1. Trang chủ
  2. » Giáo án - Bài giảng

Phát triển bền vững học thuyết thực tiễn đánh giá

303 224 0

Đang tải... (xem toàn văn)

Tài liệu hạn chế xem trước, để xem đầy đủ mời bạn chọn Tải xuống

THÔNG TIN TÀI LIỆU

Thông tin cơ bản

Định dạng
Số trang 303
Dung lượng 11,39 MB

Các công cụ chuyển đổi và chỉnh sửa cho tài liệu này

Nội dung

Danh sachdau va chfr viet tat ADN/DNA CIFOR CIRA Axit Desoxyribonucleic Center for International Forestry Research Trung tam nghien ciru qudc te ve lam nqhiep Centre international de rec

Trang 1

HOC THUYET •

DANH GIA

Trang 2

Phat trien ben v((ng?

Hoc THUYET

THl/C TIEN DANH GIA

Trang 4

Phat trien ben vCfng?

DANH GIA

Cac bat khoa hoc do

voi giup da ella Guillaume LEROY

va gioi thieu

IRD Editions/Nha Xuat ban The Gioi

Ha NQi,2007

Trang 5

«Developpement durable? Doctrines, Pratiques, Evaluations »,Textes reunis et presentes par Jean-Yves Martin, 2002, IRDeditions: Paris, 344 p.

ISBN: 2-7099-1502-2

Trang 6

Danh sach

Audrev AKNIN, nha kinh te,

C3ED, Trung tam Kinh te h9Cva d90 dire h9C cho moi truong

va su phat trlen, UMR IR-UVSQ (Truong dai h9C Versailles

St-Quentin-en-Yvelines)

Catherine AUBERTIN, nha kinh te,

Trung tam IRD tal Orleans

Luc CAMBREZY, nha dja lV,

Don vi nqhien cuu «Moi truong thanh th] »,

Trung tam IRD tal Ile-de-France.

Marie-Christine CORMIER-SALEM, nha dia lV,

Ddn vi nqhien ciru « Di san va lanh tho», Laboratoire dan tQc-sinhhoc/dan toc-dia IVh9C, MNHN, Paris.

Georges COURADE, nha dja IV,

Ddn vi nqhien cuu « Dinh duong, Thuc pham, Xa hQi »,

Trung tam IRD tal Ouagadougou, Burkina Faso.

Dominique COURET, nha d!a lV,

Ddn vi nqhien ciru «Moi truong thanh th] »,

Trung tam IRDtat Ile-de-France.

Francis DELPEUCH,nha dinh duong h9C,

Ddn vi nqhien ctru « Dinh duong,Thucpharn, Xa hQi »,

Trung tam IRD tal Montpellier

Jean-Luc DUBOIS, nha kinh te,

C3ED, UMR IRD-UVSQ.

Geraldine FROGER, nha kinh te,

C3ED, UMR IRD-UVSQ.

Vincent GERONIMI, nha kinh te,

CERED (Trung tam nqhien ciru ve kinh te phat trien),

Tnrcnqdai h9C Paris X-UVSQ.

Jean-Paul GONZALEZ, bac si dlch te hoc,

Ddn vi nqhien ciru « B~nh do virut loi ra va h~ thong thong tin», IRD-ISTD, Mahidol University t9iSalaya, Thai Lan.

Bernard HOURS, nha xa nhan109ihoc,

Ddn vi nghiencuu « Vi~c lam va Toancau hoa »,

Trung am IRD tai Ile-de-France.

Guillaume LEROY,nha kinh te,

DRI, IRD Paris.

Jean-Paul LESCURE, nna thucv~t hoc,

Trung tam IRD tai Orleans.

Trang 7

HOC THUYET THl/CTIEN DANH GIA

Fran~ois-Regis MAHIEU, giao sir kinh te,

C3ED, UMR IRD-UV5Q

Jean-Yves MARTIN, nha xa h9i hoc,

Den vi nqhien cuu « Kien thtrc va Phat trien »,

Trung tam IRD tal Ile-de-France

Philippe MERAL, nha kinh te,

C3ED, UMR IRD-UV5Q

Pascale METZGER, nha dja Iy hoc,

Ddn vi nqhien cuu «Moi tru'ong thanh th] »,

Trung tam IRD tal Ile-de-France

Genevieve MICHON, nha nong hoc,

Don vi nghien cuu « 51/ nang d9n9 nong-Iam nqhiep », IRD

Michel PICOUET, nha nhan khau hoc,

Ddn vi nqhien cuu« 51/ tu'dng tac giG'a dan so va moi tru'ong tu nhien

to ra han che », Laboratoire dan so va moi tru'ong,

IRD-Tru'ong dgi hoc Provence

Bernard ROUSSEL,nha dan t9c-sinh hoc,

Ddn vi nghien cuu « Di san va lanh tho», Laboratoire dan t9c-sinhhoc/dan t9c-dja Iy hoc, MNHN, Paris

Frederic SANDRON,nha nhan khau hoc,

Don vi nqhlen cuu « 51/ tu'dng tac giG'a dan so va moi tru'ong tl/ nhlen

to ra han che », Laboratoire dan so va moi tru'ong,

IRD-Tru'ong dai hoc Provence

Patrick SCHEMBRI, nha kinh te,

C3ED, UMR IRD-UV5Q

Bernard SCHLEMMER, nha xa h9i hoc,

Ddn vi nqhien ciru« Kien tlurc va Phat trien »,

Trung tam IRD tal Ile-de-France

Abdelkader SID AHMED, nha kinh te,

Ddn vi nghiencuu«Kienthuc va Phat trien »,

Trung tam IRD tal Ile-de-France,

Pierre VIDAL,nha xa nhan leal hoc,

Ddn vi nghiencuu «B~nh do virut loi ra va h~thong thong tin »,IRD-I5TD, Mahidol University tal 5alaya, Thai Lan

Roland WAAST, nha xa h9i hoc,

Don vi nghiencuu « Kien thtrc va Phat trien »,

Trung tam IRD tgi I1e-de-France

Trang 8

Danh sach

dau va chfr viet tat

ADN/DNA

CIFOR

CIRA

Axit Desoxyribonucleic Center for International Forestry Research (Trung tam nghien ciru qudc te ve lam nqhiep)

Centre international de recherche agricole (Trung tam quac te nghien oru ve nang nghi~p)

develop-CNUCED/UNCTAD Conference des Nations unies sur Ie commerce et Ie

deve-loppement (H9i thao cua Lien hi~p quoc ve Thu'ang mal

va Phat trien) Poverty Reduction and Growth Strategic Framework (Ke hoach Hanh d9n9 Tang tru'ong va Giam nqheo) Poverty Reduction Strategic Paper (Van ban Chien 1u'Q'c giam nqheo)

Food and Agriculture Organisation (To durc Iu'angthucva nang nghi~p)

Fonds moneta ire international (Quy Tien t~ Quac te) General Agreement on Tariffs and Trade (Hi~p dinh chung

ve thue quan va m~u djch) Global Environment Fund (Quy Moi tru'ong toan cau) Haut Commissariat aux refugies (CaoUv 11niilnUenHi~pQu5c) International Bureau for phytogenetic resources (To chirc qucc te cac nguon phat sinhthucv~t)

International Centre for Research in Agroforestry (Trung tam Nang Lam ket hop the gioi)

Institut francais de I'environnement (Vi~n Moi tru'ong Phap)

Natures, Sciences, Societes (TV nhien, Khoa hQCva Xa

h9i)

Nouvelles technologies de I'information et de la cation (Cong ngh~ thong tin va truven thong rndi)

Trang 9

econo-Organisme genetiquement rnodifle (San pham nong

nghi~p doi gene) Organisation mondiale du commerce (To chtrc Thuonq rnai The giDi)

Organisation mondiale de la propriete intellectuelle (To chuc The gioi ve Quyen So hQ'uTtrf tu~)

Organisation mondiale de la sante (To chU'c Y te The gioi) Organisation non gouvernementale (Todurcphi chinh phu)

Plan d'ajustement structurel (Ke hoach dieu chinh co cau) Pays en developpernent (Nu'DC dang phat trien)

Programme international geosphere biosphere (Chuonq trinh d!a - sinh quyen qudc te)

Programme mondial de recherche sur Ie c1imat (Chu'ang trinh nghien cuu khi h~u the gioi)

Produit national brut (Tong san pham quac nQi) Programme des Nations unies pour I'environnement (Chuonq trinh Moi tru'ong Lien H<;1p Qufic)

Programme des Nations unies pour Ie developpernent (Chu'ang trinh Phat trien Lien H<;1p Qudc)

Pays pauvres et tres endettes (Cac nucc ngheo n~ng no) Recherche et developpement (Nqhien cuu va phat trien) Traditional Ecological Knowledge (Tri thirc sinh thai truven thang)

Union internationale pour la conservation de la nature (To chtrc Bao tOn Thien nhlen Quac te)

US Agency for International Development (Cd quan Phat

trien Quae te cua My) World Wild Fund (Quy Quac te ve bao v~ thien nhlen)

Trang 10

Muc Luc . .

PHAT TRIE'N BEN VO'NG ?

HOC THUYET THl/C TIEN nANH GIA

lai ma ailu

Jean-Yves MARTIN

Moi tru'ong va phat trien

MQt vai suy nghi xung quanh khaini~m

Audrey AKNIN, Geraldine FROGER, Vincent GERONIMI,

Philippe MERAL, Patrick SCHEMBRI

Pharn tru xii hQi ella phat trien ben vG'ng :

Jean-Luc DUBOIS, Franr;ois-Regis MAHIEU

Tu'Rio den Johannesburg, nhG'ng bien doi

Catherine AUBERTIN

Di san va hieu biet tu'nhien

Marie-Christine CORMIER-SALEM, Bernard ROUSSEL

Khong gian, moitnronq, vecac dung dung

ngu'oitv.nan : tiep nhan, nhG'ng ngu'oi Xu Dang

Luc CAMBREZY

Thanh phD ben vG'ng khoi Nam-Nam :

Pascale METZGER, Dominique COURET, URBI

Tuluan thuyet toan eau den thuc tien 0 d!a phuonq,

hay cac eong u'oe ve moi tru'ong tac dQngnhuthe nao

denvi~equan Iyrung nhi~tdoi 156

Trang 11

HOC THUYET THV'C TIEN DANH GIA

T~C d~ng ~~a ta~;J d~~ SO, A ' ,

Michel PICOUET, FredericSANDRON

Hang rao kiem dich tal cacnudekhoi Bik-Biic

va tinh tr9ng thieu an toan dinh du'Ongtai

cacnucc Nam-Nam : tien thoal Iu'ang nan

Georges COURADE, FrancisDELPEUCH

NhG'nghi~nM;tngtr~i d~ycua ky sinh vi rno

trong tong the tr9ng thai ky sinh vi mo :

Pierre VIDAL, Jean-PaulGONZALEZ

Thach trurc cua toan eau hoa :

Bernard SCHLEMMER, Jean-Yves MARTIN,

Abdelkader SID AHMED, Roland WAAST

Phat trien ben vG'ng,

Bernard HOURS

Phu Luc A

Heatd~ng khoa khoc va phat trien ben vG'ng :

