1. Mở bài: Lê Minh Khuê thuộc thế hệ nhà văn trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ. Những tác phẩm của chị viết về cuộc sống chiến đấu dũng cảm và hi sinh thầm lặng của lực lượng thanh niên xung phong TS đã gây được sự chú ý và tình cảm yêu mến của bạn đọc. Truyện ngắn “Những ngôi sao xa xôi” phản ánh chân thực tâm hồn trong sáng, mơ mộng cùng tinh thần lạc quan cách mạng của những cô gái mở đường TS giữa trọng điểm ném bom ác liệt của máy bay Mĩ qua hình ảnh Thao, PĐ và Nho. 2. Thân bài: a. Tóm tắt ngắn gọn truyện ( có thể không cần nếu ít thời gian) b. Phân tích b1: Hoàn cảnh sống và chiến đấu. Hoàn cảnh sống và công việc: Các cô làm phụ trách cung đường thuộc cao điểm của một trọng điểm thuộc tuyến đường TS. Đó là nơi mà hằng ngày máy bay Mĩ bắn phá ác liệt nhằm cắt đứt tuyến đường huyết mạch. Nơi đây còn để lại bao thương tích của chiến tranh “Đường bị đánh lở loét… Hai bên đường không có cây xanh. Chỉ có những thân cây bị tước khô cháy”. Đó là nơi dường như không có sự sống mà chỉ có không khí của sự chết chóc. Phương Định – cô gái đã có 3 năm làm việc ở đây khẳng định rằng: “Có ở đâu như thế này không: đất bốc khói,
Trang 1Phân tích hình ảnh các cô gái thanh niên xung phong trong truyện ngắn
“ Những ngôi sao xa xôi” của Lê Minh Khuê.
1 Mở bài:
- Lê Minh Khuê thuộc thế hệ nhà văn trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ
- Những tác phẩm của chị viết về cuộc sống chiến đấu dũng cảm và hi sinh thầm lặng của lực lượng thanh niên xung phong TS đã gây được sự chú ý và tình cảm yêu mến của bạn đọc
- Truyện ngắn “Những ngôi sao xa xôi” phản ánh chân thực tâm hồn trong sáng,
mơ mộng cùng tinh thần lạc quan cách mạng của những cô gái mở đường TS giữa trọng điểm ném bom ác liệt của máy bay Mĩ qua hình ảnh Thao, PĐ và Nho
2 Thân bài:
a Tóm tắt ngắn gọn truyện ( có thể không cần nếu ít thời gian)
b Phân tích
b1: Hoàn cảnh sống và chiến đấu
- Hoàn cảnh sống và công việc: Các cô làm phụ trách cung đường thuộc cao điểm của một trọng điểm thuộc tuyến đường TS Đó là nơi mà hằng ngày máy bay Mĩ bắn phá ác liệt nhằm cắt đứt tuyến đường huyết mạch Nơi đây còn để lại bao
thương tích của chiến tranh “Đường bị đánh lở loét… Hai bên đường không có cây xanh Chỉ có những thân cây bị tước khô cháy” Đó là nơi dường như không có
sự sống mà chỉ có không khí của sự chết chóc Phương Định – cô gái đã có 3 năm
làm việc ở đây khẳng định rằng: “Có ở đâu như thế này không: đất bốc khói,
không khí bàng hoàng… Thần kinh căng như chão, tim đập bất chấp cả nhịp điệu”.
