcgia,… Tuy nhiên, trong kinh Koran chỉ có rất ít đoạn có thể áp dụng như nhữngquy phạm pháp luật (3%) Những đoạn này thường không đủ độ chính xác và cụthể như những quy phạm pháp luật và điều chỉnh nhiều vấn đề như nhân thân(70 đoạn), quyền dân sự (70 đoạn), hình sự (30 đoạn) , thủ tục tư pháp (13đoạn),… Đây chính là điểm độc nhất của nguồn luật của luật Hồi giáo Trongcác nguồn luật của luật Hồi giáo, thì kinh Koran quan trọng nhất, được coi làđạo luật gốc, cơ bản nhất, có thể coi là Hiến pháp của luật Hồi giáo

- Nguồn cơ bản thứ hai là Sunna, Sunna nghĩa là “con đương quen đi ”, là lốisống, cách hành xử trong cuộc đời của nhà tiên tri Mohammed Sunna bao gồmnhững hành động cụ thể, những lời khuyên dạy hoặc cấm đoán phát xuất trựctiếp từ Mohammed Sunna là nguồn luật quan trọng của Islam sau kinh Koran,

và nó có vai trò đưa ra các quy định mà trong kinh Koran không có chẳng hạnquy định cấm uống rượu Sunna có một điều rất lạ và độc đáo đó là quy định về

tầm quan trọng của lời thề trong tố tụng tư pháp, một quy định khó thấy trongCivil law và Common law

- Thứ ba là hai nguồn phát sinh: Ijma và Qias Cả hai nguồn phát sinh này đều

có vai trò làm rõ các nguồn cơ bản Ijma gần giống với án lệ của Common lawnhưng không phải là án lệ vì nó là các quan điểm chung, các giải pháp pháp lícho những tình huống mới do các học giả Hồi giáo đưa ra, trên cơ sở các nguyêntắc chung của nguồn luật cơ bản, được những người có thẩm quyền chấp nhận.Tuy Ijma gần giống tập quán của Civil law nhưng lại không phải tập quán, vì nókhông cần sự chấp nhận của mọi tín đồ hoặc của cộng đồng mà chỉ cần sự chấpnhận của những người có thẩm quyền Khi những người có thẩm quyền nhất trígiải pháp pháp lí nào đó thì đó được coi là luật, tuy nhiên những giải pháp đóvẫn gắn bó mật thiết với các nguyên tắc chung của nguồn luật cơ bản Ngày naychỉ có một số nhà bác học lớn nghiên cứu trực tiếp 2 loại nguồn cơ bản Còn lại

đa số các luật gia hồi giáo phải sử dụng Ijma để đưa ra giải pháp cho các vấn đềcủa dân số hiện đại Ví dụ như vấn đề sinh đẻ,… Do đó Ijma có tầm quan trọngđặc biệt trong thực tiễn Còn Qias là phương pháp suy luận tương tự để giảithích luật Bằng phương pháp này các luật gia có thể “ kết hợp ý chí của thầnthánh với ý chí của con người” Qias được cộng đồng hồi giáo tuân thủ nhờ dựatrên kinh Koran và Sunna Việc suy luận theo sự việc tương tự chỉ được xemnhư phương thức giải thích và áp dụng pháp luật do luật hồi giáo được xác địnhtrên cơ sở của nguyên tắc uy tín

Luật Hồi giáo không thừa nhận án lệ, pháp luật thành văn và tập quán lànguồn luật vì luật Hồi giáo gắn liền với tôn giáo (đạo Hồi) Vì Hồi giáo đượcthừa nhận là quốc giáo nên luật Hồi giáo được thừa nhận Do luật Hồi giáo quyđịnh những quy định của pháp luật phải được sự chỉ đạo, chỉ dạy của thánhAlan, không ai được sáng tạo luật thay thánh Alan (điều này được viết trongkinh Koran)

