NGHIÊN CỨU CÁC MÔ HÌNH DU LỊCH CỘNG ĐỒNG Ở VIỆT NAM

Ph n phân tích các bên liên quan đánh giá đóng góp c a các thành ph n tham gia vào DLC... Tr em c ng đóng vai trò giúp đ trong nh ng gia đình này... Nh ng tác đ ng.

1 Th.S Bùi Thanh H ng, Phó tr ng khoa QTKD&DL, Gi ng viên du l ch

2 Th.S Nguy n c Hoa C ng, Ch nhi m b môn du l ch, Gi ng viên du l ch Tài tr và yêu c u b i: T ch c Phát tri n Hà Lan SNV

Hà n i, tháng 6 n m 2007

b t đ u ti n hành tìm hi u v các lo i hình DLC Vi c cung c p nh ng t li u v các đ c thù và

ho t đ ng DLC t i Vi t Nam s giúp ích cho các t ch c h tr phát tri n, các t ch c t nhân,

b n thân c ng đ ng dân c đ c đ a vào t li u c ng nh nh ng đ n v qu n lý du l ch mu n tri n khai lo i hình DLC

1.1 Câu h i nghiên c u

Nghiên c u v các mô hình DLC t i Vi t Nam nh m tìm câu tr l i cho các câu h i sau:

- Nh ng đ c đi m c b n c a Du l ch c ng đ ng t i Vi t Nam là gì?

- Vi c tri n khai DLC t i Vi t Nam đ c di n ra th nào?

- Nh ng mô hình này đã đ t ra nh ng thách th c c ng nh bài h c nào?

- T đó vi c quy ho ch và tri n khai DLC Vi t Nam c n ph i nh th nào?

- ánh giá v tính hi u qu c a ph ng pháp lu n và quy trình xây d ng mô hình DLC

- Nh ng đi m l u ý đ c bi t và h ng d n v vi c ch n đ a đi m, quá trình phát tri n c ng đ ng

và cách làm vi c c a các bên liên quan trong m i ch ng trình DLC t i Vi t Nam

1.3 Ph ng pháp lu n

Ph ng pháp áp d ng trong nghiên c u này là ph ng v n chuyên sâu các thành viên trong c ng

đ ng, các quan ch c lãnh đ o đ a ph ng, các doanh nghi p du l ch, h ng d n viên du l ch, du

tình hu ng t i nh ng vùng đ a lý khác nhau Vi t Nam (B c, Trung và Nam) Nhìn chung, 6 trong

s 10 đ a ph ng đ c t i th m đã đ c l a ch n làm tình hu ng nghiên c u Trong su t quá trình đi u tra các đi m nghiên c u, các cu c ph ng v n đã đ c ti n hành v i các bên liên quan khác nhau, trong đó có thành ph n t nhân (ch y u là các công ty du l ch), t ch c h tr phát tri n (ví d nh các t ch c phi chính ph qu c t ), các c p lãnh đ o đ a ph ng (tùy t ng đ a

ph ng có th là ban lãnh đ o t nh, huy n ho c làng b n) và c ng đ ng dân c t i n i nghiên c u (tr ng làng, tr ng b n, các h gia đình tr c ti p ho c gián ti p tham gia làm du l ch) Ph n Ph

l c 1 cung c p danh sách chi ti t nh ng đ i t ng đ c ph ng v n Các tình hu ng nghiên c u

đ c phân tích d a trên m t c u trúc chung bao g m các v n đ v phân tích các bên liên quan,

ph ng pháp lu n phát tri n c ng đ ng, nh ng thách th c và bài h c thu đ c

t ng t ng v i 250.000 khách trong n m 1990 lên 3,4 tri u trong n m 2005 Xu h ng t ng

tr ng này đ c nh n đ nh s còn duy trì trong nh ng n m t i

3 mi n B c, Trung và Nam c a Vi t Nam đ u có tài nguyên du l ch riêng h p d n du khách D a vào s h p d n v đ a hình, mi n B c Vi t Nam có kh n ng t o ra nh ng s n ph m du l ch v i

nh ng s c màu v n hóa khác nhau c a các dân t c thi u s , v i s đa d ng v tài nguyên núi, sông n c, h th c v t và h đ ng v t c a các khu r ng qu c gia M t khác, khu v c mi n Trung

l i là n i đ c đánh giá cao v m t đ t p trung các di s n v n hóa th gi i B n trong s b y di

s n v n hóa th gi i c a Vi t Nam n m trên d i đ t dài và h p c a mi n Trung: Cung đi n tri u đình Hu , Nhã nh c, ô th c H i An và Thánh đ a M S n Các s n ph m du l ch c a mi n này

t p trung khai thác các giá tr v n hóa Trong khi đó, du l ch mi n Nam n i b t v i s màu m c a

đ t, khí h u d ch u, môi tr ng xanh t i và con ng i hào phóng

Du l ch c ng đ ng b t đ u phát tri n Vi t Nam vào cu i nh ng n m 1980 v i nh ng du khách đ u tiên đ n t kh i ông Âu c Vào đ u nh ng n m 1990, th tr ng du l ch đ c m đ đón khách

du l ch t ph ng Tây và d n d n là khách n i d a Hòa Bình (B n Lác Mai Châu) là n i đ u tiên

B c B ho t đ ng du l ch c ng đ ng mi n Nam, đ o Thoi Son Ti n Gian và V nh Long đã

ti p đón khách du l ch c a ông Âu ngay t n m 1985 Cu i nh ng n m 1990, theo dòng phát tri n

c a khách qu c t đ n t Tây Âu và B c M , DLC đ c kh i x ng mi n B c t i Sapa, m t

đi m du l ch giàu có v di s n v n hóa c a các dân t c ít ng i DLC đ c m r ng t i các vùng

g n H i An và Hu và vùng ng B ng sông C u Long nh Long Xuyên, Châu c t i An Giang DLC không th đ t ngoài xu h ng phát tri n du l ch chung Khái ni m DLC đôi khi đ c coi là

m t s n ph m c a du l ch sinh thái, du l ch m o hi m, du l ch làng ho c du l ch b n v ng có th xác đ nh rõ ràng DLC là gì, nh ng ph n ti p sau đây c a nghiên c u c n ph i xây d ng m t h

th ng khái ni m v DLC t i Vi t Nam, làm n n t ng phân tích các tình hu ng

2.2 Các khái ni m c a DLC (Community-based tourism)

Ngu n g c c a thu t ng Du l ch c ng đ ng (DLC ) phát sinh t các thu t ng có tr c nh “du

l ch nông thôn”, “du l ch làng” v n là nh ng mô hình phát tri n kinh t nông thôn Do nhu c u ngày càng t ng v s tham gia hi u qu c a c ng đ ng vào nh ng mô hình phát tri n du l ch nông thôn nói trên, thu t ng “Du l ch c ng đ ng” b t đ u phát tri n Hi n gi DLC đã tr thành m t thu t

ng c n b n trong t v ng chuyên ngành c a du l ch và quy ho ch phát tri n

C ng đ ng (Community): M t c ng đ ng có th đ c đ nh ngh a là “m t nhóm ng i có chung

m t đ c đi m, th ng theo tiêu chí v đ a lý” Vì m c đích phát tri n du l ch, “c ng đ ng” đ c áp

d ng ch y u đ nói v c ng đ ng nông thôn, thành th riêng bi t ho c c ng đ ng có m i k t n i

