Một số biện pháp gây hứng thú cho trẻ làm quen với chữ cái

Khi dạy trẻ “ Làm quen với chữ viết”, tôi xác định là ngời giáo viên Mầm non phải tự nghiên cứu, tìm tòi, học hỏi để tổ chức tiết dạy hấp dẫn, hiệu quả phù hợp với đặc điểm tâm lý hồn nh

Một số biện pháp gây hứng thú cho trẻ làm quen với chữ cái

I Đặt Vấn Đề

Giáo dục Mầm non là nền tảng ban đầu và chiếm vị trí vô cùng quan trọng trong

hệ thống dục quốc dân có nhiệm vụ xây dựng những cơ sở ban đầu, đặt nền móng trong việc hình thành nhân cách con ngời Trẻ em là hạnh phúc của mọi nhà, là

t-ơng lai của cả dân tộc Bảo vệ và chăm sóc trẻ em là trách nhiệm của mọi ngời mọi gia đình và của toàn xã hội Vì thế, chúng ta càng phải quan tâm tạo điều kiện tốt nhất để các em sống, học tập và vui chơi để sau này các em trở thành những chủ nhân tơng lai của đất nớc

Chính vì vậy Bộ Giáo dục và đào tạo cho ra đời chơng trình giáo dục mầm non mới và triển khai thực hiện từ năm học 2009 -2010 đến nay Qua thời gian thực hiện, qua các buổi tập huấn, các chuyên đề do phòng Giáo dục - đào tao Vũ Th tổ chức, tôi thấy chơng trình Giáo dục Mầm non mới đổi mới cả về nội dung, phơng pháp, hình thức giảng dạy hớng đến phát triển toàn diện, liên tục của trẻ, đảm bảo

sự đa dạng vùng miền và đối tợng trẻ Ngoài ra chơng trình Giáo dục Mầm non mới

đòi hỏi việc tổ chức các hoạt động học tập vui chơi phải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, tích hợp các nội dung chăm sóc giáo dục theo chủ điểm, đảm bảo yêu cầu nuôi dỡng , chăm sóc và giáo dục trẻ Đối với trẻ 5 tuổi, “ Làm quen với chữ viết ” là môn học vô cùng quan trọng Nó giúp trẻ có những kỹ năng cần thiết

nh : T thế ngồi, cách cầm bút, mở vở, luyện phát âm, nhận biết chính xác 29 chữ cái Ngoài ra còn hình thành ở trẻ tính kỷ luật, tính kiên trì, tỉ mỉ , ghi nhớ có chủ

định…tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ bớc vào trờng tiểu học

Khi dạy trẻ “ Làm quen với chữ viết”, tôi xác định là ngời giáo viên Mầm non phải tự nghiên cứu, tìm tòi, học hỏi để tổ chức tiết dạy hấp dẫn, hiệu quả phù hợp với đặc điểm tâm lý hồn nhiên ngộ nghĩnh của trẻ thơ: “Học mà chơi , chơi mà học” Trong suốt thời gian qua, tôi luôn cố gắng tìm ra những biện pháp, thủ thuật dạy trẻ với mục tiêu : Trẻ nhận mặt chữ nhanh, phát âm chuẩn, tô viết chữ cái đúng quy trình, rèn luyện khả năng điều khiển cây bút bằng tay phải, ngồi đúng t thế Vậy làm thế nào để trẻ tiếp thu bài một cách tự nhiên thoải mái, có kiến thức vững vàng

về môn học này? Sau một thời gian tìm tòi và học hỏi, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài:

“ Một số biện pháp gây hứng thú cho trẻ làm quen với chữ cái”, mong rằng những kinh nghiệm của tôi đợc chia sẻ cùng đồng nghiệp để cùng nhau dạy tốt hơn môn học này

II Các biện pháp đã thực hiện

1 Nghiên cứu tiết dạy, soạn giáo án, chuẩn bị đồ dùng

Để truyền đạt kiến thức đến cho trẻ một cách tốt nhất, ngời giáo viên cần nghiên cứu bài dạy thật kĩ để tìm ra những phơng pháp phù hợp với nội dung bài Chơng trình Giáo dục Mầm non mới cho phép giáo viên lựa chọn bài mình thấy phù hợp với chủ đề nhất Trớc đây tôi cho trẻ làm quen với từng nhóm chữ cái lần lợt ứng với từng chủ điểm trong năm Nhng bây giờ ta có thể chọn nhóm chữ cái phù hợp với chủ điểm để dạy trớc Tùy từng bài dạy, từng loại tiết mà giáo viên lựa chọn phơng pháp và hình thức cho phù hợp Đối với từng loại tiết, cô giáo cần xác