Jean-PaulLESCURE

Phu luc B

Ghi·nh~nve solu'gng an pham

Audrey AKNIN, GeraldineFROGER, Vincent GERONIMI,

Philippe MERAL, Patrick SCHEMBRI

Ph,=, l,=,cC

Nh~n xet mang tinh phe phan ve tich hop

Audrey AKNIN, GeraldineFROGER, Vincent GERONIMI,

Philippe MERAL, Patrick SCHEMBRI

Phu luc D

Vi~thleu quan tamtOiphat trienbenvOhg

Audrey AKNIN, GeraldineFROGER, Vincent GERONIMI,

Philippe MERAL, Patrick SCHEMBRI

Trang 13

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1

I

Trang 14

Loi rna aau

- cua nhan leal, nhG'ng bQ phan sang tao va luon trang bi tot hon trong

vi~cnarn bat cac nguon lire, den rmrc tao ra nhG'ng mat can doi Ion.NhG'ng mat can doi Ion nay anh hu'ang toi ca chinh moi tru'ong cling nhu

cac xa hQi, lam cho ta tu'hoi ve kha nang ton tal lau dai cua « su' phattrien » nay va ve tinh co the dao ngu'9'c cua cac tac dQng xau rna phattrien da gay ra dOi voi moi tru'ong cu the, cac nguonluccua hanh tinh vasinh quyen

MQteach co dien,tamo ta con du'ong giai phonq nay du'oi hinh thCtc ba cuoceach rnanq Ion rna nhan leal da trai qua trong cacphu'dngthucsinh ton cuaminh: qua trinh dinh cu', qua trinh congnghi~phoa va qua trinh do thi h6a.MQtsOngu'oi nhan manh mQt cuoc each rnanq thCt nr dangdi~nra, cu9c eachrnanq thong tin va trithuc, Cacnha tien sLr' h9C ke lai rangcacnhorn ngu'oidau tien, thoi ky do da, song chim dam trong thien nhien va phu thuoc hoantoan vao thlen nhien, Bang san bat va hailuorn,ho sinh song nho vao tat canhG'ng gi ho thu hrom du'9'c, trong mQt cUQc san tim bat ling va day hiemnguy, cac loai cay va con cac rui ro va hiem nguy cia cUQc tim kiem langthang da ngay cang giam di nho phat minh ra dl,lng Cl,l va nhovi~c so?nthao cackYthu~tthuan hoa cac cay va con Nongnghi~pva chan nuoi radoi da cho phep qua trinh d!nh cu', danh dau thoikYdo da moL Nongnghi~p

Trang 15

PHAT BEN yaNG

thai ky do da maio Nongnghi~pva chan nuoi se lam nay sinh nhiIng hJnhthuc tochucxa h9i va chfnh tr]mai tao thuan leji hay lam nay sinh cachinh thuct~ptrung vem~tkhong gian NhiIngt~phejp dan djnh cu'dautien va vai m~t d9 dan so cao xuat hienVaG cuoi thai ky do da rnci(CASTELLS, 1975) Sl/ ton tal cua cac thanh pho, san pham cua m9t quatrJnh phan hoa xa h9i va cua m9t qua trlnh phan cong lao d9n9 (WEBER,

1958), phan hoaxa h9i vaphan cong lao d9n9 gop phan cling co thanhph5 ton tai Thanh phD ra daitruceCU9C each m,;mg cong nghi~p. Songchinh CU9C each rnanq cong nghi~p, bat nguon tLt nhiIng thay doi ve kythuat va to cmrc trong nhieu the ky cua cong nghi~pva nong nghi~pdad§n tai hi~ntu'ejng-ratmaitren pham vi llchsu'toan nhan IOi;li-dothi hoaquy mo Ian Nhu'v~y, cong nghi~p hoa nen san xuat, vi~c ma r9ng cacthanh ph01, su' phat trien cua kien thuckhoa hoc va cac ltng dunq cua

no, trong do covi~csu'dunq cac nguon nang Iu'ejng mai va thong tin lien

lacvien thong, se lam tang them qua trJnh nhan tao noatrong thai kydu'dng dai, CU9C khunq hoanq moi tru'ang danh dau cac giai han cuakhoa hoc vatien b9 cong ngh~, va len an khoa hoc cDng nhu' tien b9congngh~.Da cung dong hanh phat trien trong tatcacac giai dean tren

va doi khi tl/thkh nghi m9t each dang nqac nhien, thien nhien dang cobieu hi~nchong 'i;li viec bi che ngl/ va b] lang quen,

Ta biet rat ro cac giai dean nay, nhD'ng giai dean danh dau cac thay doitrong moi quan h~giD'a thien nhien va cay trong Cac-giai dean nay la n9idung cua nhieu phan tfch veynghia cua chung trong cac phu'dng thltctai san xuat cua suton tal cua leal ngu'ai Co Ie, ta thu'ang itde c~p tai

hi~ntu'ejng cac giai dOi;ln noi tiep nhau ngay cang rut ngan va do do cacthay doi dien ra luon nhanh hdn Ta cDng can nhan mi;lnh den tfnh dadi;lng clla nhD'ng dien bien theo thai gian, hi~ntu'ejng cac hanh vi va cacphu'dng thltc song d~ctru'ng clla m9t thai ky co the con ton ti;li trong cacthai ky tiep thea, va cuoi cung cac thai ky da du'ejcxac'dinh nhu' la hoantoan khac nhau ·'i;li co the cung dong thai tOn ti;li trong the giai du'dngdi;li Qua trJnh che ngl/ thien nhien khong giong nhau cDng nhu' khongdong thai tren toan hanh tinh Do d6, thai ky do da, ket thuc a vung Tieu

Acach day hdn 10.000 nam, v§n con ton ti;li a the kyXIXtrong m9t so

1 ( ;mQt 55 vung nhat oinh, vao~e bi~t0 Chau phi vung gan sa miileXa ha ra,

hi~ntu'gng 00 thj-ra obi sauhi~ntu'gng 00 thi 0 cae nu'oekh[i Bae- Bae- xuat

hi~nva phat trien do cae ehut nang ehfnh tri, hanh ehfnh va thu'dng miili doqua trinh thl/e dan hoa dunh~pvao nhieu hdn la nhb vao qua trinh eong

nghi~phoa

Trang 16

UJI MODAU

- - - f D

vung sac va Namcuehay vung hai dao, va ngay nay nhiIng nhorn hau

nhirdu canh du or song bang san bat va hai 1l/<;1mv~n con ton tal (LENA,

1992),trong khi do mQt so nhom khachi~n l<;Ii song trong mQt nen kinh

te hau nhu' phi v~tchat hoa, Tl/dng tl/, trong khi cung thong nhat xac

dinh vi~cphat minh ra chiIviet-hi~ntl/<;1ng quantronqcua qua trlnh nhan

tao hoa-danh dau thoi ky tien sLt cham dirt-tacung can 1u'U yrang v~n

con nhiIng x5 hQi khong chiI viet, ngay ca khi cac x5 hQi nayhi~nd5 hQi

nh~p vao cacNha nude,va Unesco thong ke dl/<;1c gan900 tri~u ngl/oi

d5 tru'ongthanhcon mu chiI tren the gioi vao nam2000(WAGNER,2000)

Bu'oc du'ong di cua nhan loal rnad~ctrung lahi~ntl/<;1ng tang tOe lien tuc,

ngay nay d~n ta toi mQt tlnh hlnh lam nay sinh nhieu cau hoi va 10 au

Ngu'oi ta nhan rnanh toi tai tronq khong 10 den~nglen cll may thien nhien

cung nhu' cachi~ntu'<;1ng mat can doi qua mU'c danh dau dieu ki~nsong

va phan bo cua cal tren the giOi Nam1950,Trai dat co2,5ti ngu'oi Nam

2000,Trai dat d5 co 6 ti dan, va cac dl/ bao, theo kich ban trung blnh,

cho ta so dan9,3tivao narn2050(United Nations,2001).Cac nu'oc dang

phat trien chiem80% dan so vao nam2000,va se co thet~phop87%

vao narn2050.Nam1998(World Bank,2000),khoang gan1/4 (24,3 %)

dan so the gioi song du'oi ngu'ong nghe02

, tVI~nay latU'5%aDong Au

va 0 trungAden46,3 %achau Phi nam sa mac Xa-ha-ra MQt rura dan

so the gioi hi~n song trong cacthanh pho,cacthanh pho nay, nhat la 0

cac nu'oc khoi Nam-Nam, khong the bao dam lam chu day dll cac cmrc

nang do th] (nha 0, cong trinh do thi, ndi lamvi~c,rnanq giao thongv~n

tal) (PINSON,2001) Ngoai cac bat binh dang to Ion ve dieu ki~nsong nay

con cohi~ntu'<;1ng 0nhi~mthuQc nhieu danq khac nhau ngay cang tang,

khi quyen ngay cang nong len, thien tai ngay cang tang ve so 1u'<;1ng va

cu'ong dQ, da danq sinh hoc bj sol rnon,suxuat hi~nhay tinh nguy klch

cua cac can b~nh,v.v Cac nha -khoa hQC de xuat cach giai thfch khi cac

mat can doi do xuat hien. '

Sau khi neu va g<;1i l<;Ii cac giai dO<;ln thong tri va ngl/ tri tren ph<;lm vi quoc

te, cac nha sLt hQc nhan m<;lnh, trong mQt phan tu' cuoi clla thien nien kY

th(( hai, chll nghia banh trl/ong phu'dng tay d5 tllng bu'oc apd~tphu'dng

th((c san xuat va tieu dung clla mlnh tren toan the gioi SI/ xuat hi~nva

sl/ vu'<;1t trQi clla cac thanh phovi~ndu'dng va vi~n thu'dng (Vd-ni-dd,

1Ngu'ong ngheo: Muc song du'oi 1,08U5D/ngay.ngu'0i (suemua nam 1993;

tinh chgn)

Trang 17

vi mra trieu narn gan day nhat Va ban chat cacthay doi xay ranhuv~y

trong mei tru'O'ng cua hanh tinh, cu'O'ng dQ cua chunq, ca vem~tbien dQ

va dQ nhanh nhav, la nhG'ng dieu va hien tu'Q'ngchuatUng xay ra tronglich sU' nhan leal, va cLing co the trong toan bQ llch sU' cua Trai dat »

(MEGIE,2002)

Cuoi cung, cac nha kinh te nr lau nhan manh den su' bien doi cac phu'dngthirc san xuat cunq voisir vuonlen thanh the Iy'c cua khuvuedlch Vl,J cuanen kinh te trang do gia tr] gia tang co xu the ngay cang tap trung Giatr] tai chinh cua bQ may san xuat thu cap, va di nhien la so cap, suy yeumQt each deud~ntrong cac nen kinh te phu'dng tay(FauRASTII~,1958) Xuthen~ngne nay de doa mQt each nghiem trong cac rnroc hay con ceng

nghi~p hoaarrurc thap va cac nguon luc dung cha xuat khau cua cac

nuccnay conduachu yeu vao cac san pham co ban Cacnuccnay namtrang so cac rurcc nqheo nhat va gia tri san 1u'Q'ng cua cac rurcc nay qiamsut deud~n.Gan day, CNUCED da to ra het sire lo ngi;li :«Chinh la trangcac rurdc cham tien (PMA), nhG'ng nu'oc phu thuoc VaG xuat khau cac sanpham sd cap de lam cho nen kinh te cua minh sinh tOn va phat trien lanhG'ng nu'oc co ni;ln ngheo tuy~tdoi phD bien hdn ca(oo.)TVI~cac ca the

comucsong du'oi lUSD/ngay trang cac PMA xuat khau san pham sd capkheng phai tU' dau mo da tU'63 % nam 1981-1983 len toi 69 % nam