- Không khí nơi đây cũng có một âm điệu riêng Chẳng hạn như sự im lặng :
« Cuộc sống ở đây đã dậy cho chúng tôi thế nào là sự im lặng » Im lặng có nghĩa
là cái chết đang rình rập đâu đây, nó ập đến bất cứ lúc nào Chưa hết, đó mới chỉ
là hiện thực lúc yên tĩnh, còn lúc có bom của địch thì sao ? « Nghe tiếng bom đầu
Trang 2tiên, có đứa chết giấc, nằm dán xuống đất », rồi « chúng tôi bị bom vùi luôn Có khi bò trên cao điểm trở về hang, cô nào cũng chỉ thấy « hai con mắt lấp lánh »,
« hàm răng loá lên » khi cười, khuôn mặt thì « lem luốc »
-> Có thể nói, nơi làm việc của các cô vô cùng nguy hiểm, cái chết luôn rình rập
và đe doạ Đó là nơi mà sự sống và cái chết chỉ cách nhau trong tích tắc
- Hoàn cảnh làm việc nguy hiểm như vậy, công việc mà các cô phải làm hàng ngày
lại càng nguy hiểm hơn Các cô phải “chạy trên cao điểm giữa ban ngày”, điều đó
đồng nghĩa các cô trở thành mục tiêu ném bom của máy bay Mĩ Các cô phải quan sát máy bay địch ném bom, đo và ước tính khối lượng đất đá, san lấp hố bom và phá bom nổ chậm Có ngày các cô phải san lấp hơn 1000 m3 khối đá Công việc đó thật quá sức với vóc dáng mảnh mai của các cô Không chỉ vất vả mà còn vô cùng nguy hiểm Các cô không được trực tiếp chiến đấu nhưng lại phải đối diện với thần
chết Mà “Thần chết là một tay không thích đùa Hắn ta lẩn trong ruột những quả bom” Mỗi ngày các cô phải phá từ ba đến năm quả bom Điều đó đồng nghĩa với
việc các cô phải đối diện với thần chết mỗi ngày từ ba đến năm lần Một công việc
vô cùng căng thẳng và nguy hiểm Để hoàn thành công việc đòi hỏi các cô phải có tinh thần kiên cường dũng cảm, bình tĩnh, khéo léo, có kinh nghiệm và đặc biệt phải có thái độ sẵn sàng chấp nhận hi sinh Mọi sự cố bất ngờ có thể xảy ra
Như vậy, cả hoàn cảnh sống và công việc đều là những thử thách với các cô
gái trẻ Trong hoàn cảnh như vậy các cô vẫn bám trụ kiên cường, không lúc nào bỏ nhiệm vụ, bảo đảm thông đường cho các tuyến xe nối đuôi nhau ra tiền tuyến
b2 Nét chung:
* Ý thức trách nhiệm sao, tinh thần kiên cường dũng cảm
- Cả ba cô, cô nào cũng đáng mến, đáng cảm phục
- Họ đều thuộc thế hệ những cô gái thanh niên xung phong thời kì kháng chiến chống Mĩ mà tuổi đời còn rất trẻ (như Phương Định vốn là một cô học sinh thành
Trang 3phố), có lí tưởng, đã tạm xa gia đình, xa mái trường, tình nguyện vào cái nơi mà cái sự mất còn chỉ diễn ra trong nháy mắt, một cách vô tư, hồn nhiên, cống hiến tuổi thanh xuân Họ thực sự là những anh hùng không tự biết
- Qua thực tế chiến đấu, cả ba cô gái đều có tinh thần trách nhiệm cao với nhiệm
vụ, lòng dũng cảm không sợ hi sinh Có lệnh là lên đường, bất kể trong tình huống nào, nguy hiểm không từ nan dù phải đối mặt với máy bay và bom đạn quân thù,
và đã lên đường là hoàn thành nhiệm vụ Đó chính là biểu hiện của tinh thần trách nhiệm, là lòng dũng cảm, sự hi sinh quên mình của cảc chiến sĩ mở