định rõ mục đích yêu cầu về kiến thức, kỹ năng, thái độ cung cấp cho trẻ để soạn giáo án chi tiết cho tiết học đó

* Chuẩn bị tốt đồ dùng cho trẻ trớc khi lên lớp

Đối với trẻ mầm non thì bất cứ môn học nào cũng rất cần đến đồ dùng học tập Vì thế ngoài việc chuẩn bị tốt giáo án ra tôi rất coi trọng việc chuẩn bị chu đáo đồ

dùng trớc khi dạy Riêng môn làm quen chữ viết mỗi loại đồ dùng đều phải gắn với một từ hoặc một chữ cái mới có tác dụng chơi mà học Đồ dùng đồ chơi phải đệp hấp dẫn trẻ, vừa tầm tay, tiện sử dụng và an toàn đối với trẻ

Đặc biệt khi ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy cô càng phải chuẩn bị

kỹ lỡng hơn Khi thực hiện cô phải làm chủ đợc bài dạy,xử lý tốt các tình huống Lựa chọn các hình ảnh , trò chơi phải cụ thể, rõ ràng đảm bảo cho tất cả mọi trẻ đều

đợc tham gia Ngoài các tiết dạy thờng , soạn giáo án điện tử tôi còn cho trẻ làm quen các chữ cái thông qua các trò chơi ,khai thác các trò chơi trên máy nh áp dụng phần mền kidmard , happykiid … để cho trẻ làm quen và tiếp xúc với chữ cái nhanh nhất và hứng thú nhất

*Tóm lại: tuỳ từng loại bài , loại tiết , tuỳ từng chủ điểm mà ta lựa chọn cách

soạn bài , chuẩn bị đồ dùng cho phù hợp Tuy nhiên cần phải soạn giáo án chi tiết ,

đồ dùng chuẩn bị đủ , nhng phải khai thác triệt để những đồ dùng đó tránh chuẩn bị

đồ dùng cồng kềnh nhng chỉ sử dụng lớt qua ,áp dụng công nghệ thông tin cũng tuỳ từng bài từng tiết không nên gò bó áp đặt

2.Tạo hứng thú cho trẻ học tập

Trong tiết dạy làm quen với chữ cái, trình tự các tiết học đều dạy nh nhau vì vậy muốn cho trẻ hứng thú học ngay từ đầu cô giáo cần tổ chức cho tiết học hấp dẫn và sôi nổi Giáo viên cần chuẩn bị chu đáo từ việc sử dụng lời nói đầu đẫn dắt trẻ vào bài sao cho gây sự chú ý của trẻ, giúp trẻ hào hứng bớc vào tiết học

Ví dụ : Dạy trẻ làm quen với chữ “a,ă,â” ở chủ đề gia đình tôi vào bài tôi kể cho

trẻ nghe câu chuyện “ Cả nhà ăn da hấu ”sau đó tôi dẫn dắt đa cho trẻ xem tranh Cả nhà ăn da hấu và tôi cho trẻ đọc từ cả nhà ăn da hấu và giới thiệu các chữ cái học chữ a,ă,â

Trẻ ở độ tuổi này rất hiếu động thích khám phá tìm tòi khám phá mới lạ vì vậy cần vào bài thay đổi nhiều cách khác nhau

Ví dụ : trong bài làm quen chữ b,d,đ tôi có thể tải video 1 đàn dê bên bờ suối

cho trẻ xem Sau đó tôi cho trẻ nhận xét về đoạn vi deo đó nh thế nào có thể đặt tên

là gì ? sau đó tôi cho trẻ đọc tên của đoạn video đó và trẻ tự lên tìm chữ cái đã học

và khi trẻ lên tìm đúng các chữ cái đã học các chữ cái đó sẽ di chuyển lên hàng trên ,sau đó tôi giới thiệu chữ mới học xuất hiện rõ ràng và hấp dẫn hơn nh thế trẻ sẽ nhớ nhanh và lôi cuốn vào bài học mới hơn

Thông qua đó, trẻ vừa đợc làm quen với chữ cái, vừa đợc cảm thụ văn học vừa phát triển ở trẻ tình cảm đạo đức Đặc biệt khi dạy bài này ta nên áp dụng công nghệ thông tin vào soạn giảng Những hình ảnh động cùng âm thanh sẽ giúp trẻ học nhng nh đang đợc xem một bộ phim vậy

Cùng với thủ thuật dẫn chuyện để gợi mở là những trò chơi , câu đố dí dỏm tôi

su tầm hoặc tự sáng tác buộc trẻ phải suy nghĩ nhớ lại các chữ cái đã học, giúp trẻ biết suy luận so sánh phân tích tổng hợp khái quát đồng thời giúp trẻ phát triển trí nhớ , rèn phát âm

Ví dụ : với chữ b, d, đ tôi nghĩ ra câu đố :

Đều có nét cong tròn Mang bên mình sổ thẳng Hai chữ mang bên phải Một chữ bên trái mình Chữ nào đầu đánh dấu ?