Du l ch: Du l ch là ho t đ ng chính đ c các c ng đ ng d a vào đ t o ra nh ng thay đ i v kinh

t xã h i và th p chí v v n hóa ho c môi tr ng Trong b i c nh c a DLC , du l ch c n đ c hi u theo ngh a đ r ng là bao g m s gi i trí/ngh ng i trong ngày, h c h i, giáo d ng, t thi n và tình nguy n Du l ch sau cùng là m t l ai hình kinh doanh B t k m t ch ng trình du l ch nào c ng không th thi u tính kh thi v kinh t

DLC th ng đ c kh i x ng là m c tiêu c b n trong quá trình phát tri n kinh t đ a ph ng Bên c nh đó, có nh ng lý do khác đ c ng đ ng theo đu i DLC nh b o t n v n hóa và môi

tr ng c ng nh có nh ng l i ích phát tri n khác mà DLC mang l i nh nâng cao n ng l c qu n

lý đ a ph ng, t o l p ngu n v n xã h i Phát tri n DLC là m t quá trình đúng h n là m t s n

ph m Tuy nhiên, s b n v ng v m t kinh t sau cùng l i có chính là b o t n ngu n tài nguyên

m t cách b n v ng Nh ng d án du l ch không b o đ m đ c tình b n v ng kinh t s có nguy

c th t b i b i l nh ng d án này không b o t n b n v ng đ c ngu n tài nguyên c a đ a

v du l ch; ho c DLC m đ u cho ho t đ ng du l ch nh m làm công c phát tri n c ng đ ng đ a

đ ng L i ích v kinh t c a c ng đ ng ch y u do thành ph n t nhân mang l i Nh ng gì thành

ph n này đ u t có giá tr quy t đ nh đâu s là m t đi m đ n Thành ph n này c ng có th m t

ph n đ u t v n v tài chính và xã h i vào s phát tri n du l ch t i n i tri n khai DLC Thành

ph n t nhân không ch tham gia vào quá trình ho t đ ng mà còn có th có m t khâu s m h n

nh quá trình chu n b và quy ho ch nh m thi t k và phát tri n s n ph m du l ch có th đáp ng

đ c nhu c u c a khách hàng – nh ng ng i s đóng góp v tài chính cho c ng đ ng B qua s tham gia c a thành ph n t nhân có th c n tr tính kh thi v m t kinh t c a mô hình DLC

C ng đ ng dân c đ a ph ng

C ng đ ng dân c đ a ph ng là tr ng tâm phát tri n du l ch c ng đ ng Không có y u t này thì không th phân bi t đ c DLC v i các l ai hình du l ch khác C ng đ ng dân c làm ch ngu i tài nguyên du l ch và tr c ti p ph c v du khách L i s ng c a m i c ng đ ng chính là nh ng tr i nghi m mà du khách s có đ c M c dù các c ng đ ng đ u thân thi n và c i m v i khách du

l ch nh ng không có k n ng và thi u ki n th c chính là đi m y u kém và b t l i lâu dài c a nh ng

c ng đ ng này Chính vì l đó, c n ph i đ u t v m t tài chính và ngu n v n xã h i cho nh ng

c ng đ ng dân c đó

Các c p lãnh đ o đ a ph ng

Chính quy n đ a ph ng là c quan tr c ti p qu n lý và đi u hành các ho t đ ng du l ch m i đi m

du l ch nh t đ nh Vi t Nam, các ho t đ ng du l ch đ u đ c qu n lý và đi u hành 2 c p v mô

và vi mô Các ban lãnh đ o đ a ph ng tham gia vào du l ch 4 m c đ , đ c chia làm hai chi u: chi u d c c p qu n lý trung ng và chi u ngang c p t nh, huy n và làng b n

Tr c d c qu n lý du l ch là T ng c c du l ch Vi t Nam (VNAT) C quan này ch u trách nh m v các ch ng trình ho t đ ng, quy ho ch, qu ng bá và các chính sách phát tri n du l ch t m v mô

c p nhà n c, du l ch đ c qu n lý v i t cách là m t ngành công nghi p đ c l p, trong khi đó

c p t nh, chính quy n t i đ a ph ng đi u hành du l ch ph i h p v i các ngành công nghi p khác

đ th c thi chính sách và quy ho ch du l ch do VNAT đ ra Do du l ch là m t l nh v c đa chi u nên

ch c ch n có liên quan đ n các ngành công nghi p khác T i Vi t Nam, VNAT có v trí, ch c n ng

và qu ên l c t ng đ ng v i m t b Do đó, ngành du l ch không ch có s tham gia tr c ti p c a VNAT mà c s h tr c a các c quan khác có liên quan nh B V n hóa và Thông tin, B Nông nghi p và phát tri n nông thôn, B K ho ch và u t , B Công an và B Ngo i giao Chính vì

th , trong quá trình quy ho ch, c n ph i quan tâm t i m i quan h gi a các thành ph n khác nhau trong s n ph m du l ch vì nó có th liên quan t i nh ng trách nhi m khác nhau c a các b

Trong khi đó, c c p đ th p h n có s tham gia c a các S khác nhau ch u trách nhi m v i

nh ng v n đ riêng bi t nh ng có liên quan ph i h p ch t ch v i nhau nh S kinh t , S V n hóa, S Nông nghi p Các s này th ng có cùng tr s t i y ban Nhân dân T nh ho c Huy n quy mô nh h n, các c quan này có m i quan h kh ng khít h n S Th ng m i và Du l ch (ho c S Th ng m i và Công nghi p, S Kinh t m t s đ a ph ng) ch u trách nhi m đi u hành ho t đ ng du l ch t i đi m du l ch n m trong khu v c hành chính c a đ a ph ng Có 3 c p

đ qu n lý hành chính là chính quy n t nh, huy n và làng b n T i đi m DLC , chính quy n làng

b n tr c ti p qu n lý ho t đ ng DLC hàng ngày c a đi m đó Các c p lãnh đ o t nh và huy n tham gia giám sát và ch đ o Các c quan này đ u là đ i di n cho ng C ng s n và chính qu ên

đ a ph ng Trong quá trình quy ho ch và th c hi n DLC , s có m t c a các c quan lãnh đ o

t i t nh, huy n và làng b n không th thi u đ c S ph i h p và hi u ý nhau gi a các c p ngành

qu n lý du l ch càng cao thì d án DLC càng có nhi u c h i thành công

Các t ch c h tr phát tri n và các t ch c đào t o n ng l c đ a ph ng

Các t ch c h tr phát tri n có th là các t ch c phi chính ph trong ho c ngoài n c Các t

ch c phi chính ph qu c t th ng xuyên h tr v m t chuyên môn h n và m t ph n nh v m t tài chính ch y u vì s phát tri n c a c ng đ ng Các c quan tài tr tham gia h tr v m t tài chính Các t ch c trong n c nh các tr ng đ i h c và cao đ ng góp ph n đào t o cho c ng

đ ng dân c Trong m t s tr ng h p, y ban phát tri n là nh ng c quan kh i x ng tri n khai DLC v i t cách là m t y u t trong chi n l c xóa đói gi m nghèo