đường
- Tinh thần trách nhiệm và sự hi sinh quên mình ấy được Lê Minh Khuê miêu tả một cách chân thực và sinh động trong một lần phá bom
+ Nghe Phương Định kể lại : « tôi một quả bom trên đồi Nho, hai quả dưới lòng đường Chị Thao, một quả dưới cái chân hầm ba-ri-e cũ Cảnh tượng chiến trường trở nên « vắng lặng đến phát sợ » Đến với toạ độ chết, đến với quả bom cần phải phá nổ (mà không biết nó sẽ nổ vào lúc nào , sự cầu viện tâm linh của cô gái (nhân
vật tôi) giống như một ảo ảnh : « Các anh cao xạ có nhìn thấy chúng tôi không ? » Mặc dù « quen rồi Một ngày chúng tôi phá bom đến năm lần » nhưng cái hồi hộp
dường như không hề thay đổi PĐ bình tĩnh tiến đến gần quả bom Cô không cô độc, bên cô luôn có đồng đội và các anh cao xạ « Cô không đi khom » mà « đàng hoàng bước t[í » Lòng dũng cảm của cô được khích lệ bởi lòng tự trọng Lúc này
PĐ rất căng thẳng Như cái cảm giác chờ bom phát nổ : tất cả đều đứng im, cả gió,
cả nhịp tim trong lồng ngực Chỉ có chiếc đồng hồ : « Nó chạy, sinh động và nhẹ nhàng đè lên những con số vĩnh cửu… » « Quả bom có hai vòng tròn màu vàng
nằm lạnh lùng trên một bụi cây khô, một đầu vùi xuống đất Thần chết đang đợi chờ Vỏ quả bom nóng Định dùng lưỡi xẻng đào đất, có lúc lưỡi xẻng chạm vào
quả bom Có lúc Định « rùng mình » vì cảm thấy tại sao mình lại làm quá chậm thế ! Đó là cảm giác thời gian tâm lí .Cô có nghĩ đến cái chết, nhưng chỉ là “một
Trang 4cái chết mờ nhạt không cụ thể” Điều quan tâm duy nhất của cô lúc này là “liệu mìn có nổ, bom có nổ không? Không thì làm cách nào để châm mìn lần thứ hai?”
Như vậy, cao hơn cả cái chết là sự lo lắng cho công việc, là việc khai thông tuyến đường cho xe chạy Cảm xúc và suy nghĩ chân thực của PĐ đã truyền sang cho người đọc sự đồng cảm và kính phục Một nữ sinh hồn nhiên mơ mộng, nhạy cảm nhưng cũng thật anh hùng Đó chính là điểm đáng quý nhất của người chiến sĩ PĐ
=>Phải nói rằng trong đoạn văn trả cảnh phá bom trên cao điểm, Lê Minh Khuê đã
sử dụng bút pháp hiện thực để tái hiện lại cảnh phá bom vô cùng nguy hiểm, dựng nên một tượng đài về khí phách anh hùng lẫm liệt của tổ trinh sát mặt đường từ những con người bằng xương bằng thịt Đây là đoạn văn được coi là xuất sắc nhất của truyện, không chỉ là nghệ thuật miêu tả tâm lí mà còn là sự trải nghiệm của chính nhà văn sau nhiều lần phá bom ở tuyến lửa
* Đời sống nội tâm phong phú.
+ Tình đồng đội keo sơn gắn bó.
- Ở họ ta còn thấy tình đồng đội keo sơn gắn bó Quả thật, ba cô đã gắn bó với nhau trong một tập thể nhỏ bằng tình cảm ruột thịt Họ cùng chia sẻ cho nhau niềm vui, nỗi buồn, cùng động viên nhau vượt qua mọi khó khăn để hoàn thành nhiệm
vụ Càng gian khó, họ lại càng yêu thương nhau
- Khi đồng đội phải lên cao điểm, người còn lại lo lắng sốt ruột không yên, thậm
chí còn gắt cả vào máy một cách vô cớ “ Trinh sát chưa về”.