Để phát triển khả năng t duy, ghi nhớ, phân tích, tổng hợp cho trẻ, tôi dùng kĩ thuật ghép chữ trên máy vi tính giúp trẻ dễ nhận ra các điểm giống và khác nhau, Những điểm giống nhau tôi cho xuất hiện đồng thời ,những điểm khác nhau tôi cho xuất hiện sau kèm theo lời giải thích của cô trẻ dễ hiểu

Ví dụ: Khi cho trẻ so sánh Chữ b,d,đ : giống nhau đều có nét cong tròn tôi cho

xuất hiện chữ nét cong tròn cùng lúc cùng màu Khác nhau chữ b có nét sổ thẳng bên trái tôi cho xuất hiện nét sổ thẳng bên trái tạo thành chữ b, tiếp theo khi nói

đến chữ d,đ đều có nét sổ thẳng bên phải tôi cho xuất hiện nét sổ thẳng bên phải của

chữ d,đ ,sau đó nói đến chữ đ khác có nét nằm ngang trên đầu tôi cho xuất hiện sau nh thế trẻ rất dễ nhận biết cấu tạo và các điêm giống và khác nhau

Trong hoạt động “ Làm quen với chữ viết ” không thể thiếu phần trò chơi xen kẽ

động tĩnh để thay đổi trạng thái hoạt động cho trẻ , liên hệ với thực tế xung quanh gần gũi trẻ giúp trẻ ghi nhớ sâu đậm những kiến thức vừa đợc học Bằng công nghệ thông tin tôi đa ra trò chơi trên máy nh : “Ô của bí mật ”, “Đuổi hình bắt chữ”,

“giỏ hoa chữ cái”, “ ong tìm chữ ” Những trò chơi này tất cả trẻ lớp tôi đều rất hứng thú tham gia

Ví dụ : ở trò chơi : “Giỏ hoa chữ cái” cô giáo có thể đa ra rất nhiều những bông

hoa chứa các chữ cái khác nhau sau đó yêu cầu trẻ chọn những bông hoa chữ cái

t-ơng ứng với giỏ hoa đó

Hay ở trò cũng là trò chơi tìm chữ cái trong tranh tôi có thể thay bằng trò chơi

“Đuổi hình bắt chữ” ở trò chơi này trẻ vừa đợc khám phá theo các hình ảnh ngộ nghĩnh, hấp dẫn vừa đợc ôn luyện các chữ cái trẻ vừa học

Khi tổ chức hoạt động cho trẻ làm quen với chữ viết cô phải chú ý nhiều đến hoạt động cá nhân đặc biệt là trẻ nhút nhát , trẻ nói ngọng , linh hoạt thiết kế nhiều hoạt động khác nhau nh tập thể lớp , nhóm , cá nhân Trong tiết học cô giáo chú ý

động viên, khích lệ trẻ kịp thời

Để góp phần phát triển toàn diện cho trẻ, tôi lựa chọn các nội dung để lồng ghép môn học “ Làm quen chữ viết” vào các môn học khác

Ví dụ :- Trong môn học thể dục : ở hoạt động “ bật xa” tôi đã lồng ghép tích hợp

chữ cái nh sau :Tôi viết các chữ cái vào các ô trên sàn nhà cách nhau 45cm , cho trẻ bật vào ô chứa chữ cái nào thì phát âm chính xác chữ cái đó

- Môn:Làm quen với toán :Trong trò chơi củng cố trong tiết thêm bớt trong phạm

vi 9 ở chủ điểm Thực vật Tôi cho trẻ chơi trò chơi hái quả Theo yêu cầu của cô là trong hai phút đội đỏ hái cho cô 9 quả có chứa chữ :h ,đội xanh hái cho cô 9 quả có chứa chữ: k

