1. Xuất xứ :Là thiên thứ 1620 truyện, có nguồn gốc từ truyện cổ tích Vợ chàng Trương (kho tàng cổ tích Việt Nam Nguyễn Đổng Chi sưu tầm và biên soạn) .Đây là một trong những truyện hay nhất của Truyền kì mạn lục, đã được chuyển thành vở kịch Chiếc bóng oan khiên. Từ cốt truyện cổ tích Vợ chàng Trương, nhà nho nhà văn Nguyễn Dữ đã sáng tác thành truyện truyền kì bằng chữ Hán : Chuyện người con gái Nam Xương, đưa vào tập Thiên cổ kì bút Truyền kì mạn lục của ông. Truyện một mặt ngợi ca và cảm thương số phận người đàn bà tiết hạnh bị đẩy đến chỗ cùng đường, tự mình tước đi hạnh phúc của chính mình một mặt phê phán xã hội phong kiến và chiến tranh phong kiến đã cướp đi quyền sống, quyền hạnh phúc của con người.
Trang 1III Chuyện người con gái Nam Xương:
1 Xuất xứ :Là thiên thứ 16/20 truyện, có nguồn gốc từ truyện cổ tích Vợ
chàng Trương (kho tàng cổ tích Việt Nam - Nguyễn Đổng Chi sưu tầm và biên soạn) Đây là một trong những truyện hay nhất của Truyền kì mạn lục, đã được chuyển thành vở kịch " Chiếc bóng oan khiên".
- Từ cốt truyện cổ tích Vợ chàng Trương, nhà nho - nhà văn Nguyễn Dữ đã sáng tác thành truyện truyền kì bằng chữ Hán : Chuyện người con gái Nam Xương,
đưa vào tập Thiên cổ kì bút Truyền kì mạn lục của ông Truyện một mặt ngợi ca
và cảm thương số phận người đàn bà tiết hạnh bị đẩy đến chỗ cùng đường, tự mình tước đi hạnh phúc của chính mình một mặt phê phán xã hội phong kiến và chiến tranh phong kiến đã cướp đi quyền sống, quyền hạnh phúc của con người
2 Giá trị nội dung :
- Qua câu chuyện về cái chết oan ức của Vũ Nương đã lên án chế độ phong kiến suy tàn: Chiến tranh triền miên; quan niệm hẹp hòi, hà khắc đã làm cho người phụ nữ xinh đẹp, nết na không thể sống cuộc sống bình thường mà phải chết oan uổng, chết mà vẫn còn băn khoăn ấm ức
Tuy còn nhiều yếu tố hoang đường nhưng câu chuyện vẫn giàu tính hiện thực, vẫn phản ánh khá chân thực xã hội Việt Nam thời đó
3 Giá trị nghệ thuật :
- Bố cục chặt chẽ dẫn dắt tự nhiên
- Nghệ thuật kể chuyện khéo, chi tiết cái bóng đơn giản mà đắt giá
- Kết hợp các phương thức biểu đạt: Tự sự + biểu cảm (trữ tình) làm nên
một áng văn xuôi tự sự còn sống mãi với thời gian
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật: - Xây dựng nhân vật có cá tính riêng Nhân vật
được xây dựng qua lời nói và hành động Các lời trần thuật và đối thoại của nhân vật sử dụng nhiều hình ảnh ước lệ nhưng vẫn khắc hoạ đậm nét và chân thật nội tâm nhân vật
- Sáng tạo các chi tiết kì ảo hoang đường -> Làm cho tác phẩm không phải chỉ là bản kể của văn học dân gian mà là một sáng tạo của Nguyễn Dữ
- Lời văn biền ngẫu, ngôn ngữ ước lệ
Câu hỏi 1: Phân tích giá trị nghệ thuật của những cho tiết hoang đường kì ảo?
* Những chi tiết hoang đường kì ảo?
