Giáo dục luôn luôn đóng một vai trò hết sức quan trọng trong sự nghiệp xây dựng đất nước. Cùng với sự phát triển của xã hội, công nghệ thông tin là lĩnh vực có tốc độ phát triển nhanh chóng. Nước ta hiện nay cũng rất coi trọng ngành công nghệ thông tin. Để đạt được mục tiêu trên, bộ môn lập trình tin học Pascal – Tin học 11 được bộ giáo dục đưa vào thành môn học chính thức trong chương trình tin học THPT. Mặc dù, chất lượng giáo dục môn Tin học của trường tôi trong những năm trở lại đây có nhiều tiến bộ rõ rệt. Tuy nhiên, trong sự tiến bộ đó vẫn còn nhiều mặt hạn chế. Nhận thấy nhiều em học sinh, luôn cảm thấy khó khăn trong việc thực hành lập trình Pascal – Tin học 11. Do đó yêu cầu đặt ra cho chúng ta là phải tìm ra những nguyên nhân yếu kém một cách chính xác. Phải làm cách nào để có thể giúp cho học sinh khai thác tối đa bài giảng của thầy, phải tìm ra những biện pháp nhằm dẫn dắt các em đạt đến kết quả tối đa, tránh cho các em bị rơi vào những khó khăn thường trực trong học tập. Đó chính là điều mà bản thân tôi muốn trao đổi, chia sẻ, học hỏi kinh nghiệm từ đồng nghiệp để giúp đỡ các em học sinh. Để giải quyết vấn đề đó tôi xin nêu lên một vài biện pháp “Phát huy tính tích cực của học sinh trong giờ thực hành Tin học 11 cho học sinh Trường THPT Nguyễn Du” nhằm tìm ra một số biện pháp khắc phục tình trạng trên.
Trang 1A – PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Giáo dục luôn luôn đóng một vai trò hết sức quan trọng trong sự nghiệp xây dựng đất nước Cùng với sự phát triển của xã hội, công nghệ thông tin là lĩnh vực có tốc độ phát triển nhanh chóng Nước ta hiện nay cũng rất coi trọng ngành công nghệ thông tin Để đạt được mục tiêu trên, bộ môn lập trình tin học Pascal – Tin học 11 được bộ giáo dục đưa vào thành môn học chính thức trong chương trình tin học THPT
Mặc dù, chất lượng giáo dục môn Tin học của trường tôi trong những năm trở lại đây có nhiều tiến bộ rõ rệt Tuy nhiên, trong sự tiến bộ đó vẫn còn nhiều mặt hạn chế Nhận thấy nhiều em học sinh, luôn cảm thấy khó khăn trong việc thực hành lập trình Pascal – Tin học 11 Do đó yêu cầu đặt ra cho chúng ta là phải tìm ra những nguyên nhân yếu kém một cách chính xác Phải làm cách nào để có thể giúp cho học sinh khai thác tối đa bài giảng của thầy, phải tìm ra những biện pháp nhằm dẫn dắt các em đạt đến kết quả tối đa, tránh cho các em bị rơi vào những khó khăn thường trực trong học tập Đó chính là điều mà bản thân tôi muốn trao đổi, chia sẻ, học hỏi kinh nghiệm từ đồng nghiệp để giúp đỡ các
em học sinh Để giải quyết vấn đề đó tôi xin nêu lên một vài biện
pháp “Phát huy tính tích cực của học sinh trong giờ thực hành Tin
học 11 cho học sinh Trường THPT Nguyễn Du” nhằm tìm ra một số
biện pháp khắc phục tình trạng trên
2 Mục đích nghiên cứu:
Tôi suy nghĩ, nghiên cứu để viết sáng kiến kinh nghiệm này với mục đích tìm ra một số giải pháp tốt nhất góp phần nâng cao chất lượng dạy và học của trường
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
a) Đối tượng nghiên cứu: Học sinh khối 11, Trường THPT Nguyễn Du.
