Nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự ở Thái Bình

Nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự là việc bảo đảm để các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án phát sinh hiệu lực thực tế trong đời sống xã hội, bảo vệ quyền

đại học quốc gia hà nội

đại học quốc gia hà nội

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Vũ Văn Tuyên

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các từ viết tắt

Danh mục các bảng

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 8

1.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CỦA NÂNG CAO HIỆU QUẢ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 8

1.2 CÁC YÊU CẦU VỀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 12

1.2.1 Thi hành án đúng hạn 12

1.2.2 Thi hành án đúng thủ tục 14

1.2.3 Bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan trong thi hành án dân sự 18

1.3 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 20

1.3.1 Cơ cấu tổ chức bộ máy cơ quan thi hành án; cán bộ thi hành án 20

1.3.2 Ý thức pháp luật của người dân 20

1.3.3 Sự phối kết hợp của các tổ chức trong thi hành án 22

1.3.4 Đồng bộ, phù hợp giữa pháp luật thi hành án với pháp luật khác 25

1.3.5 Sự phối hợp của ban chỉ đạo, chính quyền các cấp 26

1.3.6 Chất lượng bản án, quyết định của Tòa án 26

1.3.7 Cơ chế quản lý thông tin về thu nhập, tài sản của người phải thi hành án 27

1.3.8 Tính chất phức tạp của vụ việc 28

1.4 CƠ SỞ CỦA VIỆC NÂNG CAO HIỆU QUẢ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 29

1.4.1 Cơ sở lý luận của việc nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự 29

1.4.2 Cơ sở thực tiễn của nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự 32

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 34

Chương 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THI HÀNH ÁN DÂN SỰ Ở TỈNH THÁI BÌNH 35

2.1 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 35

2.1.1 Kết quả thi hành án một số năm từ năm 2010 đến năm 2014 36

2.1.2 Tình hình tổ chức cưỡng chế thi hành án dân sự 37

2.1.3 Việc lập hồ sơ đề nghị xét miễn, giảm thi hành án 38

2.1.4 Công tác phối hợp giữa cơ quan thi hành án dân sự với Tòa án để giải quyết những khó khăn vướng mắc do án tuyên không rõ, tuyên có sai sót không thi hành được đạt kết quả cao 39

2.2 NHỮNG HẠN CHẾ, BẤT CẬP, KHÓ KHĂN TRONG CÔNG TÁC THI HÀNH ÁN DÂN SỰ Ở TỈNH THÁI BÌNH 40

2.2.1 Những hạn chế bất cập 40

2.2.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng công tác thi hành án dân sự ở tỉnh Thái Bình 51

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 72

Chương 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ Ở THÁI BÌNH 73

3.1 QUAN ĐIỂM NÂNG CAO HIỆU QUẢ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ Ở THÁI BÌNH HIỆN NAY 73

3.2 HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 75

3.3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ Ở

THÁI BÌNH 82

3.3.1 Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy đảng và chính quyền 82

3.3.2 Thực hiện việc tà soát, phân loại án 83

3.3.3 Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật thi hành án dân sự 84

3.3.4 Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác thi hành án dân sự 87

3.3.5 Tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan Tòa án, Viện kiểm sát, Công an, các ngành hữu quan và cơ quan thi hành án dân sự 91

3.3.6 Nâng cao hiệu quả hoạt động của ban chỉ đạo thi hành án dân sự 94

3.3.7 Công tác lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, giám sát của thủ trưởng đơn vị 97

3.3.8 Một số giải pháp khác 98

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 100

KẾT LUẬN 101

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 103

DANH MỤC CÁC BẢNG

Số hiệu bảng Tên bảng Trang

Bảng 2.1: Kết quả thi hành án về việc từ 2010-2014 36 Bảng 2.2: Kết quả thi hành án về tiền từ năm 2010 - 2014 36

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thi hành án là giai đoạn tiếp nối cuối cùng của quá trình tố tụng, nếu những phán quyết của Tòa án không được đưa ra thi hành thì các giai đoạn trước đó của quá trình tố tụng không có ý nghĩa trên thực tế, không bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân

Chính vì vậy, Hiến pháp năm 2013 đã quy định rõ "Bản án, quyết định của Toà

án nhân dân có hiệu lực pháp luật phải được cơ quan, tổ chức, cá nhân tôn trọng; cơ quan, tổ chức, cá nhân hữu quan phải nghiêm chỉnh chấp hành" [34]

Nhận thức tầm quan trọng của công tác thi hành án, Đảng đã đề ra nhiều chủ trương, chính sách về thi hành án dân sự như: Nghị quyết hội lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương đảng (khóa IX) ngày 3/2/2004 về tập trung thực hiện tốt công tác thi hành án, nhất là thi hành án dân sự, khắc phục

cơ bản án tồn đọng kéo dài; Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020:

Xây dựng và hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của các cơ quan Tư pháp phù hợp với mục tiêu định hướng chiến lược cải cách tư pháp; xác định đúng, đủ quyền năng và trách nhiệm pháp lý cho từng cơ quan, chức danh tư pháp…

Cải cách mạnh mẽ các thủ tục tố tụng tư pháp theo hướng dân chủ, bình đẳng, công khai, minh bạch, chặt chẽ nhưng thuận tiện đảm bảo sự tham gia và giám sát của nhân dân đối với hoạt động tư pháp [26]

Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 2/05/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020:

Tổ chức các cơ quan tư pháp và các chế định bổ trợ tư pháp hợp lý, khoa học và hiện đại về cơ cấu tổ chức và điều kiện, phương tiện làm việc; trong đó xác định Tòa án có vị trí trung tâm và xét xử

là hoạt động trọng tâm…

Từng bước thực hiện xã hội hóa và quy định những hình thức, thủ tục để giao cho tổ chức không phải là cơ quan nhà nước thực hiện một số công việc thi hành án…

Nghiên cứu chế định thừa phát lại; trước mắt có thể tổ chức thí điểm tại một số địa phương, sau vài năm, trên cơ sở tổng kết đánh giá thực tiễn sẽ có bước đi tiếp theo [27]

Thể chế hóa đường lối chính sách của Đảng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Pháp lệnh Thi hành án dân sự năm 1989, Pháp lệnh Thi hành

án dân sự năm 1993, Pháp lệnh Thi hành án dân sự năm 2004 và Quốc hội khóa XII kỳ họp thứ 4 đã thông qua Luật thi hành án dân sự năm 2008 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2009 Do vậy công tác thi hành án dân sự trong những năm qua đạt được một số kết quả đáng khích lệ, kết quả nổi bật nhất theo đánh giá của Chính phủ là hệ thống cơ quan thi hành án dân sự được hình thành trong cả nước, công tác thi hành án dân sự đã được triển khai và hoạt động bước đầu có hiệu quả Tuy nhiên, công tác thi hành án dân sự vẫn đang đứng trước những khó khăn, tồn tại, bất cập đặt ra cần được giải quyết Hiệu quả công tác thi hành án dân sự chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ

Theo đánh giá của Bộ Tư pháp trong những năm qua, mặc dù chúng ta

đã có nhiều cố gắng và đạt được những kết quả nhất định, nhưng lượng án chuyển kỳ sau còn nhiều mà chưa tìm ra phương án giải quyết hữu hiệu nhất Theo thống kê, năm 2012, các cơ quan thi hành án dân sự trong cả nước thụ lý 642.885 việc, tăng 10.340 việc đã thi hành xong 395.284 việc, tăng 15.384 việc (4,1%) so với năm 2011; đạt tỷ lệ 88,58% Tổng số tiền phải thi hành là

43.219 tỷ đồng, đã thi hành được 10.344 tỷ đồng đạt tỷ lệ 76,97%[40] Mặc

dù số việc và tiền thi hành xong vượt chỉ tiêu đề ra nhưng số lượng việc chuyển kỳ sau nhiều (229.000 việc với số tiền trên 28 nghìn tỷ đồng) Hầu hết trong số đó là những trường hợp người phải thi hành án bị tuyên phạt tù nhiều năm, tù chung thân, hoặc không có tài sản để thi hành án Nhiều vụ việc có giá trị thi hành án nhỏ, nhưng nếu tính chi phí thực tế mà cơ quan thi hành án phải bỏ ra để tổ chức thi hành án còn lớn hơn nhiều lần giá trị phải thi hành Nguyên nhân của kết quả trên là do nhiều tổ chức cá nhân và ngay cả các cấp chính quyền cũng thường coi tổ chức thi hành án dân sự là việc riêng của hệ thống cơ quan thi hành án thuộc Bộ Tư pháp, thậm chí, một số ủy ban nhân dân là đối tượng bị thi hành án còn không tự giác thi hành hoặc cố tình trì hoãn việc thực hiện nghĩa vụ thi hành án Đây cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng án tồn chuyển kỳ sau ngày càng nhiều, dẫn đến hiệu quả của công tác thi hành án chưa cao

Đối với Thái Bình, được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Bộ Tư pháp, Tổng Cục Thi hành án dân sự, Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh, cấp ủy

và chính quyền các cấp, cùng với sự nỗ lực phấn đấu của đội ngũ chấp hành viên, cán bộ, công chức trong ngành, công tác thi hành án dân sự tỉnh Thái Bình đã đạt được những kết quả đáng khích lệ Kết quả thi hành án từ ngày 01/10/2012 đến ngày 30/9/2013 như sau:

Tổng số việc thụ lý 6313 việc tăng 268 việc so với năm 2012 trong đó

Số việc năm trước chuyển là: 2.091 việc Số việc mới thụ lý là: 4.222 việc, tăng 565 việc so với năm 2012 bao gồm: việc có điều kiện thi hành: 4.613 việc bằng 73%; việc chưa có điều kiện thi hành 2700 việc bằng 27%

Trong số việc có điều kiện thi hành, đã thi hành xong 4346/6313 đạt 92% vượt 4% so với chỉ tiêu Số việc còn phải thi hành chuyển kỳ sau là:

1967 việc

Tổng số tiền thụ lý 236.955.606.000 đồng, tăng 86.121.939.000 đồng so với năm 2012 Trong đó: Số tiền năm trước chuyển sang là: 48.050.758.000đồng;

Số tiền mới thụ lý là: 188.904.850.000 đồng, tăng 74.517.903.000 đồng Số tiền có điều kiện thi hành án là: 174.934.454.000 đồng chiếm 74%.Tăng 68.208.879.000 đồng so với năm 2012.;Số việc chưa có điều kiện thi hành là: 62.021.152.000 đồng chiếm 26%.- Kết quả đã thi hành được 105.735.547.000 đồng trong đó: Số có điều kiện giải quyết đạt tỷ lệ 60% (so với chỉ tiêu được giao thấp 17%.); số tiền còn phải thi hành chuyển kỳ sau là: 131.220.059.000 đồng, tăng 83.169.402.000 đồng [21]

Kết quả thi hành án dân sự của Thái Bình về việc tuy đạt cao hơn so với cùng kỳ nhưng số việc chuyển kỳ sau tăng (1967 việc) Số tiền thu vượt

so với cùng kỳ nhưng đạt tỷ lệ thấp so với chỉ tiêu được giao; số tiền chuyển

kỳ sau lớn (131.220.059.000 đồng)

Đây là vấn đề bức xúc đặt ra trong công tác thi hành án dân sự ở Thái Bình hiện nay Thực trạng này, một phần xuất phát từ nguyên nhân: ý thức tuân thủ pháp luật của một bộ phận nhân dân nói chung và một số cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp còn yếu kém Mặt khác, sự phối hợp giữa các cơ quan bảo vệ pháp luật và các ngành hữu quan chưa thống nhất, đồng bộ Hệ thống văn bản pháp luật về thi hành án dân sự chưa đầy đủ, chậm được sửa đổi, bổ sung; chế tài đối với người chây ỳ không chấp hành án còn nhẹ; đội ngũ chấp hành viên ít về số lượng, trình độ không đồng đều, chuyên môn, nghiệp vụ, kinh nghiệm còn hạn chế, chưa kiên quyết áp dụng biện pháp cưỡng chế

Từ những lý do trên khẳng định cho việc lựa chọn đề tài "Nâng cao

hiệu quả thi hành án dân sự ở Thái Bình" cho luận văn tốt nghiệp của tác

giả sẽ góp phần đánh giá được thực trạng và những hạn chế, bất cập trong công tác thi hành án dân sự ở Thái Bình để từ đó tìm ra nguyên nhân và những giải pháp nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu

Thi hành án là vấn đề được nhiều nhà khoa học quan tâm trong giai đoạn xây dựng nhà nước pháp quyền hiện nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về thi hành án dân sự: Luận văn thạc sĩ Luật học của Trần Văn Quảng

(1996): Một số vấn đề về tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự ở Việt Nam; Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Công Long (2000): Các biện pháp cưỡng chế thi

hành án dân sự Thực tiễn áp dụng và hướng hoàn thiện; Luận văn thạc sĩ của

Lê Xuân Hồng (2001): Xã hội hóa thi hành án dân sự; Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thanh Thủy (2001): Hoàn thiện pháp luật về thi hành án dân sự, Luận văn thạc sĩ của Phan Huy Hiếu (2012): Biện pháp bảo đảm thi hành án dân sự; Luận văn Tiến sỹ của Đặng Đình Quyền(2012) Hiệu quả áp dụng pháp luật

trong thi hành án dân sự ở Việt Nam Ngoài ra còn có nhiều công trình, nhiều

bài báo đề cập đến các lĩnh vực của công tác thi hành án dân sự như: Để nâng

cao chất lượng công tác thi hành án của tác giả Việt Anh - Tạp chí Cộng sản,

số 10 (154) năm 2008; Luật thi hành án dân sự và những điều bất cập - Báo

Bình Thuận, số ra ngày 05/4/2010 Đây là những công trình nghiên cứu công phu, có nhiều đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và hoàn thiện pháp luật về thi hành án ở Việt Nam Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu này chỉ đề cập đến các vấn đề mang tính chung, trên phạm vi cả nước còn vấn đề riêng ở tỉnh Thái

Bình thì chưa được nghiên cứu và đề cập Do vậy, việc lựa chọn đề tài "Nâng

cao hiệu quả thi hành án dân sự ở Thái Bình" được xem là một trong những

công trình đầu tiên nghiên cứu và đánh giá một cách tổng quát những mặt được, những mặt hạn chế để có các giải pháp nhằm nâng cao chất công tác thi hành án dân sự phù hợp với điều kiện của Thái Bình

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

3.1 Mục tiêu nghiên cứu

Làm rõ được thực trạng của công tác thi hành án dân sự ở Thái Bình bằng việc nghiên cứu, phân tích những vụ việc cụ thể, đánh giá được những

vướng mắc khó khăn hiện nay, tìm ra được nguyên nhân của những vướng mắc Trên cơ sở đó, đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự, đảm bảo mọi bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án phải được đưa ra thi hành

+ Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác thi hành

án dân sự trên địa bàn tỉnh Thái Bình

4 Phạm vi nghiên cứu

"Nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự ở Thái Bình" là một đề tài

từ thực tiễn của công tác thi hành án dân sự của tỉnh Thái Bình nhưng có nội dung rộng và phức tạp Vì vậy trong khuôn khổ Luận văn thạc sĩ Luật học, tác giả tập trung nghiên cứu những vấn đề cơ bản về thi hành án và thực trạng công tác thi hành án dân sự ở tỉnh Thái Bình; đánh giá đúng thực trạng công tác thi hành án dân sự tại tỉnh Thái Bình trên cơ sở đó kiến nghị một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự ở tỉnh Thái Bình trong những năm tiếp theo

5 Phương pháp nghiên cứu

- Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận truyền thống của chủ nghĩa Mác - Lênin đó là phương pháp duy vật biện chứng và phương pháp luận duy vật lịch sử

- Cùng với các phương pháp trên, tác giả đã sử dụng các phương pháp

thu thập thông tin, số liệu; phân tích, tổng hợp và nghiên cứu thực tiễn Đây là các phương pháp được sử dụng chủ yếu trong quá trình thực hiện đề tài

Phương pháp thu thập thông tin chủ yếu được thực hiện thông qua báo cáo, các hồ sơ từng vụ việc thi hành án cụ thể của Cục và các Chi cục Thi hành

án dân sự trên địa bàn Thái Bình, quá trình tham gia trực tiếp giải quyết một số

vụ việc hàng ngày của bản thân tác giả; thông qua các bài viết, tạp chí… của các tác giả trên báo chí, internet để lấy số liệu liên quan đến quá trình nghiên cứu

Phương pháp phân tích, tổng hợp được sử dụng để phân tích, tổng hợp các quy định của pháp luật về công tác thi hành án, cũng như thực tiễn áp dụng pháp luật trong quá trình thi hành án ở Thái Bình

6 Ý nghĩa và những điểm mới của luận văn

- Luận văn đã đưa ra và luận giải được một số quan điểm cơ bản về khái niệm thi hành án và thi hành án dân sự, tìm hiểu đặc điểm, bản chất của thi hành án và thi hành án dân sự, góp phần bổ sung, làm phong phú thêm cho hoạt động nghiên cứu khoa học về pháp luật thi hành án

.- Từ việc đánh giá thực trạng công tác thi hành án dân sự tại tỉnh Thái Bình, tác giả đã chỉ ra những hạn chế, khuyết điểm về công tác thi hành án dân sự đề từ đó đề xuất các giải pháp nhằm khắc phục hạn chế

- Từ việc đánh giá thực tiễn thi hành án dân sự tại tỉnh Thái Bình, tác giả đã phân tích những nguyên nhân và đề ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương

Chương 1: Một số vấn đề về lý luận về nâng cao hiệu quả thi hành án

dân sự

Chương 2: Thực trạng công tác thi hành án dân sự ở Thái Bình

Chương 3: Hoàn thiện pháp luật về thi hành án dân sự và giải pháp

nhằm nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự ở Thái Bình

Chương 1

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN

VỀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

1.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CỦA NÂNG CAO HIỆU QUẢ THI HÀNH