Trang 2- Phan Lang nằm mộng thả rùa xanh ( Linh Phi) Phan Lang đắm thuyền được LP cứu
- Vũ Nương tự tử, không chết, được các cung nữ đưa về thuỷ cung
- Phan Lang gặp VN
- Phan Lang trở về dương gian, VN gừi hoa vàng làm tin
- Vũ Nương trở về trong rực rỡ cờ hoa, thoáng ẩn, thoáng hiện cảm tạ chồng rồi biến mất
* Cách thức đưa ra các yếu tố kì ảo vào câu chuyện
- Trong truyện, các yếu tố kì ảo được đưa vào xen kẽ với những yếu tố thực về địa danh ( bến đò Hoàng Giang, ải Chi Lăng); sự kiện lịch sử (quân Minh xâm lược nước ta, nhiều người chạy trốn ra bể, rồi bị đắm thuyền); những chi tiết về trang phục của mĩ nữ (quần áo thướt tha, mái tóc búi xễ, VN mặt chỉ hơi điểm qua một chút son phấn); về tình cảnh nhà VN khi nàng mất (cây cối thành rừng, cỏ gai rợp mắt)…
- Cách thức này đã làm cho thế giới kì ảo lung linh, mơ hồ nên gần với cuộc đời, làm tăng thêm tính xác thực, khiến người đọc tin vào câu chuyện được kể
* Ý nghĩa
- Trước hết, kết thúc này làm chỉnh thêm những nét đẹp vốn có của nhân vật VN, một con người đã ở thế giới bên kia vẫn nặng tình với cuộc đời, quan tâm đến chồng con, vẫn lo lắng cho phần mộ tổ tiên, vẫn khao khát được phục hồi danh dự
- Đặc biệt, nó tạo nên một kết thúc có hậu cho tác phẩm, thể hiện ước mơ ngàn đời của nhân dân về sự công bằng trong cuộc đời, người tốt dù trải qua bao oan khuất, cuối cùng cũng được đền đáp xứng đáng VN xinh đẹp đức hạnh không được sống hạnh phúc ở chốn trần gian thì nàng sẽ được sống sung sướng ở một thế giới khác
- Tăng tính bi kịch và giá trị tố cáo xã hội cho tác phẩm: Ở cuối truyện, VN đã trở lại dương thế trong một không gian rực rỡ, uy nghi, nhưng bóng nàng chỉ thấp thoáng ở giữa dòng sông, lúc ẩn, lúc hiện, với lời tạ từ ngắn ngủi rồi loang loáng
mờ nhạt dần và biến mất
-> Kết thúc có hậu chỉ làm giảm độ căng của câu chuyện nhưng càng làm tăng tính
bi kịch và giá trị tố cáo cho tác phẩm.Hình ảnh VN cuối truyện như một thứ ảo ảnh, chỉ đủ an ủi cho người bạc phận khi đã được trả lại danh dự, phẩm tiết, nhưng cũng làm tăng thêm thêm những bi kịch cho số phận nhân vật Khi sương khói kì
ảo tan đi chỉ còn lại sự thực cay đắng đến nao lòng, VN không trở lại được trần
Trang 3gian, trên bờ chồng và con đứng đấy trong sự trống vắng và hối hận Hạnh phúc gia đình đã tan vỡ, VN mãi mãi không thực hiện được khát vọng bình dị được “vui thú vui nghi gia nghi thất”, mất đi thiên chức làm vợ, làm mẹ TS suốt đời sống cảnh gà trống nuôi con, trong ân hận, day dứt Bé Đản mãi mãi là đứa trẻ mồ côi thiếu vắng tình mẹ …-> Tính bi kịch thể hiện rõ nét ngay trong cái kết lung linh kì ảo
- Kết thúc truyện như vậy sẽ càng làm tăng thêm sự trừng phạt đối với T.Sinh VN không trở về TS càng phải day dứt, ân hận vì lỗi lầm của mình Đây là giấc mơ mà cũng là lời cảnh tỉnh của tác giả Nó để lại dư âm ngậm ngùi trong lòng người đọc
và là bài học thấm thía về giữ gìn hạnh phúc gia đình