Các t ch c đào t o n ng l c đ a ph ng có m t r t ít t i các đ a ph ng Ph n l n các t ch c

trong khi đó t i các t nh và huy n đang thi u nghiêm tr ng nh ng t ch c này Chính vì l đó,

ph ng pháp đào t o c a các t ch c này đang r t khác so v i nh ng yêu c u c th và riêng bi t

c a t ng đ a ph ng V m t này, nh ng c quan ch u trách nhi m phát tri n DLC c n ph i nh n

th y vi c xây d ng m t đ i ng đào t o chuyên nghi p cho dân c đ a ph ng đ tham gia d án

c n thi t h n là d a vào m t t ch c đào t o bên ngoài

2.4 N n t ng lý thuy t cho nghiên c u DLC

2.4.1 Tính b n v ng

Thu t ng “Du l ch b n v ng” đang tr nên ph bi n sau khi Báo cáo Bruntland đ c phát hành

n m 1987 Trong b i c nh c a du l ch c ng đ ng, tính b n v ng c n ph i k đ n c b n v ng v

du l ch l n b n v ng v c ng đ ng dân c đ a ph ng Nh m m c đích đ “du l ch có th đáp ng

đ c nhu c u c a th h hi n t i mà không làm nh h ng t i kh n ng th a mãn nhu c u c a

th h t ng lai” (Weaver, 2002, trang 346), tính b n v ng c n ph i d a trên 3 tr :

- V n hóa xã h i b n v ng

DLC góp ph n tái t o v n hóa truy n th ng, khuy n khích lòng t hào c a ng i dân đ a ph ng

v i chính tài s n v n hóa c a đ a ph ng, t đó b o t n các giá tr v n hóa cho th h mai sau

ây là v n đ c n thi t không ch đ i v i c ng đ ng dân c mà còn v i c chi n l c phát tri n du

l ch b n v ng Nh ng thay đ i xã h i đ u có th di n ra trong m i hình th c phát tri n, k c du

l ch Quan tr ng là ph i đ m b o sao cho nh ng thay đ i đó đ c ch p nh n v m t xã h i và có

th góp ph n h p lý vào l i ích c a c ng đ ng H n n a, giá tr v n hóa xã h i có th giúp t o l p

nh ng ngu n v n xã h i cho t ng lai

b n v ng v kinh t Ba tr b n v ng t o nên n n t ng c b n đ phân tích tính hi u qu c a các

mô hình DLC các vùng đ c ch n làm tình hu ng nghiên c u

n ng l c c a c ng đ ng s đ c phát tri n Li u d án có thành công hay không ph thu c vào

m c đ phát tri n c ng đ ng Quá trình qu n lý ti p di n thu c v trách nhi m c a chính c ng

đ ng dân c K n ng qu n lý c a ban qu n lý có y u t quy t đ nh Vì ch t l ng s n ph m t t

h n, các h gia đình trong c ng đ ng đòi h i ph i có k n ng chuyên môn

2.4.3 Quy mô phát tri n du l ch

Tr ng ph m vi nghiên c u c a tài li u này, c khái ni m du l ch t ng quát và du l ch l a ch n đ u

đ c đ c p Du l ch t ng quát th ng đ c đánh giá là không b n v ng c tr ng ch y u c a khái ni m du l ch này là quy mô l n, các gói du l ch do các thành ph n t nhân ngoài đ a ph ng

đi u hành và nh m vào nh ng đi m đ n đã đ c th ng m i hóa m c cao bù đ p l i y u kém v tính không b n v ng c a du l ch t ng quát, m t khái ni m m i v du l ch b n v ng l a

là DLC n u nó th a mãn đ c tiêu chí quan tr ng nh t là đ t c ng đ ng v trí tr ng tâm

D a trên nh ng khái ni m và thành t c a DLC đã nói trên, nghiên c u này chú tr ng t i t m

r ng h n c a các l ai hình du l ch, DLC không coi tr ng phân bi t y u t qu c t hay n i đ a đ i

v i khách du l ch, vùng thành th hay vùng sâu vùng xa, dân t c Kinh hay các nhóm dân t c thi u

s , khách l u trú hay du l ch trong ngày Nó không ch gi i h n du l ch sinh thái nông thôn, du l ch phiêu l u mà còn m r ng các tuy n du l ch tr n gói thông th ng v i đi u ki n các tuy n du l ch này nh m t i các đi m đ n do c ng đ ng đ a ph ng đó làm ch , qu n lý và vì l i ích c a chính

2.4.4 N n t ng lý thuy t

Nh ng khái ni m v du l ch c ng đ ng đ c s d ng trong nghiên c u này t p trung vào các đ c

đi m c a c ng đ ng dân c v i t cách là thành t c t lõi Nó ph i th a mãn m t cách công b ng các khía c nh b n v ng v kinh t , v n hóa-xã h i và môi tr ng Nó có th là du l ch t ng quát

ho c l a ch n Tuy nhiên, ph n l n DLC đ c t p trung các vùng du l ch l a ch n Các khái

ni m này cung c p đ ng h ng và ranh gi i đ phân tích các tình hu ng trong ph n ti p theo

d i đây

3 NGHIÊN C U TÌNH HU NG

Các tình hu ng nghiên c u đ c l a ch n d a trên nh ng tiêu chí sau:

- a d ng v khu v c đ a lý thu c c ba mi n B c, Trung và Nam nh m th hi n rõ s khác

bi t trong vi c s d ng ngu n tài nguyên du l ch s n có nh ng vùng mi n này;

- Khác nhau v t ch c lãnh đ o và h tr t các t ch c phi chính ph , chính quy n đ a

ph ng đ n các công ty, ho c t thân c ng đ ng đó;

- Khác bi t v nhóm dân t c g m Thái, Katu, Kinh, Nùng, Chàm;

- t nh ng n i thu c các giai đo n phát tri n đi m du l ch khác nhau (giai đo n nh p

- Có m c đ tham gia khác nhau c a các bên liên quan

- a d ng v c u trúc tham gia và qu n lý c a c ng đ ng dân c đ a ph ng

Các tình hu ng th c t đ c nghiên c u d a trên m t c u trúc chung: m đ u là nh ng đ c

đi m n i b t c a tình hu ng, ti p theo là các thông tin mô t b i c nh chung Ph n phân tích các bên liên quan đánh giá đóng góp c a các thành ph n tham gia vào DLC Ph n ti p theo c ng là

ph n chính s nghiên c u ph ng pháp lu n đ c áp d ng trong vi c phát tri n du l ch c ng đ ng,

đ c bi t nh n m nh khâu ngu n l c, k t qu và nh ng tác đ ng Sau khi phân tích các thành t

- DLC đã đ c tri n khai trong b i c nh phát tri n du l ch s n có

- Có th k t n i v i các đi m du l ch khác b ng m t tuy n du l ch đi b (trekking)

- NGO áp d ng ph ng th c th c hành trong vi c h tr cho chính quy n và c ng

Huy n Sapa thu c t nh Lào Cai, cách Hà N i 370 km, b t đ u phát tri n du l ch bùng n vào nh ng

n m 1990 Sapa n i ti ng v i phong c nh đ p, khí h u d ch u, b n s c v n hóa và các phong t c

t p quán c a các dân t c thi u s trong vùng Du l ch b t đ u phát tri n t i B n H vào n m 1997

nh các công ty đi u hành du l ch t i đ a ph ng Sapa Ban đ u, B n H ch là m t đi m d ng chân trong các tuy n du l ch đi b dài ngày Dân đ a ph ng ch đ n thu n bán cho du khách đ

