Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5 6 tuổi thông qua bộ môn văn học

Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua bộ môn văn học1.Cơ sở lý luận về việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua 2.Thực trạng phát triển ngôn ngữ của

Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua bộ môn văn học

1.Cơ sở lý luận về việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua

2.Thực trạng phát triển ngôn ngữ của trẻ 5-6 tuổi 7 -8

TÀI LIỆU THAM KHẢO 2

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ CHO TRẺ 5-6 TUỔI THÔNG

QUA MÔN VĂN HỌC”

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài

Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một trong những mục tiêu quan trọng nhất của giáo dục mầm non Ngôn ngữ là công cụ để giao tiếp, học tập, vui chơi, ngôn ngữ giữ vai trò quyếtđịnh sự phát triển tâm lý trẻ em Bên cạnh đó ngôn ngữ còn là phương tiện để giáo dục trẻ một cách toàn diện bao gồm sự phát triển về đạo đức, tư duy nhận thức và các chuẩn mực hành vi văn hóa

Bác Hồ của chúng ta đã dạy: “Tiếng nói là thứ của cải vô cùng lâu đời và vô cùng quý báu của dân tộc Chúng ta phải giữ gìn nó, tôn trọng nó” Do đó, việc dạy tiếng mẹ đẻ

cho trẻ tuổi mầm non có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng Ngôn ngữ của trẻ phát triển tốt

sẽ giúp cho trẻ nhận thức và giao tiếp tốt góp phần quan trọng vào việc hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ

Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ là phát triển khả năng nghe, hiểu ngôn ngữ, khả năng trình bày có logic, trình tự, chính xác, đúng ngữ pháp và có hình ảnh một nội dung nhất định Vì thế, sự phát triển ngôn ngữ mạch lạc của lời nói rất cần thiết, nó được phát triển ngay từ khi trẻ bắt đầu học nói

Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ thực chất là rèn luyện khả năng tư duy ngôn ngữ và

sử dụng lời nói để giao tiếp bởi vì sự mạch lạc của ngôn ngữ chính là sự mạch lạc của tư duy

Việc phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ trong giao tiếp sẽ giúp trẻ dễ dàng tiếp cận với các môn khoa học khác như : Môn làm quen với môi trường xung quanh, làm quen với toán, âm nhạc, tạo hình mà điều tôi muốn nói ở đây đặc biệt là thông qua bộ môn làm quen với tác phẩm văn học bộ môn văn học trẻ đọc thơ, Kể chuyên, đóng kịch tạo điều kiện cho trẻ được hoạt động nhiều, giúp trẻ khả năng phát triển trí nhớ, tư duy và ngôn ngữ, khả năng cảm thụ cái hay, cái đẹp, cái tốt, cái xấu của mọi vật xung quanh trẻ Qua làm quen tác phẩm văn học, vốn từ nghệ thuật của trẻ được mở rộng, trẻ làm quen với cách dùng từ, cách đặt câu, cách diễn đạt, lời nói có vần, nhịp, nói có ngữ điệu…

Qua bộ môn văn học giúp trẻ phát triển năng lực tư duy, óc tưởng tượng sáng tạo, biết yêu quý cái đẹp, hướng tới cái đẹp Khi trẻ kể chuyện, ngôn ngữ của trẻ phát triển, trẻ phát âm rõ ràng mạch lạc, vốn từ được mở rộng và phong phú hơn Trẻ biết trình bày ý kiến, suy nghĩ, kể về một sự vật hay sự kiện nào đó…bằng chính ngôn ngữ của trẻ

Việc Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 5 – 6 tuổi là việc làm hết sức quan trọng, để tạo tiền đề vững chắc cho trẻ trong việc học đọc, học viết khi vào lớp một phổ thông Đồng thời giúp trẻ biết diễn đạt rõ ràng những suy nghĩ mong muốn của mình với mọi người và thể hiện cảm xúc với Môi trường xung quanh, vì vậy tôi chọn đề tài “ Một số biện pháp Phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua bộ môn văn học”