- Thể hiện nhãn quan hiện thực sâu sắc của nhà văn Ông cho rằng: Hạnh phúc không có trong ảo ảnh hay ở thế giới khác Hạnh phúc chỉ có trong cuộc đời thực
và do con người tạo ra
- Tạo nên nét đặc trưng của thể truyền kì
=> Chính các chi tiết kì ảo này đã góp phần làm cho tác phẩm không còn là bản kể của văn học dân gian mà trở thành một truyền kì – một sáng tạo đích thực của
Nguyễn Dữ
Câu hỏi 2: Ý nghĩa chiếc bóng
Trong "Chuyện người con gái Nam Xương", chiếc bóng là chi tiết nghệ
thuật đắt giá
- Cái bóng xuất hiện 2 lần trong truyện là những mắt xích quan trọng vừa làm câu chuyện triển khai một cách lô gic, hợp lí, vừa làm cho truyện có kịch tính hấp dẫn
tự nhiên Cái bóng xuất hiện lần 1 (cái bóng của VN) là chi tiết thắt nút truyện, đẩy truyện lên kịch tính, là đầu mối trực tiếp dẫn đến nghi ngờ của TS, buộc VN phải tìm đến cái chết Cái bóng xuất hiện lần 2 (cái bóng của TS) lại là chi tiết cởi nút truyện, giải tỏa mối nghi ngờ của TS về VN sau khi nàng đã chết
- Hình ảnh cái bóng đã khái quát hóa tấm lòng của người vợ khi VN trỏ cái bóng
của nàng trên tường và bảo đó là cha Đản ( trong suy nghĩ và quan niệm: vợ chồng
như hình với bóng) Đồng thời cái bóng thể hiện cảnh ngộ đau khổ, cô đơn của
người vợ xa chồng
- Cái bóng gắn với sự ngộ nhận ngây thơ của con trẻ, sự hiểu lầm của người chồng
đa nghi Nó vừa là niềm vui khi VN nói đùa con, vừa là nỗi buồn dẫn đến hiểu lầm
Trang 4của TS Nó vừa thực lại vừa ảo Cái bóng là hình tượng đa nghĩa và với mỗi nhân vật, nói mang một ý nghĩa khác nhau:
+ Với Vũ Nương: Đó là h/ả người chồng
+ Với Bé Đản: Đó là người cha bí ẩn
+ Với TS: Đó là kẻ thứ ba, là người đã chen vào hạnh phúc gia đình chàng
- Nguyễn Dữ lấy cái bóng để dẫn dắt câu chuyện một cách nghệ thuật, đồng thời
thể hiện bi kịch của con người Trong xã hội ấy số phận con người rất mong manh, có thể mất tất cả cuộc sống vì một cái bóng mơ hồ của chính mình.
=> Có thể nói chi tiết "cái bóng" đã thể hiện cô đọng cảm hứng vừa hiện thực
vừa nhân đạo của Nguyễn Dữ.
Câu hỏi 3: Nguyên nhân nào dẫn đến cái chết của VN?
- Nguyên nhân trực tiếp: Do lời nói ngây thơ của bé Đản Đêm đêm, ngồi
buồn dưới ngọn đèn khuya, Vũ Nương thường “trỏ bóng mình mà bảo là cha Đản” Vậy nên Đản mới ngộ nhận đó là cha mình, khi người cha thật trở về thì không chịu nhận và còn vô tình đưa ra những thông tin khiến mẹ bị oan
+ Do người chồng đa nghi, hay ghen Ngay từ đầu, Trương Sinh đã được giới
thiệu là người “đa nghi, đối với vợ phòng ngừa quá sức”, lại thêm “không có học”
Đó chính là mầm mống của bi kịch sau này khi có biến cố xảy ra Biến cố đó là việc Trương Sinh phải đi lính xa nhà, khi về mẹ đã mất Mang tâm trạng buồn khổ, chàng bế đứa con lên ba đi thăm mộ mẹ, đứa trẻ lại quấy khóc không chịu nhận