- Các công ty đi u hành du l ch t i đ a ph ng thu c Sapa là thành ph n đ i tác chính Nh ng công ty này đóng vai trò ch y u trong vi c đi u hành t i ch khách du l ch đ n t Hà N i và các

t nh khác Không m y công ty trong s đó đ u t vào c s v t ch t trong b n nh ch n đ m,

d ng c n u n Các công ty này không quy t đ nh đ c h gia đình nào có th d n khách đ n

- Chính quy n đ a ph ng r t n ng đ ng và gi v trí thi t y u trong s phát tri n c a c ng đ ng

Nh ng h tr t phía chính quy n đ a ph ng có th k đ n nh giáo d c chính sách, tiêu chu n

d ch v và thu Thành viên h i ch th p đ và trung tâm thông tin du l ch Sapa đóng vai trò chính trong vi c h tr b n Có 2 cán b chuyên trách ph trách công tác du l ch B n H , th ng xuyên đ n th m b n và h ng d n tr c ti p qu n lý ho t đ ng du l ch hàng ngày Vi c tham gia

c a chính quy n đ a ph ng đã cho th y nh ng nh h ng tích c c t i thái đ c a các công ty và

h ng d n viên du l ch ây chính là y u t thành công c t lõi c a mô hình B n H

- Các t ch c phi chính ph qu c t (NGOs) nh SNV và IUCN đã giúp đ m t cách tích c c trong

s phát tri n du l ch b n v ng t i b n thông qua vi c đào t o và xây d ng nh n th c, t ch c c ng

đ ng, phát tri n c c u và s n ph m du l ch c ng nh khâu ti p th T ch c “The Bread for the World” h tr v tài chính đ xây d ng c s h t ng và đào t o Ph ng th c mà các t ch c phi chính ph áp d ng đ i v i Sapa là t p trung vào vi c phát tri n n ng l c c a chính quy n đ a

ph ng T ch c SNV t v n v c ch qu n lý ho t đ ng du l ch thích h p b ng vi c thành l p các t ch c ch th p đ và trung tâm thông tin du l ch thu l i nhu n Thành qu này ph n l n là

nh vào s h ng d n chuyên môn tr c ti p trong m t kho ng th i gian t ng đ i S h tr c a SNV cho th y tính hi u qu 3 c p đ qu n lý du l ch - b n, huy n và t nh Vi c xây d ng n ng l c cho các ban lãnh đ o đ a ph ng là m t ph ng pháp h p lý đ i v i DLC vì các c p lãnh đ o này

có th làm vi c tr c ti p v i c ng đ ng và s đóng vai trò ch ch t trong vi c đào t o giáo d c c ng

đ ng

- Các t ch c phát tri n n ng l c đ a ph ng g m có tr ng d y ngh Hoa S a tham gia d y n u

n và tr ng Cao ng Du lich Hà N i cung c p các khóa đào t o h ng d n viên du l ch Các k

n ng qu n lý đang d n ti n b mà DLC mang l i cho ban qu n lý du l ch đ a ph ng là k t qu t

truy n th ng, ng i Tày th ng giúp đ nhau vào các d p quan tr ng trong sinh ho t c ng đ ng

Ban qu n lý du l ch n m vai trò đi u hành và giám sát vi c đ ng ký và chi tr phí nhà Các thành viên trong ban qu n lý ch u trách nhi m v các ho t đ ng khác nhau H là thành ph n ch ch t trong b n nh cán b an ninh, cán b qu n lý b n M c dù nh ng thành viên này có th không ph i

là nh ng thành ph n n ng đ ng, nh ng s có m t c a h trong ban qu n lý là do yêu c u v m t pháp lý

K t qu

- S n ph m và d ch v c a DLC

Khách tham quan t i B n H có th t i nhà c a dân đ a ph ng và tham gia cu c s ng sinh ho t hàng ngày c a ng i Tày H ng d n viên du l ch là dân đ a ph ng s d n du khách tham quan làng b n, th ng th c phong c nh thanh nhã và yên bình c ng nh tìm hi u k thu t nhu m chàm, đánh b t cá, đ ng áng và tr ng d c th o Khách tham quan có th tham gia vào các chuy n đi b

và b i nh ng thác n c và su i n c khoáng nóng quanh vùng, tham gia vào các ho t đ ng th thao v n hóa cùng v i dân b n đ a, th ng th c các món n c a ng i Tày c ng nh tình nguy n đóng góp vào công vi c phát tri n chung c a c ng đ ng nh làm m i tr ng h c, b nh xá, d y

ti ng n c ngoài và tr ng cây

- i tác kinh doanh và khâu cung c p

D ch v n u ng th ng thu đ c nhi u l i than phi n nh t t phía các công ty d n khách du l ch Các công ty này ph i mua th c ph m đ n u n cho du khách t Sapa và v n chuy n nh xe ôm

t i b n Vi c này gây ra nh ng b t ti n cho các công ty đi u hành du l ch và làm gi m thu nh p c a

ng i dân đ a ph ng Nguyên nhân chính c a v n đ này là vi c thi u ngu n cung c p th c

ph m t i b n Nhân dân đ a ph ng bi t r ng h không th nuôi tr ng và cung c p đ b t c lo i rau màu hay thú v t nào Theo dõi cho th y t t c các công ty du l ch d ng nh đ u đ a ra m t

m u th c đ n nh nhau mà không xem xét đ n ngu n s n có c a th c ph m trong b n

- Th ch phân chia l i nhu n

Thu nh p t vi c cho du khách ngh t i nhà là 25.000 VND, trong đó 5.000 VND đ c n p cho Qu

c a C ng đ ng 20.000 VND còn l i thu c v h gia đình Cho t i nay, Qu C ng đ ng đã thu

đ c 3 tri u VND, d ki n s ti n này s đ c s d ng đ tr l ng cho các thành viên trong Ban

Qu n lý Du l ch c a b n, nh ng ng i này, hi n t i, v n đang làm vi c không l ng T n m 2005, thu đ c áp d ng (150.000 đ ng/1h /1 n m) Ngo i tr thu nh p c đ nh t d ch v nhà , các h đón nh n du khách trong b n c ng thu đ c l i nhu n t vi c kinh doanh n c gi i khát M t h

th ng b ng công đ c đ ra nh m đ m b o h n n a vi c phân b công b ng l i nhu n và đ phòng vi c m t s h ng d n viên du l ch thi u đ o đ c bóc l t các ch h gia đình Tuy nhiên, k

ho ch này không đ c th c hi n nh mong mu n do nh ng ph n ng tiêu c c t các h gia đình

và các h ng d n viên du l ch

- Gi i quy t tranh ch p

Mâu thu n n y sinh c p qu n lý th p gi a các h gia đình đón nh n du khách và các h không

đ c đón Tác gi c a nghiên c u đã thu âm đ c nh ng l i to ti ng t phía nh ng h gia đình không đ c nh n thu nh p t ho t đ ng du l ch khi n cho du khách các h quanh đó c m th y

b t ti n và khó ch u Nh ng tranh ch p này đã đ c đ a ra đ bàn gi i quy t t i cu c h p b n

- Phát tri n ngu n v n xã h i cho đ a ph ng

Ngu n thu nh p t các ho t đ ng du l ch đã t ng thêm ngu n v n đ tr em c p 2 và c p 3 trong vùng đ c đ n tr ng, đ mua đ dùng thi t b nh vô tuy n, xây d ng nhà t m có n c nóng

ho c mua xe máy đi l i Các k n ng giao ti p xã h i đ c nâng cao cùng v i nh n th c đúng đ n

v các v n đ môi tr ng, ni m t hào v kho tàng v n hóa b n đ a Quan tr ng h n là tr em các h gia đình cung c p d ch v cho du khách có th h c h i đ c nghi p v du l ch Nh đó, chúng s lao đ ng t i nhà, ki m thêm thu nh p cho gia đình và ti p n i truy n th ng c a làng b n