ÁN DÂN SỰ

Thi hành án dân sự xuất phát và gắn liền với hoạt động xét xử của Tòa

án Tuy nhiên, còn có nhiều quan điểm khác nhau về thi hành án dân sự Ý kiến thứ nhất cho rằng, thi hành án dân sự là một dạng của hoạt động hành chính, bởi thi hành án dân sự là hoạt động mang tính điều hành và chấp hành, đây là đặc điểm đặc trưng của hoạt động hành chính [2, tr 10] Ý kiến thứ hai lại cho rằng, thi hành án dân sự là một dạng của hoạt động hành chính - tư pháp vì thi hành án dân sự là hoạt động mang tính điều hành và chấp hành quyết định của Tòa án Hơn nữa, trong quá trình thi hành án dân sự còn tiến hành các hoạt động mang tính hành chính như chứng thực bản sao giấy tờ, ủy quyền thi hành án dân sự… Hoạt động xét xử và thi hành án là hai giai đoạn kế tiếp nhau, không cắt khúc và gián đoạn, do đó, luôn luôn có sự gắn kết, liên thông giữa Tòa án đã ra bản án, quyết định đó bằng việc giao cho Tòa án ra quyết định thi hành án; cơ quan thi hành án tổ chức thi hành theo quyết định thi hành án của Tòa án [2, tr 10] Ý kiến thứ ba cho rằng, thi hành án dân sự là một dạng của hoạt động tư pháp vì thi hành án dân sự gắn liền với hoạt động xét xử và do cơ quan tư pháp có thẩm quyền tổ chức thực hiện [2, tr 10] Do vậy, việc xác định bản chất của thi hành án dân sự vẫn là vấn đề còn nhiều tranh luận cả từ góc độ lý luận và thực tiễn Có thể thấy, xuất phát từ các quy định của pháp luật hiện hành và thực tiễn công tác thi hành án dân sự ở nước

ta, nhiều ý kiến đồng tình với quan điểm cho rằng thi hành án dân sự là hoạt động đặc thù của hoạt động tư pháp bởi những lý do sau đây:

Thứ nhất, cơ sở của hoạt động thi hành án là các bản án, quyết định

dân sự của Tòa án; các cơ quan tham gia vào quá trình thi hành án chủ yếu là

cơ quan tư pháp (theo nghĩa rộng)

Thứ hai, thi hành án dân sự là giai đoạn kế tiếp sau giai đoạn xét xử, có

mối quan hệ mật thiết, đan xen với các giai đoạn tố tụng trước đó Tuy nhiên, thi hành án lại có tính độc lập tương đối thể hiện ở chỗ hoạt động này được bắt đầu bằng quyết định của Thủ trưởng Cơ quan thi hành án dân sự đối với thi hành án dân sự Những quyết định này mang tính bắt buộc chấp hành đối với tất cả chủ thể có trách nhiệm và nghĩa vụ liên quan đến việc thi hành án

Thứ ba, thi hành án và các giai đoạn tố tụng trước đó có mối quan hệ

nhân quả với nhau Nếu bản án, quyết định của Tòa án tuyên rõ ràng, cụ thể thì việc thi hành án sẽ dễ dàng, nhanh chóng Ngược lại, nếu bản án, quyết định đó không rõ ràng, không khách quan, thiếu tính khả thi sẽ gây khó khăn cho việc thi hành án Đồng thời, việc thi hành án nhanh chóng, kịp thời sẽ có tác động tích cực trở lại đối với hoạt động xét xử, góp phần củng cố, tăng cường uy tín của cơ quan xét xử

Thứ tư, bản chất của thi hành án là dạng hoạt động chấp hành nhưng

là chấp hành phán quyết của cơ quan xét xử với các cách thức và biện pháp khác nhau nhằm buộc người có nghĩa vụ được xác định trong bản án, quyết định của Tòa án phải thực hiện đúng các nghĩa vụ của mình Mục đích cuối cùng của thi hành án là bảo đảm cho các quyết định của Tòa án được ghi trong bản án, quyết định được thực thi trên thực tế chứ không phải là ra văn bản áp dụng pháp luật hoặc quyết định có tính điều hành - nét đặc trưng của hoạt động hành chính

Theo Từ điển Từ và ngữ Việt Nam do Nhà xuất bản Thành phố Hồ Chí Minh xuất bản năm 1998 thì "nâng cao" được hiểu là làm cho cao hơn trước [29, tr 1234], còn theo Đại Từ điển tiếng Việt do Nhà xuất bản Đại học

Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh xuất bản năm 2010 thì "Nâng" được hiểu là đưa lên cao hoặc đưa lên mức cao hơn [45, tr 568] Như vậy, có thể hiểu

"Nâng cao" là việc làm một việc hoặc một điều gì đó để đạt được kết cao hơn mức trước đó Cũng theo Từ điển Từ và ngữ Việt Nam thì "Hiệu quả" là kết quả chắc chắn và rõ ràng [29, tr 837] còn theo Đại Từ điển Tiếng Việt thì

"Hiệu quả" là kết quả như yêu cầu của việc làm mang lại [45, tr 441]

Nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự là việc bảo đảm để các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án phát sinh hiệu lực thực

tế trong đời sống xã hội, bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của đương sự và những người có quyền, lợi ích liên quan khác Hoạt động thi hành án dân sự

là một nội dung của hoạt động nhà nước, là một bộ phận của hoạt động tư pháp, nên hoạt động thi hành án dân sự có mối quan hệ mật thiết đối với toàn

bộ hoạt động của nhà nước, nhất là hoạt động tư pháp Hoạt động thi hành án dân sự mặc dù không phải là một khâu trong quá trình tố tụng của các cơ quan

tư pháp, nhưng nó lại có ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả hoạt động của các cơ quan này Nếu như hoạt động thi hành án dân sự không có hiệu quả, thì toàn

bộ kết quả hoạt động của quá trình tố tụng trước đó sẽ chỉ là con số không, thậm chí dẫn đến "nhờn" pháp luật của một bộ phận dân cư Do đó, nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự cũng là một trong những giải pháp để đẩy mạnh cải cách tư pháp

Muốn nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự trước hết phải nâng cao việc chấp hành pháp luật về thi hành án của các tầng lớp nhân dân

Để nâng cao việc chấp hành hành pháp luật thi hành án dân sự đòi hỏi:

+ Làm chuyển biến nhận thức của các cấp ủy đảng và chính quyền về công tác thi hành án dân sự; Thi hành án dân sự là hoạt động mang tính thực tiễn cao, có thể nói hầu hết các hoạt động thi hành án dân sự đều được triển khai trong thực tiễn và gắn bó chặt chẽ với cơ sở Đồng thời, do thi hành án

dân sự liên quan trực tiếp đến tài sản của đương sự, có ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống người phải thi hành án và gia đình, nên thi hành án dân sự có liên quan đến nhiều cơ quan nhà nước khác nhau như: Tòa án, Viện kiểm sát,

cơ quan thuế, Tài chính, Tài nguyên - môi trường, Công an và có tác động lớn đến tình hình an ninh chính trị của từng địa phương Do đó, trong quá trình tổ chức thi hành án dân sự, cơ quan thi hành án dân sự cần phải có sự lãnh đạo, chỉ đạo phối hợp của các cấp ủy đảng và chính quyền, nếu như cấp

ủy và chính quyền địa phương không coi thi hành án dân sự là việc chung và

có trách nhiệm với công tác thi hành án dân sự thì việc nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự sẽ rất khó khăn

+ Các cơ quan thi hành án, chấp hành viên cần phải phải tạo thuận lợi, tránh tình trạng trì trệ, quan liêu, sách nhiễu, gây phiền hà cho các bên đương sự, người có quyền, lợi ích liên quan Đặc biệt, phải gắn với việc đổi mới thủ tục thi hành án, bảo đảm việc thi hành án nhanh chóng, hiệu quả, đúng pháp luật

+ Các cơ quan điều tra, truy tố, xét xử thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình theo quy định của pháp luật trong việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn như kê biên, phong tỏa, tạm giữ tài sản của người phạm tội, ngăn ngừa việc tẩu tán tài sản, thì việc thi hành án dân sự sẽ thuận lợi

+ Để tổ chức thi hành dứt điểm các bản án khó, đối tượng có điều kiện thi hành án, nhưng cố tình chống đối, chây ỳ, đòi hỏi cơ quan thi hành án phải

áp dụng các biện pháp cưỡng chế cần thiết Để đảm bảo cưỡng chế thành công, đòi hỏi có sự phối hợp chặt chẽ, của các cơ quan hữu quan như công an, kiểm sát, chính quyền và các tổ chức đoàn thể ở địa phương; nhân dân địa phương, các cơ quan, tổ chức kinh tế có liên quan đến hoạt động thi hành án dân sự để đảm bảo phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị vào việc thi hành án dân sự

Như vậy, nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự là đề cao tinh thần trách nhiệm của các cơ quan hữu quan trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình; đảm bảo được sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan thi hành án dân

sự với các cơ quan hữu quan trong quá trình tổ chức thi hành bản án, quyết định có hiệu lực thi hành của Tòa án và của Trọng tài thương mại từ đó phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội vào thi hành án dân sự kịp thời, đúng hạn, đúng thủ tục bảo vệ quyền lợi, nghĩa vụ của đương sự trên cơ sở hiện đúng đường lối, chủ trương của Đảng về cải cách hành chính, cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Nâng cao trách nhiệm của cơ quan thi hành

án, bảo đảm các bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật phải được tôn trọng, thi hành triệt để và kịp thời Kết hợp được sức mạnh tổng hợp của các tổ chức trong hệ thống chính trị trong giáo dục thuyết phục, hòa giải thi hành án dân sự