- Tình yêu thương đồng đội của các cô gái được thể hiện một cách chân thực và cảm động trong tình huống Nho bị thương Khi nghĩ rằng có thể điều xấu đã đến với Nho, cả chị Thao và Phương Định đều vô cùng lo lắng Chị Thao bị vấp ngã,
nhưng quên cả bản thân bị đau, “mắt mở to, mờ trắng”, hỏi dồn dập, vội vã “ Nho,
bị thương ở chỗ nào? Bị ở đâu, em?” Đó là biểu hiện của sự lo lắng cao độ Chị
xúc động mạnh khi thấy máu từ cánh tay Nho túa ra Khi đã đưa Nho về hang, chị
cứ “luẩn quẩn, lúng túng”, không biết là gì Chị bảo Phương Định pha sữa cho
Trang 5Nho và còn nhắc thêm: “Cho nhiều đường vào Pha đặc!” Lời nhắc nhở bình
thường ấy lại chứa đựng biết bao nhiêu tình cảm mà chị dành cho đồng đội của mình
Phương Định thì “vội vã moi đất”, “bế Nho đặt lên đùi” Sau đó cô rửa vết
thương, băng bó và pha sữa cho Nho Lúc đó, ta không còn thấy bóng dáng một Phương Định yểu điệu, hay làm dáng nữa mà là một PĐ tháo vát, nhanh nhẹn như một y tá thực thụ Cô đã làm tất cả mọi việc bằng tinh thần trách nhiệm và bằng tình yêu thương đồng đội của mình Những tình cảm đó của các cô mới thật đáng quý làm sao!
+ Lạc quan, yêu đời, giàu tình cảm, nhiều ước mơ, khát vọng.
Chiến tranh ác liệt không làm họ mất đi nét đáng yêu của sự hồn nhiên trong sáng Điều đáng quý nhất ở họ là niềm lạc quan yêu đời Mặc cho bom nổ, đạn nổ, mặc cho chết chóc hiểm nguy, họ vẫn lạc quan yêu đời, vẫn thích làm đẹp cho cuộc sống của mình, vẫn mơ ước về tương lai
b3 Nét riêng: Bên cạnh những nét chung đó, mỗi cô lại có có những nét riêng biệt
khiến mỗi nhân vật hiện lên như một đóa hoa tỏa ngát hương thơm
+ Chị Thao, tổ trưởng, ít nhiều có từng trải hơn, mơ ước và dự tính về tương lai có
vẻ thiết thực hơn, nhưng cũng không thiếu nhưng khát khao và rung động của tuổi
trẻ “Áo lót của chị cái nào cũng thêu chỉ màu”.Chị lại hay tỉa đôi lông mày của mình, tỉa nhỏ như cái tăm Nhưng trong công việc, ai cũng gờm chị về tính cương quyết, táo bạo Đặc biệt là sự “bình tĩnh đến phát bực”: máy bay địch đến nhưng chị vẫn “móc bánh quy trong túi, thong thả nhai” Có ai ngờ con người dày dạn trước sự sống và cái chết hàng ngày như thế lại sợ máu, sợ vắt: “thấy máu, thấy vắt
là chị nhắm mắt lại, mặt tái mét”.Và không ai có thể quên được chị hát: nhạc sai
bét, giọng thì chua, chị chăm chép bài hát dù chẳng thuộc nhạc, giọng lại chua, chị không hát trôi chảy được bài nào nhưng chị lại có ba quyển sổ dày chép bài hát và
Trang 6rỗi là chị ngồi chép bài hát Chị mơ ước, sau này khi hết chiến tranh sẽ có một gia đình đầm ấm, bên cạnh một anh chồng là bộ đội
+ Nho là một cô gái trẻ, xinh xắn, “trông nó nhẹ, mát mẻ như một que kem trắng”,
có “cái cổ tròn và những chiếc cúc áo nhỏ nhắn” rất dễ thương khiến Phương Định