2 Những nguồn luật được ghi nhận trong luật Hồi giáo mang tính tôn giáo,

thể hiện ý chí của thánh Alan

Nguồn của luật Hồi giáo do Thượng đế đặt ra, thể hiện ý chí của Thượng

đế hay thánh Alan, là thiêng liêng bất khả xâm phạm, tín đồ chỉ có thể tuân theochứ không được sửa đổi, vì luật Hồi giáo độc lập so với cơ quan nhà nước hayquyền lực nhà nước Điều này hoàn toàn khác với Civil law và common law, cácnguồn luật của hai dòng họ pháp luật này thể hiện ý chí của nhà nước, do các cơquan nhà nước ban hành, thừa nhận (pháp luật thành văn, án lệ, tập quán) và cóđược sửa đổi

3 Những nguồn luật phổ biến trong Common law và Civil law nhưng

không được thừa nhận trong luật Hồi giáo và những thay đổi của luật Hồi giáo hiện nay

Như đã nêu ở trên, pháp luập thành văn, án lệ và tập quán được coi lànhững nguồn luật cơ bản của Common law và Civil law, nhưng luật Hồi giáo lạikhông thừa nhận và coi trọng những nguồn luật này Ở dòng họ Common law,thường thì các tác phẩm gồm các cuốn sách do tác giả có uy tín viết cũng đượccoi là nguồn luật thì trong Luật Hồi giáo lại không được coi trọng Ở dòng họCivil law, các nguyên tắc chung của pháp luật cũng được coi là nguồn của phápluật trong khi đó ở luật hồi giáo không có loại nguồn này Để phù hợp với thếgiới hiện đại, luật Hồi giáo đã có nhiều sự thay đổi Tuy tập quán không phảinguồn luật nhưng có lúc được dùng để lấp cho trống của pháp luật Ở nhiềunước Hồi giáo luật thành văn, đặc biệt là hiến pháp đã được thừa nhận và ngàycàng nâng cao vai trò tuy nhiên những nội dung của pháp luật thành văn khôngđược trái với các quy định của luật Hồi giáo như Iran, Afghanistan, Thổ NhĩKì,

IV Các nguyên tắc của hệ thống pháp luật Sharia

1 Nguyên tắc bền vững:

Luật Hồi giáo được xem là lời răng dạy của chúa, là ý chí của thần thánh(không bao giờ bị bác bỏ, không bao giờ bị thay đổi) => phải phục tùng mộtcách tuyệt đối

2 Nguyên tắc hướng dẫn hành vi của con người

Các quy định thường mang nặng tính chất đạo đức, chứa đựng các giáođiều mà tín đồ phải tin, quy định những điều mà tín đồ phải làm, nên làm, làmcũng được, không làm cũng được, chê trách, không được làm, thường được ẩnchứa dưới những lời răn dạy của đấng tối cao và gắn bó chặt chẽ với các tín điềutôn giáo hướng dẫn đối với các hoạt động của con người trong xã hội cũng nhưđối với những tác động qua lại giữa các nhóm dân tộc

Luật Hồi giáo chia hành vi của con người thành 5 loại sau: hành vi buộcphải làm (obligatoire); hành vi nên làm (recommandes); hành vi làm cũng đượckhông làm cũng được (indiffrerentes); hành vi bị khiển trách (blamables); hành

vi cấm (interdites) Đây là nguyên tắc đánh giá hành vi của con người vể cảphương diện pháp luật và đạo đức

3 Nguyên tắc độc lập:

+ Pháp luật Hồi giáo chỉ áp dụng với những người theo đạo Hồi tuyệt đối sẽkhông có hiệu lực gì nếu một trong các bên không phải người theo đạo (điềuchỉnh mối quan hệ giữa các công dân theo Đạo Hồi).

+ Pháp luật Hồi giáo là một hệ thống các quy định tôn giáo hoàn toàn độclập, không chịu sự chi phối cũng như độc lập với bất cứ sự hỗ trợ nào củanhà nước và chính quyền, không thể bị thay đổi bởi bất cứ tác động nào,thậm chí là Hiến pháp hay nhà nước, chính là nguyên nhân dẫn đến nhữngcách xử lý đôi phần đã lỗi thời trong thế giới hiện nay