Nh ng tác đ ng

M i ngày B n H ti p nh n trung bình t 5 đ n 7 du khách v i m c chi tiêu trung bình kho ng 700.000 – 1.000.000 VND đ i v i 1 nhóm g m 15 khách Kinh doanh n c gi i khát đã tr thành ngu n thu nh p chính do giá c đ u ng đ u t ng g p đôi so v i Sapa Kinh doanh đ th công

c ng thu đ c nhi u l i nhu n nh ng r t ít h gia đình có th đ m nh n đ c Khuân vác hành lý cho du khách đã tr c ti p t o ra công n vi c làm cho nh ng lao đ ng có thu nh p th p M c thu

nh p hàng tháng 3 tri u VND c ng v i ti n ti t ki m kho ng t 1 đ n 2 tri u đ ng VND tr nên r t

có ý ngh a đ i v i các h dân trong b n bên c nh ngu n thu nh p th ng xuyên t công vi c đ ng áng

Du l ch đã đóng góp đáng k vào quá trình tái sinh các truy n th ng v n hóa, đ c bi t là k thu t làm đ th công, b o t n nh ng đi u nh y và hát dân gian v i 2 nhóm bi u di n ngh thu t (nhóm

tu i trung niên và nhóm thanh niên) Các ho t đ ng du l ch đã khuy n khích dân b n đ a m c qu n

áo truy n th ng khi bi u di n ho c khi đón khách N p nhà đ c gi gìn Vai trò c a ph n đ c

coi tr ng Nh ng h thành công nh t chính là nh ng h trong nhà có nh ng ng i ph n hi u khách, ch m ch , c i m , n u n ngon và t n tình giúp đ du khách và h ng d n viên du l ch Tr

em c ng đóng vai trò giúp đ trong nh ng gia đình này

Nh n th c t t h n v v n đ môi tr ng c ng đ c nâng cao thông qua ho t đ ng du l ch, tiêu

bi u là đ ng ph l i xóm tr nên s ch s và cây đ c tr ng nhi u h n Môi tr ng sinh ho t

đ c c i thi n trong khi đó thói quen nuôi thú v t truy n th ng đ c lo i tr khi n cho nhà c a

l ch b n H n n a, các công ty du l ch c ng có th tham gia vào ch ng trình l u thông khách

Th a thu n và ph i h p c a c 3 bên đóng vai trò then ch t

Khâu cung c p d ch v ch a đ c hoàn thi n, đ c bi t là d ch v n u ng v i vi c thi u ngu n

th c ph m t i b n Thi u sót này có th đ c gi i quy t b ng vi c t ng s h gia đình có th tham gia gián ti p vào ho t đ ng du l ch, thông qua vi c cung c p và t o l p m t khu ch đ chính ng i dân đ a ph ng bán rau qu và th c ph m

Vi c b o t n n n v n hóa truy n th ng và k thu t s n xu t c ng là m t thách th c B n H nên có

m t nhà v n hóa trong b n ho c m t b o tàng nh đ làm n i gi i thi u l ch s và k thu t s n

xu t c a đ a ph ng nh m ph c v cho nhu c u h c h i c a khách du l ch

Ban qu n lý du l ch c a b n v n làm vi c không l ng Vi c này r t d d n đ n làm gi m nhi t tình

và đ ng l c c a các thành viên trong ban C ch tr l ng c a qu c ng đ ng c n đ c s m áp

d ng

Cu i cùng, đi u ki n giao thông và liên l c trong vùng c ng c n ph i đ c c i thi n Có kho ng 5

km đ ng b n i li n b n v i tuy n đ ng chính đang trong tình tr ng kém Không có đ ng

đi n tho i c ng nh đ ng đi n t i b n S y u kém này có th kìm hãm s phát tri n du l ch c a vùng

3.1.5 Bài h c thu đ c

Vi c l a ch n đi m này đã đ c xem xét k l ng, n m trong chi n l c phát tri n s n ph m c a các công ty đi u hành du l ch Do đó vi c th ng m i hóa s n ph m tr nên d dàng h n và thu

hút đ c nhi u du khách t i b n h n Khu v c này đã tr i qua m t quá trình phát tri n du l ch

tr c khi d án DLC đ c tri n khai

Vai trò tích c c c a c ng đ ng đ a ph ng, các t ch c phi chính ph và các công ty du l ch t i đ a

ph ng đã t o ra nh ng thay đ i l n trong quá trình phát tri n c ng đ ng Chính quy n lãnh đ o trong vùng c ng đã có nh ng đóng góp đáng k t o nên y u t thành công và c ng là đ i tác l a

Sapa v n là đi m du l ch n i ti ng v i r t nhi u làng b n tham gia vào DLC T

V n, T Phìn và Cát Cát là nh ng n i đ u tiên đón ti p du khách D a quá nhi u vào công tác t qu n lý c ng đ ng trong khi ch a phát tri n đ c n ng l c cùng v i

s thi u quan tâm c a các c p lãnh đ o trong vùng d n t i nh ng tác đ ng tiêu c c

đ i v i xã h i và môi tr ng t i các đ a ph ng này Khi b t đ u tham gia vào d

án c a SNV và IUCN, Sìn Ch i, m t đi m đ n cách th xã Sapa 4 km, ch a t ng tham gia vào ho t đ ng du l ch nào Trong b n xu t hi n nh ng thi u sót khi n cho

n i đây không th đ t đ c hi u qu kinh t ó là vi c thi u liên k t v i các đi m khác trong tuy n đi b , kho ng cách quá g n khi n cho du khách không c n ph i ngh l i t i b n, s y u kém trong khâu ti p th t i các thành ph n t nhân B c tranh toàn c nh v DLC t i Sapa đã cho th y c n ph i coi tr ng ngang nhau 3 thành t kinh t , xã h i và môi tr ng Quá nh n m nh vào m t trong ba thành t này có th mang l i nh ng nh h ng tiêu c c t i toàn b mô hình ho t đ ng

3.2 B n Lác – Huy n Mai Châu – T nh Hòa Bình

I M N I B T C A TÌNH HU NG

- Kh n ng t qu n lý trong c ng đ ng l n m nh v i ban lãnh đ o làm vi c hi u qu

- óng vai trò nh là m t mô hình thành công đ a h dân lên làm kinh doanh

- Ít có s tham gia c a các chính quy n

- M t trái c a thành công là vi c th ng m i hóa quá m c ngu n tài nguyên b n

b n/du l ch truy n th ng

3.2.1 B i c nh chung

Th xã Mai Châu thu c t nh Hòa Bình n m cách Hà N i kho ng 135 km và cách th xã Hòa Bình 60

km ây là m t vùng nông thôn đ p, ph n l n dân s là dân t c thi u s Thái Tr ng B n Lác đ c

l a ch n là “làng v n hóa” trong vùng vào nh ng n m 60 và 70 Vào nh ng n m 1980, b n b t đ u đón nh n khách du l ch, trong đó ch y u là t kh i Xô Vi t ông Âu; sau đó vào đ u nh ng n m