2 Mục đích nghiên cứu:

Từ cơ sở lý luận và thực tiễn, từ những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực hiện giáo dục Phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non, tôi đã suy nghĩ, nghiên cứu tài liệu để tìm

ra một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua bộ môn văn học , từ

đó giúp phát triển khả năng nghe, hiểu ngôn ngữ, khả năng trình bày có lô gíc, có trình tự,chính xác và có hình ảnh nội dung Góp phần giúp cho trẻ phát triển toàn diện nhân cách

3 Đối tượng nghiên cứu :

Khả năng phát triển ngôn ngữ của trẻ 5-6 tuổi thông qua bộ môn văn học

4 Phương pháp nghiên cứu:

Để nghiên cứu đề tài này tôi thực hiện các biện pháp sau:

4 1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Phân tích tổng hợp lý thuyết: Thông qua đọc các tài liệu sách báo, tạp chí có liên quan đến tổ chức hoạt động dạy phát triển ngôn ngữ cho trẻ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua bộ môn văn học

Phương pháp phân loại, hệ thống hóa lý thuyết để làm rõ cơ sở của vấn đề nghiên cứu

4.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

a Phương pháp điều tra :

Điều tra số lượng trẻ trên lớp, độ tuổi 5 - 6 tuổi với tổng số học sinh lớp 5 tuổi B do tôi chủ nhiệm là 30 trẻ

Điều tra về tình hình Phát triển ngôn ngữ của trẻ

Tìm hiểu các biện pháp Phát triển ngôn ngữ cho trẻ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua bộ môn văn học để giúp trẻ đạt kết quả cao nhất

b.Phương pháp quan sát :

Quan sát và lắng nghe trẻ trò chuyện với nhau thông qua hoạt động vui chơi

d Phương pháp trực quan:

Sử dụng hình ảnh, đồ chơi , tranh ảnh, quan sát, xem phim, tham quan…giúp trẻ suy nghĩ mạch lạc và biểu hiện những ấn tượng của mình bằng lời nói trôi chảy.

c Phương pháp đàm thoại:

Tôi đàm thoại với các đồng nghiệp để trao đổi các kinh nghiệm hay trong dạy Phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua bộ môn văn học

Đàm thoại với phụ huynh để tìm hiểu về ngôn ngữ của trẻ khi ở gia đình

Đàm thoại trực tiếp với trẻ, tạo các tình huống cho trẻ có cơ hội sử dụng ngôn ngữ để diễn đạt những hiểu biết, những suy nghĩ của mình, đồng thời động viên khuyến khích giúp trẻ tự tin bộc lộ khả năng, cảm xúc của mình

d Phương pháp thực hành, trải nghiệm.

Sử dụng các trò chơi, các hoạt động lao động, trải nghiệm Những phương pháp này giúp trẻ vận dụng vốn ngôn ngữ của mình vào việc giao tiếp với bạn chơi, với vai chơi, đồng thời làm phong phú ngôn ngữ cho trẻ

5 Giới hạn nghiên cứu:

Khả năng phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua bộ môn văn học

6 Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu:

Trong phạm vi trường mầm non, từ tháng 9 năm 2012 đến tháng 5 năm 2013

PHẦN II: NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận về việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi thông qua bộ môn văn học:

1.1.Ý nghĩa và nhiệm vụ của bộ môn văn học.