Trang 2b) Phạm vi nghiên cứu: Học sinh trong trường THPT Nguyễn Du và
một số trường khác
+ Trong trường:
- Phân loại học lực của tất cả các học sinh
- Tìm hiểu thái độ học tập của học sinh
+ Trường khác:
- Tìm hiểu việc giảng dạy Tin học 11 ở Trường THPT
- Kết quả hoạt động qua một số năm
4 Phương pháp nghiên cứu:
a) Phương pháp nghiên cứu lý thuyết:
Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết (Nghiên cứu qua các văn bản, chương trình, giáo trình, tài liệu sách báo về phương pháp dạy học môn Tin học 11)
b) Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
- Điều tra phỏng vấn tình hình học sinh
- Dự chuyên đề trao đổi, dự giờ, rút kinh nghiệm về phương pháp giảng dạy môn Tin học 11
- Thực hành giảng dạy theo phương pháp mới
- Tìm giải pháp rút kinh nghiệm
- Cho học sinh hoạt động nhóm, cùng nhau trao đổi thảo luận
- Phương pháp thực nghiệm dạy thí điểm ở một số lớp bằng phương pháp mà mình đề ra
5 Dự kiến đóng góp của đề tài:
- Đóng góp cho bản thân
- Đóng góp cho đồng nghiệp khác
Với đề tài tôi chọn nghiên cứu, hy vọng được đóng góp một phần nhỏ
bé của mình vào việc dạy và học môn Tin học 11 ở Trường THPT Mặt khác,
Trang 3sẽ là cơ sở cho các đồng nghiệp của tôi ở trong huyện, tỉnh vận dụng vào từng bài để nâng cao chất lượng bộ môn Tin học 11
B – PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG I CƠ SỞ KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1.1 Cơ sở pháp lý:
Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI (Nghị quyết số 29-NQ/TW) tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập
đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học để đáp ứng yêu cầu CNH-HĐH trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN
và hội nhập quốc tế
1.2 Cơ sở lý luận:
Những năm qua, Tin học đã trở thành môn học trong chương trình giáo dục phổ thông, là một môn học có mục tiêu, chương trình sách giáo khoa, sách hướng dẫn, thiết bị riêng cho dạy và học, giáo viên được đào tạo, kết quả học tập của học sinh được theo dõi và kiểm tra, đánh giá một cách nghiêm túc Việc giảng dạy môn Tin học, đảm bảo cho các em có thể giải quyết được các bài tập hàng ngày, ngoài ra nó còn tạo điều kiện cho học sinh, học có hiệu quả cao hơn các môn học khác
Ở trường phổ thông, môn Tin học 11 không chú trọng học chuyên sâu
về ngôn ngữ lập trình, để tạo ra các phần mềm máy tính mà tập trung rèn luyện kĩ năng tư duy logic, tư duy hệ thống và sáng tạo, không chỉ để giải
Trang 4quyết những vấn đề trong tin học, mà đây còn là những kĩ năng vô cùng quan trọng để giải quyết nhiều vấn đề trong cuộc sống
Thực hành Pascal giúp cho ta hiểu được cách làm việc của máy tính, cách giao tiếp để ra lệnh cho máy tính làm việc, theo sự điều khiển của con người thông qua ngôn ngữ lập trình Các em có thể tạo ra các chương trình thú vị bằng cách sử dụng các câu lệnh Pascal Cũng giống như những môn học khác như Toán học, Vật lý, Hóa học … khi các em đã thực sự hiểu và yêu thích bộ môn Tin học 11, các em sẽ tìm thấy nhiều niềm vui, sự đam mê khi tìm hiểu và khám phá những điều mới mẻ nhưng đầy hấp dẫn trong bộ môn tưởng chừng như khô khan này!
1.3 Cơ sở thực tiễn:
Từ thực tế giảng dạy môn Tin học 11 tôi thấy: Các em rất yêu thích Tin học, vì qua đó các em được tiếp xúc, làm quen với máy tính, làm quen với việc lập trình, cách làm việc của máy tính, cách giao tiếp để ra lệnh cho máy tính làm việc, theo sự điều khiển của con người thông qua ngôn ngữ lập trình Song, bên cạnh việc giảng dạy cho học sinh tiếp thu tốt những kiến thức cơ bản đó thì tôi thấy còn gặp nhiều hạn chế như: Nhận thức của phụ huynh học sinh, chưa coi trọng môn học, còn cho rằng đó là môn phụ, cho nên đồ dùng học sinh còn thiếu thốn, ít đầu tư Mặt khác một số giáo viên chưa có phương pháp dạy thích hợp để giúp học sinh thấy hết cái hay, cái thú
vị của môn học Cơ sở vật chất của nhà trường vẫn còn thiếu Phòng thực hành chưa có đủ máy tính để phục vụ môn học, tư liệu tham khảo còn hạn chế Vì thế trong quá trình giảng dạy, tôi luôn phải cố gắng chuẩn bị tốt các khâu để kích thích, động viên học sinh thường xuyên, kịp thời Và tôi cũng gặt hái được một số thành quả đáng kể, phần lớn học sinh say sưa với môn học và hiểu được cái hay trong môn học, góp phần hình thành kĩ năng tư duy logic, tư duy hệ thống và sáng tạo Chính vì những lý do trên mà tôi đã chọn
Trang 5đề tài: “Phát huy tính tích cực của học sinh trong giờ thực hành
Tin học 11 cho học sinh Trường THPT Nguyễn Du”.