cha Lời nói ngây thơ của đứa trẻ làm đau lòng chàng: “Ô hay! Thế ra ông cũng là cha tôi ư? Ông lại biết nói, chứ không như cha tôi trước kia, chỉ nín thin thít” Trương Sinh gạn hỏi đứa bé lại đưa thêm những thông tin gay cấn, đáng nghi: “Có một người đàn ông đêm nào cũng đến” (hành động lén lút che mắt thiên hạ), “mẹ Đản đi cũng đi, mẹ Đảng ngồi cũng ngồi” (hai người sâu đậm, rất quấn quýt nhau),
“chẳng bao giờ bế Đản cả” (người này không muốn sự có mặt của đứa bé) Những
lời nói thật thà của con đã làm thổi bùng lên ngọn lửa ghen tuông trong lòng Trương Sinh
+ Do cách cư xử hồ đồ, thái độ phũ phàng, thô bạo của Trương Sinh Là kẻ
không có học, lại bị ghen tuông làm cho mờ mắt, Trương Sinh không đủ bình tĩnh, sáng suốt để phân tích những điều phi lý trong lời nói con trẻ Con người độc đoán
ấy đã vội vàng kết luận, “đinh ninh là vợ hư” Chàng bỏ ngoài tai tất cả những lời biện bạch, thanh minh, thậm chí là van xin của vợ Khi Vũ Nương hỏi ai nói thì lại
Trang 5giấu không kể lời con Ngay cả những lời bênh vực của họ hàng, làng xóm cũng không thể cởi bỏ oan khuất cho Vũ Nương Trương Sinh đã bỏ qua tất cả những cơ hội để cứu vãn tấn thảm kịch, chỉ biết la lên cho hả giận Trương Sinh lúc ấy không còn nghĩ đến tình nghĩa vợ chồng, cũng chẳng quan tâm đến công lao to lớn của
Vũ Nương đối với gia đình, nhất là gia đình nhà chồng Từ đây có thể thấy Trương Sinh là con đẻ của chế độ nam quyền bất công, thiếu lòng tin và thiếu tình thương, ngay cả với người thân yêu nhất
- Nguyên nhân gián tiếp:
+ Do cuộc hôn nhân không bình đẳng, Vũ Nương chỉ là “con nhà kẻ khó”,
còn Trương Sinh là “con nhà hào phú” Thái độ tàn tệ, rẻ rúng của Trương Sinh đối
với Vũ Nương đã phần nào thể hiện quyền thế của người giàu đối với người nghèo trong một xã hội mà đồng tiền đã bắt đầu làm đen bạc thói đời
+ Do lễ giáo hà khắc, phụ nữ không có quyền được nói, không có quyền được
tự bảo vệ mình Trong lễ giáo ấy, chữ trinh là chữ quan trọng hàng đầu; người phụ
nữ khi đã bị mang tiếng thất tiết với chồng thì sẽ bị cả xã hội hắt hủi, chỉ còn một con đường chết để tự giải thoát
+ Do chiến tranh phong kiến gây nên cảnh sinh ly và cũng góp phần dẫn đến
cảnh tử biệt Nếu không có chiến tranh, Trương Sinh không phải đi lính thì Vũ Nương đã không phải chịu nỗi oan tày trời dẫn đến cái chết thương tâm như vậy
Tóm lại: Bi kịch của Vũ Nương là một lời tố cáo xã hội phong kiến xem trọng
quyền uy của kẻ giàu có và của người đàn ông trong gia đình, đồng thời bày tỏ niềm cảm thương của tác giả đối với số phận oan nghiệt của người phụ nữ Người phụ nữ đức hạnh ở đây không những không được bênh vực, trở che mà lại còn bị đối xử một cách bất công, vô lý; chỉ vì lời nói thơ ngây của đứa trẻ và vì sự hồ đồ,
vũ phu của anh chồng hay ghen tuông mà đến nỗi phải kết liễu cuộc đời mình
………
Câu hỏi 4: Ý nghĩa cái chết của VN?
- Là sự đầu hàng số phận
- Mang ý nghĩa phê phán, tố cáo sâu sắc:
+ Sự ghen tuông mù quáng của TS
+ Xã hội phong kiến mục nát thối ruỗng với chiến tranh pk và các hủ tục lạc hậu.
Trang 6Câu 5: ( 2đ): Phân tích ý nghĩa những lời thoại của Vũ Nương.