1990 là khách du l ch ph ng Tây N m 1995, b n đ c chính th c c p phép kinh doanh nhà ngh Trong vòng h n 10 n m, b n đã t ng s h đón khách du l ch t 5 lên đ n 20 h L ng khách du l ch t i B n Lác t ng đ n đ nh đi m vào n m 2002 Sau đó, vi c xây d ng tuy n đ ng

s 6 n i Hòa Bình và S n La đã làm gi m b t l ng du khách t i Mai Châu trong 3 n m (2003 –

2004 – 2005) N m 2006 d ki n s đ t 60% s khách du l ch c a n m 2002 B n này đã tr thành

đi m đ n th ng xuyên h n c a khách n i đ a trong vài n m g n đây

3.2.2 Phân tích các bên liên quan

- Công ty Du l ch Hòa Bình là m t c quan nhà n c d i s ch đ o c a y ban Nhân dân T nh

ây chính là công ty đ u tiên phát hi n và phát tri n đi m du l ch c a vùng Vào đ u nh ng n m

90, sau khi B n Lác đ c c p phép kinh doanh nhà ngh , công ty đã c các đ u b p đ n d y dân làng chu n b b a tr a cho du khách T n m 1997, quy trình n u n đã hoàn toàn đ c chuy n giao cho các h trong đ a ph ng Công ty r t quan tâm t i vi c m lo i hình du l ch đi b m i và

Trong b n có 110 h gia đình, trong đó 24 h đã đ ng ký đón khách du l ch Tuy nhiên, ch có 20

h tham gia ho t đ ng 4 h còn l i đã rút lui trong vài tháng đ tránh ph i n p thu trong khi không

có khách t i 5 trong s 20 h đang ho t đ ng th ng xuyên đón khách qu c t B n v n đang s

d ng l ai gi ng chi u truy n th ng c a ng i Thái Cho đ n nay đã có 2 th h gia đình tham gia vào d ch v du l ch

B n v n b o t n t t nhà sàn truy n th ng c a ng i Thái Ngu n l i nhu n đáng k thu đ c t

du l ch đã khuy n khích ng i dân trong b n xây nhà mái r m theo l i truy n th ng Không ch gi i

h n nh ng h gia đình n m t i khu v c trung tâm c a b n đ c g i là B n Lác 1, mà c nh ng

h trong B n Lác 2 n m phía bên kia c u c ng b t đ u mu n tham gia vào các ho t đ ng du l ch

Th m nh c a B n Lác chính là n n v n hóa Thái Kho ng cách t Hà N i t i Mai Châu không quá

xa, thích h p cho nh ng chuy n du l ch đ ng b 2 ngày Sau khi đ ng 6 đ c hoàn thành, giao thông gi a Hà N i – Hòa Bình và S n La tr nên thu n ti n h n, có tác đ ng tích c c t i phát tri n

nh n công vi c

H u h t dân trong b n đ u có quan h h hàng và m t thi t trong c ng đ ng dân c Tr ng b n

gi vai trò là c u n i và ti ng nói c a dân b n t i các c p lãnh đ o huy n Tr ng b n đã tham gia vào các ch ng trình nh b o t n trang ph c truy n th ng và h th ng thoát n c th i

V v n đ ngh a v tài chính, các h gia đình tham gia kinh doanh ph i n p 3 m c thu tùy theo thu nh p hàng tháng t ho t đ ng du l ch: 700.000 VND ho c h n, 500.000 VND và 300.000 VND Các h này đ u s n sàng đóng góp nhi u h n cho ho t đ ng c a b n Do tinh th n đoàn k t cao, trong b n không h có tr ng h p bán nhà, không có tr ng h p b t ép khách hàng ph i đâu mua gì Chính đi u này đã khi n du khách đây c m th y tho i mái

Các h thi u ti n có th vay m n ngân hàng M t s h đã s d ng s ti n vay này đ xây nhà

ho c c i t o khu v sinh xây d ng 1 nhà v sinh đ t tiêu chu n c n ph i có 10 tri u VND V n

đ đ t ra là nh ng khu v sinh này có v hi n đ i quá và không phù h p v i ki u nhà truy n th ng

c a b n H n n a, r t nhi u ao h đã b chuy n thành các bãi đ xe cho du khách làm thay đ i l n

t i c nh quan c a b n

B n không duy trì m t mô hình ho t đ ng du l ch b t bu c nào và không có m t qu chung nào

Nh ng quy t c n i b đ c m i ng i trong b n cùng nh t trí đ ra đ t qu n lý b n Ban qu n lý

du l ch đ c hình thành m t cách t phát và g m 3 thành viên ch u trách nhi m v các v n đ kinh doanh, an ninh và hành chính, đóng vai trò là c u n i gi a b n và phòng Du l ch trên huy n Không

h có m t quy ho ch phát tri n du l ch cho b n Chính vì th , không h có m t qui đ nh v xây

d ng và x lý n c Lý do vì sao b n v n phát tri n du l ch m nh m là do nh n th c c a chính dân b n đ a, do c c u t t ch c và qu n lý c ng đ ng ch t ch trong b n

Quy trình đ t ch cho du khách do các công ty du l ch quy t đ nh Tuy nhiên, t t c các h gia đình đ u có m t quy t c ngoài v n b n chung v ch đ hoa h ng, n u ng và ch ngh mi n phí cho h ng d n viên du l ch

K t qu

- S n ph m và d ch v DLC

Khách tham quan t i B n Lác có th ngh l i nhà dân đ tìm hi u cu c s ng sinh ho t hàng ngày

c a ng i Thái Du khách c ng có th th ng ngo n phong c nh yên bình v i nh ng đ ng lúa, hang đ ng; tham gia vào các chuy n đi b , th ng th c món n c a ng i Thái c ng nh tìm hi u

k thu t d t th c m Trong b n c ng có 1 khu c m tr i và đ t l a tr i cách bi t so v i khu b n chính

- i tác kinh doanh và khâu cung c p

Do n m v trí g n ch th xã Mai Châu, ngu n th c ph m cung c p cho B n Lác d i dào M i chuy n du l ch th ng g m đ y đ 3 b a (sáng, tr a và t i) Dân b n đ u có th n u n ngon đ t tiêu chu n v ch t l ng Th c đ n cho b a sáng đ c thay đ i: xôi đ c thay cho bánh mì và

b B a tr a và t i theo phong cách truy n th ng g m có th t n ng, canh khoai s - m t lo i rau

c n i ti ng và tiêu bi u c a vùng Trong b n c ng có 3 đ i bi u di n ngh thu t truy n th ng B n

có kh n ng cung c p khu c m tr i r ng l n cho nhóm sinh viên lên t i tr m ng i H th ng nhà

t m cho du khách đ t tiêu chu n t t, có n c nóng và s ch s Rau qu , th c ph m và ngay c

ch n g i đ m đ u do các h gia đình khác trong b n cung c p

- Th ch qu n lý và phân chia l i nhu n

Thu nh p t vi c đón khách du l ch là t 50.000 – 60.000 VND, 10.000 VND cho b a sáng và 50.000 VND cho b a tr a ho c t i Ngoài ra còn có thêm kho n thu 50.000 VND/1 du khách t

vi c bi u di n ngh thu t Các h ph i n p thu v i t l 10% ngu n thu hàng tháng Nh ng h gia đình thu đ c nhi u l i nhu n nh t kho ng t 200 tri u VND m i n m Thu nh p trung bình m i h dân đón nh n khách là kho ng t 3 – 5 tri u VND/1 tháng Nh ng gia đình cho sinh viên Vi t Nam

t i ngh th ng có thu nh p th p h n do giá c là 15.000 VND/1 ng i, giá m i b a kho ng t 10.000 – 20.000 VND/1 ng i