CHƯƠNG II THỰC TRẠNG CỦA VIỆC DẠY VÀ HỌC
MÔN TIN HỌC 11, Ở TRƯỜNG THPT NGUYỄN DU
2.1: Đặc điểm, tình hình của nhà trường.
Trường THPT Nguyễn Du, huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai được thành lập theo Quyết định số 72/2004/QĐ-UB ngày 16/06/2004 của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Gia Lai Trường đóng chân trên địa bàn xã IarSươm, một trong 5 xã phía Bắc huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai Nhìn chung, đây là một xã
có nền kinh tế chậm phát triển, chủ yếu trồng mì và thuốc lá
Trường THPT Nguyễn Du tính đến nay đã được 11 năm Trong những năm gần đây, trường được sự quan tâm của các cấp ủy Đảng, chính quyền và nhân dân hỗ trợ các cơ sở vật chất, trang thiết bị và đồ dùng dạy học Năm học 2014 - 2015, trường có 16 lớp, với gần 700 học sinh
2.2: Thuận lợi.
- Giáo viên đều đạt chuẩn
- Tinh thần tự học cao, luôn trao dồi kiến thức và cập nhật thông tin để nâng cao chuyên môn nghệp vụ
- Tập thể có tinh thần đoàn kết cao, hòa nhã trong quan hệ, tương trợ giúp đỡ nhau trong khó khăn
- Các giáo viên của trường nhiệt tình trong công tác và có kỉ luật lao động tốt, có nhiều sáng tạo trong công việc
- Sự quan tâm của Ban giám hiệu giúp tổ hoàn thành tốt nhiệm vụ năm học
- Rất nhiều PHHS quan tâm đến việc học tập của học sinh
- Đa số học sinh đều ngoan, có ý thức phấn đấu, có tinh thần tương thân tương ái giúp đỡ nhau trong học tập cũng như trong rèn luyện tu dưỡng đạo đức
Trang 6- Cơ sở vật chất và trang thiết bị của nhà trường từng bước được củng
cố, hoàn thiện và kiên cố hoá
2.3: Khó khăn.
- Giáo viên trẻ cả về tuổi đời và tuổi nghề còn thiếu kinh nghiệm trong giảng dạy và quản lý học sinh
- Một số học sinh chưa có ý thức học tập, chưa chuyên tâm, tiếp thu chậm, không học bài cũ ở nhà Theo thói quen của nhiều em học sinh, học môn tin là học những thao tác sử dụng như cách sử dụng internet, sử dụng hệ điều hành window, chương trình soạn thảo văn bản MS Word, chương trình soạn thảo trình diễn MS PowerPoint… Đây là những phần học không cần đòi hỏi tư duy, mà chỉ cần học kĩ và nhớ thao tác, thực hành nhiều lần thì sẽ thành thạo Nhưng khi học bộ môn lập trình Passal lớp 11, thì hầu như các em
bị “choáng” vì bộ môn rất “mới”, và cách học cũng “mới” Học những thao tác và thực hành nhiều không còn tác dụng, học thuộc bài cũng không còn ổn nữa Lúc này các em cần phải học cách tư duy logic, tìm thuật toán, và viết những dòng lệnh máy tính chính xác đến từng đấu chấm, dấu phẩy
- Lâu nay chúng ta học những môn tự nhiên đã quen với cách là lấy giấy nháp ra làm thử trên giấy, đáp số chúng ta có thể biết được đúng hay sai (tuỳ theo sức học mỗi người) nhưng đối với Pascal muốn biết chắc đúng thì các em phải kiểm tra trên máy
- Đa số các em không có máy tính ở nhà thực hành thêm, phải ra ngoài tiệm Net mà ngoài tiệm Net thì đa số họ không cài phần mềm này
- Học Pascal chỉ có trong năm 11, các em không học xuyên suốt và liên tục nên bước đầu làm quen sẽ cảm thấy khó khăn và khó hình dung ra các bước như thế nào?