1997-1999(oo.)Trang nam 1999,thu nh~pquoc dan binh quan thea daungu'O'i cua cac PMA xuat khau san pham kheng phai tU dau mo da kemhdn nam 1970,theo gia c5 djnh » (CNUCED, 2002)

Cac cd so tham chieu nay lam sang to ba nghuyen nhan sau xa cd ban

cua cUQc khung hoang mei tru'O'ng, xa hQi va kinh te ma the gioi du'dngdi;li dang trai qua : sy' banh tru'ong lien tl,JC cua mQt phu'dng thuc sanxuat va tieu dung cac tai nguyen thien nhien kheng may tietki~m;nhG'ngthuc ep ma ban than hanh tinh va cac nguon Iy'c cua hanh tinh phai chjudl/ng mQt cach try'c tiep; hOi;lt dQng cua guong may kinh te va tai chinh

ma yeu to chinh phl,Jc duy nhat la cac quy lu~t cua th! tru'O'ng

Trang 18

trong vi~cdinhgia tri va gia tri nay cang lam tang nganeachgiCi'a cacnuocgiau va nlfacnqheo,Tuy nhien, nhan thuc cua the gioi ve cac hiem nguy rnahanh tinh va con nglfoi song tren hanh tinh da phai dlfdng dau ngay cang tien

bQ Nh~nthucvecacvan de trQng tam rna moi nglfoi dang quan tam cung

da dien bien theo chieu hlfang tot Cach day khoanq 30 narn, nhay cam vevan de moi trlfongv~tchatvasinh hoc da bat dau dlf<;ic dec~pden Van denay da la trung tamcua caccUQcthao lu~ntai HQi nghj LienHi~pQuoc ve van

de moi trlfong va phat trien, hop ti;li Rio De Janeiro nam 1992 HQi nghi da ditai viecky ket nhieu cong lfoc quoc te uu tiencacvan de moi trlfong: Conglfoc ve da danq sinh hoc (1992), Cong lfoc ve thay doi khfh~u(1994), Cong

uocve cuoc dau tranh chong sa mac h6a (1994), Nghj d!nh thlf Kyoto (1997).HQi nghj sap toi, hQi nghi Johannesburg nam 2002, se khong lay ten moitrlfong va phat trien de su' dl,Jng mQt ran nua ma hQi nghj se ket h<;ip hai van

de nay bang each tong hop lai theo each suy nghi va hanh dQng mai cungt~p

trung rnuc tieu VaG mQt phongtraovisu phattrien cuathe gioi trong cungmQt pharn tru thai gian:su' phattrien ben vCi'ng

Hang nqan y nghia con an giau sau quan diem nay,cac nghia nay la nQidung cua nhieu cong trinh nqhien ciru trong vonq hai rruroi narn qua Y

djnhcua cac bai viett~phop trong an pham nay la diem li;li mQt vai eachtiep can co y nghia, cho phep d~tvan de ve nhG'ngthucte xa hQi va kinh

te cua str phat trien ben vG'ng nay: viecd~tra cac van de, quatrinhdienbien cua cac quan diem,vi~cxac djnh cac cong lfoc va cac chfnh sach,su'xuathi~nva noi len cua cac nhan to xa hQi rnoi dong vai tro chu chat

va cac boi canh toan cau va boi canh toan cau hay clla tung dja phlfdng,tUng ndi Cac cach tiepc~n nay quan tam toi qua trinh dien bien cac lfutien matu mlfoi nam nay dien bien cac lfu tien lam cho cac moi quantam gan lien voi suy thoai moi trlfongv~tchat chuyen sang nhG'ng moiquan tam gan lien voi cac xa hQi va cac ca the hinh thanh nen xa hQi.Thay cho mQt cach tiepc~nmoi trlfong-nguon Il/c-xa hQi, cho den naycach tiepc~nnay chll yeu dan toi cac chan doan nhG'ng suy thoai ve khf

h~uva sinh hQc, thi nay cach tiepc~n nay dlf<;ic lfu tien do la cach tiepc~n xa hQi-nguon Il/c-moi trlfong, cach tiep c~n nay co the dan tainhG'ng chan doan mang tfnh chfnh tri va xa hQi nhieu hdn Vi~cIl/a chQncach tiepc~nnay dl/a tren cd sa dien bienhi~nti;li clla cac moi quanh~quac te dlf<;ic danh dau bang xu the xung dQt clla cac quan h~Bac-Nam

va sl/ suy yeu clla cac quyen Il/c clla Nha nlfae rac dQng clla cac chfnhsach phat trien clla dia phlfdng dlf<;ic quan tam d~c bi~tcung nhlf cac

10 gfch chiem hG'u ca nhanjcl,J the haa cac dien van ling hQ sl/ phattrien ben vG'ng Sl/ Il/a chQn nay giai thfch vi~csU'dl,Jng, huy dQng nhieu

Trang 19

PHAT TRIE'N BEN VU'NG ? HQC THUYET THl/CTIEN DANH GIA

G ' '

-nqanh trong do khoa h9C xii hOi chiemdasO.Nhov~y,nhan chung h9C, nhankhau h9C, kinh te h9C, dlaIyva xii hOi h9C du'Qc daidi~n,nhu'ng cac chuyengia nang h9C, benh dlch h9C va dinh du'Ong cling dong gop phan cua minh.Bu'oc di cantuanthu lavi~c d~tl<;1i thanhvi~ncanhmot 100lch tong quat, theochu nghiaphattrien, theo tU'ng chu de, voi qua trinhdi~nbien, voicacthachthuc va tac dong thee Iinh vI/c NhG'ng van aeI~pdi,I~pl<;1i xuyen suot quatrinh phan tich theo chu de va tl/ gan ket l<;1i voi nhau, qua do chotathay romoi lien ket gan b6 giU'acacvan de cua phat trien ben vG'ng

Van de chien Iu'Qc cua phat trien ben vG'ng chinh la van de dieu tiet phattrien ben vG'ng, ca tren pham vi toan cau cling nhu' a pham vi dia phu'dng,dla ban (TUBIANA,2000) Ta biet rang nhG'ng co gang dau tiencuaheatdong dieu tiet qudc te gan lien vaivi~c sangI~pHOi cac Dan toc, thanh

I~pnarn1920nham gin giG' hoa binh va phat trien quanh~hop tac giG'a

cac dan toe Ta biet rang hQi naychua dap U'ng du'Qc phan nho mongmoirnata hy v9ngdat duoc,Ta cung can nhac l<;1i neu tong thong Wilsondii la ngu'oi chu xu'ong thi Hoa Ky lai khang ung hQ Can phal lam ro henvan de nay, lien quan Wicac bienphap toan cau dau tranh chong l<;1ihi~u

ung nha kinh, co gang gan day nhat la Ngh!dlnhthu' Kyoto(1997) rnamot so quoc gia vSn tli choi phe chuan Day chi la mot minh hoa chothay tinh phuc t<;1P cuavi~c d~tra caccdche dieu tiet nay Cho du do la

cdche de baov~tinh da d<;1ng sinh h9C, cac quyen cua dla phu'dng du'Qctiepc~nvoi cac tal nguyen thien nhien,cd che dieu tiet binh dang trongtrao doi thu'dng mal, nhat la doi voi cac san pham nangnghi~p, viecdilai cua cang dan cac nucc va cac vi rut, hayvi~c lam can doi cac quytac thi tru'ong, van de dieu tiet nay du'QC qua nU'a cac bai viet trong anpham nay de c~ptoi (Aknin va aI., Aubertin, Cormier-Salem va Roussel,Michon, Courade va Delpeuch, Vidal va Gonzalez, Hours)

Bang cach ma cU'a cac bien gioi va cho phep ngay cang nhieu tac nhanchu chot nam bat van de mot cach cang khai thivi~cto chuc caccd che'dieu tiet chinh tri, kinh te va xii hOi dii lam cho qua trinh toan cau hoa tranen kho khan hdn, lam suy yeu cac Nha nu'oc, va nhat la a cac nu'ocngheo Neu nhu' cac nu'occo quyen II/c nhat co the tl/ minh bo qua nhG'ngquy tac chung thi cac nu'ac ngheo nhat ghinh~nsl/ xuathi~ncua cac tacnhan moi nay, khang thuoc nha nu'oc hay sieu quoc gia cac to chuc quoc

te ve phat trien du'Qc hu'ang quy che phi liinh tho cua h9 de gia tang anhhu'ang cua to chuc cua minh tren liinh tho cac quoc gia Ngoai ra, cac tochuc phi chinh phu; dai khi, va ngay ca nhieu khi t<;1i cac nu'oc dang phattrien, l<;1i la phien ban sao chep cua nhG'ng nu'ac phu'dng Tily, m~c du

Trang 20

- - - G )

cac to clurc nay khang dlnh ho tien hanh theo quy trinh xa hi)i dan su'

quoe gia, nhu'ng ho 19idangthuchi~nmi)t hanh di)ng vonq vo va lam suy

yeu quven luccClng feh trongvi~ethucthi ehfnh cac quven nay (Aknin

va al., Dubois va Mahieu, Aubertin, Roussel va Cormier-Salem, Cambrezy,

Metzger va Couret, Michon, Hours)

Sl/ suy yeu nay ella cac Nhanudeco Ie la tra nqai ehfnh ehovi~ethuchien

mi)t qua trinh phat trien ben vG'ng, va nhat la trong cuoc dau tranh chong

nqheo nan Lan song cac ke hoach dieu ehinh cd eau (Structural

Adjust-ment Plans) va cac phu'dng thirc quan Iy cac khoan nq da phu'dng va

song phu'dng (Sang kien HIPC - Nu'oe Ngheo Mac NqN~ng Ne - va cac

Chu'dng trinh chienluocdau tranh chong ngheo nan) da khong t90 thuan

19'i eho« tfnh ben vG'ng xa hi)i» ella phat trien (Aknin va al., Dubois va

Mahieu, Aubertin, Michon, Courade va Delpeueh, Schlemmer va al.,

Hours) vevan de nay, ta co the nhae 19i loi tuven bo gan day nhat ella

bi) tru'ang Bra Xin: «Tu'hai mu'di narn nay, cac dauhi~ubat Iqi xuathi~n

a cac ruroc chau My la tinh va vllng Ca ri be Cac ehu'dng trinh dieu ehinh

cd eau khaenghi~t, dich vu n9' eOng nhu'hi~ntu'9'ng that thoat von dau

tu' va vi~ema cuacac thi tru'ong eho cac san pham ella cac nu'oe

giau-khong co doi Ltngtir phfa cac nu'De giau nay- da ngan tra cac dau tu' ve

m~txa hi)i va ve moi tru'ong ella cacnudedang phat trien.3»

Van de xa hi)i va eachd~tvan de ve moi tru'ong la tronq tam ella cac moi

quanh~Bae-Nam Tlnh canh ella cac rnroc nqheo, dang la con no, du'qe

dieu ehinh no, lam eho cac u'utien ella cacrurcc nay hu'ong mi)t each

ng§u nhien hen toi xu the thoat nqheo nan va khai thac toi da cac nguan

19'i thien nhien nhieu hen la theo hu'ong baov~moi tru'ong, ngay ca khi

tat ca mol ngu'oi khonq ducc thu hu'ang nhU'ng nguan Iqi nay Dieu nay

19i eanghi~nthuckhi cac nu'oe nay b! thi tru'ong eau thoi thue, thi tru'ong

nay do cae nu'oe khoi Bae-Bae khong ehe, do la nhG'ng nu'oe tieu thl,! cae

tai nguyen nay Ion nhat the gioi Do do, nay sinh mi)t eui)e tranh lu~n:

sl/ phat trien ella khoi Nam-Nam, sl/ phat trien ben vG'ng ella khoi

Bae-Bae?Li~uco duy trl du'9'e sl/ phattriE~n ben vG'ng bao gam ea baov~ tuy~t

doi moi tru'ong va cae tai nguyen a khoi Nam-Nam khong? Sl/ phat trien

ella khoi Bae-Bae co the khong the duy trl du'9'e chang? (Aknin va aL,

Du-bois va Mahieu, Aubertin, Metzger va Couret, Courade va Delpeueh)

3 Di~n van clla Jose Carlos Carvalho, bQ tru'O'ng Moi tru'ang (Bra Xin), tru'oc

Tochuc cac Nha nu'Oc Chau My (CU9C G~p Lien My ran thu ba vi sl/ phat

trien ben vG'ng, thang 3-2002).

