Quy luật QHSX phù hợp với trình độ phát triển của LLSX

Quy luật QHSX phù hợp với trình độ phát triển của LLSX và sự vận dụng quy luật này ở nước ta?. Trả lời: Quy luật về sự phù hợp của QHSX với trình độ phát triển của LLSX là một trong nhữn

Câu 3 Quy luật QHSX phù hợp với trình độ phát triển của LLSX và sự vận dụng quy luật này ở nước ta?

Trả lời:

Quy luật về sự phù hợp của QHSX với trình độ phát triển của LLSX là một trong những quy luật cơ bản chi phối sự vận động và phát triển của XH loài người Sự tác động của quy luật này cùng với các quy luật khác đã đưa XH loài người phát triển từ thấp đến cao trong sự phát triển của lịch sử nhân loại Việc nhận thức và vận dụng đúng đắn quy luật này có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định mục tiêu, đề

ra đường lối và tìm các biện pháp thực hiện nhằm mang lại hiệu quả cao

Như chúng ta đã biết nền SX xã hội là một thể thống nhất bao gồm nhiều mặt, nhiều mối liên hệ, trong đó nổi lên hai mối quan hệ cơ bản là LLSX và QHSX: quan

hệ của con người với tự nhiên và quan hệ của con người với nhau

- LLSX biểu hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, nói lên năng lực thực tế của con người trong quá trình SX tạo ra của cải XH

LLSX bao gồm: Người lao động với kỹ năng của họ và tư liệu SX, trước hết là công cụ lao động Trong đó “LLSX hàng đầu của toàn thể nhân loại là công nhân, là người lao động” Do đặc trưng sinh học - XH riêng có của mình, con người ngày càng có vai trò to lớn trong nền SX XH Đặc biệt trong điều kiện của KH công nghệ hiện nay, con người đã trở thành nguồn lực cơ bản, nguồn lực đặc biệt của SX

Cùng với người lao động, công cụ lao động cũng là một thành tố cơ bản của LLSX Theo Enghen, thì công cụ lao động là “khí quan của bộ óc con người”, là

“sức mạnh của tri thức đã được vật thể hoá” Bởi vậy, khi công cụ lao động đã đạt tới trình độ tin học hoá, tự động hoá… thì vai trò “khí quan vật chất” của nó trở nên vô cùng quan trọng Ngày nay, KH đã phát triển đến mức trở thành nguyên nhân trực tiếp của nhiều biến đổi to lớn trong XH và đời sống Chính vì vậy, KH và công nghệ hiện đại hoàn toàn có thể được coi là cái đặc trưng cho LLSX hiện đại, có vai trò rất quan trọng trong SX, làm cho LLSX của loài người đạt đến trình độ tự động hoá cao và mang tính quốc tế hoá sâu sắc

- QHSX là quan hệ giữa người với người trong quá trình SX vật chất QHSX là một chỉnh thể thống nhất bởi ba quan hệ: quan hệ sở hữu đối với TLSX; quan hệ trong tổ chức và quản lý SX; quan hệ trong phân phối sản phẩm lao động Trong hệ thống các quan hệ SX của mỗi nền KT-XH xác định, quan hệ sở hữu về TLSX luôn luôn có vai trò quyết định đối với tất cả các quan hệ XH khác Quan hệ sở hữu là quan hệ xuất phát, quan hệ cơ bản, quan hệ trung tâm của các quan hệ XH Còn các quan hệ về mặt tổ chức, quản lý SX là các quan hệ quyết định một cách trực tiếp quy mô, tốc độ, hiệu quả và xu hướng của mỗi nền SX cụ thể Các quan hệ về mặt phân phối sản phẩm lao động cũng là nhân tố có ý nghĩa to lớn đối với sự vận động của toàn bộ nền KT-XH Nó có thể thúc đẩy tốc độ, nhịp điệu của SX và cũng có thể có khả năng kìm hãm SX, kìm hãm sự phát triển của XH

