Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lenin Bài 7

NHỮNG ĐIỀU KIỆN KHÁCH QUAN QUY ĐỊNH SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN tiếp theo Do hai mâu thuẫn cơ bản hình thành một cách khách quan trong chủ nghĩa tư bản: ẫ Xét về mặt kinh tế,

BÀI 7

SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI CẤP

CÔNG NHÂN VÀ CÁCH MẠNG

XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

PGS.TS Bùi Thị Ngọc Lan

1

NỘI DUNG

• Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân;

• Cách mạng xã hội chủ nghĩa;

• Hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa

1 SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN

Khái niệm giai cấp công nhân: Giai cấp công nhân có hai đặc trưng cơ bản:

• Phương thức lao động sản xuất: Giai cấp công nhân là những tập đoàn người lao động trực tiếp hay gián tiếp vận hành các công cụ sản xuất có

tính chất công nghiệp ngày càng hiện đại và có trình độ xã hội hóa ngày càng cao, do vậy đại diện cho phương thức sản xuất tiên tiến

• Địa vị của giai cấp công nhân trong quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa: C.Mác gọi giai cấp công nhân là giai cấp vô sản Giai cấp công nhân trở thành lực lượng đối kháng trực tiếp với giai cấp tư sản

Giai cấp công nhân có sứ mệnh lịch sử là lãnh đạo nhân dân lao động đấu tranh xóa bỏ chế độ tư bản chủ nghĩa, xóa bỏ mọi chế độ áp bức, bóc lột và

3

NHỮNG ĐIỀU KIỆN KHÁCH QUAN QUY ĐỊNH SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN (tiếp theo)

Do hai mâu thuẫn cơ bản hình thành một cách khách quan trong chủ nghĩa

tư bản:

ẫ

Xét về mặt kinh tế, đó là mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất mang trình độ xã hội hóa cao với quan hệ sản xuất dựa trên chế độ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa Mâu thuẫn này biểu hiện ra về mặt chính trị - xã hội là mâu thuẫn giữa

giai cấp công nhân và giai cấp tư sản Hai mâu thuẫn này không thể giải quyết triệt để trong lòng tư bản chủ nghĩa

NHỮNG ĐIỀU KIỆN KHÁCH QUAN QUY ĐỊNH SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN

Địa vị kinh tế - xã hội của giai cấp công nhân trong chủ nghĩa tư bản:

• Giai cấp công nhân là đối tượng bị bóc lột trực tiếp và nặng nề nhất Do vậy, lợi ích cơ bản của giai cấp công nhân đối lập trực tiếp với lợi ích cơ bản của giai cấp tư sản

• Giai cấp công nhân có lợi ích cơ bản thống nhất với lợi ích của đại đa số

công nhân buộc phải đấu tranh xóa bỏ chế độ sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, nếu điều này thành hiện thực thì giai cấp công nhân không chỉ giải phóng mình mà còn giải phóng toàn xã hội khỏi mọi sự áp bức, bóc lột

Đặc điểm chính trị - xã hội của giai cấp công nhân:

• Giai cấp công nhân có tính tiên phong và tinh thần cách mạng triệt

để nhất;

• Giai cấp công nhân là giai cấp có ý thức tổ chức kỷ luật cao;

• Giai cấp công nhân có bản chất quốc tế

5

VAI TRÒ CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN TRONG VIỆC THỰC HIỆN

SỨ MỆNH LỊCH SỬ CỦA GIAI CẤP CÔNG NHÂN

Quy luật hình thành Đảng cộng sản của giai cấp công nhân và vai trò của Đảng cộng sản:

• Đảng cộng sản là đội tiên phong của giai cấp công nhân và là sản phẩm

của sự kết hợp giữa chủ nghĩa Mác – Lênin với phong trào công nhân

• Đảng cộng sản muốn hoàn thành vai trò lãnh đạo cách mạng của mình thì phải luôn coi trọng công tác xây dựng Đảng về tư tưởng và tổ chức, vững

ắ

mạnh về chính trị, nâng cao năng lực trí tuệ và gắn bó chặt chẽ với quần chúng nhân dân

• Đảng cộng sản là tổ chức chính trị, là bộ tham mưu chiến đấu của giai cấp công nhân, bao gồm những thành viên ưu tú nhất của giai cấp công nhân

• Đảng cộng sản mang bản chất của giai cấp công nhân

• Đảng cộng sản mang bản chất của giai cấp công nhân

• Giai cấp công nhân là cơ sở xã hội của Đảng và là nguồn bổ sung lực lượng cho Đảng

2 CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

Khái niệm cách mạng xã hội chủ nghĩa:

ằ

• Là sự cải biến xã hội một cách căn bản về chất nhằm thay thế chế độ tư bản chủ nghĩa bằng chế độ xã hội chủ nghĩa

• Theo nghĩa hẹp: Cách mạng xã hội chủ nghĩa là một cuộc cách mạng chính trị, kết thúc bằng việc giai cấp công nhân giành được chính quyền và thiết lập nhà nước chuyên chính vô sản

mạng về chính trị giành chính quyền, thiết lập nhà nước chuyên chính vô sản, tiếp theo là giai đoạn cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới đến khi

