1.Mở bài Tác giả, tác phẩm, hoàn cảnh sáng tác. Khái quát nội dung và đặc biệt nhấn mạnh giá trị nghệ thuât. 1. Thân bài a. Khái quát: “Con cò” là bài thơ thành công trên rất nhiều phương diện nghệ thuật. b. Phân tích: LĐ 1: Bài thơ là một khúc ru hiện đại. Tuy bài thơ không phải bằng thể thơ lục bát mà bằng thể thơ tự do. Toàn bài gồm 31 câu được chia làm 3 đoạn. Các câu thơ dài ngắn không đều nhau. Có dòng thơ hai tiếng, ba tiếng và có dòng thơ chảy đến tám tiếng. Khổ thơ cũng có cấu tạo không đều. Khổ đầu 20 dòng, khổ 2 14 dòng và khổ 3 có 17 dòng. Như vậy, ta có thể thấy tác giả không hạn định số chữ trong câu, số câu trong bài. Điều đó chứng to nhà thơ đã xây dựng bài thơ theo mạch cảm xúc. Nhờ đó, đã tạo ra tính liền mạch và sự xuyên suốt trong bài thơ.
Trang 1Phân tích những nét nghệ thuật dặc sắc trong bài thơ “Con cò”
1.Mở bài
- Tác giả, tác phẩm, hoàn cảnh sáng tác
- Khái quát nội dung và đặc biệt nhấn mạnh giá trị nghệ thuât
1. Thân bài
a Khái quát: “Con cò” là bài thơ thành công trên rất nhiều phương diện
nghệ thuật
b Phân tích:
* LĐ 1: Bài thơ là một khúc ru hiện đại.
- Tuy bài thơ không phải bằng thể thơ lục bát mà bằng thể thơ tự do Toàn bài gồm 31 câu được chia làm 3 đoạn Các câu thơ dài ngắn không đều nhau Có dòng thơ hai tiếng, ba tiếng và có dòng thơ chảy đến tám tiếng Khổ thơ cũng có cấu tạo không đều Khổ đầu 20 dòng, khổ 2 14 dòng và khổ 3 có 17 dòng Như vậy, ta có thể thấy tác giả không hạn định số chữ trong câu, số câu trong bài Điều đó chứng to nhà thơ đã xây dựng bài thơ theo mạch cảm xúc Nhờ đó, đã tạo ra tính liền mạch và sự xuyên suốt trong bài thơ
* LĐ2: Bài thơ chủ yếu sử dụng nhịp hai Nó trùng với những dòng thơ
có hai âm tiết và ngắt đôi những dòng thơ bốn âm tiết và kết thúc ở các câu thơ có nhiều âm tiết Do đó ta thấy toàn bài số lượng âm tiết trong các câu thơ không ổn định Nhưng ta vẫn tìm thấy một sự ổn định nhất quán xuyên suốt bài thơ, tạo cho bài thơ có sự thống nhất từ bên trong,
đó là nhịp hai Mặc dù nhịp điệu thơ có sự biến đổi và có nhiều câu thơ lặp lại tạo cho nhịp điệu gần với lời hát ru nhưng chủ yếu vẫn là nhịp hai
* LĐ3: Bên cạnh nhịp thở là cách gieo vần khá độc đáo Các nguyên
âm mở và đóng xen kẽ nhau, kết hợp uyển chuyển tạo cho câu thơ gần với lời hát ru Vì vậy các câu thơ mở đầu thường ngắn, lặp lại các cấu trúc rồi đến câu dài Âm vang mở ra những liên tưởng xa rộng hoặc suy ngẫm mang tính triết lí
Trang 2* LĐ 4: Nhưng thành công nhất về nghệ thuật của bài thơ là việc vận dụng hình ảnh con cò trong ca dao Nhưng đây không phải là sự lặp
lại đơn thuần mà là sự nối tiếp đầy sáng tạo Hình tượng con cò trong bài thơ khi là hình ảnh thực, khi là tượng trưng, khi là con, khi là mẹ, khi là đất trời, khi là cuộc đời, khi là hiện tại, khi là tương lai Nhưng dù là biểu tượng nào thì cũng bắt nguồn từ truyền thống và bao trùm lên tất cả