=> LLSX và QHSX là hai mặt của phương thức SX Chúng quy định, chế ước, tác động qua lại, thúc đẩy lẫn nhau phát triển, trong đó LLSX luôn giữ vai trò quyết định, QHSX phải phù hợp với trình độ phát triển của LLSX

- Quy luật về sự phù hợp của QHSX với trình độ phát triển của LLSX thể hiện trước hết ở vai trò quyết định của LLSX đối với QHSX, LLSX là nội dung, QHSX là hình thức Nội dung quyết định hình thức LLSX ở trình độ nào, tính chất nào thì nó yêu cầu tất yếu một kiểu quan hệ sản xuất, phù hợp nó chứ không thể cao hơn hoặc thấp hơn

Trình độ của LLSX nói lên khả năng của con người thông qua việc sử dụng công cụ lao động thực hiện quá trình cải biến giới tự nhiên nhằm đảm bảo cho sự sinh tồn và phát triển của mình, thể hiện ở chỗ: trình độ của công cụ lao động, trình độ tổ chức lao động XH, trình độ ứng dụng KH vào SX, kinh nghiệm, kỹ năng lao động của con người và trình độ phân công lao động Còn tính chất của LLSX là khi nền SX được thực hiện với những công cụ ở trình độ thủ công, LLSX chủ yếu là mang tính chất cá nhân Còn khi SX đạt tới trình độ cơ khí hoá, LLSX đòi hỏi phải được vận động trong sự hợp tác XH rộng rãi trên cơ sở chuyên môn hoá thì tính chất

tự cấp, tự túc, cô lập của nền SX nhỏ lúc đó phải được thay thế bởi tính chất xã hội hoá

Vì vậy, mọi sự hình thành và tồn tại của QHSX phải dựa vào chính cái LLSX hiện có, tính chất loại hình của QHSX như thế nào phải do chính LLSX đó quyết định chứ không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người

Trong quá trình SXVC, thì bao giờ cũng vậy LLSX luôn luôn vận động, biến đổi và phát triển không ngừng LLSX phát triển đến một giai đoạn nhất định nào đó thì mâu thuẫn với QHSX hiện có, khi đó đòi hỏi phải thay vào đó một kiểu QHSX mới, thích ứng với trình độ phát triển của LLSX

Sự tác động ở đây không phải là ngang bằng mà giữa một bên đóng vai trò tác động, một bên đóng vai trò bị tác động Trong bất cứ hoàn cảnh nào LLSX tự bản thân nó vẫn phát triển, cho dù QHSX tỏ ra lạc hậu, lỗi thời đến mấy tự bản thân nó không thể kìm hãm hoàn toàn đối với LLSX

Trong quá trình SXVC, thì LLSX biến đổi trước năng độnhg hơn, còn QHSX mang tính ổn định tương đối hơn Chính vì vậy, Quy luật này luôn luôn biểu hiện

“phù hợp và không phù hợp”, vì vậy chủ thể của quá trình nhận thức và vận dụng phải nắm được đặc tính này để kịp thời phát hiện mâu thuẫn và giải quyết mâu thuẫn

Ngày nay trong điều kiện của cuộc cách mạng KH và công nghệ hiện đại, khi LLSX của loài người đã đạt đến trình độ tự động hoá và mang tính chất quốc tế hoá cao, sâu sắc thì nó càng quyết định xu hướng quốc tế hoá của QHSX, của các quan hệ KT giữa các nước, các khu vực, các tập đoàn KT lớn của thế giới cũng phải vận động, phát triển phù hợp với trình độ, tính chất mới của LLSX, hình thành một xu thế tất yếu về KT của thời đại: “Toàn cầu hoá KT” Điều này đòi hỏi chúng ta phải biết vận dụng sáng tạo quy luật về sự phù hợp của QHSX với tính chất và trình độ của LLSX, phải chống chủ nghĩa chủ quan trong công cuộc xây dựng và phát triển