3 Tạo môi trờng học tập trong và ngoài lớp cho trẻ học mọi lúc mọi nơi

Nh chúng ta đã biết đối với trẻ mầm non lớp học chính là ngôi nhà thứ 2 của

trẻ Khi bớc vào lớp học, phản xạ đầu tiên của bé là nhìn xem có những gì đẹp và mới lạ Vì vậy các mảng chính trong lớp học đó chính là mảng chủ điểm, các góc hoạt động chính là đối tợng lôi cuốn, thu hút sự chú ý của trẻ nên cô giáo cần chú trọng trang trí và thay đổi theo từng chủ điểm Để giúp trẻ làm quen với chữ viết mọi lúc mọi nơi thì trong lớp tôi bày các góc hoạt động có ghi tên góc bằng chữ in thờng

Các tranh trang trí của chủ điểm đều có tên tranh giúp trẻ nhận ra các chữ cái đã học trong các từ trọn vẹn , qua đó phát huy sự tìm tòi khám phá ở trẻ , sự nhanh nhạy , trí thông minh

Ví dụ :ở chủ điểm gia đình : Với tiết dạy làm quen với chữ a,ă,â, Khi tổ chức hoạt

động có chủ đích tôi cho trẻ ôn bằng cách : Tôi chuẩn bị các đồ vật có gắn các từ

t-ơng ứng nh :Cái ca , cái ấm, bàn ăn ,cái khăn … Tôi cho trẻ tìm chữ cái vừa học

có gắn các từ tơng ứng

Ngoài ra tôi còn tận dụng cho trẻ làm quen với chữ viết thông qua các hoạt động sinh hoạt hàng ngày: Nh hoạt động đón trả trẻ giờ vui chơi ,tôi cho trẻ xem tranh

ảnh có từ chứa các chữ cái trẻ vừa học Trong giờ hoạt động chiều, tôi cho trẻ đọc thơ ca, hò vè, đồng dao để luyện cách phát âm cho trẻ :

Ví dụ :Luyện chữ n, l, r,d tôi cho trẻ đọc bài:

Lúa nếp là lúa nếp làng Lúa lên lớp lớp

Lòng nàng lâng lâng.

Hoặc

Lúa ngô là cô đậu nành

Đậu nành là anh da chuột

Da chuột là ruột da gang

Da gang là nàng da hấu

Da hấu là cậu bí ngô

Bí ngô là cô đậu nành.

- Củng cố rèn phát âm b, d, đ cho trẻ tôi tạo bức tranh “ Đàn bò đi dạo ” có từ dới tranh rồi cho trẻ đến thăm quan và cho trẻ đọc :

Đàn bò đi dạo Thong dong trên đồi

Bê con gọi mẹ Bê! Bê ! Bê ! Bê

Hay ở trò chơi nu na nu nống trẻ ngồi duỗi chân ra cô chạm vào chân từng trẻ đến câu cuối cô chạm vào chân trẻ nào thì trẻ ấy phải trả lời câu hỏi của cô: Đây là chữ gì? Hoặc ở góc chơi dân gian tôi tổ chức cho trẻ chơi trò chơi “ Dung dăng dung

dẻ ” để cho trẻ luyện phát âm chữ d một cách chính xác

Thông qua các hoạt động khác : Ngoài việc dạy trẻ ở hoạt động làm quen với chữ cái ngoài ra cần cho trẻ làm quen ở các hoạt động khác nh:

Hoạt động văn học : Cô luyện cho trẻ đọc các từ khó và đọc theo đúng quy định theo trình tự từ trái qua phải

Hoạt động vui chơi : Cô cho trẻ nặn các chữ cái và hớng dẫn trẻ nặn các nét theo cấu tạo của chữ qua giúp trẻ đợc tri giác một cách chính xác

Tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi mang tính thi đua nh gạch chân các chữ cái theo yêu cầu của cô, hay chọn chữ nhanh

Trong tủ đựng đồ dùng cá nhân, túi đựng sản phẩm của trẻ ngoài các kí hiệu cá nhân tôi còn ghi rõ ràng họ tên của trẻ giới thiệu với trẻ về tên của mình sau mỗi lần tiếp xúc trẻ có thể nhận ra tên của mình của bạn gồm có các chữ cái gì từ đó trẻ

có thể đọc chữ và làm tiền đề cho trẻ đợc phát âm các từ và tiếng sau này

Ngoài lớp , tất cả các bồn cây , chậu hoa , bể cá tôi đều gắn tên vào đó nhằm giúp trẻ làm quen dần với từ , tiếng khi ghép các chữ cái đã học lại với nhau