Trang 21

Ngoai van de thai khicacbo nich vahi~uung nha kinh, thi du sao van de baov~va gin giG'moi tru'ong va cac nguontainguyen cua moi tru'ongv~nla nQidungcuanhieu sang kien Cac khaini~m19'i fch cong, 19'i ich chung, 19'i ich toancau ra doL Cac bu'(Jc nham gin giG' nay da du'9'ccacnu'oc giau dua ra mQt eachtrainqucc,voi quyet tam apd~tcacnuocnqheo, va du' kien tnrccvi~ccam

su'dl,mg khong gian vacacloai cay, loai con.Vi~cnayducc thuc hi~n theohinh thucviron thien nhien va vunq cam,d~c bi~tco cac to durc bao tondung ra damnhi~m,doi khi bat Igi cho cac cu' dan ban dia Tli'do cac van de

so hiiu va quan Iy cQng dong xuathi~ncung voi hang loat nhU'ng hanh vi bienthu, thao tung chfnhtri,d~c bi~tla van de rUng nhiet doi, du do la tai nguyeng6 hay doi voicacloal cay thuoc IO<:li cayduccIi~u.Cac van de cung du'gcd~t

ra vem~tdi san, du la thien nhien hay co lien quan den kienthucve thiennhien-hieu biet 0 dla phu'dng, dja ban-hay kien true do thi (Aknin va aI., Au-bertin, Cormier-Salemva Roussel, Carnbrezv, Metzger va Couret, Michon, Cou-rade va Delpeuch, Lescure)

Tu'«nguonluc» la mQt trong nhG'ngtirta se can g~pl<:Ii nhieu Ian khi ta

de cap toi phat trien ben vG'ng Tinh chat rat rQng cua khai niem cho pheptich hop nhG'ng yeu to, nhat la cac yeu to phan tan bang each chap noichunq l<:Ii trong eachd~tvan de cua phat trien Khai niern nay chi cac yeu

tov~tIy va sinh hoc co thesu'dl,mg du'gc trong thien nhien, nhu' khonggian rna ngu'oitv.nan tim kiem, cac yeu to tritu~co the tich lUyduocvachuven giao du'gc nhu' cac hieu blet-truven mi~ng,truven dat t<:li hocdu'ong, thuoc ve congngh~va khoa hoc-, hay can la nhG'ng yeu to co theg<;>i la tinh thu'dng va nhG'ng yeu to nay cau thanh moi lienh~xa hQi, mOilien h~ xa hQi nhieu khi la nQi dung toi cao phai bao v~ khi doi m~tvoingheo nan Khaini~m nguon Il/c cung ket hgp voi khai ni~m tiem nang-du'gc khai thac hay khong-, khaini~mkha nang-khaini~mChll yeu clla cacphan tich ve ngheo nan-, va cuoi cung la khai ni~mtiep c~n,cong minh

va cung chia se (Dubois va Mahieu, Aubertin, Cormier-Salem va Roussel,Cambrezy, Michon, Picouet va Sandron, Courade va Delpeuch)

Nguy cd soi man khong the tranh khoi hay c<:lnki~tcac nguon Il/c thu'onghay du'gc dec~ptoi khi ta noi toi tinh ben vG'ng Kha nang phat minh cllacon ngu'oi co the bien doi ngay ca nhieu tiem nang thanh nguon Il/C, va

co the caithi~n,vi dl,l nhu' cac loai cay va con bang qua trinh ch<;>n Ilja Khanang phat minh clla con ngu'oi can co the bien doi ngay ca cac gien va t<:lO

ra cac con v~t tu'ong tu'gng, nhu'ng se khong the tai t<:lO du'gc cai hi~n

hU'u Tuy nhien dieu nay khong ngan can mong muon dang kYban quyencai dang ton t<:li va do do d~t cUQc song thuQc vao IO<:li cac hang hoa

Trang 22

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~Lm_'_M_a_D_A~_ _fD

Vi~cbienthanhhimg hoa nay chiernlinhtoan bi? linhvuenguan lire, bao

gam ca cac hieu blet vavi~cchuyen giao cac hieu biet nay, va vi~cdieu

tiet thong qua mi?t th] tnfong duy nhat co xu hu'ang chiern uu the trong

tong the cac hoat di?ng cua con ngu'oi.Li~uphat trien ben vCi'ng co bj pho

m~ccho th] tru'ong hay khong? (Aknin va aI., Aubertin, Courade va

Del-peuch, Schlemmer va aI., Hours)

Nhieu rui ro khac cling du'Q'c dec~ptai NhCi'ng rui ro nay gan lien vai tfnh

chat d~b] ton thu'dng cua leal ngu'oi so vai cacloatkV sinh khac nhau rna

tfnh di?c hei cua cac loai kV sinh co the du'Q'c tang cu'ong hay tai tang

cu'ong dovi~c ma ri?ngchuaWng co cac trao doi tren toan cau, dovi~c

luuthong di l<:Ii ngay cang tang cua con ngu'oi, cua cac di?ngv~tva cua

cai, Cac rui ro nay ding gan lien vai cac mirt can d6i cua cac trao doi nay

vavi~ccong nghi~p hoa san xuatthucpharn a muc di? cao (Courade va

Delpeuch, Vidal va Gonzalez)

Cuoi cunq, mi?t so bai viet nao do cua an pham nay xu Iv cac bai trinh bay,

cacVtu'ang nay bat nquonWthucte nhu'ng nhCi'ngVtu'ang do co the co

sai sot Tuonq tl/ nhu' cac phien ban r~pkhufin lien quan den moi quan

h~ giCi'a nqheo nan va suy thoai mol tru'ong nang than hay thanh th],

ngu'oi nqheovuaco trach nhiern voi ngheo nan cua ho laivuachiu trach

nhiern ve rnoi tru'ong b! suy thoai cua minh Day cling la tru'ong hop cua

nhCi'ng dinh kien lien quan den cac moi quan h~ giCi'asireep dan so va

hi~ntr<:lng cua moi tru'ong, hay cua phat trien ben vCi'ng, co theduocd~t

thanh van de nhu'vi~c xay dl/ng tu'tu'ang moi (Cambrezv, Metzger va

Couret, Picouet va Sandron, Hours)

An pham nayduoc bien soan thanh ba phan Ion co quan h~voi nhau :

hoc thuvet,thuctil~n,danh gia HQc thuyet - Su' phat trien ben vCi'ng co

phal la mi?thi~ntu'Q'ng ton giao? HQc thuyet toan cau moi rna no d<:li dien

co gQi la tin ngu'ong vem~tgia tri, ve tfnh hi~u qua va tinh hi~u Il/c cua

tin ngu'ong tru'ac thU' thach cua thoi gian hay khong? Dj cung vai phat

trien ben vCi'ng co phai la mi?t dam ru'oc gamcanhCi'ng ngu'oi dang hu'dng

(cd quan, to chuc quoc te, to chuc phi chinh phu) cling nhu' nhCi'ng ngu'oi

theo tru'ong phai cl/c doan (bilOthu hay va chinh phu), theo ta thuyet va

nhCi'ng ke lam ue t<:lP (nhCi'ng« ke gay anhi~mIon» dung moi tru'ong nhu'cong Cl,J lam tang gia trj) khong? No co the thui?c mi?tlu~n thuyet khac

lu~nthuyet tinh than? Neuv~y, phai tim l<:Ii cac nguan goc cua cac quan

ni~m- phat trien ben vCi'ng, phat trien xa hi?i, da d<:lng sinh hQc, hieu biet

a dia phu'dng, dja ban -, cac cach S0<:ln thao va bien doi chung,

Trang 23

va theo mQt cung each nao do thao do ra de xay lai tot hen, Thucti~n

-de'phat trien ben vG'ng khong bi thu nho thanh mQtlu~nthuyet tinh thanhay mQtbaitrinh bay thi phat trien ben vCi'ng cOng phai la mQtVchi, du'gcthehi~ntrong cac tinh huang atung diaphucnq Vi~cxem xet cac tinhhuang adja phu'dng thong qua tinh canh cua ngu'aitv. nan, thong quacong tac quan IV moi tru'ang do thi, cong tacsu'dunq rUng, va mai quanh~dan sa-moi tru'angavung din c6i khacnghi~t,cho thay khoanq eachgiG'aVchi rna ta trong cho va cacthucti~ncu the Danh gia - bang eachneu Iai, khong phai la hoc thuvet rna la tong the cac van de cua chu dedi~n ra trong cung Ii1Qt khoanq thai gian tren pharn vi toan cau, ta dl/ng19i ban do cua phat trien ben vCi'ng ded~t ra nhG'ng cau hoi ve nhG'ngthach tmrc Ion mang tfnh toan cau va lam noi b~tnhCi'ng rlli ro gan lienvoi cac trao doi mang tfnh toan cau h6a, nhu' van de khong an toan vedinh du'ong, cacb~nh do vi rut gay nen dang bung phat, vi~c pho bienhieu biet mQt each khong binh dang, cam b§ytutu'ong cua phat trien benvCi'ng Cuai cunq, nhG'ng each tiep c~nthuoc mot the leal khacduoctrinhbay trong cac phu luc: rmrc dQ bao quat cua tong the cac van de cuacong tac nqhien cuu trong linhvue khoa hoc lam nghi~pva nhG'ng van

de ve phat trien ben vCi'ng trong cac an pham cua Ngan Hang The Gioi;mQt each nhin nh~nmang tinh phe phan ve phantkh kinh tecacvan demoi tru'ang; mucdQ quan tam toi phat trien ben vG'ng trong cac Chu'dngtrinh chien hrcc qucc gia dau tranh chong nqheo nan

Do d6 ta c6 the tl/ hoi ve phat trien ben vG'ng, ve rmrc dQ da nghia cuaphat trien ben vG'ng, ve cacthucte cua phat trien ben vG'ng, cac kh6khan trongthuchi~nva nhCi'ng rnau thu§n cua phat trien ben vG'ng trongkhong gian va thai gian cua cac xii hQi.D~tvan de ve phat trien ben vCi'ngcOng chinh lad~tphat trien ben vG'ng thanh van de

Ta;Ii~u tham khao

BRAUDEL F, 1979 - Civilisation materielle, economieet capitalisme XVe-XVIIIesiecle

t.3 - Le temps du monde Paris, Armand Colin, 607 p

CAsTELLS M., 1975 - La question urbaine Paris, Fran\;ois Maspero, 529 p

CNUCED, 2002 - Rapport sur les pays les moins avances, 2002 : echapperau piege

de la pauvrete NU

FOURASTIEJ.,1958 - Le grand espoir du XXe siecle Progres technique, progreseconomique, progres social Paris, PUF, 249 p

Trang 24

MEGIEG.,2002 -La Lettre de PIG8, fevrler, 13.