- Có 1 số em nghĩ môn này là môn phụ nên học mang tính đối phó đủ điểm lên lớp, dẫn đến các em chán khi học môn này
- Sách tham khảo cho học sinh còn hạn chế
Trang 7- Phòng thực hành chưa có đủ máy cho học sinh.
- Nhiều học sinh đồng bào chưa hiểu tiếng phổ thông
- Nhiều học sinh yếu kiến thức môn Toán, Tiếng Anh
- Học sinh chưa liên hệ thực tế được khi có bài toán đặt ra, lười suy nghĩ
- Nhiều bậc phụ huynh do quá tập trung vào phát triển kinh tế nên chưa thực sự quan tâm đến việc học của con em mình Một số học sinh do bố mẹ
có điều kiện kinh tế khá giả nên thoải mái trong việc chu cấp tiền cho các em tiêu xài Chính vì vậy, nhiều học sinh đã bỏ bê việc học mà sa vào con đường game chát
CHƯƠNG III MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM “PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH TRONG GIỜ THỰC HÀNH TIN HỌC 11 CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT NGUYỄN DU” 3.1: Điều tra cơ bản
Trong những năm học vừa qua, tôi được phân công giảng dạy môn Tin học 11 tại trường THPT Nguyễn Du, tôi thấy hầu hết các em đều thích học môn này, các em học tập với tinh thần hăng say Bên cạnh đó, còn một số học sinh nhút nhát, rụt rè, chưa mạnh dạn nói lên những suy nghĩ của mình, một
số em còn chán nản không thích học Tin học Tất cả những vấn đề trên rất đáng lo ngại, ảnh hưởng lớn đến việc học Tin học của học sinh, cho nên tôi đã tiến hành điều tra ở một số lớp xem có bao nhiêu em thích học Tin học và không thích học Tin học để từ đó tìm ra biện pháp khắc phục
3.2: Biện pháp tiến hành.
Từ những nguyên nhân trên tôi xin đề ra các biện pháp cụ thể như sau:
Về phía giáo viên:
Từ thực tế giảng dạy ở giai đoạn đầu, phần đông học sinh yêu thích môn học Bên cạnh đó có một số em rất thờ ơ, thậm chí chán nản đến giờ học,
Trang 8điều này khiến cho tiết học trở nên nặng nề, không hứng thú Vì vậy việc khắc phục tâm lý cho học sinh quả là khó khăn và hết sức cần thiết Dựa vào tâm lý của học sinh là thích khen ngợi, động viên và hay tò mò nên trước thời gian thực hành, tôi giới thiệu cho các em một số đoạn chương trình mẫu, sau đó chạy chương trình để các em xem và tự học tập Phân tích cho các em thấy được ý tưởng sáng tạo của mỗi thuật toán, được thể hiện qua các đoạn chương trình đó, động viên các em ai cũng có thể viết chương trình được Vì thế, sự căng thẳng và chán nản trong mỗi giờ thực hành được giảm bớt đi, các em đã
có hứng thú hơn với các tiết học
Việc muốn học sinh thực sự tập trung vào môn học thì đòi hỏi phải có
sự quan tâm của giáo viên, giáo viên cần phải chuẩn bị đầy đủ bài dạy, đồ dùng dạy học phải sát với nội dung bài học để lôi cuốn học sinh
- Muốn học sinh viết được chương trình thì người giáo viên phải gợi ý, giảng giải, đặc biệt là phải tạo được không khí sôi nổi, thoải mái, học mà chơi, chơi mà học, khích lệ, động viên học sinh tự tìm tòi, tự sáng tạo tìm ra thuật toán để viết chương trình
- Trong mỗi tiết học, giáo viên cần lựa chọn và phối hợp các phương pháp dạy học để lôi cuốn học sinh, tránh giờ học tẻ nhạt, khô cứng
- Không áp đặt đòi hỏi quá cao đối với học sinh Nên lấy động viên, khích lệ là chính, cố gắng tìm những ưu điểm dù nhỏ nhất ở từng học sinh để kịp thời động viên, khen ngợi
- Muốn giảng dạy tốt môn học trước hết giáo viên phải hiểu được mục đích, yêu cầu của môn học, từ đó tìm ra cho mình một định hướng giảng dạy đúng đắn