4 Su tầm sáng tác thơ ca câu đố , bài hát có nội dung phù hợp

với lứa tuổi mầm non những thơ ca hò vè câu đó hát luôn là nóm ăn tinh thần của trẻ thơ,gắn liền với trẻ ngay từ lúc chào đời giúp trẻ cảm nhậnvà rèn phát âm cho trẻ Vì vậy với môn học làm quenchữ viết cô giáo cần su tầm sáng tác những bài hát ,bài tho câu đố để lồng ghép vào bài để trẻ tiếp thu nhanh nhất và hiệu quả nhất

Ví dụ: Với chữ o,ô,ơ tôi sáng tác bài hát về chữ cái :Khi trẻ hát, trẻ làm động tác

tạo dáng chữ rất ngộ nghĩnh mà trẻ lại nhớ đợc rất nhanh

Tôi là chữ o -chữ o rất tròn Tôi là chữ ô - chữ ô cũng tròn Chữ ô thêm mũ - chữ ơ thêm râu Tôi là chữ a - chữ cũng tròn

Chữ a thêm một móc câu bên mình !

Khi cho trẻ tập tô , để rèn trẻ ngồi đúng t thế , cầm bút đúng cách tôi su tầm bài thơ

Em thích tập vẽ Em thích tập tô

Lời dạy của cô

Em luôn ghi nhớ

Tay phải cầm bút

Tay trái giữ vở

Ngực cháu không tì

Vào bàn đâu nhé

Tập tô với vẽ

Vui quá là vui

Thấy cô vào lớp Nhớ đứng dậy chào

Đừng làm ồn ào Khi cô giáo giảng Khi nào muốn nói

Bé nhớ giơ tay Ngồi viết cho ngay Lệch vai xấu lắm!

Để củng cố chữ, rèn sự nhanh nhạycho trẻ tôi có thể đố trẻ kèm theo lời ca qua trò chơi : “ Oản tù tì ”

“Oản tù tì ra chữ gì?- Ra chữ này! “ – Trẻ phát âm chữ cô đa ra

Hoặc khi cho trẻ làm quen chữ g, y tôi su tầm bài hát “Gánh gánh gồng gồng ” xen kẽ trong tiết dạy Trẻ vừa đi vừa hát và làm động tác minh hoạ sẽ giúp trẻ sảng khoái chống mệt mỏi mà vẫn luyện phát âm đợc chữ(g) vừa học

Hay luyện phát âm K tôi su tầm bài đồng giao “kéo ca ’’trẻ vừa luyện phát âm

và đồng thời đợc chơi

Kéo ca kéo ca Hai chú khỉ con Cùng chơi kéo ca Kéo qua kéo lại Cả hai lăn kềnh

Nói chung , tuỳ từng bài , từng tiết mà ta lựa chọn bài thơ bài hát câu đố cho phù hợp tránh lạm dụng quá đà dẫn đến trẻ nhàm chán

III những kết quả đạt đợc

Qua những năm dạy chơng trình 5 tuổi, qua nhiều bài dạy, nhiều loại tiết khi cho trẻ làm quen với chữ viết bằng những kinh nghiệm tôi học hỏi và tích luỹ khi

áp dụng vào giảng dạy, kết quả đạt đợc tơng đối tốt :

- 98 % số trẻ trong lớp nhận biết và phát âm chính xác 29 chữ cái , nhận ra chữ cái trong các từ trọn vẹn và đặc biệt trẻ có nề nếp học tập nh ngồi đúng t thế , cầm bút đúng , tô trùng khít lên nét chấm mờ theo đúng quy trình

- Bớc đầu làm quen với tập hợp chữ cái ( Từ , tiếng )

- Trẻ có ý thức học tập ,hồn nhiên, nhanh nhẹn , hoạt bát Trẻ nhút nhát mạnh dạn lên nhiều và đặc biệt lớp tôi không còn trẻ nói ngọng

- Thông qua hoạt động trẻ đợc bồi dỡng về phẩm chất đạo đức, đợc tham gia các hoạt động giải trí lành mạnh, có tình thơng yêu, đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau, có nếp sống văn hoá tập thể

IV Bài học kinh nghiệm

Muốn trở thành một giáo viên dạy giỏi toàn diện nói chung và bộ môn “Dạy trẻ làm quen với chữ viết” nói riêng:

- Cô giáo cần phải thực sự yêu nghề mến trẻ , ham học hỏi , phấn đấu bồi dỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ

- Nghiên cứu tiết dạy , soạn giáo án , chuẩn bị đồ dùng đồ chơi phù hợp , hấp dẫn trẻ , đảm bảo tính khoa học an toàn đối với trẻ

-áp dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy một cách phù hợp , khai thác triệt

để đồ dùng