1.2.1 Thi hành án đúng hạn

Thi hành án là giai đoạn cuối cùng nhằm bảo đảm cho bản án quyết định của Tòa án được chấp hành góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và Nhà nước Với tầm quan trọng như vậy, thi hành án có mục đích và nhiệm vụ làm cho các quyết định của Tòa án trong các bản án, quyết định trở thành hiện thực trên thực tế góp phần bảo vệ quyền

và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức và lợi ích của Nhà nước

Trong thi hành án dân sự, quyền và nghĩa vụ dân sự được xác lập, phát sinh từ bản án, quyết định của Tòa án có thể được thực hiện bằng nhiều cách khác nhau Đương sự có quyền thỏa thuận trực tiếp với nhau về thi hành án dân sự, hoặc người có quyền cũng có thể từ bỏ quyền lợi của mình Nếu các

bên đương sự tự thỏa thuận được với nhau về thi hành án, hoặc thỏa thuận từ

bỏ quyền yêu cầu thi hành án thì cơ quan thi hành án chỉ đứng ra chứng kiến việc thỏa thuận đó và vụ việc thi hành án coi như kết thúc, sẽ không đặt ra vấn đề cơ quan thi hành phải tổ chức thi hành Cơ quan thi hành án dân sự chỉ đứng ra tổ chức thi hành bản án, quyết định của Tòa án khi hai bên đương sự không tự thỏa thuận được cách thực hiện Để tổ chức thi hành các bản án, quyết định của Tòa án bảo vệ quyền, lợi ích của đương sự và người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan, trong quá trình tổ chức thi hành án cơ quan thi hành án phải tuân thủ các quy định của pháp luật về thời hạn Thời hạn thi hành án được pháp luật quy định từ việc tiếp nhận bản án, đơn yêu cầu thi hành án; thời hạn ra quyết định thi hành án, thông báo thi hành án cho các đương sự, người có quyền và nghĩa vụ liên quan, Viện kiểm sát cùng cấp; quá trình xác minh điều kiện thi hành án của người phải thi hành Tất cả các khâu này diễn

ra trong thời gian luật định, trong thời gian pháp luật quy định người phải thi hành án tự nguyện thi hành, chấp hành viên ấn định một khoảng thời gian nhất định tùy thuộc vào vụ việc nhưng không quá 15 ngày làm việc Nếu không tự nguyện thi hành án thì chấp hành viên áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành án Việc áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án cũng đòi hỏi phải đảm bảo đúng thời hạn quy định của pháp luật

Như vậy, thi hành án đúng hạn là việc cơ quan thi hành án tổ chức thi hành bản án, quyết định của tòa tuân thủ các quy định của pháp luật về mặt thời gian từ khâu nhận đơn, ra quyết định thi hành án, thông báo thi hành án, xác minh điều kiện thi hành án, thời gian đương sự tự nguyện thi hành án và

áp dụng các biện pháp cưỡng chế Tất cả các khâu trong quy trình thi hành án phải đảm bảo chặt chẽ về mặt thời gian pháp luật quy định

Việc thi hành án đúng hạn ảnh hưởng rất quan trọng đến việc nâng cao hiệu hiệu quả thi hành án dân sự Thi hành án đúng hạn góp phần làm cho bản

án quyết định của tòa được thi hành nhanh chóng, chính xác, kịp thời góp phần hạn chế khiếu nại tố cáo của đương sự trong thi hành án; đảm bảo tính nghiêm minh của các bản án, quyết định của Tòa góp phần ổn định tình hình

an ninh trật tự, an toàn xã hội

1.2.2 Thi hành án đúng thủ tục

Thi hành án dân sự là một khâu quyết định, tạo bước chuyển mạnh mẽ

để đưa bản án, quyết định của Tòa án hoặc các quyết định khác theo quy định của pháp luật được thực hiện trên thực tế Thi hành án dân sự nhằm bảo đảm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của các công dân, tổ chức, bảo

vệ trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa Điều đó có ý nghĩa lớn lao không chỉ là lợi ích của Nhà nước, của tập thể và quyền lợi hợp pháp của công dân mà nó còn có ý nghĩa đối với sự ổn định phát triển kinh tế xã hội Chính vì vậy Nghị quyết Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IX đã chỉ ra:

"Tập trung thực hiện tốt công tác thi hành án, nhất là thi hành án dân sự, khắc phục cơ bản tình trạng tồn đọng kéo dài" [25] Xuất phát từ yêu cầu đó

đòi hỏi trong quá trình tổ chức thi hành án cơ quan thi hành án, chấp hành viên phải thực hiện đúng các trình tự, thủ tục do pháp luật quy định

Thứ nhất: Cấp, chuyển giao và giải thích bản án, quyết định

Nhiệm vụ của thi hành án dân sự là phải chấp hành nghiêm chỉnh, kịp thời, đúng bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án Việc cấp bản sao bản án, quyết định đúng thời gian quy định làm cơ sở để người phải thi hành án thực hiện nghĩa vụ của mình được quy định trong bản án, quyết định của tòa án Đồng thời làm căn cứ để người được thi hành án thực hiện yêu cầu thi hành án của mình Để đảm bảo quyền lợi cho người cho người được thi hành án, khi cấp bản sao bản án, quyết định Tòa án đồng thời giải thích luôn cho họ biết quyền làm đơn yêu cầu thi hành án như: quyền yêu cầu hoãn thi hành án, quyền yêu cầu không thi hành án một phần hay toàn bộ bản

án, quyết định của Tòa án

Trong quá trình giải quyết vụ án dân sự, tòa án chỉ ra các bản án, quyết định còn việc đưa ra thi hành những phán quyết đó trên thực tế như thế nào thuộc trách nhiệm của cơ quan thi hành án Để đảm bảo cho bản án, quyết định của mình đã tuyên được đưa ra thi hành ngoài thủ tục cấp bản sao bản

án, quyết định của Tòa án cho đương sự, Tòa án còn có nghĩa vụ chuyển giao bản án, quyết định cơ trong thời gian luật định để quan thi hành án chủ động đưa ra thi hành nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà nước, quyền

và lợi ích của công dân

Sau khi nhận được bản sao bản án, quyết định của Tòa án chuyển giao, cơ quan thi hành án vào sổ nhận bản sao bản án, quyết định để theo dõi, tiến hành phân loại việc, ra quyết định thi hành và giao chấp hành viên lập hồ

sơ Đối với những phần thuộc diện chủ động thì ra quyết định thi hành Đối với phần theo đơn thì vào sổ theo dõi khi có đơn yêu cầu của đương sự thì ra quyết định thi hành

Thứ hai: Yêu cầu thi hành án và thời hiệu thi hành án

+ Yêu cầu thi hành án: Khi bản án quyết định của tòa án có hiệu lực pháp luật phải được các đương sự tự nguyện thi hành Nếu các bên đương sự không tự nguyện thi hành thì người được thi hành án, người phải thi hành án căn cứ vào bản án, quyết định dân sự có quyền gửi đơn đến cơ quan thi hành

án có thẩm quyền ra quyết định thi hành án Như vậy Nhà nước chỉ tham gia vào quá trình thi hành án khi người phải thi hành án không tự nguyện thi hành

và người được thi hành án có đơn yêu cầu Việc yêu cầu thi hành án phải được gửi trong thời hiệu thi hành án

+ Thời hiệu thi hành án là thời hạn người được thi hành án, người phải thi hành án có quyền yêu cầu thi hành bản án, quyết định Nếu trong thời hiệu thi hành án, người được thi hành án, người phải thi hành án không yêu cầu thi hành án thì sau đó họ không có quyền yêu cầu thi hành án nữa

Thứ ba: Ra quyết định thi hành án

Để có căn cứ tổ chức thi hành bản án, quyết định của Tòa án thì trước khi tổ chức thi hành, Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền phải ra quyết định thi hành án làm căn cứ để tổ chức thi hành án dân sự trong thực tiễn và giao cho chấp hành viên phụ trách lập hồ sơ thi hành Quyết định thi hành án là cơ sở phát sinh trách nhiệm của Chấp hành viên đối với vụ án, cũng như các đương sự phải thực hiện nghĩa vụ với nhau trong thời gian pháp luật quy định

Thứ tư: thông báo thi hành án

Trong tổ chức thi hành án dân sự, việc thông báo thi hành án có ý nghĩa rất quan trọng Qua việc thông báo, người được thông báo biết được quyền, nghĩa vụ thi hành án của mình để thực hiện Do vậy để qua trình tổ chức thi hành án được nhanh chóng, kịp thời, chính xác không vi phạm pháp luật đòi hỏi cơ quan thi hành án dân sự phải thông báo cho các đương sự, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan biết để tự nguyện thi hành, đảm bảo cho các bản án, quyết định của Tòa phát sinh hiệu lực trên thực tiễn

Thứ năm: xác minh điều kiện thi hành án

Thi hành án có mục đích và nhiệm vụ là làm cho các quyết định của Tòa án trong các bản án, quyết định trở thành hiện thực trên thực tế Tuy vậy, điều này lại phụ thuộc rất nhiều vào khả năng thực tế người phải thi hành án

có tài sản, thu nhập để thi hành án hay không? Nói cách khác là người phải thi hành án có điều kiện thi hành án hay không? Vì vậy, để tổ chức thi hành được các bản án, quyết định của Tòa án thì trước khi tổ chức thi hành án cần phải làm rõ người phải thi hành án có điều kiện thi hành án hay không, tức là phải xác minh điều kiện thi hành án của người phải thi hành án Chính vì vậy, việc pháp luật thi hành án dân sự quy định thi hành án phải xác minh điều kiện thi hành án là để bảo đảm việc tổ chức thi hành có hiệu quả các bản án, quyết định của Tòa án và bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật

Thứ sáu: Tổ chức thi hành bản án, quyết định

Việc đương sự tự nguyện thực hiện nghĩa vụ của mình giúp cho quá trình thi hành án được diễn ra nhanh chóng, thuận lợi đảm bảo hiệu lực của bản án quyết định mà Tòa đã tuyên phát sinh trên thực tế Mặt khác nó còn tiết kiệm được tiền của công sức của Nhà nước phải bỏ ra để đi xác minh điều kiện thi hành án của người phải thi hành án Do vậy, trong giai đoạn này đòi hỏi chấp hành viên phải làm tốt công tác vận động thuyết phục, giáo dục để các bên tự nguyện thi hành để tránh phải áp dụng các biện pháp cưỡng chế

Thứ bảy: Thủ tục trả đơn yêu cầu thi hành án

Việc thi hành án dân sự chỉ có thể thực hiện được khi người phải thi hành án có tài sản hoặc có thu nhập để thi hành án Nếu người phải thi hành

án không có tài sản hoặc không có thu nhập thì họ không thể tiếp tục thi hành

án được mà phải chờ khi có tài sản thu nhập thì mới tiếp tục thi hành án Như vậy trả đơn yêu cầu thi hành án cho người được thi hành án cũng là cách để người được thi hành án chủ động trong việc theo dõi điều kiện thi hành án của người phải thi hành án, góp phần giảm tải công việc của cơ quan thi hành án

Thứ tám: miễn giảm thi hành án dân sự:

Thi hành án dân sự trước hết là bảo vệ quyền và lợi ích của người

được thi hành án, do đó về nguyên tắc việc miễn, giảm thi hành án do người

được thi hành án quyết định Để việc miễn giảm thi hành án diễn ra chính xác, yêu cầu đặt ra là chấp hành viên, cơ quan thi hành án phải thực hiện đúng các quy định của pháp luật về thủ tục miễn giảm từ xác minh, lập hồ sơ đề nghị, đôn đốc Chỉ khi nào đúng các thủ tục luật định thì cơ quan thi hành án mới xét đề nghị cấp có thẩm quyền làm thủ tục xét miễn, giảm nghĩa vụ thi hành cho người phải thi hành án

Như vậy, Thi hành án đúng thủ tục là việc cơ quan thi hành án, chấp hành viên trong qua trình tổ chức thi hành án phải tuân thủ nghiêm các quy

định của pháp luật về thủ tục thi hành án từ khâu nhận đơn yêu cầu thi hành

án, ra quyết định thi hành án, thông báo thi hành án, xác minh điều kiện thi hành án, hoãn, tạm đình chỉ, đình chỉ, kết thúc thi hành án

Việc thi hành đúng thủ tục góp phần làm cho bản án, quyết định của Tòa được nhanh chóng, chính xác, kịp thời, bảo đảm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức, thể hiện tính nghiêm minh của

hệ thống pháp luật góp phần bảo đảm an ninh chính trị, trật tự xã hội của địa phương hạn chế khiếu nại tố cáo về thi hành án dân sự Yêu cầu đặt ra đối với thi hành đúng thủ tục là Chấp hành viên phải có bản lĩnh, đạo đức nghề nghiệp, nắm chắc và vận dụng linh hoạt các quy định về thủ tục thi hành án dân sự

1.2.3 Bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan trong thi hành án dân sự

Thi hành án dân sự là một quá trình hoạt động có mục đích nhằm làm cho các bản án, quyết định dân sự của Tòa án và các quyết định khác theo quy định của pháp luật được thực hiện trên thực tế Mọi hành vi thi hành án chậm, thi hành không đúng với nội dung của bản án, quyết định hoặc để án tồn đọng, về thực chất đều xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan trong thi hành án dân sự

Để đảm bảo cho mục đích của thi hành án đạt được, thì đòi hỏi toàn bộ

hệ thống tổ chức cơ quan thi hành án dân sự, từ hoạt động của bộ máy đến hoạt động của chấp hành viên và các cán bộ, công chức làm công tác thi hành án dân sự phải được vận hành một cách nhịp nhàng, thống nhất, đúng pháp luật Mọi hoạt động của bất cứ cá nhân, tổ chức nào có liên quan đến hoạt động thi hành án đều phải tuân thủ nghiêm túc các quy định của pháp luật về thi hành án dân sự, các văn bản có liên quan và đều hướng tới một mục đích chung là thi hành một cách triệt để nội dung quyết định trong bản án, quyết định của Tòa

án, quyết định của Trọng tài thương mại và theo đơn yêu cầu thi hành án

Hoạt động của chấp hành viên với tư cách là hạt nhân của quá trình tổ chức thi hành bản án phải là những hành vi chuẩn xác, mẫu mực, đáp ứng được đòi hỏi của các quy định của pháp luật về thi hành án dân sự nói riêng

và của pháp luật nói chung Trong quá trình tổ chức thi hành bản án, mỗi một chấp hành viên đều phải lấy bản án, quyết định của tòa án làm trung tâm trên

cơ sở đó bảo vệ quyền lợi của người được thi hành án, người phải thi hành án, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan và quyền lợi của Nhà nước làm trọng, không được vì mục đích riêng mà có những tác động không đúng pháp luật đến quá trình thi hành án Hoạt động của các cơ quan hữu quan khác liên quan đến thi hành án dân sự ở các mức độ khác nhau, đều là hoạt động bổ trợ, giúp cho hoạt động thi hành án dân sự đạt được hiệu quả cao Vì vậy, hoạt động của các cơ quan này cũng phải nằm trong khuôn khổ của pháp luật và cũng phải hướng tới đích chung là nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự

Từ đó mà các quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự, người có quyền lợi nghĩa

vụ liên quan được bảo vệ

Trong thực tiễn quá trình thi hành án có rất ít người phải thi hành án

tự nguyện thi hành án Cũng có nhiều trường hợp, người phải thi hành án không thỏa mãn với kết quả xét xử của Tòa án do quá trình xét xử không khách quan, hoặc có sự không rõ ràng về pháp lý, nên người phải thi hành án tìm mọi cách để trì hoãn, chống đối việc thi hành án Chính vì vậy, thi hành

án dân sự sẽ là một cơ chế hữu hiệu để người được thi hành án thực hiện quyền của mình

Mặt khác, pháp luật thi hành án dân sự không chỉ bảo vệ riêng quyền lợi của người được thi hành án, mà pháp luật thi hành án dân sự còn bảo vệ cả quyền lợi của người phải thi hành án, những người có quyền lợi liên quan đến việc thi hành án trước những hành vi đòi nợ không đúng pháp luật của người được thi hành án và sự lạm dụng quyền lực của cơ quan thi hành án, chấp

hành viên trong tổ chức thi hành án dân sự Do đó pháp luật thi hành án dân

sự cũng có nhiều quy định cho phép người phải thi hành án có quyền khiếu

nại, tố cáo các hành vi vi phạm pháp luật trong thi hành án

1.3 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

1.3.1 Cơ cấu tổ chức bộ máy cơ quan thi hành án; cán bộ thi hành án

Cán bộ là khâu có ý nghĩa quyết định toàn bộ tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự Đội ngũ cán bộ thi hành án dân sự có vai trò to lớn thúc đẩy hoặc kìm hãm hoạt động thi hành án dân sự Đặc biệt đội ngũ chấp hành viên, thư ký thi hành án trực tiếp tiến hành các hoạt động thi hành án như ra quyết định thi hành án; xác minh tài sản, điều kiện thi hành án của người phải thi hành án; yêu cầu cơ quan, tổ chức cá nhân có liên quan cung cấp tài liệu để xác minh địa chỉ, tài sản của người phải thi hành án hoặc phối hợp với cơ quan có liên quan xử lý vật chứng, tài sản và những việc khác liên quan đến thi hành án; quyết định áp dụng biện pháp bảo đảm thi hành án, biện pháp cưỡng chế thi hành án; lập kế hoạch cưỡng chế thi hành án; thu giữ tài sản thi hành án; yêu cầu cơ quan công an tạm giữ người chống đối việc thi hành án theo quy định của pháp luật; lập biên bản về hành vi vi phạm pháp luật về thi hành án; xử phạt vi phạm hành chính theo thẩm quyền; kiến nghị cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính theo thẩm quyền; quyết định áp dụng biện pháp cưỡng chế để thu hồi tiền, tài sản đã chi trả cho đương sự không đúng quy định của pháp luật, thu phí thi hành án và các khoản phải nộp khác Như vậy chất lượng đội ngũ cán bộ thi hành án dân

sự ảnh hưởng lớn đến việc nâng cao chất lượng thi hành án dân sự

1.3.2 Ý thức pháp luật của người dân

Về mặt lý luận, ý thức pháp luật là yếu tố tự điều chỉnh hành vi hợp pháp của mỗi cá nhân Ý thức pháp luật thể hiện nhận thức, thái độ, tình cảm

cá nhân đối với pháp luật, đối với hành vi hợp pháp hay không hợp pháp Người có ý thức pháp luật cao là người luôn biết điều chỉnh hành vi của mình phù hợp với yêu cầu của pháp luật, có niềm tin vào pháp luật, vào công lý, có thái độ kiên quyết dám đấu tranh với những hành vi vi phạm pháp luật Do