PINSON D., 2001 - « Environnement et urbanisation », In Commission Population et Developpernent, 34 session, Population, Environnement et Deveioppement; New

York, 2-6 avril 2001, MES-MAE : 35-42.

TUBIANAL., 2000 - Environnement et developpernent Un enjeu pour la France Rapport au Premier ministre, coil Rapports officiels, Paris, la Documentation fram;aise, 169p

United Nations, 2001 - World Population Prospects The 2000 Revision N.Y.,

De-partment of Economic and Social Affairs, Population Division, 34 p.

WAGNER D., 2000 - Literacy and Adult Education EFA 2000 Assessment, Unesco.

WEBER M., 1958 - The City New York, Free Press, 242 p.

World Bank, 2000 - World Development Report 2000/2001: Attacking Poverty WB.

Trang 25

j j j j j j j j j j j j j j j j j j

Trang 26

Phat trien

Trang 28

Moi truang

MQt vai suy nghi

Nhil kinh te

TlJ' nay tham chi€lu«phat tri€Jn b€ln vQ>ng»la di€lu khong th€J dao ngu'Q'ctrong cac luan thuyet mong muon xU> Iymoi trU'ang va phat tri€Jn Djnhnghia « phattrienb€ln vQ>ng »duocbi€lt d€ln nhieu hon ca la dlnh nghianeutrong bao cao Brundtland (CMED 1987:47): « Phat tri€Jn b€ln vQ>ngchinh la cog~ngdap Lrng nhu cau cua hom nay rna khOng lam ton hal t6'ikha nang thoa man nhu cau cua cac th€lh~tU'O'ng lai » Ben canh dinhnghia mang tinh « phuonq phap luan » nay co mot dinh nghia v€l mat

Cong trinh khoi xu'ong theo yeu eau ella bO Nghien eUu va ban Giarn doe ella Gemdev Cac thanh vien ella nhorn Phat trien Ben vU'ng (GemdevjC3ED) da soan thao va da trinh bay trong hOithao noi bOella Gemdev ngay 05-04-2002 Cac tac gia earn on cac thanh vien ella Gemdev, d~e biet la Ph Hugon, J,J Gabas, Ph Cadene, J Piel, J Coussy va J Bellier eling nhu' P Jolivet va J.-L Dubois (C3ED) ve nhU'ng nhan xet va loi binh ellaho,Tat nhlen ho khong chiu trach nhiern ve mot so khiem khuyH rna bao cao eo the eo.

Trang 29

n(>i dung, thien ve cac pharntru xa h(>i, kinh te va moi tntang1•Trang khidinh nghia dau tien co the baa quatmolsuy nghi vetinh lien theh~du'oigiac d(> duy nhat la giac d(> moi tru'ang thi djnh nghia thU' hai chi r6 m(>teach hCi'u ich tfnh da pharn tru cua khai niern phat trien ben vCi'ng each

d~tvan de nay tu' ban than g<;ii len nhCi'ng phan tich vathao lu~nve banthan ban chat cua phat trien kinh te cling nhircac dieu kien chi phoi viecduytrlphat trien ben vCi'ng thea dong thai gian De khong trathanh m(>tkhauhi~u suonq, r6ng tuech, khaini~mben vCi'ng yeu cau thuanh~nvaquan tam toi cac quan h~dlng thang khonq the tranh khoi giCi'a ba pharntru kinh te, mai tru'ang va xa h(>L

Tinh the bu(>c ghi nh~nrang thea thuan xung quanh phat trien ben vCi'ngtrai ngu'<;ic voi cac tranh luan ket hop voi khai niem nay TlI la da nghia

va viec sU'dunq tll la phuctap,Doi voi chung ta, dieu quantronq la quay

trcl<:Ii nhCi'ng nguon goc mang tinh lichsuva the che cua khai ni~m nay,each di du'ang vonq nay sau do giup ta phan tich m(>t55 phuonqdi~nnao

do cua viec ap dl,)ng khai niern nay' acac nucc dang phat trien Trangkhuon kho cua bai nay, chunq toi khong quan niern khai niem nay la motnguyen Iypho cap phai ton tronq vi chunq toi mang mu5n duy tri cuoctranh lu~n ronq raL Thea ychunq toi, khai niern phat trien ben vCi'ngkhonq the lam cho nen kinh te bien thanh m(>t dong suy nghi ve cac xungd(>t gia tri, ve dan xen quy ma - du la thea thai gian hay khong gian - cLingnhuve cac tac nhan va/hay cacnhornxa h(>i tham gia hay khong thamgiavao vi~cthuc hi~n.

1 De minh hoa cho kho khan trong vi~c tich hop ba pharn tru nay trong cac tal

li~u cua nhii'ng co quan qucc te nhir Ngan hang The giOi , xin xem phu Il,!c B lien quan toi cac ghi nh~n 1u'Q'ng hoa an pham ve cac chu de phat trien ben vii'ng.

, Nhu' AGGERi nhan m;;Jnh(2001:1), « mot m~t, cac chinh sach - dja phu'ang, quac gia, quac te, nganh hay tfch hgp-, cac chien Iu'gc doanh nghi~p va cac chu'ang trinh khoa hQctLr nay khoac them mot djnhtLr«ben vii'ng », cung voi cac c6ng dan tham gia VaG cuoc tranh lu~n c6ng khai, « ben vii'ng » hinh nhu'

da tro thanh bien the moi cua « nghiem tuc ve m~t chinh trj » M~t khac, cac cuoc tranh lu~n cGng rat s6i noi trong linh vl/c han lam giiJa nhii'ng « ngu'oi ung

ho » khai ni~m, nhii'ng ngu'oi nay coi khai ni~m nhu'trung tam trong chU'ng ml/c khai ni~m du'aIttu'ong c6ng minh giiJa cac the h~ va cac « nghi ngo »,

dai voi hQ thi vo ron con tat han, hay mot loi hung bi~n che dau nhii'ng thl/c tien hay nhii'ng mai quan h~ quyen II/c lu6n thu'ong trl/c con r6i han».Nhii'ng tranh lu~n khac lien quan denItnghia, noi dung va cac mut do khac nhau (m;;Jnh, yeu,w )cua tinh ben vii'ng (xin xem FAUCHEUX va NOEL,1995;FAUCHEUX

va aI.,1996)

Trang 30

MQT vAl SUY NGHi XUNG QUANH KHAI NI~M eUA « PHAT TRIEN BEN vONG »

Nhii'ng nguon goe mang tinh ljch su'

va the ehe

ella « phat trien

ben vii'ng »

TU' nhCi'ng nam 60

den emu nhCi'ng nam 80:

sl! noi len ellakhai ni~m

phattrit~nben vCi'ng

Cho toi nhCi'ng nam 60, cac van de moi trLtang b] xep vao«himg thu yeu

», Cac ehfnh sach ve mol trLtang ehu yeu mang tfnh nho le: cac ehfnhsach nay nharn chong lai nhCi'ng 0 nhiem cue b9 theo thai gian va khonggian, va nguyen nhan cua cac 0 nhiem nay tLtdng doi denh~nbiet (chatthai, nucc, w ) Vao thai do, tong the nhCi'ng ton that ve moi trLtangkhong dLt9'c xu'Iy(co nghia la 0 nhiem khf quyen va nong nghi~p,nhCi'ngrlli ro ve cong ngh~,w ) Chfnh congnghi~p hoa, nhCi'ng tac d9n9 totcua tang trLtang va tien b9 khoa h9C cOngnhu kythu~tduoc dira len vitri« hang dau»,

Chfnh vao dau nhCi'ng nam 70 rna nhCi'ng thay doi dien ra, ca trong nh~nthuc cOngnhu'trong cac CU9C tranh lu~nlien quan den cac van de moitrLtang Do chfnh labuocdau cuavi~cphD bien r9ng rai nhCi'ng tharn hoaIon do cac hoat d9n9 kinh te gay nen (tac d9n9 0 nhiem do thuv nganxuat hi~ntrong nhCi'ng nam 50dMinimita daduccpho bien r9ng rai saunay ) « Nh~nthuc»nay cua ngLtai dan ve cac van de moi trLtang la moiquan tam 10lang ngay cang tang trong cac xa h9i khoi Sac-Sac lien quanden nhCi'ng tac d9n9 xau cua cong nghi~p hoa, Ngaytirbay gia, chunq

ta co the ghi nh~nrang neu nhanthircnay ve moi trLtang co phan «kernhen »nhanthirctrong nhCi'ng nam 80 (chunq ta se xem xet cac nguyennhan dphan sau) thi nhanthirc cOng khong kern phan xacthuc, Va li,'licac nha moi trLtang da chat van c9n9 dong cac nha nqhien cuu ve cac gioihan cua tang tnrcnq kinh teo Cac cU9C tranh lu~nve tlnh tri,'lng can ki~t

tai nguyen thlen nhien da bat dau tao nh~nthuc rang cac dieu ki~n hi~n

ti,'li clla tang trLtdng khong the tiep tl,lC ton ti,'li mai maL Trong nhCi'ng baiviet clla mlnh luc do, m9t so nha nghien cU'u(DE JOUVENEL, 1970 ; PASSET,

1979) da dong gop de xay dl/ng van de moi trLtang dLtoi giac d9 da phi,'lmtru (quan tam dong thai den cac phi,'lm tru kinh te, xa h9i va mol sinh)

Trang 31

. -~==~=-.: :~~=-:-_ -D9't suy ngam dau tien d5 co m9t 'Inghia nhat dlnh: no d5 day len, 0nhieunuoc,viec thong qua nhO'ng eong cu phap 1'1 moi vavi~esoan thaonhQ'ngcdcau moi theo hu'ong quan tam toi phu'dng dien the che cua linh

vuemoi tru'ang3 •CGng phai ghi nhanvi~ethe che hoa linhvuemol tru'angnay d5duoch9i nqh] the gioi dau tien ve moi tru'ang de xu'ong, H9i nqh]Stockholm, tiep thea vi~ccong bo ban bao cao MEADOWS, m9t ban bao cao

ra dai du'oi ap luc cua cac cong dan cacmrcccong nghi~phoa Ban baocao nay va h9i ngh! nay la hai su'ki~ndang ke trong vi~e nh~nthircnhO'ngnguan goc mang t1nh the che ella khaini~m phat trien ben vQ'ng.H9i ngh! Lien Hiep Quoc ve moi tru'ang con ngu'ai da hop 0 Stockholm vaothanq 6 narn 1972, thu'ang du'9'c gQi la H9i ngh! Stockholm, la m9t su'ki~n quan trong (113 rurcc tham gia, dien d~m dau tien t~phop nhO'ngnu'ac phat trien, nhO'ng nu'ac dang phat trien va nhO'ng rurcc cQng san ).H9i nqh] la tieng vang cua bao cao Meadows, ban bao cao nhan rnanhtu'dng lai cua hanh tinh va loai ngu'ai bj de doa neu duy tri nhip dQ tangtru'ang kinh te va tang tru'ong dan so, cac du' dean« tan rnan-tuvt» vebung no dan so 0 cac nu'oc dang phat trien d5 bo sung vao nhO'ng du' baotheo do hanh tinh cua chunq ta se khong the con dll dieu ki~n de sinhsong do ma r9ng congnghi~p.Ytu'ang cua«tang tru'ong 0»thu'ang hayket hop voi bao cao Meadows; trong khuon kho nay, co the tranh du'9'etinh tri;mg tharn hoa nha« m9t tranq thai can bang, nghia la duy tri m9trmrc co djnh dan so va von dau tu'»,Ytu'ang «tang tru'ong 0 » nay d5b] phe phan gay gat va cGng daduoc neu trong H9i nghi Stockholm Cacnha to chuc h9i nghi d5 co gang xac dinh m9t khuon kho thea hi~ptientOi ket nap tong the cac nu'oc tham gia h9i ngh! nhu'ng n6 Il/c nay dakhong thanh cong do lich trinh ve moi tru'ang clla eac nu'oc congnghi~p

hoa doi I~pvoi eac vien eanh va u'u tien chinh sach ella cae nu'oc dangphat trien, doi voi cae nu'oc dang phat trien thi khong thed~tvan degiam ty I~ tang tru'ong Sau nhieu tranh lu~n va thao lu~n, Tuyen boStockholm clla H9i nghi Stockholm d5 ra dai, ban Tuyen bo d5 thong qua