4 Nguyên tắc thứ bậc và kết hợp bổ trợ các nguồn luật khi áp dụng

Pháp luật Hồi giáo bao gồm bốn thành tố (bốn nguồn luật): Kinh Qu’ran,Kinh Sunna, Idjmá và Qiyas; trong đó: Kinh Qu’ran có vai trò tối cao Viếtnhững quy định ngắn gọn, chung chung và cần người dịch hoặc luật bổ trợ, KinhSunna: nói về cách thực hành, ý kiến của Mohamed, Hadith, nội dung cụ thểhơn Kinh Qu’ran và Kinh Sunna là hai nguồn luật chủ đạo nhất, có giá trị pháp

lý cao nhất đồng thời thể hiện là nguồn luật mang tính thần thánh và tự nhiên.Idjmá là do các luật gia Hồi giáo bổ sung thiếu sót, còn Qiyas là án lệnh củathẩm phán tối cao tuyên bố, bổ sung những yếu tố mới theo thời đại, đóng vaitrò là nguồn luật bổ trợ cho hai nguồn luật trên nhưng không thể thiếu đượctrong hệ thống pháp luật của các quốc gia theo Luật Hồi giáo và là nguồn luậtthể hiện cho sự điều chỉnh pháp luật bằng việc kết hợp những tư tưởng thầnthánh tự nhiên với lý trí và sự thông thái của con người

V Đặc điểm của hệ thống pháp luật Sharia

1 Pháp luật hồi giáo có tính bền vững cao:

Về nguyên tắc luật Hồi giáo không thay đổi, ổn định, có tính bền vững cao

mà chỉ có các quan hệ xã hội thay đổi nên nó phải được áp dụng mềm dẻo Vàkhó có thể phân biệt giữa các quy định của pháp luật và các quy định của tôngiáo

Luật Hồi giáo có quan niệm về hành vi không giống các hệ thống pháp luậtkhác Theo đó luật Hồi giáo chia hành vi của con người thành 5 loại sau: hành vibuộc phải làm (obligatoire); hành vi nên làm (recommandes); hành vi làm cũngđược không làm cũng được (indiffrerentes); hành vi bị khiển trách (blamables);hành vi cấm (interdites) Đây là nguyên tắc đánh giá hành vi của con người vể

cả phương diện pháp luật và đạo đức

Theo kinh Coran (người Musulman còn gọi là Chariat) hành vi của con ngườiđược chia làm 5 loại:

a Hành vi bắt buộc phải làm (obligatoire), như nghĩa vụ chăm sóc con cái,nghĩa vụ đóng thuế…

b Hành vi nên làm (recommandés), ví dụ thăm một người bạn bị ốm, giúpngười nghèo khó v.v

c Hành vi làm cũng được, không làm cũng được (Indiffrerentes) Đây là cáchành vi không đáng kể, không cần phải lưu ý như tham dự các trò vui, tiêu khiển

có tính lành mạnh

d Hành vi đáng chê trách (blâmables), như sai giờ hẹn, chậm trễ, nói lờikhông tế nhị, thiếu lễ phép, đi đứng không đúng tác phong

e Hành vi cấm (interdites): giết người, cướp của, lừa đảo, trộm cắp…

Đây được coi là nguyên tắc cơ bản để đánh giá hành vi của con người vềphương diện pháp luật cũng như đạo đức

2 Vai trò

Luật Hồi giáo có vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các lĩnh vựcpháp luật truyền thống như hôn nhân-gia đình, thừa kế, hình sự Còn trongcác lĩnh vực pháp luật khác như hợp đồng sở hữu thì sự ảnh hưởng có phần íthơn

3 Cấu trúc quy phạm luật Hồi giáo:

Một quy phạm pháp luật thông thường bao gồm ba bộ phận: giả định, quyđịnh, chế tài Tuy nhiên, trong luật Hồi giáo không tuân theo những cấu trúcthông thường như vậy Trong các quy phạm pháp luật hồi giáo thông thườngkhông có phần chế tài, mà nội dung chính của nó bao gồm các lời răn đe,khuyên bảo, quy định những việc được làm và không được làm mà không đặt rachế tài nào, thông thường quy định: làm việc như thế này “thì sẽ gặp đượcAlaz”, tức là được lên thiên đàn, các tín đồ theo đó sẽ có nghĩa vụ tuân theonhững việc làm được cho là đúng đắng và hợp pháp như thế