là lòng mẹ thương con, hạnh phúc vì con, mong ước và hi vọng những điều tốt đẹp sẽ đến với con hôm nay và mai sau Con cò đã trở thành hình tượng xuyên suốt và chất liệu chính để dệt nên tứ thơ, bài thơ
+ Hình ảnh con cò trong lời ru của mẹ.(Đoạn 1)
+Hình ảnh con cò trong đoạn 2, 3: Con cò trở thành người bạn đồng hành thân thiết gắn bó với con người từ thuở nằm nôi đến lúc trưởng thành Cò trở thành biểu tưởng của tình bạn thân thiết gắn bó, biểu tưởng cho cái đẹp và đặc biệt là biểu tượng cho lòng mẹ, cho sự dìu dắt, nâng
đỡ đầy dịu dàng yêu thương của mẹ
+ Hình ảnh con cò ở đoạn 3: Nhấn mạnh ở nghĩa biểu tượng cho tấm lòng người mẹ lúc nào cũng bên con Từ hình ảnh con cò nhà thơ đã khái quát thành quy luật tình cảm, tạo cho bài thơ có tính suy tưởng triết
lí sâu sắc
* LĐ 5: Một yếu tố khác góp phần tạo nên giá trị của bài thơ là không gian nghệ thuật Từ không gian có giới hạn ngày càng rộng dần đến
không gian tâm tưởng vừa bao la, vừa sâu thẳm như chính lời ru cất lên
từ trái tim của người mẹ
Con dù lớn vẫn là con của mẹ
Đi hết đời lòng mẹ vẫn theo con
* LĐ 6: Giọng thơ cũng là yếu tố làm nên thành công của bài thơ Ở
toàn bài, giọng thơ có sự biến đổi linh hoạt Khi thì thầm tâm sự, khi đau buồn thiết tha, khi tình cảm dâng trào, khi triết lí sâu sắc…
c Đánh giá nâng cao: Có thể nói “Con cò” là một bài thơ hay Bài thơ
không chỉ làm sâu sắc thêm tình mẹ trong trái tim mọi người mà còn
Trang 3khiến người đọc rung động trước một hình thức thơ độc đáo đã góp phần làm nên một khúc ru hiện đại, không chỉ đưa người đọc vào khúc ru êm
ái mà còn khiến người đọc hướng tâm trí vào sự suy ngẫm, triết lí
3.Kết bài : - Khẳng định giá trị bai thơ
- Liên hệ bản thân
………
C Một số câu hỏi nhỏ:
Câu1: Nhận xét về thể thơ, nhịp điệu, giọng điệu của bài thơ Các yếu tố ấy có tác dụng như thế nào trong việc thể hiện tư tưởng, cảm xúc của bài thơ?
Nghệ thuật của bài thơ:
- Thể thơ tự do nhiều câu mang dáng dấp của thể thơ 8 chữ nên cảm xúc được thể hiện một cách linh hoạt
- Cấu trúc các đoạn thường bắt đầu bằng những câu thơ ngắn, nhiều chỗ có cấu trúc giống nhau, có chỗ cấu trúc lặp lại hoàn toàn gợi âm điệu của lời ru
- Giọng điệu suy ngẫm có cả tính triết lý làm cho bài thơ không chỉ cuốn người đọc vào điệu ru êm ái, mà hướng nhiều hơn vào sự suy ngẫm, phát hiện
- Sáng tạo hình ảnh thiên về ý nghĩa biểu tượng nhưng cũng rất gần gũi, quen thuộc mà vẫn có khả năng hàm chứa ý nghĩa mới Hình ảnh con cò được phát triển, mở rộng qua mỗi khổ nhưng vẫn giữ được tính liên kết, thống nhất
- Bài thơ thành công trong việc vận dụng sáng tạo ca dao, có những câu thơ đúc kết được những suy nghĩ sâu xa
Câu 2: Đối chiếu hai bài thơ “Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ” của Nguyễn Khoa Điềm và bài thơ “Con cò” của Chế Lan Viên, chỉ ra cách vận dụng lời ru ở mỗi bài thơ?