26nguyen tac de sOi;ln thao caehi~pu'oe hay thoa thu~nda phu'dng trongtu'dng lai, m9t Ke hOi;lch hanh d9n9 vi moi tru'ang con ngu'ai gam mQttram linh chin khuyen nghi xung quanh van ae mOi tru'ang (congmcdanh gia,

3 Vi dl,l voi vi~e thanh I~p bi;> Bao v~ Thien nhien va Moi tru'ong ngay 27-01-19710Phap va vi~e thanh I~p mi;>t Chu'dng trinh Lien Hi~p Quae ve moi tru'ong vao nam 1973.Dusao di n(fa, theo mi;>t phong van mi;>t vi thui;>e Vi~n Aspen thi « PNUE di3 khong bie't nam bat ngay til dau vi the tae chien day du

de dieu phoi cae hOGlt di;>ng mol tru'ong eua Lien Hi~p Quae ».

Trang 32

MOT vAlSUY NGHi XUNG QUANH KHAINI~M CllA«PHAT TRIEN BEN vO'NG»

quan Iyva bien phap vem~tthe che) nhu'ng cac nguyen tik du'c;1C neu

da khong du'c;1c du'a vao phap che quoc te, mQt tram Iinh chfn khuvennghi da khongduocquan tam theo d6i trongthucti~n Doi voi AGGERI

(2001: 8), « cac tac dQng tro lai se rat yeu6'tvi co Ie bOi canh cua thai

ky dochuathuan lc;1i doi voi 10<;li tranh lu~nnay(cacchi so ve tinh tr<;lnghuy heal moi tnrcnq luc do con rat manh rnun, cac the che lam chodua

can yeu, cac nghien cuu vien ve cac van de naychuadircc huy dQngnhieu ) » Ngoai ra, chunq ta hay ghi nho hai cucc khung hoanq dauilIa cung nhu' bieuhi~ncua mQtcuoc khung hoanq kinh te nghiem tronq

da lam cho quan tam chung ve chfnh sach lien quan toi van de moi tru'angqlarn di trong mQt chucnarn,

Chi can chutity tu'ong da du'9C phat trien t<;li hi;>i nghl nay se du'9C khangdinh lai trong bao cao Brundtland vao narn1987 (va tal HQi nghi Rio

1992) Ngoai ra, ong Maurice Strong, tong thir ky HQi ngh! Stockholm danhan rnanh can thiet lam cho cac nhu cau cua hien tal hai hoa voi cacnhu cau cua cac theh~tu'dng lai va du'a cac moi quan tam ve moi tru'angvao ngay nQi dung cac chien hroc phat trien Chfnh la trong djp nay rnaong da du'a ratir« phat trien moi sinh(ecodeveloppernent)»4. Hay ghinhan, nhu'VIvIEN nhan rnanh(2001 :44) rang khai niern cua« phat trienmoi sinh» se du'9c nhac l<;Ii va du'c;1C phan tfch sau tal hQi nghi chuven

de PNUE/CNUCED gianh cho cac phu'dngthucphat trien va SLt dvng cacnguon tal nguyen thlen nhien nhorn h9P0 Coyoco-Mexico narn1974

Dong thai, khai niern nay se ducc tach khol thuat ngCi' LienHi~p Quoc

va se du'9C thay the tung bu'oc bangtlt ngCi' sustainable development,

duccdanh gia la "dung dan hon ve chfnh sach" vao thai ky rnad~ctru'ng

la cac h9C thuyet theo chu nghia tl/ do quay tro l<;Ii tren the thu'c;1ng phong

va tang tru'ong kinh te cung nhu' tien bQ kythu~ttai khang dinh vi trfhang dau

4TheoSACHS(1980:37), "phat trien moi sinh la mQt qua trinh phattrien cuaban than cac cli dan, bang cach sU' dl,lng tot hdn cac tai nguyen thien nhien,bang cach tl/ thich nghi voi mQt moi trliong ma h9 bien doi nhu'ng khong phahuy moi trliong cua chinh moi trliong do ( ).£>0chinh la sl/ phat trien cuaban than mai trliong, toandi~n,mQt phat trien phai dlio'c tham nhuan, dlio'chieu bietIydo vadlio'c ung hQ bang cang tactim kiem mQt the can bang nangdQng giU'a cUQc song va cac hOi;lt dQngt~p the cua cac nhom nglioi va boicanh khang gian-thoi gian cua cac hOi;lt dQng." Phat trien moi sinh minh chungchovi~cquan tam toi ba phi;lmtrUchu yeu cua phat trien cacxiihQi : chiu trach

nhi~mmQt cach blnh dang tOi cac nhu cau, tinhth~ntr9n9 vemai sinh cung nhlitinh tl/ chu trong cac quyet djnh (self-reliance)vacang mc nghieneCrucac ma hinhnQi sinh ung vOl mOlb6icanh lichw,van h6a varn6isinh

Trang 33

G~~~~~~-' -~~~~~~~~-Chfnh la eong tac S09n thao Chien hrcc toan cau ve bao ton (UICN,

1980) VaG dau nhQ'ng narn 80 la nquon goe cuaW ngQ' phat trienben vQ'ng Du'9'c trinh bay nhu mot « khuon kho 1'1' thuvet va thu'chanh » nham Wi cac co quan cong quven, cac nha thuchanh phattrlen, vv , chien lu'cc nay nharn dung hca cac rnuc tieu cua phattrien xa hQi va bao ton thien nhien, nhQ'ng rnuc tleu rna tli qua laub! coi la tu'dng phan, Chi ft, nhu' REED nhan rnanh (1999 : 29-30)

« dechien luoc cling c6 tfnh thuvet phuc ve m~t cd so d90 1'1',nhuoc diem Ion cua Chien 1u'9'c toan cau ve bao tOn la tfnh khongnhav cam tnrdc thu'c te chfnh tr] cua khoi Sac-Sac va Nam-Nam.Tfnh hen han cua chien lu'oc ve m~t d90 1'1' va d90 duc da du'9'ctfnh ngay tho ve chfnh tr] thea hiep voi cac yeu kern trong phantfch chinh sach kinh te qudc teo MQt each thfch dang, neu bantuven bo b] gia tr] d90 duc khong the cu'ong 19iducc, tharn chi haohuven do gia tr] d90 duc I~p luan va ap d~tthi ban tuyen bo dakhong kheu g9'i viec gia nhap cQng dong chinh tr] qudc te va da

to ra khong c6 kha nang, huong chi, buoc phai nh~n minh la thamchieu thuc tien doi voi cac chu'dng trinh phat trien »

TU' nhung nam 80:

sl/« vu'dn lenthanh the Il/e»

cua phattrien ben vung

Thai ky tir giQ'a nhQ'ng narn 80 den narn 1992 c6 nhQ'ngd~c tru'ngsau : 1) su xuat hien va thu'a nhan ve m~t the che cua nhQ'ng0

nhiem dtroc gOi la "toan cau", trong d6 c6 the ke toi tang 0 zonbinh Iu'u b] hu' hai hay hien tu'9'ngt~p trung khi cac bo nfch trongkhf quven tang; 2) tfch lOy va quy mo cua nhQ'ng tai nan khacnhau trong do mot 55 thuoc ve nhQ'ng rui ro cong ngh~ Ion (Trec

no bu'n nam 1986), trong khi mQt 55 khac 19i thuQc ve tham hOa

moi sinh; 3) cac rui ro ve C9n ki~t nguon tai nguyen thien nhien(moi de doa huy di~tnhQ'ng loai dQng thl/c v~t khac nhau va doivoi tfnh da d9ng sinh hoc) va tinh tr9ng moi tru'ang ngay cang b!ton h9i n~ng ne hdn do cac tr~n mu'a axit

Tong the cac yeu t5 nay, do cac phu'dng ti~n thong tin truyen d 9t

va pho bien da thu hut du'9'c quan tam cua cong chung rQng Ion

Trang 34

MOT vAl SUY NGHi XUNG QUANH KHAlNl~MellA«PHAT TRlEN BEN VO'NG»

-Tu'nay tro di, nhCi'ng « hinh thirc cam quven moi » can phai du'c;1esoan thao (FROGER, 2001) theo nhCi'ng van de « toan cau » cua moitru'onq: cac van de toan eau nay phan anh nhCi'ng tinh tranq 0

nhi~m trim Ian khong du'oc xac dlnh mot each ro rang theo thaigian va khong gian va la h~u qua cua m9t 50 Ion nhCi'ng nquon vayeu to gay 0nhi~m do do quy trach nhiern ro rang la dieu rat kho.NhCi'ng nguon va yeu to gay 0 nhi~m de dca cac theh~ tu'dng lai

va co the co nhCi'ng tac d9n9 khonq the dao ngu'c;1e du'c;1e de doasu

sinh ton cua hanh tinh va loai ngu'oi

Nh~n thirc nay dat dinh cao nho H9i nqh] Lien Hlep QUoc ve moltru'ong va ph at trien (CNUED) nhorn hop aRio de Janeiro thanq 6

narn 1992 H9i nqh] la tieng vang cua bao cao Brundtland, cong bonam 1987 sau khi Uy ban The gioi ve moi tru'ong va ph at trien(CMED) ra doi VaG narn 1983

Chfnh bao cao Brundtland la C9i nquon cuatir ngCi' phat trien benvCi'ngs Bu'oc dau, phat trien ben vCi'ng khong thu hut du'c;1c quantam cua gioi truven thong' eung nhu' cong Ju~n ngay ca khi eongluan bih dau nhav cam voi cac van de moi tru'ong Bao cao khong

dua ra du'c;1e nhCi'ng ytu'ang thirc sumoi nhu'ng co uudiem la neudu'c;1e nhCi'ng tac d9n9 xau cua cac heat d9n9 kinh te va cua conngu'oi toi moi tru'ong bang each chap nh~n m9t 50 de xuat co xuhu'ong on hoa detranh nhCi'ng phan U'ng « bac b6 » do ban bao cao

5Khong tlle nham I§n phattrienbenvGhgv6'im9ttang tru'ang djnhlut;lng va dOO pharn

trubinh tllu'ang, dLJ'9c do dem biingtangsan pham qu& dan TrangIOitlfclcUa c6ngtrinhcUaPA$ET(1996 [1979] :XI),philttriendu'9Cxae djnhnhu'm9t«tangtrut'ingphUthQ'p da phamtrU» ; «tangtru'ang phut hQ'pvikerntheomOtchuyen dQng kepcUadad<;lng hoava tich hQ'p chopIleph~thOngvUatangtru'angvUatochue lal,rnakh6ngmatdi tinh ganket( ) da ph<;lmtrUtrongph<;lmvi,ngooinghia kinhtetl1eonghia~p,

cOnquan tamt6'ichat1u'Q'ng caern6iquanh~giGa ngu'Oi vO'i ngu'Oi ngay trong finh\/\,It

nhan vanva vO'i mOi tru'ang tllien nhien cUa con ngu'Oi».