Môn học làm quen với văn học có ý nghĩa và nhiệm vụ hết sức quan trọng trong việc phát triển toàn diện các mặt cho trẻ

Trước hết môn học này có ý nghĩa to lớn, góp phần phát triển 5 mặt cho trẻ ,cụ thể là :

‘Giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mỹ, phát triển trí tuệ, phát triển thể lực, và rèn luyện lao động’ Bên cạnh đấy, môn học này còn có nhiệm vụ quan trọng là :

- Cung cấp cho trẻ những kiến thức, trí thức về thế giới xung quanh trẻ

- Mở rộng hiểu biết và tích luỹ vốn kinh nghiệm cá nhân

- Làm giầu vốn từ, phát triển ngôn ngữ giầu hình tượng, giầu sức biểu cảm đồng thời rèn luyện khả năng tri giác đối tượng

- Giáo dục thái độ cách ứng xử cho trẻ thông qua các bài học, dạy trẻ biết yêu quê hương,đất nước, yêu thiên nhiên và con người

Thông qua bộ môn văn học giúp trẻ 5- 6 tuổi phát triển ngôn ngữ mạch lạc Bởi vì qua những bài thơ, những câu truyện có hình ảnh, nội dung đối thoại giữa các nhân vật trong truyện gây ấn tượng, bắt mắt với trẻ và phù hợp với chủ đề giảng dạy thì việc sử dụng một số biện pháp phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ 5-6 tuổi thông qua bộ môn văn học cho linh hoạt, phù hợp với từng hoạt động để thu hút sự chú ý của trẻ cũng là điều

mà mỗi giáo viên cần phải tìm tòi và học tập thêm

1.2.Đặc điểm tâm lý của trẻ 5- 6 tuổi trong việc tiếp cận với tác phẩm văn học và phát triển ngôn ngữ:

Qua tìm hiểu tôi thấy trẻ 5- 6 tuổi có một số đặc điểm tâm lý như sau:

a,Đặc điểm phát âm:

Nói chung trẻ đã phát âm tốt hơn, rõ hơn, ít ê a, ậm ừ, trẻ vẫn còn phát âm sai những

âm thanh khó, những từ có 2-3 âm tiết như: lựu, lịu, hươu - hiu, mướp, mớp, chim chíp , rắn dắn, kể - kệ Tuy nhiên lỗi sai đã ít hơn

b, Đặc điểm về vốn từ:

Vốn từ của trẻ tăng nhanh khoảng từ 1300 - 2000 từ Danh từ và động từ trẻ vẫn chiếm

ưu thế tính từ và các loại từ khác trẻ đã sử dụng nhiều hơn

Trẻ đã sử dụng chính xác các từ chỉ tính chất không gian như : Cao thấp, dài ngắn ,rộng hẹp, các từ chỉ tốc độ như: Nhanh- chậm,các từ chỉ màu sắc: Đỏ, vàng, trắng ,đen, ngoài

ra các từ có khái niệm tương đối như: Hôm qua, hôm nay,ngày mai, trẻ dùng chưa chính xác Một số trẻ biết sử dụng các từ chỉ màu sắc như: Xám, xanh lá cây, tím, da cam 100% trẻ biết sử dụng các từ cao thấp, dài, ngắn, rộng, hẹp, 55% số trẻ đếm được 1-10,tuy nhiên trẻ sử dụng một số từ còn chưa chính xác

Ví dụ : Mẹ có mót ngồi không/ thay cho từ muốn

Phát triển vốn từ cho trẻ là việc tổ chức có kế hoạch, có khoa học nhằm cung cấp, làm giàu vốn từ, nâng cao khả năng hiểu nghĩa của từ, củng cố và tích cực hoá vốn từ cho trẻ, giúp trẻ biết vận dụng phù hợp vốn từ đó trong hoạt động giao tiếp

Trẻ có khả năng kể lại chuyện và kể chuyện có trình tự lô gic Thế nhưng qua tìm hiểu quá trình phát triển ngôn ngữ của trẻ lớp cô Tâm , tôi so sánh lớp tôi thì đa phần trẻ vẫn chưa có khả năng kể chuyện mạch lạc có trình tự lô gic

Giải quyết được những vấn trên là chúng ta sẽ đạt được mục tiêu chung của ngành học đó

là lấy trẻ làm trung tâm, trẻ được trực tiếp tham gia vào các hoạt động một cách chủ