Trang 4- Bài “Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ” tác giả Nguyễn
Khoa Điềm vừa trò chuyện với em bé với giọng điệu gần như lời ru, lại
có những lời ru trực tiếp từ người mẹ Khúc hát ru ở bài thơ ấy biểu hiện
sự thống nhất giữa tình yêu con với tình yêu cách mạng, với lòng yêu nước và ý chí chiến đấu
- Bài thơ “Con cò” tác giả Chế Lan Viên gợi lại điệu hát ru trong ca dao -> ca ngợi tình mẹ và ý nghĩa của lời ru đối với đời sống mỗi con người
Câu 3: Chép chính xác đoạn thơ thứ 3 của bài thơ “Con cò” Trình bày cảm nhận của em về đoạn thơ “Dù ở gần con…theo con”.
Gợi ý:
- Đến đoạn 3: nhịp thơ thay đổi như dồn dập hẳn lên trong những câu thơ ngắn giống như lời dặn dò của mẹ, hình ảnh con cò trong đoạn thơ như được nhấn mạnh ở ý nghĩa biểu tượng cho tấm lòng người mẹ lúc nào cũng ở bên con suốt cuộc đời
- Lời dặn giản dị mộc mạc mà hàm nghĩa sâu xa Dưới hình thức thơ
tự do, nhà thơ như dựng lên cả một bầu trời yêu thương bao la mà đặc điểm của nó là không gian và thời gian không giới hạn Lên rừng – xuống biển – hai chiều không gian gợi ấn tượng về những khó khăn của cuộc đời Không gian nghệ thuật ấy của bài thơ cũng góp phần biểu hiện
sự phát triển của tứ thơ, của tình cảm và hành động của nhân vật trữ tình Từ không gian có giới hạn ngày càng rộng dần thêm đến một không gian tâm tưởng vừa bao la vừa sâu thẳm như chính lời ru hát lên từ trái tim của mẹ:
Con dù lớn vẫn là con của mẹ
Đi hết đời lòng mẹ vẫn theo con Tấm lòng người mẹ muôn đời vẫn vậy, vượt ra ngoài mọi khoảng cách không gian, thời gian Đó là quy luật bất biến và vĩnh hằng của mọi tấm lòng người mẹ trên đời mà nhà thơ đã khái quát, đúc kết trong câu
Trang 5thơ đậm chất suy tưởng và triết lý Sự lặp lại liên tục của những từ ngữ
“dù gần con, dù xa con” như láy đi láy lại cảm xúc thương yêu đang trào dâng trong tâm hồn mẹ Tình yêu thương của mẹ luôn “vẫn”, “sẽ”,
“mãi” bên con cho dù con lớn lên, đi xa, trưởng thành trong đời, cho dù
có thể một ngày nào đó mẹ không còn có mặt trên đời
Câu 4: Em có biết câu thơ, văn nào nói về mẹ nữa không? Hãy chép lại 2 câu mà em thích (ghi rõ trích ở đâu).
Con là mầm đất tươi thơm Đôi tay mẹ bế, mẹ bồng Như con sóng chờ nặng dòng phù sa
(Hát ru – Vũ Quần Phương)
Câu 5 : Phân tích hai câu thơ mang triết lí của bài thơ “Con cò”
Con dù làn vẫn là con của mẹ
Đi hết đời lòng mẹ vẫn theo con.