“muốn bế nó lên tay” Nho rất thích tắm suối ngay cả khi khúc suối đó đang chứa bom nổ chậm và rất hồn nhiên – cái hồn nhiên của trẻ thơ: “vừa tắm ở dưới suối lên, cứ quần áo ướt, Nho ngồi, đòi ăn kẹo” Hồn nhiên là thế nhưng cô lại bình thản vô cùng khi bị thương: “Không chết đâu Đơn vị đang làm đường kia mà Việc gì phải khiến cho nhiều người lo lắng” Ngay cả lúc đau đớn như vậy nhưng gặp mưa đá, Nho vẫn nhổm dậy, môi hé mở xoè tay xin mấy viên đá mưa: “Nào, mày cho tao mấy viên nữa” Cô còn mơ ước sau này khi hết chiến tranh sẽ trở
thành một thợ điện và là cầu thủ bóng chuyền trong nhà máy
+ Phương Định là cô gái để lại nhiều ấn tượng sâu sắc trong lòng ta Phương Định cũng trẻ trung như Nho là một cô học sinh thành phố xinh đẹp, dũng cảm trong lửa đạn, giàu yêu thương đồng đội Cô rất nhạy cảm và hồn nhiên, thích mơ mộng và hay sống với những kỉ niệm của tuổi thiếu nữ vô từ về gia đình và về thành phố của mình (d/c) Ở đoạn cuối truyện, sau khi trận mưa đá tạnh, là cả một dòng thác
kỉ niệm về gia đình, về thành phố trào lên và xoáy mạnh như sóng trong tâm trí cô gái Có thể nói đây là những nét riêng của các cô gái trẻ Hà Nội vào chiến trường tham gia đánh giặc, tuy gian khổ nhưng vẫn giữ được cái phong cách riêng của người Hà Nội, rất trữ tình và đáng yêu
=> Những nét riêng đó đã làm cho các nhân vật sống hơn và cũng đáng yêu hơn
Trái tim đỏ rực của họ là “những ngôi sao xa xôi” mãi mãi lung linh, toả sáng
Đánh giá nâng cao: Nhà văn đã sử dụng nghệ thuật miêu tả tâm lí, khắc hoạ
nhân vật trong nhiều không gian và thời gian khác nhau, trong cả cái khốc liệt của chiến tranh và trong những giây phút yên tĩnh của cuộc sống đời thường Vì thế các nhân vật hiện lên sống động, chân thực, toàn diện và đa chiều với một thế giới
Trang 7nội tâm phong phú Trong cuộc sống đời thường thì càng lãng mạn yếu đuối bao nhiêu thì trong chiến trường cô càng kiên cường, dũng cảm bấy nhiêu Chính cái
khốc liệt của chiến tranh đã tôi luyện những con người yếu đuối đó thành các chiến
sĩ bản lĩnh, can trường Có thể nói LMK đã khai thác sự kết hợp hài hoà giữa cái bình dị đời thường của cuộc sống với cái phi thường trong chiến đấu Từ đó tạo nên hình ảnh những nữ thanh niên xung phong trong cuộc k/c chống Mĩ: Vừa lạc quan yêu đời, hồn nhiên lãng mạn thơ mộng nhưng cũng dũng cảm kiên cường, sẵn
sàng hi sinh vì sự nghiệp chung của dân tộc Họ chính là “những ngôi sao xa xôi”
đang toả sáng láp lấp lánh sáng của những chiến công thầm lặng Đó chính là những người đã góp sức mình làm nên lịch sử, làm nên đại thắng mùa xuân năm 1975
3 Kết luận.
- Chiến tranh đã qua đi, sau hơn ba mươi năm, nhưng đọc truyện “Những ngôi sao
xa xôi” của Lê Minh Khuê, ta như được sống lại những năm tháng hào hùng của
đất nước Nhà văn khiến lòng ta sống lại hình ảnh tuyệt đẹp và những chiến công phi thường của tổ trinh sát mặt đường, của Định, của Nho, của Thao, của hàng ngàn, hàng vạn cô thanh niên xung phong thời chống Mĩ Chiến công thầm lặng của họ mãi mãi là một bài ca bất tử