động, tích cực, sáng tạo, trẻ tự học là chính, học qua chơi, qua khám phá, qua tìm hiểu, qua trải nghiệm bằng cách sử dụng các giác quan và khám phá, nhờ vậy mà trẻ có thêm vốn hiểu biết, ngôn ngữ được mở rộng và vốn từ phong phú hơn Trẻ biết bày tỏ nhu cầu, tình cảm và hiểu biết của bản thân bằng các loại câu khác nhau Chính vì thế là một giáo viên mầm non tôi muốn góp một phần nhỏ bé của mình vào việc “Giúp trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi phát triển ngôn ngữ thông qua bộ môn văn học”.

2 Thực trạng phát triển ngôn ngữ của trẻ 5-6 tuổi

`2.1 Thuận lợi :

Có sự quan tâm, chỉ đạo, hướng dẫn của ban giám hiệuvề tổ chức hoạt động phát triển ngôn ngữ thông qua bộ môn văn học cho trẻ

Luôn nhận được sự giúp đỡ, những kinh nghiệm của đồng nghiệp

Về cơ sở vật chất tương đối đầy đủ để phục vụ cho việc dạy và học bộ môn phát triển ngôn ngữ

Có không gian hoạt động an toàn cho trẻ, có đủ đồ dùng đồ chơi cần thiết trong các hoạt động giáo dục

Trẻ rất hào hứng , sôi nổi với các hoạt động do cô tổ chức, lĩnh hội nhanh các kiến thức

cô giáo truyền đạt

Phụ huynh luôn quan tâm đến trẻ, tích cực tham gia vào các hoạt động của nhà trường, của nhóm lớp

Giáo viên có trình độ chuyên môn đạt chuẩn theo quy định, được tập huấn về nội dung một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua bộ môn văn học do Phòng giáo dục tổ chức và qua các buổi bồi dưỡng chuyên môn tại trường

Bản thân tôi có trình độ đại học sư phạm, nhiều năm được phân công dạy lớp mẫu giáo

5-6 tuổi nên đã đúc rút được một số kinh nghiệmvề một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua bộ môn văn học

2.2 Khó khăn

Trang thiết bị đồ dùng dạy học chưa phong phú, chưa hấp dẫn trẻ

Một số trẻ quá nhút nhát nên không tự tin khi tham gia vào trò chuyện, một số trẻ lại quá hiếu động nên khi trò chuyện chưa chú ý vào sự hướng dẫn của cô,kỹ năng giao tiếp còn nhiều hạn chế

Hơn 50% trẻ chưa phân biệt được sự khác nhau trong cách phát âm mà chỉ tiếp nhận mộtcách chung chung Ví dụ : phân biệt l-n, r- d, s-x, 45% khả năng chú ý của trẻ còn yếu, không đồng đều, không ổn định, vì vậy nên trẻ chưa chú ý đều đến các thành phần trong câu ,trong từ, bớt âm khi nói 70 % kinh nghiệm sống của trẻ còn nghèo nàn, nhận thức hạn chế dẫn đến tình trạng trẻ dùng từ không chính xác, câu lủng củng 35% trẻ nói, phát

âm do ảnh hưởng ngôn ngữ của người lớn xung quanh trẻ nói tiếng địa phương

Đa số phụ huynh bận công việc không trò chuyện với trẻ và nghe trẻ nói, trẻ được đáp ứng quá đầy đủ về nhu cầu trẻ cần Ví dụ :trẻ chỉ cần nhìn vào đồ dùng nào đó là được đáp ứng ngay mà không cần dùng lời để yêu cầu hoặc xin phép, đây cũng là một trong những nguyên nhân của việc chậm phát triển ngôn ngữ