4 Pháp luật DS – TM các quốc gia Hồi giáo

Đặc điểm nổi bật của luật Islam giáo là qui định có tính chất đạo đức, ít cóqui định về thương mại hoặc quan hệ giữa các quốc gia Mặc dù vậy, cũng cómột số nguyên tắc pháp luật của hệ thống Dân luật và hệ thống luật chung Ví dụtrong dân luật 1953 của Libya, có nói đến việc áp dụng tập quán, luật tự nhiên,

lẽ công bằng như trong hệ thống dân luật và luật chung

Tập quán không thể khuyên làm theo những hành vi bị cấm đoán, hoặccấm đoán những gì pháp luật coi là bắt buộc, nhưng tập quán có quyền bắt buộc

những gì mà theo pháp luật được làm, cũng như cấm đoán những gì mà phápluật cho là đáng chê trách hoặc cho phép

Đây được coi là nguyên tắc cơ bản để đánh giá hành vi của con người vềphương diện pháp luật cũng như đạo đức

VI Hiến pháp - Vai trò của thẩm phán ( Role of Judges ) - Tổ chức tòa

án và hệ thống pháp luật Hồi giáo

1 Hiến pháp ( Constitution )

Luật Hồi giáo có nguồn gốc thần thánh Quyền lực của nguồn luật này là

ở chỗ chúng thể hiện mệnh lệnh của đấng tối cao, chứ không phải quyền lực củanhà nước Bản chất thần thánh này là: pháp luật là ý chí của thượng đế, không có

gì trên đời có thể thay đổi được luật là ý chí của thượng đế, không có gì trên đời

có thể thay đổi được các điều Thánh Kinh đã dạy, các tín đồ chi có quyền tuânthủ chúng

Luật Hồi giáo có hệ thống nguồn luật như sau: nguồn cơ bản bao gồmKinh Coran và Sunna; nguồn phát sinh bao gồm Ijma và Qias Ngay ở đâychúng ta có thể thấy nét đặc biệt của luật Hồi giáo: bổn nguồn – “bốn gốc rễ”của nó bao gồm những yếu tố cấu thành không đồng nhất

Kinh Koran là cuốn kinh thánh của đạo Hồi được viết bằng tiếng Ả rập(koran hay qur’aan có nghĩa là “đọc lại”) Kinh Koran hình thành từ những gì

mà Mohammed tuyên đọc hay đọc lại những lời của thượng để thần khải quaông khi thuyết giảng Những lời tuyên đọc này được tập hợp lại thành sách haimươi năm sau khi Mohammed chết

Kinh Koran gồm 114 chương (gọi là surah), chia thành các tiết (gọi làayah) với 6.237 đoạn thơ Các chương trong kinh Koran có độ dài không tươngxứng với nhau, có chương rất dài nhưng lại có những chương rất ngắn, vì chúngđược Mohamirn đọc ra dần dần trong quãng thời gian hơn 20 năm

Kinh Koran nêu ra rất nhiều các luật lệ mà các tín đồ Hồi phải một mựctuân thủ Những luật lệ này bao trùm một phần rất rộng, từ những quy tắc ứng

xử cá nhân, quan hệ trong gia đình, với láng giềng, với cộng đồng cho đến đờisống kinh thánh,chính trị của quốc gia, từ hôn nhân, bố thí cho đến quan hệnhững người không theo đạo Hồi và trừng phạt tội lỗi

Trong kinh Koran chỉ có rất ít đoạn có thể áp dụng như nhím quy phạmpháp luật Những đoạn này lại thường không được chính xác và cụ thể nhưnhững quy phạm pháp luật và điều chỉnh nhiều vấn đề như: nhân thân (70 đoạn),

quyền dân sự (70 đoạn ), hình sự (30 đoạn), thủ tục tư pháp (13 đoạn), “ hiếnpháp” (1 đoạn), “kinh tế và tài chính” (10 đoạn), “luật quốc tế” (25 đoạn )