Nguyên nhân của cách mạng xã hội chủ nghĩa:

• Nguyên nhân sâu xa: Do mâu thuẫn giữa quan hệ sản xuất và trình độ của lực lượng sản xuất ngày càng trở nên gay gắt Cách mạng xã hội chủ nghĩa

nổ ra là một tất yếu lịch sử nhằm giải quyết những mâu thuẫn đó

• Cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa không diễn ra một cách tự phát mà nó là kết quả của sự trưởng thành về chính trị của giai cấp công nhân thể hiện

7

kết quả của sự trưởng thành về chính trị của giai cấp công nhân thể hiện cao nhất ở việc hình thành chính Đảng cộng sản của mình để vạch ra đường lối chính trị đúng đắn

MỤC TIÊU, ĐỘNG LỰC VÀ NỘI DUNG CỦA CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

Mục tiêu của cách mạng xã hội chủ nghĩa:

• Giai đoạn thứ nhất: Giành chính quyền về tay giai cấp công

nhân và nhân dân lao động

• Giai đoạn thứ hai: Giai cấp công nhân phải tập hợp, tổ chức

quần chúng nhân dân lao động tiến hành cải tạo xã hội cũ,

xây dựng xã hội mới về mọi mặt

• Mục tiêu lâu dài và cao nhất của cách mạng xã hội chủ nghĩa:

Giải phóng xã hôi, giải phóng con người khỏi mọi sự áp bức,

bóc lột, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa

cộng sản

MỤC TIÊU, ĐỘNG LỰC VÀ NỘI DUNG CỦA CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA (tiếp theo)

Động lực của cách mạng xã hội chủ nghĩa:

• Giai cấp công nhân vừa là động lực cơ bản chủ yếu, vừa là người tổ chức

và lãnh đạo cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa thông qua đội quân tiên

phong của mình là Đảng cộng sản

• Giai cấp nông dân là một lực lượng cách mạng hết sức to lớn, vì vậy giai cấp công nhân cần liên minh với giai cấp nông dân để hợp thành động lực

to lớn trong cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân

• Tri thức là bộ phận tiêu biểu cho trí tuệ đất nước, có vai trò hết sức quan trọng trong cách mạng xã hội chủ nghĩa

• Động lực tổng hợp của cách mạng xã hội chủ nghĩa là khối đoàn kết toàn dân trên cơ sở liên minh công – nông – trí thức dưới sự lãnh đạo của Đảng

dân chủ, yêu chuộng hòa bình toàn thế giới

9

MỤC TIÊU, ĐỘNG LỰC VÀ NỘI DUNG CỦA CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA (tiếp theo)

• Trên lĩnh vực chính trị: Giành chính quyền về tay công nhân, xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa

• Trên lĩnh vực kinh tế: Xóa bỏ chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất thực hiện công bằng xã hội

• Trên lĩnh vực tư tưởng – văn hóa: Giải phóng nhân dân lao động khỏi xiềng

xích nô lệ về mặt tinh thần, làm cho thế giới quan Mác – Lênin và nhân sinh quan cộng sản chiếm vị trí chủ đạo trong đời sống tinh thần xã hội

Lý luận cách mạng không ngừng của chủ nghĩa Mác – Lênin:

• Theo C.Mác và Ph.Ăngghen, cách mạng không ngừng là tiến trình cách mạng gồm hai giai đoạn nhưng phát triển liên tục

Ph.Ăngghen thành lý luận cách mạng dân chủ tư sản kiểu mới, trong đó giai cấp công nhân giữa vai trò lãnh đạo liên minh với giai cấp nông dân

và các tầng lớp nhân dân lao động nhằm cô lập giai cấp tư sản phản động,

LIÊN MINH GIỮA GIAI CẤP CÔNG NHÂN VỚI GIAI CẤP NÔNG DÂN VÀ CÁC TẦNG LỚP LAO ĐỘNG KHÁC TRONG CÁCH MẠNG

XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

Tính tất yếu của liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông

dân và các tầng lớp lao động khác trong cách mạng xã hội chủ nghĩa:

• Liên minh giai cấp là một trong những nguyên lý quan trọng của

học thuyệt Mác – Lênin;

• Liên minh công – nông – trí thức chính là để tạo ra động lực to

lớn và sức mạnh tổng hợp để tiến hành thắng lợi cách mạng xã

hội chủ nghĩa;

• Xét về mặt chính trị xã – xã hội, để xây dựng thành công chủ

nghĩa xã hội cần phải có lực lượng, phải liên minh giữa giai cấp

nông dân với giai cấp nông dân trí thức và các tầng lớp nhân dân

lao động khác để tạo thành cơ sở của nhà nước, của khối đại

đoàn kết toàn dân

11

NGUYÊN TẮC CƠ BẢN VÀ NỘI DUNG CỦA LIÊN MINH GIỮA

GIAI CẤP CÔNG NHÂN VỚI GIAI CẤP NÔNG DÂN VÀ CÁC TẦNG LỚP LAO ĐỘNG KHÁC TRONG CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ộ Ạ Ộ