đó, trong lĩnh vực thi hành án dân sự, nếu các bên đương sự, các cá nhân trong xã hội đều có ý thức pháp luật, biết điều chỉnh hành vi của mình phù hợp với những quy định của pháp luật thì việc thực thi pháp luật sẽ dễ dàng, thuận lợi mang lại lại hiệu quả, ngược lại nếu không không có ý thức pháp luật thì sẽ không mang lại hiệu quả cao Đối với người được thi hành án, nhìn chung đều có tâm lý nóng vội, mong muốn được thi hành án càng nhanh càng tốt, do đó họ hay can thiệp vào quá trình giải quyết của chấp hành viên, thậm chí còn dùng vật chất để mua chuộc, tác động làm cho chấp hành viên vi phạm pháp luật, giải quyết vụ việc theo chiều hướng có lợi cho họ Đối với người phải thi hành án, thường có tâm lý không đồng ý với phán quyết của tòa án, nhiều trường hợp do không hiểu biết pháp luật đã có những hành vi tiêu cực, chống đối một cách mù quáng Những động thái chống đối chấp hành viên, cán bộ thi hành án thông thường là lăng mạ, sỉ nhục, vu khống, kích động, tuyên truyền gia đình, họ hàng cản trở việc thi hành án, bao vây người thi hành công vụ để tạo áp lực Nặng hơn là dùng gậy gộc, gạch đá đe dọa, hành hung Ngoài ra, đương sự còn nằm ăn vạ, giả vờ ốm phải đi cấp cứu hoặc dùng thư từ nặc danh, gọi điện thoại giấu số uy hiếp người thân trong gia đình chấp hành viên hoặc ngược lại do hiểu biết pháp luật khá tường tận từ đó tìm cách tẩu tán tài sản, hoặc gửi đơn thư khiếu nại không có căn cứ nhằm cản trở, chây ỳ, kéo dài việc thi hành án gây khó dễ cho chấp hành viên Còn tâm lý chung của người Việt Nam, do luôn "dĩ hòa, vi quý", luôn coi

"trăm cái lý không bằng một tý cái tình" dẫn đến luôn duy tình trong phương thức xử lý các mối quan hệ trong cuộc sống, kể cả trong việc giải quyết các

mối quan hệ xã hội đã được Tòa án phân xử nên nhiều khi ý thức chấp hành pháp luật bị đặt sau tình cảm cảm tính Bên cạnh đó, ở nhiều địa phương do tâm lý "làng xã" vẫn còn tồn tại nên ngay cả một bộ phận cán bộ cơ quan nhà nước có thẩm quyền cũng dễ đặt tình cảm lên trên việc chấp hành pháp luật Những yếu tố này đã ảnh hưởng không nhỏ tới quá trình triển khai tổ chức thi hành bản án, quyết định của tòa

1.3.3 Sự phối kết hợp của các tổ chức trong thi hành án

Công tác thi hành án dân sự là hoạt động mang tính thực tiễn, xã hội rộng rãi, có liên quan trực tiếp đến tài sản của đương sự, ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống người phải thi hành án và gia đình, nên thi hành án dân sự

có liên quan đến nhiều cơ quan nhà nước khác nhau như Tòa án, Viện kiểm sát, Công an, Thuế, Tài chính, Tài nguyên Môi trường, Xây dựng, Ngân hàng, Kho bạc, Bảo hiểm và có tác động lớn đến tình hình an ninh chính trị của từng địa phương do đó cần có sự phối hợp, hiệp đồng giữa cơ quan thi hành án với các cơ quan hữu quan trong việc thực hiện pháp luật thi hành

án dân sự Thi hành dứt điểm bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật và các quyết định khác thuộc thẩm quyền thi hành của cơ quan thi hành án dân sự

là một khâu quan trọng nhằm đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật Để công tác thi hành án dân sự đạt hiệu quả cao đòi hỏi cơ quan thi hành án phải phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, ban ngành, tổ chức, cá nhân … có liên quan, đồng thời các cơ quan, ban ngành, tổ chức cá nhân có liên quan cũng có trách nhiệm phối hợp hỗ trợ giúp đỡ cơ quan thi hành án dân sự trong việc thi hành án

Ở Việt Nam, cơ quan thi hành án dân sự là cơ quan thuộc hệ thống cơ quan hành pháp do Chính phủ thống nhất quản lý Trong quá trình tổ chức thi hành án, cơ quan thi hành án phải phối hợp chặt chẽ với các cơ quan ban ngành, tổ chức cá nhân có liên quan mới hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao

Mặt khác, trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của mình các cơ quan, tổ chức và cá nhân khác cũng có trách nhiệm phối hợp hỗ trợ giúp đỡ cơ quan thi hành án và chấp hành viên trong việc thi hành án theo các quy định của pháp luật

Thực hiện tối công tác phối hợp giữa các ngành góp phần giải quyết việc thi hành án đạt hiệu quả cao nhất, tiết kiệm được thời gian công sức và chi phí phát sinh không cần thiết trong quá trình thi hành án Đồng thời tăng cường được sự đồng thuận giữa các cấp các ngành, sự ủng hộ của cấp ủy Đảng, chính quyền và nhân dân làm cho công tác thi hành án đạt hiệu quả Đặc biệt, đối với công tác thi hành án dân sự hiện nay rất phức tạp, khó khăn

dễ nảy sinh vấn đề khiếu nại, tố cáo ảnh hưởng đến tình hình an ninh chính trị

ở địa phương Do đó, nếu làm tốt công tác phối hợp không những giúp chấp hành viên cơ quan thi hành án tránh và hạn chế những sai sót trong quá trình tác nghiệp mà còn giúp cho việc tuyên truyền giáo dục pháp luật về thi hành

án dân sự qua thực tiễn việc làm cụ thể của chấp hành viên được đến với nhân dân, góp phần hạn chế việc phải tổ chức cưỡng chế trong thi hành án Tăng cường vấn đề tự nguyện thỏa thuận thi hành án của các đương sự, giữ được mối quan hệ tình làng nghĩa xóm, góp phần ổn định tình hình an ninh chính trị

ở địa phương

Như vậy, để giải quyết xong hoàn toàn một việc thi hành án dân sự phức tạp, Chấp hành viên phải thực hiện nhiều thủ tục, liên quan đến nhiều chủ thể khác nhau, từ việc thông báo, tống đạt, các giấy tờ, quyết định thi hành án, xác minh điều kiện nhân thân, tài sản của các đương sự và áp dụng các biện pháp bảo đảm, biện pháp cưỡng chế thi hành án Chỉ một trong các khâu phối hợp thực hiện không tốt sẽ ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết thi hành án, do vậy, Chấp hành viên, cơ quan thi hành án rất cần sự phối hợp có trách nhiệm của các cơ quan hữu quan, các tổ chức đoàn thể trong hệ thống

chính trị để công tác thi hành án dân sự đem lại hiệu quả cao hơn nữa, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ và sự mong đợi của toàn xã hội

Sự phối hợp giữa cơ quan thi hành án dân sự với Viện kiểm sát trong công tác kiểm sát việc thi hành án sẽ giúp cho cơ quan thi hành án kịp thời phát hiện xử lý những vi phạm xảy ra trong công tác thi hành án dân sự để ngăn chặn được tiêu cực, vi phạm diễn ra trong công tác thi hành án Trong công tác xác minh điều kiện thi hành án đối với những vụ việc phức tạp, Viện kiểm sát tham gia bàn bạc và thống nhất đề nghị có tiếp tục thi hành hay hoãn,

tạm đình chỉ thi hành án; trong việc áp dụng biện pháp bảo đảm, biện pháp

cưỡng chế thi hành án của cơ quan thi hành án đã đúng quy định của luật chưa; trong giải quyết khiếu nại, tố cáo về thi hành án dân sự có đúng quy trình hay không để kiến nghị làm cho đúng

Sự phối hợp giữa cơ quan thi hành án với cơ quan xét xử trong việc

chuyển giao bản án, quyết định của Tòa án đúng thời gian luật định để tổ chức thi hành được nhanh chóng, chính xác Trong quá trình tổ chức thi hành nếu phát hiện bản án có sai sót, cơ quan thi hành án có thể yêu cầu Tòa án đính chính, giải thích bản án được nhanh chóng, kịp thời

Cơ quan công an có vai trò hết sức quan trọng giúp cho công tác thi hành án dân sự đạt hiệu quả Đây là cơ quan thường xuyên tham gia phối hợp với cơ quan thi hành án trong nhiều lĩnh vực Công tác cưỡng chế thi hành án dân sự có thành công hay không là nhờ sự phối kết hợp của cơ quan Công an Đây là lực lượng không thể thiếu được trong các buổi cưỡng chế, nhất là đối với những vụ việc phức tạp, đương sự chống đối quyết liệt, việc cưỡng chế thi hành án ảnh hưởng nhất định đến tình hình an ninh chính trị tại địa phương

Vì vậy, trong công tác thi hành án nói chung, công tác cưỡng chế nói riêng, mối quan hệ phối hợp này càng trở nên quan trọng khăng khít hơn và là một trong những điều kiện giúp cho công tác cưỡng chế thành công