, MQtQJQctOng &eutravesOfan xuathi~ntV'ngQ'«philt trienbenvGhg»trentoLe

mondeetLesEchostV'nam1987chotha'yvi~sU'dl,lngtitngQ' tren haitonh~tbOOnaychi~tSl/tangketitHQi nghjRiovaonam1992.Tlt ngQ' xuathi~mQtran nam

1988,9vila nam1990, 19nam1991,46vaonam1992, 137vilanam1999va119vaonam2000;nhUhg ket quacUamQtnghienarudo/>a:Butlll,lthi~n (2001)tren cdsO

dQ'li~uEuropresse

Trang 35

PHAT TRIEN BEN VO'NG? HQCTHUYET

MEADOWS 7t90 ra Nhu'v~y, cac van de moi tru'ong va phat trien du'<;tc xemxet ket hop voi nhau: m9t m~t, vi cac qua trinh phat trien khong phai lakhonq co tac d9ng den moi tru'ong (thu Iu'<;tm cac nguanluc,thai cac chatgay 0 nhiem, woo.) ; m~t khac, vi chat Iu'<;tng cua moi tru'ong co the tacd9n9 den kha nang cua phat trien (vi du, tac d9n9 cua 0 nhiem len sue

khoe con ngu'oi) Do do, cac chien Iu'<;tc thl/chi~n phat trien ben vU'ng la

da danq : CU9C dau tranh chong nqheo nan va cac bat binh dang, thay doin9i dung cua tang tru'ong, thay doi hanh vi cua cac tac nhan kinh te,Woo.

Hai mu'di nam sau H9i nghi Stockholm, 178 ruroc da tham gia H9i nghi Rio

(1992)ve moi tru'ong va phat trien Doi voiAGGERI(2001 :16) «Rio da cho

ra doi m9t dinh nghia mo r9ng vuotra nqoai nhiIng moi quan h~ moitru'ong va phat trien, bao gam ca cac moi quan h~Bac-Nam, CU9C dautranh chong nqheo nan, quyen cua phu niI, binh dang xa h9i,W oo», Dieu

Iy thu la so sanh hai van ban cua haih9inghi quoc te nay nhu'ANTOINEva

al.(1994 :SO) da lam.Ytu'ong lam cho cac eachd~tvan de phat trien gangUi voi moi tru'ong neu trong Tuven bo Stockholm (tiep theo ban bao caoFounex) la tronq tam cua Tuyen bo Rio.Tarnquan tronq cua van de dan

so hinh nhir co phan qiarn di va cac tham chieu lien quan den tinh tranqC9n ki~t cac nguon tai nguyen co the tai sinh khong can la van de tronqtam Ngu'<;tc19i, ban Tuyen bo Rio minh hoa51/vu'dn len thanh the II/c cua

xa h9i dan51/,nhat la cac to dnrc phi chinh phu cung nhu' nhU'ng d9idi~n

cho gioi doanhnghi~p&,trong khi tham chieu ke hoach hoa neu trong Tuyen

bo Stockholm khong can

H9i nghi Rio san sinh ra Tuven bo Rio da cho phep ky ket hai congu'oc qucc te - Cong u'oc ve thay doi khi h~U va Cong u'oc ve tinh

da danq sinh hoc - va hai tuven bo khong rang bU9C lien quan den

7 Ngay trong phanma<laU, bao cao d5 quan tam de phan bi~t voi bao cao Meadows bang each giai thfch khong the co van de hy sinh phat trien cho cong tac baa v~, cGng khong the lam ngu'c;lc I<)i, du'dng nhien Doi voi CMED(1987 : 10-11), « phat trien ben vG'ng khong phai la mQt tr<)ng thai can bang ma dung hdn la mQt qua trinh thay doi trong do vi~c khai thac cac nguon h/c, vi~c Il,I'a chon dau tu', djnh hu'ong phat trien ky thu~t cGng nhu' thay doi the che du'c;lc xac djnh phl,l thuQC vao cac nhu cau clla ca hi~n t<)i cGng nhu'tu'dng lai »

8 Doi voi CMED (1987, tr 76), phat trien ben vG'ng chi co the d<)t du'c;lc ban «

'Ichf chfnh trj » Phat trien ben vG'ng trai qua nhieu cai cach the che va phap1'1:sl/ tham gia ngay cang rQng rai clla quan chung, clla cac to chuc phi chfnh phll, clla cac nha cong nghi~p, Woo vao cac cach ra quyet djnh; cling cOcac

to chuc quoc te (UNPE, Ngan hang The gioioo.) ;sl/ hc;lP tacmarQng hdn tren ph<)m vi quoc te,

Trang 36

MOT vAl SUY NGHi XUNG QUANH KHAINI~MellA« PHAT TRIEN BEN VO'NG»

cac rung va hi~n tu'<;Ing sa mac hoa, Lieh trinh 21, ban tom tat cacheat dQng phai thuc hi~n ve m~t moi tru'ang va phat trien eGng lamQt ehu'dng trinh day tham vonq de' lam tien trien cac phu'dng thuc

phat trien va de datducc cac rnuc tieu du'<;Ie xac dinh trong Tuven boRio va hai eong u'oe quoe teo MQt QUy the gioi ve moi tru'ang (GEF)

da du'<;Ie du' kien vamQt Uy ban ve phat trien ben vG'ng da du'<;Ie thanh

I~pngay tai Lien Hiep Quoe Nhu'VIVIEN(2001) nhan manh, rat nhieuvan de du'<;Ie dee~ptoi (nqheo nan, 51/tham gia cua cac thieu so vaocac qua trinh quyet djnh, quy hoach khong gian, quan Iy cac nguontal nguyen khac nhau, binh dang trong phan phoi cua cal ) Chi it,vao thanq 6 narn 1997, mQt phien d~eblet cua D<;li hQi dong LHQ dahop 0 New York de' danh gia eong tac thirc hi~n cac nqh] quyet cuaHQi nqh] Rio Ban tong ket cua cucc hop nay la« Rio+ 5», da b] eoinhe Tir' val narn nay, nhu' TUBIANA (2000: 8) nhan rnanh, chinh caccuoc khung hoanq tal chinh chiem « vi trl hang dau », Ngoai ra, cactu'dng quan II/e 1u'<;Ing giCi'a cac ruroc phat trien va cac nu'oe dang phattrien khong thirc 51/ thay doi va cac rrurc dQ chenh I~eh ve kinh tengay cang Ion Chi it, tai cac rnroc phat trien, phat tren ben vCi'ng da

co eho dung trong cac ehu'dng trinh hanh dQng, nhCi'ng chinh sachconq, nhCi'ng chinh sach 0 dia phu'dng va nhCi'ng chien liroc doanh

nghi~p(AGGERI, 2001) Hinh nhuxu the nay da ton tal (tLt lau hay moiday) va g~p it (nhleu) kho khan 0 cac rnroc khoi Nam-Nam Doi voichung tel, y tu'ong la khong eoi phat trien ben vCi'ng nhir mQt dieukhong tu'ong hac phonq rna la suy nghi theo hu'ong ta co the lam gieho phat trien ben vCi'ng bang each nhan manh den vi~ecan thiet phaiquan tam den nhCi'ng rmrc d9 tarn thai khac nhau (kinh te, xa hQi, moisinh, ehinh tr! ) va cae xung dQt co the xay ra trong vi~e gan ketchung CGng can tiep e~n cae van de 0 nhieu ph<;lm vi khong giankhae nhau (quoe te, quoe gia, dia phu'dng, ) va nhan m<;lnh toi khiae<;lnh tham gia (tham gia m<;lnh me hdn eua cae eong dan va quantam toi nhCi'ng tae nhan da d<;lng va nhCi'ng xung dQt ve gia tri)o

f)e thu'c hien

phat t"rien ben vLi'ng

trong cae nu'ac khoi Nam-Nam

Cho toi giCi'a nhCi'ng nam90, khaini~m phat trien ben vCi'ng theo do canphai giCi' gin phat trien kinh tehi~nhanh ma khong gay nguy h<;li eho cae

Trang 37

PHAT TRIEN BEN yaNG?

' =

-di'eu ki~nmoi sinh de duy tri phat trien kinh te bi coi nhLl qua chuan tik

va qua« bik-bik », Trang trLlong hop nay, ngLloi ta co the hieu su' nghingo cua cacnuockhoi Nam-Nam doim~tvoi niem phan khai cua mQt so

nude naodo thuoc khoi Sac-Sac doi voi phat trien ben vCi'ng Thucv~y,

cac runrc giau co quven chinh dang naodeapd~tcho cac ruroc nqheohen chi phi nhCi'ng khoan de baov~ rnoi trLlong va quan Iy cac nguon tainguyen vi Igi ich chung, hay de cam sir dunq khonq gian va cac loaidlY,

con rna ho coi la di san cua nhan loai?AGAAWALva NARAIN (1991) noi ca denchu nghiathucdan trong Iinhvuemoi trLlong.DALY(1997: 18) tom tat quandiem nay khi viet: « Chodgi khoi Nam-Nam hy sinh nhieu hdn nG'a vi rnuctieu benvCfng la dieuth~tsirphi Iy neunhCfngbi~nphap naykhong dLlqc thl/c

hi~ntnroc doacacnLloc khoi sac-Sac.» NhLlv~y, phat trien kinh te cua mQtnLlac nhu'Gabon dl,tcl duy nhatVaG khai thacmQt nguon tai nguyen la cfau rno,mQt nguontal nguyen rnatabiet co thecanki~t,do la ggi len mQt each d~t

van de phat trien khong ben vCfng vem~tmoi sinh

can nhan rnanh rang trong nhCfng nam 70, van de moi trLlong, van de cacnguon tai nguyen thien nhien, do apd~ttU' ben ngoai, da manghinhthuccac

vLlon thien nhien,cacvungduocbaov~(cua ai?),do do da loaitnrkha nangngLloi dan dia phLldng thu IqitirmoitrLlong cua ho, Dieu nayda gay ra nhCfngtharn kjchth~tsu' doi voi nhCfng ngLloi dan rna loi song truyen thong cua ho

la dua VaGvi~ckhai thac moi trLlong nay Nham thu hutcacmoi quantam vemoi trLlong10,cacrnuutoan cua mQtsO nhorncothe hrcapd~t I~nhcam khaithac rU'ngamQtsOvung da co tac dQng rat dang tiec

De tranh nhCi'ng bai da ngam nay thi chu de cuavi~cchiern hCi'u va cuacac the tlurc cua chiern hCi'u la van de trung tam neu ta muon thl/c hanhkhaini~mphat trien ben vCi'ng VLlQt len tren, van de lam cho ta quan tam

do la van de tinh gan ket theo thai gian, hay chinh xac hdn la quan tamtoi nhCi'ng tinh tr<;lng cang thang khong the tranh khoi giCi'a nhCi'ng tinhchat thai gian cua kinh te, cua moi trLlong va cua xa hQi

• BECKERMAN(1994 :191)tom tat du' Iu~n cua thai d9i khi noi : «Tinh chat co the bilO v~ du'c;1c« cao », tinh chat nay chi phoi tat ca cac moi quan tam khac,

la tinh chat khong the chap nh~n du'c;1c- ve m~t d90 dlic va hoan toan phi thl/c te; va t1nh chat co the bao v~ du'c;1c « thap » de xuat boi hoan nhG'ng thi~t h9i

ve nguon tai nguyen 19i chang de xuat gi hdn ngoai vi~c toi da hoa CU9C song sung tuc ve kinh teo » Xin xem ca phl,J Il,Jc B lien quan den cac nh~n xet mang tinh phe phan trong vi~c tfch hc;1p moi tru'ang VaG phan tich kinh teo

10 De lam m9t phan tich « r6ng » ve nhG'ng tac d9n9 pha ho9i cua vi~c I~p

nhG'ng khu dl/ trG'thien nhien, xin xem nhieu cu9c tranh lu~n xung quanh an pham cua TURNBULL(1972) Rat nhieu vi dl,J ve nhG'ng ap II/c quoc te trong vi~c I~p nhG'ng khu « dl/ trG'» runganhG'ng nu'Oc dang trong qua trinh dieu chinh Ngoai ra, nhieu CU9C tranh lu~n aCa md run trong Ian song giam gia1994xung quanh vi~c S09n thao 19i lu~t rung da minh hQa cac quan diem cl/c doan cua m9t so the II/c nhat dinh cuaMy.