Với những khó khăn như thế tôi phải dần dần khắc phục, sửa đổi và hướng dẫn trẻ phát triển ngôn ngữ một cách đúng đắn nhất qua giao tiếp và tập cho trẻ làm quen với bộ môn văn học

2.3 Kết quả khảo sát ban đầu

Trẻ giao tiếp bằng ngôn ngữ không đồng đều Một số trẻ ngoan ngoãn và nhanh trí thì có nhiều kỹ năng giao tiếp tốt, với sự hướng dẫn động viên của cô giáo trẻ luôn biết phát huy những kỹ năng tốt đó Ngược lại , một số trẻ nhận thức còn chậm lại hay nghịch ngợm nên kết quả dạy kỹ năng giao tiếp bằng ngôn ngữ mạch lạc của cô trên trẻ đó đạt kết quả thấp.

Kết quả khảo sát đầu năm của 30 trẻ tại lớp 5 tuổi B:

Kỹ năng phát âm chính xác, mạch lạc 20/30 66,6

Kỹ năng kể lại chuyện theo trí nhớ 17/30 56,6

Kỹ năng tham gia đóng kịch thể hiện vai

và tạo cho trẻ học một cách thoải mái, tự tin, không gò bó, trẻ luôn hứng thú trong giờ học

về lỗi phát âm

Tháng 11-12 tôi tập trung vào tăng vốn từ nói diễn cảm, rõ ràng ,giải thích nghĩa của từ khó , cho trẻ các bài tập luyện cơ quan phát âm thích hợp : Bà bảo bé, bé búp bê, bé hồng,

bé bé, búp bê ngoan nào,… Phát triển vốn từ cho trẻ thông qua trò chơi: Đố con gì kêu,

đố ai kể được nhiều nhất, đố ai nhanh, đố ai đoán giỏi, đố ai nói ngược,…

Tháng 1-2 tôi đào sâu vấn đề luyện trí nhớ thông qua các bài thơ, đồng dao, đặc biệt về những câu chuyện kể lôi cuốn và hấp dẫn gợi cho trẻ sử dụng câu đơn giản, đủ nghĩa.Tháng 3+4+5: tôi xây dựng những trò chơi giúp cho trẻ nói đúng ngữ pháp, nói mạch lạc

Ví dụ: Nói theo mẫu câu như câu truyện “ Cây khế” người anh tham lam chiếm hết ruộngvườn, nhà cửa, trâu bò, của cha mẹ để lại

Ví dụ: Câu truyện “Tích chu” bà biến thành chim vì trẻ nói “Bà muốn bà đi tìm nước uống”, hoặc tích chu ham chơi không lấy nước cho bà

Cô lưu ý thay đổi mẫu câu khác nhau từ câu đơn giản đến câu phức tạp, từ câu phức tạp đến câu đơn giản, đặt câu từ kết nối tuyện để trẻ có khả năng nói đúng ngữ pháp, phát triển trí tưởng tượng, sáng tạo của trẻ

Một khi đã có một số vốn từ phong phú trẻ sẽ tự tin đọc thơ, kể chuyện, đóng kịch một cách hứng thú hơn

3.2:Tạo môi trường phát triển ngôn ngữ cho trẻ :

Tạo môi trường cho trẻ phát triển ngôn ngữ rõ ràng, mạch lạc là rất cần thiết trong chương trình đổi mới

Hiện nay, nếu giáo viên tạo được môi trường cho trẻ hoạt động tốt thì sẽ kích thích trẻ phát triển ngôn ngữ, tham gia vào các hoạt động và kết quả đạt được rất cao Vì thế ngay

từ đầu năm học tôi đã đi sâu vào tạo môi trường bằng cách đưa hình ảnh nhân vật của cáccâu chuyện,bài thơ, nổi bật vào góc văn học và một số góc trong và ngoài lớp học thể hiện trên các mảng tường Vẽ và sưu tầm một số bộ truyện tranh, thơ ngoài chương trình