1.3.4 Đồng bộ, phù hợp giữa pháp luật thi hành án với pháp luật khác

Sự đồng bộ, phù hợp giữa pháp luật thi hành án dân sự với pháp luật khác có ảnh hưởng lớn tới công tác thi hành án dân sự: Sự thống nhất giữa các quy định của pháp luật thi hành án và pháp luật khác là cơ sở để quá trình tổ chức thi hành bản án, quyết định của tòa diễn ra nhanh, thuận lợi chính xác, đúng các quy định của pháp luật từ khâu tiếp nhận đơn yêu cầu thi hành án, quá trình xác minh, đôn đốc tổ chức thi hành, miễn giảm nghĩa

vụ và kết thúc thi hành án Nếu bản án, quyết định của Tòa án chỉ nằm trên giấy không được thực thi trên thực tế, thì không những thể hiện pháp luật không nghiêm, còn ảnh hưởng trực tiếp tới quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và công dân, dẫn đến việc khiếu nại, tố cáo gay gắt, bức

xúc kéo dài của đương sự Từ kết quả thi hành án dân sự đạt được sẽ bảo vệ

quyền lợi ích hợp pháp của Nhà nước, các tổ chức và cá nhân, mang lại niềm tin cho nhân dân đối với tính nghiêm minh của pháp luật, góp phần nâng cao

ý thức pháp luật của người dân và vai trò trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong thi hành án dân sự Góp phần bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, ổn định nền kinh tế tạo điều kiện phát triển kinh tế - xã hội, lập lại kỷ cương, tăng

cường pháp chế xã hội chủ nghĩa

Pháp luật thi hành án dân sự không đồng bộ, phù hợp với pháp luật khác nó ảnh hưởng trái chiều tới công tác thi hành án dân sự thể hiện trong quá trình tổ chức thi hành án, mỗi khâu, mỗi thủ tục có sự vênh nhau giữa luật Thi hành án và luật chuyên ngành khác dẫn đến bản án quyết định của Tòa không thi hành được trên thực tế Ví dụ như quy định bán đấu giá tài sản, quy định hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quy định phối hợp của tổ chức tín dụng với cơ quan thi hành án đã gây rất nhiều khó khăn cho quá trình tổ chức thi hành án của cơ quan thi hành án dẫn đến kết quả thi hành án đạt thấp,

số lượng việc và tiền tồn chuyển kỳ sau nhiều gây bức xúc của người dân, của

các cơ quan hữu quan từ đó dẫn đến tình trạng khiếu kiện về thi hành án kéo dài làm giảm niềm tin cho nhân dân đối với tính nghiêm minh của pháp luật, gây mất trật tự, an toàn xã hội

1.3.5 Sự phối hợp của ban chỉ đạo, chính quyền các cấp

Tại các Điều 173, 174, 175 Luật thi hành án dân sự năm 2008 đã quy định cụ thể về nhiệm vụ quyền hạn của Ủy ban nhân dân các cấp đối với công tác thi hành án Vai trò của ủy ban nhân dân các cấp, chính quyền địa phương đối với công tác thi hành án dân sự có ý nghĩa vô cùng to lớn, thành quả của công tác thi hành án dân sự có sự góp sức, góp công, phối hợp thực hiện của nhiều ban ngành đoàn thể, chính quyền, ban chỉ đạo thi hành án dân sự từ tỉnh đến huyện Song đối với một vài trường hợp, việc chỉ đạo của chính quyền chưa thực sự quyết liệt, vai trò phối hợp thực hiện công tác thi hành án của các ngành còn xem nhẹ, coi nhiệm vụ thi hành án dân sự là nhiệm vụ chỉ của riêng cơ quan thi hành án, vì thế, hiệu quả hoạt động thi hành án còn hạn chế

Để giải quyết xong hoàn toàn một việc thi hành án dân sự phức tạp, chấp hành viên phải thực hiện nhiều thủ tục, liên quan đến nhiều chủ thể khác nhau, từ việc thông báo, tống đạt các giấy tờ, quyết định thi hành án, đến việc xác minh điều kiện nhân thân, tài sản của các đương sự và áp dụng các biện pháp bảo đảm, biện pháp cưỡng chế thi hành án Chỉ một trong các khâu phối hợp thực hiện không tốt, sẽ ảnh hướng đến toàn bộ quá trình thi hành án, làm ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết thi hành án, do vậy, chấp hành viên, cơ quan thi hành án rất cần sự phối hợp có trách nhiệm của các cơ quan hữu quan, các

tổ chức đoàn thể trong toàn bộ hệ thống chính trị để công tác thi hành án dân

sự đem lại hiệu quả cao hơn nữa, đáp ứng các yêu cầu nhiệm vụ và sự mong đợi của toàn xã hội

1.3.6 Chất lượng bản án, quyết định của Tòa án

Thi hành án là gia đoạn tiếp theo của hoạt động xét xử nhằm thực thi các bản án, quyết định của tòa án đã có hiệu lực pháp luật Thực tiễn cho thấy

khi xét xử việc Tòa án ban hành những bản án, quyết định công bằng, đúng pháp luật đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức cán nhân có

ý nghĩa rất quan trọng tới quá trình tổ chức thi hành án Để có thể ban hành những bản án, quyết định công bằng, đúng pháp luật đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức cán nhân bên cạnh những yêu cầu như việc xét xử phải đúng người, đúng tội, đúng pháp luật thì khi ra bản án, quyết định đòi hỏi Tòa án cần xem xét đến khả năng chấp hành của đương sự để định hình phạt phù hợp với tình hình thực tế của họ; áp dụng biện pháp để đảm bảo việc thi hành phán quyết của mình sau này Tuy nhiên, thực tế cho thấy rất nhiều trường hợp khi xét xử Tòa án biết đương sự không còn tài sản để thực hiện bản án nhưng vẫn tuyên phạt số tiền phải thi hành án rất lớn dẫn đến bản

án không thể thi hành được Ví dụ như trong các vụ án ma túy, hình phạt bổ sung là tiền với giá trị lớn, bản thân đương sự không có tài sản, không có nghề nghiệp, không có thu nhập để thi hành; nhiều vụ án tranh chấp về đất đai, nhà cửa nhưng diện tích đất đai, nhà cửa ghi trong bản án sai lệch so với thực tế, không đúng số tờ, số thửa dẫn đến vướng mắc khó thi hành; nhiều vụ việc sau khi xét xử các bên đương sự khiếu nại vì cho rằng Tòa án đã xét xử sai làm thiệt hại quyền lợi hợp pháp của họ dẫn đến phải xét xử qua nhiều cấp; hoặc có những vụ việc lẽ ra trong giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử các

cơ quan tiến hành tố tụng không áp dụng các biện pháp kê biên tài sản để đảm bảo thi hành án dẫn đến đương sự tẩu tán tài sản vì vậy nhiều bản án, quyết định của tòa ngay sau khi tuyên và trong quá trình tổ chức thi hành án cơ quan thi hành án xác định đây là những vụ việc khó thi hành dẫn đến tình trạng án tồn động, kéo dài

1.3.7 Cơ chế quản lý thông tin về thu nhập, tài sản của người phải thi hành án

Hiệu quả công tác thi hành án dân sự phụ thuộc rất lớn vào cơ chế

quản lý thông tin về thu nhập, tài sản của người phải thi hành án Việc quản

lý chặt chẽ thông tin về thu nhập, tài sản của người phải thi hành án tạo điều kiện cho người được thi hành án tìm hiểu và cung cấp thông tin về điều kiện của người phải thi hành án cho cơ quan thi hành án tổ chức thực hiện nhanh, chính xác Pháp luật thi hành án dân sự quy định người được thi hành án có nghĩa vụ cung cấp thông tin về điều kiện thi hành án của người phải thi hành

án như địa chỉ, tình trạng tài sản, thu nhập, hoàn cảnh kinh tế, tuy nhiên trong thực tế quy định này chưa khả thi vì hiện nay cơ chế đăng ký quyền sở hữu tài sản còn nhiều bất cập; chưa có quy định truy tìm nguồn gốc thu nhập, tài sản làm cho công tác thi hành án gặp khó khăn trong việc xác minh điều kiện thi hành án, ngăn chặn việc tẩu tán tài sản và cưỡng chế thi hành

án Nhiều trường hợp chấp hành viên biết người phải thi hành án có tài sản, thu nhập nhưng đành bất lực không thể áp dụng biện pháp cưỡng chế đối với

họ vì chưa có cơ quan nào theo dõi, quản lý tài sản thu nhập Do vậy khi cơ quan thi hành án xác minh điều kiện thi hành án thì nhiều người trong tình trạng không có tài sản để thi hành Những trường hợp này cơ quan thi hành

án đành phải trả đơn yêu cầu thi hành án cho người được thi hành án với lý

do người phải thi hành án chưa có điều điều kiện thi hành dẫn đến phát sinh khiếu kiện bức xúc