- Gi i quy t tranh ch p

Tranh ch p th ng đ c đ a ra cu c h p b n đ gi i quy t M t s hình ph t đ c áp d ng là

ph t ti n, ho c cao h n là b dân b n “t y chay” và không giúp đ vào nh ng d p quan tr ng c a gia đình Do tinh th n đoàn k t c ng đ ng cao, tranh ch p trong b n hi m khi x y ra và n u có đ u

đ c gi i quy t n i b khi h p b n Trong b n không x y ra tình tr ng mâu thu n vì tranh khách

gi a các h Tuy nhiên, c ng đã có tr ng h p 2 gia đình tr ti n hoa h ng cho ng i lái xe ôm

(không ph i dân trong b n) đ h ch khách v nhà mình Ti n hoa h ng lên t i 30.000 VND S

vi c này đã khi n cho các h gia đình khác b t bình

- T o l p ngu n v n cho xã h i

Ti n ti t ki m đ c dùng đ cho con em h c hành ho c mua xe máy đ đi l i thu n ti n Kh n ng giao ti p xã h i và đ c bi t là k n ng kinh doanh c a ng i dân đ c nâng cao cùng v i nh n

th c t t v v n đ b o v môi tr ng, lòng t hào v truy n th ng v n hóa b n đ a H n n a, tr

em trong các h gia đình tham gia ho t đ ng du l ch có th h c h i đ c nghi p v ti p đón khách

du l ch; giúp chúng g n bó v i gia đình, có th làm vi c ph c v gia đình và ti p n i truy n th ng

c a b n

3.2.4 Nh ng tác đ ng

Ho t đ ng du l ch đã tác đ ng m nh m t i b n thông qua vi c t o ra nhi u vi c làm cho không ch

nh ng lao đ ng tr c ti p mà c gián ti p cho nh ng ng i dân cung c p cho các h đón khách

nh bán th c m, th c ph m và bi u di n ngh thu t Nh ng gia đình làm n t t th ng đóng góp nhi u h n đ xây d ng b n nh xây d ng h th ng giao thông ho c n c Ngoài ra, nh ng h nghèo h n có th ki m thêm thu nh p b ng cách làm các công vi c đ ng áng cho các h gia đình

th ng x lý n c th i trong b n c ng đang tr nên c p bách vì s l ng khách du l ch t i b n ngày càng t ng nhanh trong khi khu v sinh không h có h th ng x lý t i ch Ch t th i đ c đ a tr c

ti p vào c ng khi n cho nhân dân trong b n và các b n vùng đ t th p h n c ng b nh h ng

3.2.5 Nh ng thách th c

V n đ đ t ra là b n c n ph i b o t n nh ng ngôi nhà truy n th ng (do r t nhi u mái nhà đã b thay r m b ng ngói) và ng n ch n vi c l p ao cá đ l y bãi đ t tr ng ho c bãi đ xe S l ng cây xanh gi m nhi u khi n cho hình nh c a b n Lác không còn đ p nh tr c đây Bên c nh đó, t

n m 1997, ph n trong b n không còn m c trang ph c truy n th ng ngo i tr nh ng lúc bi u

di n Các c a hàng bán đ l u ni m và th công th ng bày bán th c m pha tr n c a ng i Thái

và các dân t c khác khi n cho b n m t đi b n s c c a mình và gi m s c h p d n đ i v i du khách Chính ng i dân trong b n ch không ph i là du khách có th nhìn nh n đ c v n đ này m t cách rõ ràng

Vi c quy ho ch k l ng v phát tri n du l ch c a b n b b ng do thi u v ng m t b ph n chính

th c chuyên trách qu n lý du l ch Chính vì l đó, h th ng c ng n c c ng nh xây d ng thi u đi

s quan tâm đúng đ n ây đã tr thành m t v n đ nghiêm túc t khi s l ng du khách đ n b n ngày càng t ng V chi n l c lâu dài, chính quy n đ a ph ng c n ph i tham gia tích c c h n

n a trong vi c ch đ o và quy ho ch du l ch, n u c n thi t c n ph i tìm đ n các t ch c có chuyên môn đ nh h tr t v n

3.2.5 Bài h c thu đ c

M t c ng đ ng l n m nh và đ c t ch c ch t ch chính là đi u ki n thu n l i đ phát tri n thành công mô hình du l ch c ng đ ng Quy trình xây d ng n ng l c cho đ a ph ng là r t c n thi t Quy trình này đòi h i đ a ph ng ph i m t m t th i gian dài m i có th t ho t đ ng và kinh doanh M t khi ho t đ ng du l ch đã phát tri n thì s thúc đ y n n kinh t c a c vùng t ng theo c p s nhân

S ph i h p ch t ch v i các công ty du l ch là v n đ m u ch t Rõ ràng r ng nh ng h gia đình thành công nh t trong b n là nh ng h có m i quan h kh ng khít v i các công ty này Vi c thu hút các công ty đó tham gia ngay t đ u vào quá trình quy ho ch là r t c n thi t vì nh ng công ty này

r t n ng đ ng trong vi c đi tìm ho c t o l p m t đi m đ n thu hút khách du l ch m i Trong quá trình quy ho ch c ng c n ph i xem xét t i v n đ th ng m i hóa có th x y ra do thi u k ho ch

l ng tr c

M R NG T M NHÌN

Ti p thu s thành công mà B n Lác đ t đ c, Công ty Du l ch Hòa Bình đã kh i

x ng cho 8 b n khác quanh huy n Mai Châu tri n khai DLC v i quy mô nh v i

t 2-3 h ho t đ ng S có m t c a các thành ph n t nhân c ng tác v i m t s công ty đang ngày càng rõ ràng Quy trình phát tri n n ng l c cho đ a ph ng đang

đ c quan tâm đ y đ h n thông qua vi c các công ty du l ch th ng xuyên tham gia ch đ o và t ch c đào t o hu n luy n

3.3 Làng i – Nam ng – Th a Thiên Hu

I M N I B T C A TÌNH HU NG

- ây là m t làng nghèo, ch a có kinh nghi m v du l ch

- V n đ khôi ph c v n hóa g c là c p bách

- Công tác ti p th s n ph m g p tr ng i l n do thi u s tham gia tích c c c a

3.3.2 Phân tích các bên liên quan

SNV là t ch c kh i xu ng phát tri n du l ch c ng đ ng t i làng i Tr c khi tham gia vào d án này, làng i ch a h có kinh nghi m v làm du l ch SNV đã h tr m t ph n nh v tài chính đ xây d ng c s v t ch t, đào t o, t ch c c ng đ ng, ti p th cho làng b ng cách làm c u n i làng

v i các doanh nghi p

Các c p lãnh đ o đ a ph ng là S Th ng m i và Công nghi p huy n Khe Trê, có vai trò d án

v i vai trò h n ch trong d án S Du l ch T nh ban đ u c ng tham gia tri n khai d án nh ng đã rút lui trong m t s n m g n đây i u này đã đ y các đ i tác phía huy n vào tình tr ng ph i gánh vác (quá) nhi u trách nhi m Do thi u cán b , t tháng 8 n m 2006, S đã không th phân công cán b th ng xuyên xu ng tham gia vào d án Do v y, trong g n 2 n m nay, s ph i h p

gi a làng, t nh huy n và đ i di n SNV không có hi u qu

i tác duy nh t mà làng đang h p tác hi n nay là công ty Du l ch và Th ng m i Tokyo Công ty này chuyên t ch c các tuy n du l ch t i làng cho ng i Nh t, trong đó phân đo n th tr ng chính

là nh ng sinh viên mu n tìm c h i trao đ i v n hóa Giám đ c c a công ty đ c gi i thi u t i làng

do m i quan h cá nhân, do đó không quan tâm nhi u đ n l i nhu n kinh t thu đ c t các

ch ng trình du l ch Ngoài công ty này ra, các công ty du l ch t i Hu bi t r t ít t i đi m du l ch này Ch có Công ty Mai Linh có gi i thi u v làng trong sách h ng d n du l ch c a mình Công ty

th c c a dân làng Khóa đào t o đ c ti n hành c t i làng (2 ngày) và trên l p (5 ngày) Ch ng trình đào t o c ng chú tr ng t i vi c t o ra s n ph m du l ch mang b n s c c a đ a ph ng (ví d

nh trong vi c ch bi n các món n)