để đưa vào giảng dạy, vận động phụ huynh đóng góp truyện tranh,thơ đưa vào góc văn học cho trẻ hoạt động thường ngày Những câu chuyện,bài thơ được thể hiện trên các mảng tường trong không gian to đã giúp trẻ dễ tri giác, trẻ được thảo luận, bàn bạc về câuchuyện, bài thơ đó Từ đó trẻ biết vận dụng những kiến thức đó vào kể chuyện sáng tạo,đọc thơ diễn cảm, một cách dễ dàng

Ngoài việc tạo những bức tranh trên mảng tường, những tập truyện tranh, tập thơ chữ to tôi còn đi sâu làm một số đồ dùng trực quan cho trẻ hoạt động như: một số con rối dẹt có bánh xe, có cử động tay chân và tận dụng những truyện tranh cũ, những sản phẩm vẽ của trẻ, cắt dán bồi bìa cứng cho trẻ ghép tranh kể chuyện ,đọc thơ, hoặc cắt dời các con vật cho trẻ tự chọn các con vật đó để kể chuyện theo ý tưởng của mình

Điều đặc biệt hơn nữa tôi đầu tư suy nghĩ và làm ra các loại rối tay cho trẻ hoạt động Thực tế tôi nhận thấy đồ dùng làm bằng rối tay hầu như ở các lớp không có cho trẻ hoạt động, qua nghiên cứu tìm tòi tôi đã vận dụng làm từ các quả bóng, chổi rơm, đĩa nhựa đồ chơi…để làm mặt con rối sau đó dùng vải hoặc len móc làm váy, thân tay để khi trẻ sử

dụng không bị thô và cứng Các khuôn mặt có thể thay đổi tuỳ theo nội dung, nhân vật của câu chuyện trẻ kể.

Qua cách nghĩ và làm như vậy tôi đã tạo ra một góc văn học với đầy đủ chủng loại về đồ dùng trực quan đa dạng phong phú, đã giúp trẻ hứng thú tham gia vào hoạt động và nhiều

ý tưởng hay khi trẻ kể chuyện,đọc thơ

Bên cạnh đó trong giờ hoạt động ngoài trời tôi còn tận dụng những bức tranh tường ở trong trường bằng cách gợi mở cho trẻ cùng nhau kể chuyện về những bức tranh đó hoặc

có các con vật trong sân trường tôi cũng gợi mở cho trẻ thi nhau kể chuyện về các con vậtđó…hình thức này đã giúp cho ngôn ngữ của trẻ được mở rộng về vốn từ và phát triển khả năng phát âm của trẻ

Tạo môi trường cho trẻ phát triển ngôn ngữ thông qua bộ môn văn học là một việc làm vôcùng quan trọng bởi nó là chỗ dựa, là cơ sở vững chắc cho trẻ kể chuyện, đọc thơ, ca dao, Đòi hỏi cô giáo phải biết tạo cảm xúc cho trẻ bằng các con vật,tranh ảnh, ngộ nghĩnh, đáng yêu, đồng thời cũng phải biết hướng lái, gợi mở cho trẻ có cảm xúc tích cựckhi tham gia hoạt động phát triển ngôn ngữ Qua nội dung các bức tranh, các nhân vật, các con rối trẻ được xem và nói lên nhận xét của mình Như vậy ngôn ngữ cuả trẻ được phát triển một cách phong phú và đa dạng

3.3: Xây dựng nề nếp học tập,rèn kỹ năng và kích thích sự sáng tạo của trẻ:

Nề nếp của trẻ là bước đầu của một tiết học, nếu chúng ta không đưa trẻ vào nề nếp thì giờ học không đạt kết quả cao Khi trẻ có nề nếp tốt cùng với sự hướng dẫn khoa học của

cô ngay ban đầu trẻ đã say mê với giờ học, luôn thể hiện cảm xúc, trí tưởng tượng cho hoạt động nghệ thuật