Trang 38

MQT vAl SUY NGHI XUNG QUANH KHAI NI~M ellA « PHAT TRIEN BEN VO'NG »

Chiem hLi'u va tham gia :

vai tro cua cac chuthe xii hQi

trong viE;e thl/e hiE;n

mQt phattrien ben vLi'ng

Tudau nhG'ng narn 90, moi quan h~giG'a phat trien va moi tru'ong b] daonqucc theo hu'ong co Igi eho mQt phan tich vem~tdong gop cua nhG'ngchinh sach ve moi tru'ong va quan IV cac nguon tal nguyen gop phan vaotang tru'ong kinh te; do do ngu'oi ta noi toi Igi kep, Theo quan diem nay,eong tac baov~moi tru'ong va quan IVlau dai cac tal nguyen thien nhlen

la nhG'ng dieu kien cho phep cac runic nqheo nr phat trien thong quatirtuc Iu'angthuc pham, bang cac nquon thu tien t~gan voi du lich sinhthai, bang vi~e chuyen giao cong ngh~ sach rna ho co the thu hu'ang.Quan diem nay dung de lam cho dire cho cac chien Iu'gc baov~va lamtang gia tr]tinh da danq sinh hoc trong d9i da so nhG'ng nudeco thernanh ve tinh da danq sinhhoc,

De xU'1'1' van de tl/ do tiep c~nvoi cac nquon tai nguyen, each tiep c~n

cQng dong du'gc trlnh bay nhu' met con du'ong trung gian giG'a con du'ongtruven thOng, cua di san chung th~m chi voi con du'ong chiem hG'u tu'nhan.Thucv~y,ngaytircac thaolu~n dau tien lien quan den nhG'ng tonthat ve da di;mg sinh hoc, mQt so cho rang each tot nhat de dau tranhchong 19i tlnh tranq thieu nhG'ng quyen so hG'u ve mQt so tai nguyen nhu'rung hay dQngv~t hoang d5 la coi chung nhu' thucc ve toan nhan IOC,li,nhir khong khi hay cac dal du'ang11•Nhu'v~yhiem nguy la to Ion khi caccQng dongadiaphuonqkhong du'gcsirdunq cac nquon tai nguyen nay.Trong nhG'ng cuoc tranh lu~nlien quan den Cong u'oc ve tinh da dC,lng sinhhoc, chinh each tiep c~nve so hG'utu'nhan du'gcd~tlentren, 6do clingthe, cac rui ro cac nguon tai nguyen bi cu'op di la Ion doi voi nhG'ng ngu'oidan dangsu'dunq cac nguon tai nguyen nay theo truyen thong Han nG'a,cac eung cach chiem dl,lng khong gian theo truyen thong khong d~dangthich hgp voi so hG'u tu' nhan T9i nhieu nu'oc khoi Nam-Nam, thien nhienthuQc ve cac dang thieng lieng va/hay to tien Chiem hG'u tu' nhan luonkhong coVnghia trong nhG'ng hoan canh nhu'the Cuoi cung, vi~c lam

11 Ta co the dQC nhu' v~y trong bao cao Brundtland ve chu de bao v~ tinh da d<;lng sinh hQc (CMED,1987: 193) :« Cong U'ocnay, trong do vi dl) UICN, co the sO<;ln thilO m9t dl/ an, co the phai cl) the hoa khai ni~m tinh da d<;lng cua cac loai va cac gen nhu' di san chung »

Trang 39

tang gia tri h~lnghoacua tinh da di;lng sinh hoc co the d~nden pha hong

cdcau xa hQi Vi~cto chirc cac nganh mai,vi~choan cac heat dQng rnacac nganh mai co the san sinh ra cOng la bay nhleu kho khan to Iondcapd!a phu'dng Trong leal cau hinh nay, tfnh ben vO'ng moi sinh co thethuc

hien du'gc nhu'ng li;li bat Igi cho pharntru xa hQi cua phat trien ben vO'ng

M~cdu cuoc tranhlu~nnay chu'a khep Iai, nhat la ve chu de tham do sinhhoc, nhO'ng sang kien quan IVcQng dong cac nguon tai nguyen cua ngu'oidan dia phu'dng da ra doi (OSTROM, 1990) Cach tiep c~n nay duatrennguyen tik nhO'ng ngu'oi tham gia khai thac co the hanh dQng mQt each

t~pthe de quan IV cac tai nguyen

Vi~cthuc hi~ncac sap xep vem~tthe che do do se co the cho phep dambao duy tri cang tac quan IVt~pthe va tranh nhO'ng kho khan neu trenbang each cho phep cac cQng dong dia phu'dng lam chu cong tac quan IVcac nguon tai nguyen Cach tiep c~nnayth~tla IV thu vi nhieu IV do:

- No khong con de vai tro dQc chiern cua chfnh sach moi tru'ong chonhO'ng Nhanuccnhieu khi khong co kha nangd~tra nhO'ng chfnh sachthich hgp ve dat dai, rU'ng, nangnghi~pva dai khi con la nhO'ng nhan

to chfnh xui gil,lc pha rU'ng hay khai thac qua rrurc cac nguon tai nguyen

de thu to khai thac rat ngan han;

- No cho phep dung hca nhO'ng each tiepc~nkhac nhau ve quyensd

hO'u, no cho phep quan tam tai nhO'ngd~ctru'ng van hoa-xa hQi cua cacnhorn doi tu'gng, no cho phep coi an toan hoa cong tac dat dai nhu'yeu to trung tam cua cong tac quan IV ben vO'ng cac khoanq khonggian;

- No cho phep minh hoa moi quan tam doi vai nhO'ng each tiepc~nmangtfnh tham gia va nhO'ng hinh tlurc cam quyen mai

Cac xu thehi~nnay chuyen bien theo hu'ang ap dl,lng va the che hoa cacnguyen IV IV thuvet nay Khai niern phat trien ben vO'ng du'gc pho biennhanh va de dang den mucma ngu'oi ta chuyen tlt mQt10gfch quan IVmai tru'ong vatainguyen sang10gfch xac dinht~pthe cacu\.Jtien ve phattrien 0 vung nang than

Trong suy nghi cua chung ta, cac IV do cua xu the nay la cac d!nh hu'angmai du'gc cac nha tai trc;1 trong khuon kho cUQc dau tranh chong ngheonan ca nggi Phi;lm tru moi tru'ong khong bi lang quen nhu'ng tU' nay

Trang 40

M(n vAl SUY NGHi XUNG QUANH KHAINI~MellA«PHAT TRIEN BEN VO'NG»

pham tru nay du'gc cac tac nhan dia phu'dng long qhep vao trongvi~cxacd!nh tong the nhG'ng u'U tlen gianh cho cQng dong cua ho Hoat dQng nay

duoc thuchi~nlien ket voi cac rnuc tieu phan cap trong da so cac linhvue

lien quan den phat trien hi~ndangducc thucthin Hinh nhu', tU' nay tro

di, khong the thao lu~nve moi tru'ong va phat trien rna khonq long qheppharn tru cQng dong nay Nhu'v~y,cong tac quanIytruven thong cua caccQng dong la mQtthucti€n da du'gc xac dinhtU'lau trong eong tac nqhiencuu ve phat trien Cac each tiepc~nmang tfnh tham gia nay, vi nQi dungbat nguon tU' day, dang do moi vi cac each tiep c~n nay cho phep hopphap hoa, thong qua khai niemthucti~n cua to tien, cac the thirc cuacong tac quan Iycong fch moi (moi truonq,giao due, ha tang co so )chang co gi la thi tru'ong, chang co gi la Nharuroc,

Chung ta se khong dec~ptro 19i cac u'U diem cua cacthucti~nnay, nhat

la vi chunq thfch hgp voi tong the cac tac nhan,tU'cac nha tai tro, hai long

vi thay cac sang kien cua minh khong b! cac mu'U meo hanh chfnh lam tanbien, cho den cac cQng dong, ho qua sung su'ong vi dil tro thanh ngu'oidoi thoaith~tsu;Chung toi nghi cacthucti€n nay can du'gc tiep tucthuchi~n theo hu'ong nay

Du sao, vem~tkhoa hoc, chung ta tl/ hoi ve xu then~ngne nay Oa conhieu tac gia da bat dau rung chuang bao dQng ve cai "toan-cQng dong"

Do do, PLATTEAU va ABRAHAM (2001 :198) da viet: « Cac chien lirocduatren ytu'ong mQt phat trien phan cap hay mang tfnh tham gia ngay canqdu'gc hu'ong lIng ngay ca trong nQi bQcacto ChlIC qucc te (bao gam catrong nQi bQ Ngan hang The gioi) va cac co quan tal tro Chll nghia 19cquan lam h~u thu~n cho cac chien Iu'gc nay mQt phan dl/a vao niem tincac cQng dong vung nang than co the cau thanh mQt phu'dngti~n hi~u

qua clla phat trien, neu co, amQt quy mo quan trQng vU'a dll, mQt d9i

di~n th~tsl/ clla cac quyen va trach nhi~m. ( ) cac cQng dong khongphai la cac to ChlIC xa hQiIytu'ong ma doi khi ngu'oi ta thu'ong nghi Banthan cac cQng dong cOng co nhG'ng nhu'gc diem clla chfnh minh lam giamkha nang giai quyet cac van de neuatren »

n Nhu' v~y, cac nghh~n cU'u do UMR C3ED (IRD va tru'ong dai hQcVersailles Quentin en Yvelines) va C3ED Madagascar (tru'ong dgi hQcAntananarivo) hi~n dang thl,l'c hi~ni:JMadagascar chung to cac xu the chinh trj hien nay tgo thu~n h;fi cho ngu'oi dan dja phu'dng xac dinh cac h,fa chQn ceng ich ve rU'ng, nhCi'ng thl,l'c ti~n se vu'Q't ra ngoai khuen kho quim IycQng dong gUm ddn cac nguon

St-tainguyen rU'ng.

Ngày đăng: 09/03/2016, 13:57

TÀI LIỆU CÙNG NGƯỜI DÙNG

TÀI LIỆU LIÊN QUAN

🧩 Sản phẩm bạn có thể quan tâm

w