án lớn, khi tổ chức thi hành ảnh hưởng lớn về kinh tế cũng như chính trị, trật

tự an toàn xã hội sẽ gây rất nhiều khó khăn cho cơ quan thi hành án, chấp hành viên trong quá trình tổ chức thi hành án Có những vụ việc việc sau

nhiều năm đưa ra thi hành nhưng kết quả không đạt được bao nhiêu, dẫn đến tình trạng án tồn động, kéo dài Thực tiễn công tác thi hành án dân sự những năm gần đây cho thấy ngày càng nhiều những vụ án kinh tế đặc biệt nghiêm trọng với số tiền phải thu lớn, có nhiều người phải thi hành án, các đối tượng phải chịu mức án cao trong khi họ không còn tài sản để thi hành, hay những

vụ việc liên quan đến sở hữu trí tuệ Đây là những việc khá mới mẻ trong pháp luật chưa quy định về vấn đề này gây rất nhiều khó khăn cho chấp hành viên và cơ quan thi hành án

1.4 CƠ SỞ CỦA VIỆC NÂNG CAO HIỆU QUẢ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

1.4.1 Cơ sở lý luận của việc nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự

Nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự là đề cao tinh thần trách nhiệm của các cơ quan hữu quan trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình; đảm bảo được sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan thi hành án dân sự với các

cơ quan hữu quan trong quá trình tổ chức thi hành bản án, quyết định có hiệu lực thi hành của Tòa án và của Trọng tài thương mại từ đó phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội vào thi hành án dân sự kịp thời, đúng hạn, đúng thủ tục bảo vệ quyền lợi, nghĩa vụ của đương sự trên cơ sở hiện đúng đường lối, chủ trương của Đảng về cải cách hành chính, cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Nâng cao trách nhiệm của cơ quan thi hành án, bảo đảm các bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật phải được tôn trọng, thi hành triệt để và kịp thời Kết hợp được sức mạnh tổng hợp của các tổ chức trong hệ thống chính trị trong giáo dục thuyết phục, hòa giải thi hành án dân sự

Xuất phát từ yêu cầu đó, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 9 (khóa IX) tiếp tục khẳng định phải đẩy mạnh đổi mới tổ chức và hoạt động của các cơ quan

tư pháp, trong đó nêu rõ "Tiếp tục thực hiện tốt công tác thi hành án, nhất là thi

hành án dân sự, khắc phục cơ bản tình trạng án tồn đọng kéo dài" [25] Thể chế hoá chủ trương, đường lối của Đảng nhằm nâng cao chất lượng hoạt động thi hành án dân sự, ngày 14/01/2004 Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Pháp lệnh Thi hành án dân sự, trên cơ sở kế thừa từ Pháp lệnh Thi hành án dân sự năm 1993, ngày 14/11/2008 tại kỳ họp thứ 4, Quốc hội khoá XII đã thông qua Luật Thi hành án dân sự trên cơ sở kế thừa Pháp lệnh Thi hành án năm 2004.Luật Thi hành án dân sự năm 2008 có hiệu lực ngày 01/7/2009, là một đạo luật quan trọng, có phạm vi điều chỉnh toàn diện hoạt động thi hành án dân sự, bao gồm từ nguyên tắc, trình tự, thủ tục thi hành án dân sự, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn cơ quan Thi hành án dân sự, cơ quan quản lý thi hành án dân sự, nhằm tạo điều kiện cho cơ quan Thi hành án dân sự, chấp hành viên thực hiện đúng quy định tại Điều 136 Hiến pháp năm 1992 Đến ngày 25/11/2014 Quốc hội khoá XIII đã ban hành Luật số 64/2014 sửa đổi bổ sung một số điều của luật thi hành án dân sự và Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định số 62/2015/NĐ-CP, do vậy nâng cao hiệu quả công tác thi hành án dân sự dựa trên một số cơ sở lý luận sau đây:

Thứ nhất, từ yêu cầu bảo đảm hiệu lực các bản án, quyết định của Tòa

án được thi hành

Thi hành án là giai đoạn cuối cùng nhằm bảo đảm cho bản án, quyết định của Tòa án được chấp hành, góp phần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và Nhà nước Với tầm quan trọng như vậy, THA có mục đích và nhiệm vụ làm cho các quyết định của Tòa án trong các bản án, quyết định trở thành hiện thực trên thực tế Tuy vậy, điều này lại phụ thuộc rất nhiều vào khả năng thực tế người phải THA có tài sản, thu nhập để THA hay không? Nói cách khác là người phải THA có điều kiện THA hay không?

Thứ hai, từ yêu cầu xã hội hóa công tác THA

Chủ trương xã hội hóa đã được đề cập nhiều trong các văn kiện, nghị quyết của Đảng Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới

đã xác định cần xã hội hóa một số hoạt động tư pháp Trong lĩnh vực THA, đặc biệt là THADS cần phải tích cực xã hội hóa, bởi có xã hội hóa thì mới chia sẻ được gánh nặng công việc THA cho Nhà nước, mới nâng cao được hiệu quả công tác THA

Mục đích của THADS là thực hiện các quyết định trong bản án, quyết định dân sự được đưa ra thi hành nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của

cá nhân, cơ quan, tổ chức và lợi ích của Nhà nước Công tác THADS bao gồm nhiều công việc khác nhau, nếu chỉ do cơ quan THADS thực hiện thì nhiều khi cơ quan này không thể thực hiện được vì bị quá tải trong công việc

và sẽ dẫn đến sự chây ỳ, chậm trễ trong THADS Nếu việc THADS chỉ do các

cơ quan THADS thực hiện thì cũng không thể huy động được các nguồn lực trong xã hội để tạo ra sức mạnh tổng hợp cho công tác tổ chức THADS Việc THADS chỉ do các cơ quan THADS thực hiện sẽ rất lớn và là một trong những nguyên nhân gây bội chi ngân sách nhà nước Hơn nữa, THADS trước hết là vì quyền, lợi ích của các đương sự vì các đương sự là người được hưởng lợi ích trực tiếp từ việc THADS cho nên nếu mọi việc về THADS đều

do cơ quan THADS đảm nhiệm thực hiện là chưa phù hợp Vì vậy, việc xã hội hóa một số nội dung hoạt động trong THADS sẽ mang nhiều ý nghĩa quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của THADS

Như vậy, qua phân tích trên cho thấy, việc nâng cao hiệu quả THADS

là dựa trên cơ sở yêu cầu của việc bảo đảm hiệu lực các bản án, quyết định của Tòa án được thi hành và thực hiện chủ trương xã hội hóa công tác THA

mà Đảng và Nhà nước đã đề ra, đã được đề cập trong nhiều văn kiện của Đảng và pháp luật của Nhà nước

1.4.2 Cơ sở thực tiễn của nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự

Ngoài cơ sở lý luận được phân tích ở trên thì nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự còn xuất phát từ cơ sở thực tiễn như sau:

Thứ nhất: Thi hành án chưa đúng hạn: cụ thể là trong những năm qua

số lượng bản án, quyết định của Tòa án phải đưa ra thi hành ngày càng tăng, trong đó việc không có điều kiện thi hành chiếm tỷ lệ không nhỏ, tuy nhiên số lượng án chưa có điều kiện án chuyển tồn kỳ sau chiếm tỷ lệ cao về việc và đặc biệt là số tiền phải thu; số lượng hoãn thi hành án nhiều mà phần lớn những việc này là những việc chưa có điều kiện thi hành

Thứ hai, Thi hành án không đúng thủ tục: Quá trình thi hành án dân sự

được bắt đầu từ khi Tòa án cấp bản án, quyết định, cơ quan thi hành án tiếp nhận, thụ lý đơn yêu cầu thi hành án, ra quyết định thi hành án và tiến hành các tác nghiệp cụ thể cho đến khi quyền và nghĩa vụ của đương sự được thực hiện trên thực tế Tuy nhiên, trong nhưng năm qua Cơ quan thi hành án, chấp hành viên do hạn chế về chuyên môn nghiệp vụ nên vi phạm một số quy định

về thủ tục thi hành án: Vi phạm trong việc ra quyết định thi hành án; cụ thể là việc ra quyết định thi hành phần nội dung chưa đầy đủ và không đúng với nội dung phần quyết định của bản án mà Tòa đã tuyên; Vi phạm các quy định về xác minh điều kiện thi hành án mà cụ thể là thời gian giữa các lần xác minh đối với những vụ việc thuộc diện chủ động thi hành án mà người phải thi hành án không có điều kiện thi hành án; Vi phạm pháp luật trong việc ra quyết định áp dụng các biện pháp thi hành án

Thứ ba: Chưa có sự phối hợp tốt giữa Cơ quan thi hành án và cơ quan,

tổ chức khác trong quá trình thi hành án Pháp luật quy định, việc thi hành án không chỉ là nhiệm vụ riêng của Cơ quan thi hành án mà còn là nhiệm vụ chung của các ngành, các cấp, của toàn xã hội Nhưng thực tế, có nhiều lúc, nhiều nơi, sự phối hợp của chính quyền các cấp, của tổ chức xã hội, của công dân chưa tốt

Thứ tư, chưa có sự phối hợp đồng bộ, chặt chẽ trong tuyên truyền, phổ

biến giáo dục pháp luật về thi hành án dân sự Nhiều nơi, người được thi hành

án do không hiểu pháp luật nên đã không yêu cầu thi hành án hoặc người phải thi hành án nhận thức sai lầm về pháp luật nên đã cản trở hoặc chống đối việc thi hành án

Tóm lại, bên cạnh các cơ sở lý luận đã nêu trên thì thực tiễn tổ chức thi hành an cho thấy muốn nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự cần tăng cường ý thức pháp luật, tính chủ động của các bên đương sự trong việc thực hiện các bản án, quyết định của Tòa án