3.3.3 Ph ng pháp lu n phát tri n du l ch c ng đ ng

Ngu n l c

Huy n Nam ông không ph i là n i sinh s ng g c c a dân t c Katu, do đó kho tàng v n hóa c a

c ng đ ng dân t c t i đây không có s c h p d n ây là đánh giá chung c a các công ty du l ch Làng l i là m t trong s vùng nghèo nh t c a huy n Nam ông i m du l ch h p d n khác c a làng là thác n c nh Kazan, n m trong vùng đ m c a r ng qu c gia B ch Mã và tam giác du l ch chi n l c B ch Mã – Chân Mây – L ng Cô

Trong làng v n còn duy trì m t s ngôi nhà g truy n th ng Nhà v n hóa c a làng là n i du khách

và dân làng có th t p trung đ c xây d ng v i s v n 20 tri u VND trong t ng s 50 tri u VND t SNV S v n khác thu đ c là t công ty Du l ch và Th ng M i Tokyo v i 5 tri u VND đ xây

d ng khu nhà v sinh Tuy nhiên, khu nhà v sinh không đ c đ a vào s d ng do không đ c

b m n c

Vi c kinh doanh th c m và đ th công đ c cung c p t các vùng khác thông qua nh ng ng i môi gi i đ a t i dân làng Làng ch thu đ c 10% hoa h ng t vi c bán hàng m c dù th c t là l i nhu n c a ho t đ ng kinh doanh này khá cao M t nhóm khách du l ch tiêu ít nh t 1 tri u VND đ mua nh ng đ l u ni m này c bi t có 1 s nhóm tiêu t 5-6 tri u VND Chính vì th mà m t

ph n l n l i nhu n đã b r i vào tay nh ng ng i không ph i là dân b n

Ph ng pháp và ph ng ti n áp d ng

Làng đ c t ch c nh 1 c ng đ ng i u này có ngh a là m i ngu n thu nh p t du l ch đ u

đ c chia đ u cho các bên tham gia g m có các thành viên trong ban qu n lý, đ i bi u di n ngh thu t và đ i n u n Nh ng h không ph i là thành ph n trong ban du l ch s đ c cung c p th c

ph m vì m i nhóm du khách th ng mang theo th c n nh mì tôm Du khách không t i riêng

m t gia đình nào mà th ng t p trung nhà v n hóa đ trò chuy n, xem bi u di n và n u ng Do

l i nhu n đ c phân chia công b ng, nên cách t ch c này theo ki u h p tác b n và có th lo i

tr ý ni m v làm kinh doanh, không khuy n khích đ c các h gia đình tham gia vào ho t đ ng

du l ch

Quá trình phát tri n nghi p v cho dân làng di n ra ch m rãi Tinh th n đoàn k t không cao và

nh ng thành viên trong ban qu n lý du l ch (7 ng i, trong đó ch có 1 ph n ) không có đ trình

đ chuyên môn Ng i đ ng đ u làng là m t ng i th đ ng, không có chính ki n và thi u quy t đoán Ng i ph n duy nh t trong ban ph i ph trách cùng lúc 4 vi c (lau d n, bi u di n ngh thu t, n u n và th th ), do đó có tâm lý thi u tho i mái và đang c g ng rút lui kh i 2 v trí i u

đó cho th y v n đ phân chia lao đ ng không công b ng trong khi l i nhu n t du khách đ c chia

đ u

K t qu

- S n ph m và d ch v DLC

Du khách t i th m làng i có th th ng th c các bu i bi u di n ngh thu t truy n th ng c a

ng i Katu, th m thác Kazan và n các món n c truy n c a dân t c Katu Làng v n ch a có d ch

v nhà ngh , các b a n ph c v khách còn ch a đ t tiêu chu n v ch t l ng, ch có duy nh t 1

b a nh (g m th t n ng và xôi) Du khách th ng đ c các công ty du l ch b trí n tr a t i thành

ph Hu tr c khi t i th m làng vào kho ng 1 gi chi u Khách l i th m làng trong vòng 2 ti ng

và r i làng vào kho ng 3 gi chi u Do đó, nh ng ho t đ ng du l ch khác nh đi b còn kém phát tri n, làng c ng không n m trong tuy n đi b nào v i các làng và đi m du l ch khác

- Th ch phân chia l i nhu n

M i nhóm khách t i th m làng dù có s l ng khác nhau th ng chi tiêu kho ng 1 tri u VND và

t ng quà cho làng (k o, mì tôm…) tr giá kho ng 1 tri u VND S ti n này đ c phân chia nh sau:

Bi u di n v n hóa: 15.000 VND /1 ng i T ng c ng 30 ng i = 450.000 VND

B a n ph c v du khách: 300.000 VND (tr cho nhóm n u n ng và mua nguyên li u)

Chi phí cho các thành viên trong ban qu n lý: 7 x 15.000 = 105.000 VND

Do đó, qu làng thu đ c t 100.000 – 200.000 VND sau m i đ t khách t i th m Qu này đ c dùng đ tr ti n đi n th ai, mua s m d ng c n u n và quà đ th m h i nh ng ng i đau m trong làng Quà do các nhóm khách t ng s đ c chia đ u cho tr em và các h gia đình

V n đ n y sinh là m t ng i ph i đ m nh n nhi u vai trò (nh ch Th y làm 4 công vi c cùng m t lúc) l i ch đ c h ng 15.000 VND/1 l t khách b ng v i nh ng thành viên khác ch đ m nh n 1 công vi c ho c không có đóng góp công s c gì i u đó cho th y ph ng th c phân chia l i nhu n này không khuy n khích đ c nh ng thành ph n n ng đ ng c g ng làm vi c

M t khó kh n n a xu t hi n đó là các nhóm du khách t i th m b n theo tính th i v , th ng vào tháng 8, tháng 9 và tháng 3, trong s đó 80% là sinh viên Nh t B n đi du l ch vào d p ngh h c Vào

th i gian khác trong n m, làng không h t o ra đ c thu nh p nào t ho t đ ng du l ch

Không có s tranh ch p gi a các h gia đình Mâu thu n ch n y sinh gi a phân chia lao đ ng và

ti n công Nh ng thành viên nh trong đ i bi u di n ngh thu t không ph i lao đ ng v t v và

n ng nh c nh đ i n u n S vi c này có th r t d d n t i xung đ t trong t ng lai

3.3.4 Nh ng tác đ ng