KT, phải biết điều chỉnh, đổi mới QHSX theo yêu cầu phát triển của LLSX

- Chủ nghĩa duy vật lịch sử chứng minh vai trò quyết định của LLSX đối với QHSX, song cũng chỉ rõ rằng QHSX bao giờ cũng thể hiện tính độc lập tuơng đối với LLSX, quy định mục đích của sx, tác động đến khuynh hướng phát triển của công nghệ, từ đó hình thành một hệ thống những yếu tố hoặc thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển của LLSX Sự tác động ấy diễn ra theo hai khả năng

+ Trường hợp phù hợp là khi QHSX hình thành và tồn tại góp phần làm cho các yếu tố của bản thân LLSX kết hợp được với nhau một cách tốt hơn dẫn tới giải phóng được sức sản xuất XH, những tiềm năng sức mạnh của tư liệu sản xuất, lòng nhiệt tình hăng say sáng tạo của người lao động khá hơn, tăng trưởng KT, đời sống người lao động được cải thiện, nảy sinh nhiều nhu cầu mới phong phú đa dạng hơn

+ Trường hợp không phù hợp: biểu hiện ở hai khía cạnh Thứ nhất là khi QHSX đã lạc hậu rồi so với trình độ mới của LLSX lúc đó nó trở thành xiềng xích của LLSX, kìm hãm sự phát triển của LLSX trên tất cả các mặt của nó (quy mô, tốc độ, nhịp độ, khối lượng của LLSX) nhưng không có nghĩa là làm cho LLSX đứng yên tại chỗ mà chỉ làm giảm khả năng phát triển của LLSX mà thôi Thứ hai, khi QHSX vừa thiếu đồng bộ vừa có yếu tố “vượt trước” so với thực trạng của LLSX do chủ thể áp đặt một cách chủ quan, thì nó cũng kìm hãm sự phát triển của LLSX Đại hội VI của Đảng chỉ rõ: LLSX bị kìm hãm không chỉ trong trường hợp QHSX lạc hậu mà cả khi QHSX phát triển không đồng bộ, có những yếu tố đi quá xa so với trình độ phát triển của LLSX

Trong mỗi hình thái KT-XH sự tác động trở lại của QHSX đối với LLSX bao giờ cũng thông qua các quy luật KT cơ bản Quy luật QHSX phù hợp với trình độ phát triển của LLSX là quy luật phổ biến tác động trong toàn bộ tiến trình lịch sử nhân loại Sự thay thế, phát triển đi lên của lịch sử XH loài người từ chế độ cộng sản nguyên thuỷ qua chế độ chiếm hữu nô lệ, chế độ phong kiến, chế độ TBCN và đến

XH cộng sản chủ nghĩa, tương lai là do sự tác động của hệ thống các quy luật XH, trong đó quy luật QHSX phù hợp với trình độ phát triển của LLSX là quy luật cơ bản nhất

* Khẳng định tầm quan trọng của quy luật để vận dụng thật tốt quy luật này vào thời kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam, tại Đại hội VI (1986) Đảng ta đã nhận rõ những sai lầm, thiếu sót trong việc nhận thức và vận dụng quy luật này thể hiện trong thời kỳ trước đổi mới ở quan điểm, chính sách cải tạo XH cũ, XD QHSX mới Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước (Đại hội VII, 1991) Đảng ta cũng chỉ rõ: “Đảng đã phạm sai lầm chủ quan duy ý chí, vi phạm quy luật khách quan: nóng vội trong cải tạo XHCN, xóa bỏ ngay nền KT nhiều thành phần; có lúc đẩy mạnh quá mức việc xây dựng công nghiệp nặng; duy trì quá lâu cơ chế quản lý KT tập trung quan liêu bao cấp; có nhiều chủ trương sai trong việc cải cách giá cả, tiền tệ, tiền lương”

Đảng ta đã nhận thức sai lầm rằng QHSX XHCN tiên tiến sẽ mở đường, tạo địa bàn rộng lớn cho LLSX lạc hậu phát triển nhanh lên hiện đại Do đó trong thực tế đã đưa QHSX lên quá cao so với trình độ lạc hậu của LLSX ở nước ta, làm cho LLSX không phát triển được và SX bị đình trệ