Ví dụ về nguồn luật được thể hiện trong kinh Koran: “Khi vay nhau trongthời hạn xác định, cần viết ra thành văn tự Phải là có văn tự cụ thể giữa haibên… Hãy để người vay nợ xác định rõ… Đừng ngần ngại viết ra dù nợ lớn haynhỏ, và thời hạn cần ghi rõ trên đó Việc ấy sẽ hữu hiệu hơn như Thánh Allahthấy, để được chắc chắn hơn về sau và là cách tốt nhất để bên khỏi nghi ngạinhau…”(Koran, 2 : 282) “Thượng đế hi rằng việc buôn bán là hợp luật, còn chovay lấy lãi là không hợp luật”(Koran, 2 : 282)

quyết định Mohammed tuyên đọc với tư cách là quan toà và thiên sứ của thượng

đế Trong đó, Mohammed luôn vận dụng những tập quán phổ biến của các bộtộc Ả rập

Trong các nguồn luật của luật Hồi giáo, thì kinh Koran quan trọng nhất,

được coi là đạo luật gốc, cơ bản nhất, có thể coi là Hiến pháp của luật Hồi

giáo

Đọc thêm tại: trien-cua-luat.html

http://luatsosanh.blogspot.com/2015/07/su-hinh-thanh-va-phat-2 Vai trò của thẩm phán ( Role of Judges )

Thẩm phán có quyền quyết định rất lớn trong việc áp dụng quan điểm nàotrong Idjmá để giải quyết một vụ việc cụ thể bất kỳ

Thành tố thứ tư của Luật Hồi giáo là Qiyas, là án lệ được tuyên bởi thẩmphán cấp cao[20] Nói một cách khác, Qiyas có thể gọi là “phương pháp suy xéttheo sự việc tương tự”[21] Các thẩm phán của các nước theo Luật Hồi giáo cóthể sử dụng tiền lệ pháp đó để giải quyết một vụ việc mới phát sinh sau này màhướng giải quyết vụ việc đó không được đề cập trong Kinh Qu’ran, Kinh Sunna

và Idjmá Ví dụ như đó là một tội phạm về máy vi tính, trộm cắp phần mềm máytính, trong Kinh Qu’ran và Sunna không đề cập đến loại tội phạm này Hành vinày là cần thiết bị cấm nên thẩm phán phải dựa trên lý lẽ và logic để sáng tạo ra

án lệ, hay còn gọi là Qiyas

Vậy ở các nước theo Luật Hồi giáo có tồn tại nguồn luật là các văn bảnpháp luật hay không? Có thể nói rằng, có văn bản pháp luật ở các quốc gia theoLuật Hồi giáo cũng như việc có tồn tại án lệ trong hệ thống pháp luật của nhữngquốc gia này Nhưng đây là sự chuyển hóa những quan điểm pháp luật, ý kiếnpháp luật được thống nhất bởi các học giả pháp lý Đạo Hồi vào các văn bản

pháp luật[22] Và sự chuyển hóa này bắt đầu vào khoảng thế kỷ 19, thời điểmlịch sử các quốc gia theo Luật Hồi giáo có một sự thay đổi rất lớn lao, khi cácquốc gia Phương Tây tăng cường quyền lực toàn cầu và chinh phục một phầnrộng lớn của thế giới, trong đó có các vùng lãnh thổ của Luật Hồi giáo[23].[20] http://muslim-canada.org/Islam_myths.htm

Bên cạnh các tòa án kadi – theo pháp luật đạo Hồi là những co quan tòa

án hợp pháp duy nhất – luôn tồn tại những dạng tòa án khác áp dụng các tậpquán thô sơ hoặc những qui định của chính quyền Hoạt động của những tòa nàytrên mức độ ít hay nhiều đều chệch ra khỏi quỹ đạo của pháp luật Hồi giáo; xét

xử của cảnh sát, các thanh tra ở chợ, xét xử của halif hoặc những người đại diệncho ông ta

4 Hệ thống pháp luật của luật Hồi giáo

4.1 Luật hình sự.

Khái niệm tội phạm trong luật Hồi giáo nếu xét về phương diện hình phạtbao gồm 2 loại:

– Tội phạm có thể trả bằng tiền

– Tội phạm phải trả bằng thân thể hoặc cuộc sống của mình

Theo mức độ nặng nhẹ của tội phạm, kinh thánh Coran xác định 3 loại tội phạm:

a Hudud: Tội phạm chống lại Chúa, bao gồm 7 tội: ngoại tình (kể cả thôngdâm), vu cáo, uống rượu (nơi công cộng cũng như ở nhà riêng), tội trộm, cướpđường, phản đạo, vi phạm kinh thánh

– Trong bảy tội phạm nói trên thì ba tội phạm đầu bao gồm: ngoại tình, vu cáo

và uống rượu sẽ bị đánh bằng roi

– Tội trộm và cướp đường bị phạt đóng đinh vào thánh giá hoặc cắt tay, chân.– Tội phản đạo, vi phạm kinh thánh sẽ bị hình phạt chặt đầu

b Quesas: là các tội phạm đòi hỏi sự trả thù của người bị hại hoặc gia đìnhngười bị hại Đó là các loại tội phạm: giết người (cố ý hoặc vô ý); gây thươngtích (cố ý hoặc vô ý); cưỡng dâm

Khác với các hệ thống pháp luật khác, thông thường coi tội phạm giếtngười là tội phạm nặng nhất, trong pháp luật Hồi giáo, các tội phạm chống lạiChúa là tội phạm nặng nhất, còn tội phạm giết người và gây thương tích đượccoi là các tội phạm chống lại cá nhân chứ không phải chống lại Chúa, nên đượccoi là ít nghiêm trọng hơn Hudud Nếu các tội trộm cắp, cướp của bị hình phạtchặt tay, chân; người vợ ngoại tình bị xử tử hình, thì hình phạt ở đây được quanniệm là phải trả bằng thân thể hoặc cuộc sống của mình, vì vậy không thể chuộcbằng tiền Nhưng nếu phạm tội giết người thì tuỳ theo tình tiết tăng nặng hoặcgiảm nhẹ mà xử tử hình hoặc chuộc tiền, tài sản Theo luật Hồi giáo, giết mộtngười đàn ông có thể chuộc bằng 100 con lạc đà, giết một người đàn bà có thểchuộc bằng 50 con lạc đà Ngay cả thời hiện đại, ở Arập Xê -út (cho đến năm1988) để được chuộc tội, người phạm tội phải trả 32.000 USD cho mạng mộtngười đàn ông Hồi giáo, 16.000 USD cho mạng một người đàn bà Hồi giáo vàmột người đàn ông không phải là dân Hồi giáo; 8.000USD cho mạng một ngườiđàn bà không phải là người Hồi giáo.

c Các tội Taazir: bao gồm các tội như ăn thịt lợn, đưa ra lời khai man trá, hối lộ,làm gián điệp, nói năng tục tĩu, mặc quần áo khiêu dâm, vi phạm luật lệ giaothông… Việc truy tố và trừng phạt các tội Taazir thuộc quyền tự quyết của toà

án và các vị chức sắc trong tôn giáo Hình phạt có thể là tù, phạt tiền và thường

là nhẹ hơn các tội Hudud và Quesas

4.2 Luật dân sự.

Hệ thống luật nghĩa vụ rất phát triển Nghĩa vụ xuất phát từ hợp đồng chialàm 2 loại Sự phân biệt hai loại này được xác định trên cơ sở có hay không sựchuyển giao tài sản (là đối tượng hợp đồng)

a) Nhóm thứ nhất liên quan đến việc có chuyển giao tài sản là đối tượng củagiao dịch dân sự:

vụ Tài sản phân chia đều cho những người được thừa kế không phân biệt hàngthừa kế thứ nhất, thứ hai như con hay cháu, đều hưởng như nhau

4.3 Luật hôn nhân và gia đình

– Luật Hồi giáo tạo cho người đàn ông có uy thế tuyệt đối trong gia đình Chođến ngày nay, Coran vẫn cho phép người đàn ông có 4 vợ và không hạn chếnàng hầu Trong hôn nhân không cần thiết sự đồng ý của người phụ nữ Người