Bài giảng một số trào lưu tư tương mới của khoa học kinh tế nửa sau thế kỷ 20

10.1 KINH TẾ HỌC HÀNH VI• Lý thuyết về hữu dụng kỳ vọng của John von Neumann và Oskar Morgenstern và sự ảnh hưởng của nó đối với kinh tế học tân cổ điển.. Kinh tế học hành vi đưa các yếu

CHỦ ĐỀ 10

MỘT SỐ TRÀO LƯU

TƯ TƯỞNG MỚI CỦA KHOA HỌC KINH TẾ

NỬA SAU THẾ KỶ XX

10.1 KINH TẾ HỌC HÀNH VI

• Lý thuyết về hữu dụng kỳ vọng của John von Neumann và Oskar Morgenstern và

sự ảnh hưởng của nó đối với kinh tế học tân cổ điển

• Kinh tế học thông tin George Stigler, George Akerlof, Kenneth Arrow

• Lý thuyết về tính hợp lý giới hạn của Herbert Simon và lý thuyết hành vi công ty

Kinh tế học hành vi đưa các yếu tố tâm lý học vào các mô hình kinh tế tiêu chuẩn (thường là tân cổ điển) để mô tả và giải thích mối liên hệ giữa các sự vật hiện tượng

Kinh tế học hành vi kết hợp quá trình tâm lý vào

mô hình kinh tế Mà kết quả của quá trình tâm lý thì khó mà biết được vì chì quan sát được hiện tượng, mà hiện tượng thì có thể có nhiều yếu tố lẫn vào tạo nên Thực nghiệm kinh tế học cho phép kiểm soát các yếu tố lẫn vào đó, để từ đó rút ra được tác động tâm lý mà nhà nghiên cứu muốn biết

• Những tư tưởng tiến hóa trong lịch sử tư tưởng kinh tế Từ phân tích trạng thái sang phân tích quá trong điều kiện bất định và tính không đảo ngược của thời gian.

• Phê phán mô hình tối ưu về hành vi cá nhân (Armen Alchian) Các mô hình lý thuyết hình thức đầu tiên (Ricard Nelson, Sidney Winter).

• Những trào lưu chính và vấn đề gây tranh cãi của kinh tế học tiến hóa.

10.2 KINH TẾ HỌC TIẾN HÓA

• Kinh tế học tiến hóa (tạm dịch từ Evolutionary economics, hay Evolutionary theory of economics) được phát triển thành một học thuyết kinh tế từ năm 1982 với quyển An Evolutionary Theory of Economic Change của Richard Nelson và Sidney Winter Tuy nhiên, những nghiên cứu liên quan đến lý thuyết này được xây dựng từ những công trình từ những năm

1940 và 1950

• Mặc dù lý thuyết này đề cập đến các chủ thể kinh tế (economic agent) nói chung, nhưng những nghiên cứu của nó cho đến nay chủ yếu tập trung vào doanh nghiệp Các nghiên cứu có đối tượng là cá nhân ít hơn, chủ yếu tập trung vào lý thuyết trò chơi Một số nghiên cứu áp dụng phương pháp thực nghiệm (experiment) để thấy rằng các cá nhân không hoàn toàn hợp lý theo nghĩa tốt đa hóa lợi ích cá nhân

• Lý thuyết kinh tế học tiến hóa có ý tưởng tương tự như thuyết tiến hóa của Darwin

về sự chọn lọc tự nhiên, theo đó những gen “tốt” (theo nghĩa tăng cường khả năng sống sót trong tự nhiên) sẽ được duy trì

và phát triển, trong khi những gen “xấu” sẽ

bị đào thải) Kết quả của quá trình chọn lọc tự nhiên là chỉ những sinh vật “mạnh” mới có khả năng tồn tại trong tự nhiên Có

lẽ đó là lý do lý thuyết này được gọi là Evolutionary theory of economics

• Có thể thấy kinh tế học tiến hóa có một cách giải thích hoàn toàn khác với kinh tế học Tân cổ điển về hành vi của các chủ thể kinh tế Nó có một cách lý giải hoàn toàn khác về sự tăng trưởng của doanh nghiệp, ngành và nền kinh tế Ở kinh tế học Tân cổ điển, sự tăng trưởng là kết quả của thị trường trong việc điều chỉnh

về trạng thái cân bằng Ở lý thuyết tiến hóa, sự tăng trưởng là kết quả của quá trình chọn lọc tự nhiên

• Tuy nhiên, không thể nói rằng lý thuyết tiến hóa

có thể dự đoán một hiện tượng chưa từng được biết đến trước đây Nó cũng không thể nói rằng

đã giải thích đầy đủ nguyên nhân của sự tăng trưởng vốn là một quá trình cực kỳ phức tạp (Bản thân cách giải thích của lý thuyết này cũng cho thấy quá trình “chọn lọc tự nhiên” là một quá trình phức tạp, và kết quả là rất khó dự đoán) Ngoài ra, các nghiên cứu dựa vào thuyết tiến hóa cho đến nay vẫn mang tính định tính và mô

tả nhiều hơn là định lượng

HET