Qua những sai lầm vấp váp, Đại hội VIII của Đảng đã đề ra chủ trương: “Nếu CNH, HĐH tạo nên LLSX cần thiết cho chế độ XH mới thì việc phát triển nền KT nhiều thành phần chính là để xây dựng hệ thống QHSX phù hợp” Đại hội IX tiếp tục khẳng định: “Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hoá, xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, đưa nước ta trở thành một nước công nghiệp; ưu tiên phát triển lực lượng sản xuất, đồng thời xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp theo định hướng xã hội chủ nghĩa” Đây chính là sự vận dụng đúng đắn về sự phù hợp của QHSX với trình độ phát triển của LLSX vào sự phát triển nền KT ở nước ta

Đảng ta xác định rằng nền KT nhiều thành phần mà Đảng ta chủ trương là nền KT phát triển theo định hướng XHCN Chính sách phát triển nền KT nhiều thành phần có ý nghĩa chiến lược lâu dài, có tính quy luật từ SX nhỏ đi lên CNXH, có tác dụng to lớn trong việc động viên nhân dân xây dựng nền KT, phát triển LLSX

Việc xây dựng QHSX phải từng bước từ thấp đến cao với sự đa dạng hoá về hình thức sỡ hữu và bước đi thích hợp làm cho QHSX phù hợp với tính chất và trình

ñoô phaùt trieơn cụa LLSX Moêi thaønh phaăn Kt voân coù bạn chaât rieđng nhöng trong SX kinh doanh khođng ngaín caùch nhau maø coù nhieău loái hình hoên hôïp ñan xen nhau vöøa boơ sung cho nhau vöøa cánh tranh vôùi nhau tređn cô sôû bình ñaúng tröôùc phaùp luaôt

ÑH X cụa Ñạng toơng keât 20 naím thöïc hieôn ñöôøng loẫi ñoơi môùi, tieâp túc thöïc hieôn quan ñieơm cụa ÑH IX vaø boơ sung, phaùt trieơn moôt soâ vaân ñeă veă vaôn dúng quy luaôt naøy nhö sau: “Coù neăn kinh teâ phaùt trieơn cao, döïa tređn LLSX hieôn ñái vaø QHSX phuø hôïp vôùi trình ñoô phaùt trieơn cụa LLSX” “Giại phoùng mánh meõ vaø khođng ngöøng phaùt trieơn söùc sạn xuaât, nađng cao ñôøi soâng nhađn dađn”, ñoăng thôøi vôùi “Phaùt trieơn neăn kinh teâ nhieău hình thöùc sôû höõu, nhieău thaønh phaăn kinh teâ, trong ñoù kinh teâ nhaø nöôùc giöõ vai troø chụ ñáo; kinh teâ nhaø nöôùc cuøng vôùi kinh teâ taôp theơ ngaøy caøng trôû thaønh neăn tạng vöõng chaĩc cụa neăn kinh teâ quoâc dađn” “Phaùt trieơn mánh caùc thaønh phaăn kinh teâ, caùc loái hình toơ chöùc sạn xuaât, kinh doanh” “Môû roông quan heô ñoâi ngoái, chụ ñoông vaø tích cöïc hoôi nhaôp kinh teâ quoâc teâ gaĩn vôùi nađng cao khạ naíng ñoôc laôp töï chụ cụa neăn kinh teâ” “Tạo được nền tảng để đẩy mạnh công nghiệp hoâ, hiện đại hoâ

vă phât triển kinh tế tri thức, đưa nước ta cơ bản trở thănh một nước công nghiệp theo hướng hiện đại văo năm 2020”

Nhìn chung, taât cạ caùc chụ tröông, quan ñieơm vaø söï vaôn dúng trong thöïc tieên neđu tređn cụa Ñạng ta töø Ñái hoôi VI ñeân nay, ñoù chính laø söï vaôn dúng ñuùng vaø saùng táo quy luaôt veă söï phuø hôïp cụa QHSX vôùi trình ñoô phaùt trieơn cụa LLSX trong giai ñóan caùch máng hieôn nay cụa ñaât nöôùc ta