- Luôn tôn trọng gần gũi học sinh
- Phải có tính kiên trì trong công tác giảng dạy, khéo léo động viên kịp thời đối với các em
- Thường xuyên trao đổi để tìm ra phương pháp dạy học thích hợp
Trang 9- Ứng dụng thông tin vào môn Tin học 11 như sử dụng phương pháp giảng dạy Pascal hiện đại với robot Phần mềm SRobot do trường SaigonTech, phân hiệu tại Việt Nam của Đại học Cộng đồng Houston, Texas,
Mỹ phát triển Chương trình được áp dụng vào môn lập trình Pascal trong giờ thực hành tin học, giúp các em học sinh THPT hào hứng tiếp thu bài, thầy cô
có thêm phương pháp giảng dạy sinh động Theo đó, mỗi bài học Pascal trong giờ tin học, sau khi lập trình xong một câu lệnh, học sinh sẽ được giáo viên hướng dẫn sử dụng các câu lệnh để giải bài tập Thay vì các bài tập về tính toán diện tích, chu vi hình học…, các em sẽ thực hiện điều khiển robot giả lập trên phần mềm SRobot Những câu lệnh tưởng chừng khô khan và lý thuyết
sẽ trở thành “từ khóa” giúp robot di chuyển, tìm đường, vượt chướng ngại vật… trên phần mềm giả lập Sau khi giả lập trên phần mềm thành công, giáo viên cho học sinh kết nối máy tính với robot bằng USB Bluetooth để điều khiển robot thật Ngoài ra, giáo viên có thể cho học sinh chia nhóm, thi đấu robot đối kháng
+ Cải tiến hình thức tổ chức hoạt động để phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh Cho học sinh làm việc nhiều hơn, tăng cường bài tập vận dụng kiến thức, bài tập rèn luyện kiến thức, bài tập rèn luyện kĩ năng thích hợp cho các đối tượng “Hiểu” để “Hành”
và “Hành” để sáng tỏ kiến thức đã “Hiểu” Học trước hết để hiểu, hiểu trên cơ sở đó mà hành Hiểu là điểm tựa, hành để phát triển
Về phía học sinh:
+ Bỏ đi những suy nghĩ đó, xem như chúng ta chưa biết, chưa nghe gì
về Pascal
+ Các em phải ôn lại kiến thức toán học, trên 80% bài tập Pascal liên
quan đến toán Có một người thầy trước đây đã từng nói: “Giỏi toán sẽ giỏi
tin nhưng ngược lại chưa chắc đúng”.
Trang 10+ Học sinh phải biết cách xây dựng câu hỏi để tự trả lời và nhờ người khác trả lời, luôn đặt ra câu hỏi “tại sao ?” để tự trả lời, trước một vấn đề mới, vấn đề nghiên cứu, trước một lời giải hay cách giải quyết của bản thân và người khác
+ Nâng cao năng lực khái quát hóa, tổng hợp trong học và tự
học, biết sử dụng phương pháp xây dựng “ Cây kiến thức ” để củng
cố, hoàn thiện kiến thức kĩ năng
+ Khi làm một bài tập Pascal đừng lên máy mà gõ lệnh vào sau đó nhấn Ctrl+F9 để chạy và xem kết quả, như thế các em sẽ không hiểu ý nghĩa từng câu lệnh ra sao trong khi các em đang tập làm quen với Pascal
+ Đừng sợ cú pháp các câu lệnh Một số cú pháp và cấu trúc cần học và nhớ, nếu cần thêm có thể tham khảo ở các tài liệu, nhưng chỉ cần chừng này
từ khóa thôi là đủ để viết hầu hết các bài tập pascal rồi
Một số hàm thường dùng:
ClrScr: lệnh xóa màn hình;
Write, Writeln: ghi ra màn hình
Read, readln: đọc giá trị vào biến
Các phép toán thường dùng:
Phép cộng (+); Phép trừ (-); Phép nhân (*); phép chia (/);
Phép chia lấy phần nguyên (div); phép chia lấy phần dư(mod); Phép gán (:=),
Các phép toán: phép so sánh (=, <, >) và các phép toán logic: AND,
OR, XOR, NOT
Một số kiểu dữ liệu thường dùng: Interger, real, string, char,
array, Boolean
Các câu lệnh sử dụng thường xuyên
+ Lệnh ghép: BEGIN END
+ Lệnh chọn: IF THEN ELSE