“Con cò” là bài thơ hay, thành công trên nhiều phương diện Bài thơ
là một khúc ru hiện đại, không chỉ cuốn người đọc vào những lời ru êm đềm mà còn hướng họ đến sự suy ngẫm, phát hiện bởi tính suy tưởng, triết lí Đặc biệt có những câu thơ có giá trị đúc kết một chân lí, một quy luật :
Con dù lớn vẫn là con của mẹ
Đi suốt đời lòng mẹ vẫn thương con Câu thơ được thể hiện dưới hình thức lời của cò mẹ nói với cò con
Trong quan niệm và suy nghĩ của mẹ Dưới cái nhìn đầy yêu thương của
mẹ, thì dù con có khôn lớn trưởng thành đến đâu thì con vẫn luôn bé bỏng, vẫn cần có được sự nâng đỡ, dìu dắt đầy yêu thương của mẹ Đối
với mẹ, lúc nào con cũng đáng yêu Câu thơ dùng cặp từ “Dù … vẫn là”
để kết nối hai vế làm tăng giá trị khẳng định cho ý thơ
Đến câu thơ thứ hai, ý thơ càng được khẳng định hơn Điệp từ “vẫn” được nhắc lại để nhấn mạnh thêm trong suy nghĩ của mẹ, dù mẹ có xa
Trang 6con, dù thời gian có trôi chảy hế nào thì “ lòng mẹ vẫn theo con” Lời thơ là tiếng nói giãi bày tình cảm của lòng mẹ Đó là tình cảm yêu
thương, chở che, ôm ấp, nâng đỡ của mẹ trong suốt chặng đường đời
Bằng nghệ thuật nhân hóa để cò mẹ nói với cò con, câu thơ không chỉ sinh động mà còn giúp người đọc thấm thía hơn tình cảm của cò mẹ hay chính là tấm lòng của những người mẹ, những người phụ nữ trong cuộc đời Có gì cao hơn núi, có gì sâu hơn biển, và có gì bao la bằng lòng mẹ thương con ? Hai câu thơ đã đúc kết thành một chân lí, một quy luật của tình cảm trong trái tim người mẹ: Tình mẹ mãi mãi dạt dào và
có ý nghĩa lớn lao với cuộc đời mỗi con người Đó là tình cảm vĩnh
hằng, sâu sắc và vô cùng rộng lớn
Như vậy chỉ qua hai câu thơ, Chế Lan Viên đã nói giúp chúng ta lời ngợi ca tình cảm bao la thiêng liêng sâu nặng của người mẹ Câu thơ như khiến ta nghe được lời yêu thương của mẹ và ta nguyện làm một cánh cò bay cao, bay xa trong tình yêu vô bờ của mẹ
* Câu 6 : Đọc hai câu thơ sau: “Cò một mình cò phải kiếm lấy ăn Con
có mẹ con chơi rồi lại ngủ”.
a Hai câu thơ trên là lời của ai nói với ai, nhằm mục đích gì?
(lời của mẹ nói với con để bày tỏ tình thương con)
Quan hệ ý nghĩa chủ yếu trong hai câu thơ là quan hệ nào? (Quan hệ đối lập)
b Ý nghĩa nào toát lên từ hai câu thơ trên (Hạnh phúc của con khi có mẹ)
+ Con cò thật là vất vả, thật là đơn côi, lủi thủi đi kiếm ăn một mình nơi đồng sâu, đồng cạn
+ Thế nhưng con có mẹ, nghĩa là con được sống trong tình yêu thương, trong sự nuôi dưỡng, bế bồng của mẹ nên “chơi rồi lại ngủ”
Trang 7-> Ở đây, tác giả đã sử dụng phép đối lập để thấy được con sung sướng, hạnh phúc như thế nào khi có mẹ Con thật khác với con cò Thấp
thoáng trong lời ru của mẹ là những nỗi cực nhọc của cuộc mưu sinh Nhưng con không phải sợ vì đã có mẹ luôn ở kề bên Mẹ là chỗ dựa
đáng tin cậy, là lá chắn che chở suốt đời cho con:
Câu 7: Hình ảnh trong câu thơ: “Con ngủ yên thì cò cũng ngủ Cánh của còn hai đứa đắp chung đôi” đẹp và hay như thế nào?
=> Hình ảnh thơ đẹp, lãng mạn, bay bổng Lời ru của mẹ đưa con vào giấc ngủ, trong mơ con vẫn thấy hình ảnh con cò Con có giấc mơ đẹp Lời ru của mẹ đã nâng đỡ tâm hồn con Cánh cò trở thành một hình ảnh
ẩn dụ giàu ý nghĩa
……….