* Lần 1: ( Khi tiễn chồng đi lính)
- Không trông mong vinh hiển, chỉ cầu cho chồng được trở về bình an Lời dặn thể
hiện nàng coi trọng hạnh phúc gia đình hơn mọi công danh phù phiếm: Chàng đi chuyến này, thiếp chẳng dám mong được đeo ấn phong hầu, mặc áo gấm trở về quê cũ, chỉ xin ngày về mang theo được hai chữ bình yên, thế là đủ rồi”
- Cảm thông sâu sắc với nỗi gian lao, nguy hiểm của chồng: “Chỉ e việc quân khó liệu, thế giặc khôn lường Giặc cuồng còn lẩn lút, quân triều con gian lao, rồi thế chẻ tre chưa có mà mùa dưa chín quá kì, khiến cho tiện thiếp băng khoăn, mẹ hiền
lo lắng.”
- Thể hiện nỗi nhớ nhung khắc khoải của nguời vợ yêu chồng: “Nhìn trăng soi thành cũ lại sửa soạn áo rét, gửi người ải xa, trông liễu rủ bãi hoang lại thổn thức tâm tình thương người đất thú! Dù có thư tín nghìn hàng cũng sợ không có cánh hồng bay bổng.”
=> Đó là lời nói của người vợ thùy mị, dịu dàng và rất mực yêu chồng, đằm thắm, thiết tha Lời dặn ấy xuất phát từ trái tim giàu tình yêu thương, biết chấp nhận những thử thách, biết đợi chờ để yên lòng người đi xa Đồng thời còn giúp ta cảm nhận được khát vọng của người phụ nữ bình dị
* Lần 2: “ Thiếp vốn con kẻ khó được nương tựa nhà giàu được nương tựa nhà giàu Sum họp chưa thỏa tình chăn gối, chia phôi vì động việc lửa binh Cách biệt
ba năm giữ gìn mọt tiết Tô son điểm phấn từng đã nguôi lòng, ngõ liễu tường hoa chưa hề bén gót Đâu có sự mất nết hư thân như lời chàng nói Dám xin bày tỏ để cởi mối nghi ngờ Mong chàng đừng một mực nghi oan cho thiếp”
-> Nàng phân trần để chồng hiểu rõ lòng mình Nàng đã nói đến thân phận, tình nghĩa vợ chồng, khẳng định tấm lòng thuỷ chung trong trắng, xin chồng đừng nghi oan, có nghĩa là nàng hết lòng hàn gắn hạnh phúc gia đình.
* Lần 3: “ Thiếp sở dĩ nương tựa vào chàng vì có cái thú vui nghi gia nghi thất Nay đã bình rơi trâm gãy, mây tạnh mưa tan, sen rũ trong ao, liễu tàn trước gió; khóc tuyết bông hoa rụng cuống, kêu xuân cái én lìa đàn, nước thẳm buồn xa, đầu còn có thể lại lên núi Vọng Phu kia nữa”
-> Nàng đã nói lên nỗi đau đớn thất vọng khi không hiểu sao mình bị nghi oan, bị đối xử bất công Đồng thời đó còn là sự tuyệt vọng đến cùng cực khi khao khát
Trang 7của cả đời nàng vun đắp đã tan vỡ Tình yêu không còn Cả nỗi đau khỏ chờ chồng đến hoá đá như trước đây cũng không còn có thể làm được nữa
* Lần 4: “ Kể bạc mệnh này duyên phận hẩm hiu, chồng con rẫy bỏ, điều đâu bay buộc, tiếng chịu nhuốc nhơ, thần sông có linh, xin ngài chứng giám Thiếp nếu đoan trang giữ tiết, trinh bạch gìn lòng, vào nước xin làm ngọc Mị Nương, xuống đất xin làm cỏ Ngu Mĩ Nhược bằng lòng chim dạ cá, lừa chồng dối con, dưới xin làm mồi cho cá tôm, trên xin làm cơm cho diều quạ và xin chịu khắp mọi người phỉ nhố”
-> Đây là lời độc thoại Lời thoại là một lời than, một lời nguyền xin thần sông chứng giám nỗi oan khuất và tiết hạnh trong sạch của nàng Lời thoại đã thể hiện
nỗi thất vọng đến tột cùng, nỗi đau cùng cực của người phụ nữ phẩm giá nhưng
bị nghi oan nên tự đẩy đến chỗ tận cùng là cái chết