Thứ nhất: Đảm bảo vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân thông qua

đội tiên phong là Đảng cộng sản với khối liên minh

đội tiên phong là Đảng cộng sản với khối liên minh

Thứ hai: Đảm bảo tính tự nguyện và kết hợp đúng đắn các lợi ích của

các chủ thể trong khối liên minh

Nội dung của liên minh giữa giai cấp công nhân và giai cấp nông dân và các tầng lớp lao động khác trong cách mạng xã hội chủ nghĩa:

• Liên minh trên lĩnh vực chính trị;

• Liên minh trên lĩnh vực kinh tế;

HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI CỘNG SẢN CHỦ NGHĨA

• Các giai đoạn phát triển của hình thái kinh tế - xã hội: Theo quan

điểm của C.Mác, hình thái kinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa được

chia thành hai giai đoạn:

 Giai đoạn thấp: Thực hiện nguyên tắc phân phối: Làm theo năng

lực, hưởng theo lao động;

 Giai đoạn cao: Giai đoạn xã hội cộng sản chủ nghĩa, con người

được tạo điề kiện phát t iển toàn diện à thực hiện ng ên tắc phân phối: Làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu

• Quan điểm của V.I.Lênin: Chia hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ

nghĩa thành ba giai đoạn:

 “Những cơn đau đẻ kéo dài”;

 Giai đoạn cao của xã hội cộng sản chủ nghĩa

13

HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI CỘNG SẢN CHỦ NGHĨA

(tiếp theo)

• Các giai đoạn phát triển của hình thái kinh tế - xã hội: Theo quan điểm của C.Mác, hình thái kinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa được chia thành hai giai đoạn:

 Giai đoạn thấp: Thực hiện nguyên tắc phân phối: Làm theo năng lực,

hưởng theo lao động;

 Giai đoạn cao: Giai đoạn xã hội cộng sản chủ nghĩa, con người được

tạo điều kiện phát triển toàn diện và thực hiện nguyên tắc phân phối: Làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu

• Quan điểm của V.I.Lênin: Chia hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa thành ba giai đoạn:

 Giai đoạn đầu của xã hội cộng sản chủ nghĩa;

 Giai đoạn cao của xã hội cộng sản chủ nghĩa

HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI CỘNG SẢN CHỦ NGHĨA

(tiếp theo)

Theo quan điểm của Mác – Lênin, hình thái kinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa chia thành ba thời kỳ:

Thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội: Quá độ lên chủ nghĩa

xã hội là một tất yếu lịch sử đối với tất cả các nước lên chủ nghĩa xã hội

• Có hai kiểu quá độ lên chủ nghĩa xã hội: Quá độ trực tiếp từ chủ nghĩa tư bản và quá độ gián tiếp từ những xã hội tiền tư bản chủ nghĩa lên chủ nghĩa xã hội

• Đặc điểm và nội dung của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội:

 Về chính trị: Các giai cấp, tầng lớp tồn tại vừa hợp tác, vừa đấu tranh với nhau

 Về kinh tế: Tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần, trong đó kinh tế nhà

nước, sở hữu nhà nước đóng vai trò chủ đạo

 Về tư tưởng văn hóa: Vẫn còn tồn tại tàn dư của nền văn hóa, tư tưởng lạc hậu cũ, cần xây dựng nền văn hóa mới xã hội chủ nghĩa, tiếp

15 thu giá trị tinh hoa của nền văn hóa khác trên thế giới

HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI CỘNG SẢN CHỦ NGHĨA

(tiếp theo)

Xã hội xã hội chủ nghĩa (Giai đoạn thấp của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa) có các đặc trưng cơ bản:

• Cơ sở vật chất – kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội là nền sản xuất công nghiệp hiệ đ i

hiện đại;

• Xóa bỏ chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa, thiết lập chế độ công hữu về tư liệu sản xuất;

• Tạo ra cách tổ chức lao động và kỷ luật lao động mới;

• Thực hiện nguyên tắc: Làm theo năng lực, hưởng theo lao động;

• Nhà nước mang bản chất giai cấp công nhân;

• Giải phóng con người khỏi áp bức, bóc lột, thực hiện bình đẳng xã hội

HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI CỘNG SẢN CHỦ NGHĨA

(tiếp theo)

• Những dự báo khoa học về giai đoạn cao của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa, bao gồm những đặc trưng cơ bản sau:

 Lực lượng sản xuất phát triển mạnh mẽ với trình độ rất cao;

 Tư liệu sản xuất thuộc về toàn xã hội;

 Con người có điều kiện phát triển toàn diện cá nhân

• Đây là một quá trình lâu dài phải tuân thủ theo đúng quy luật khách quan

• Đây là một quá trình lâu dài, phải tuân thủ theo đúng quy luật khách quan, không được nóng vội chủ quan, đốt cháy giai đoạn

17

TÓM LƯỢC CUỐI BÀI

Ở bài này các anh chị cần nắm vững những nội dung sau:

nhân và sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

cộng sản chủ nghĩa