Vấn đề giáo dục chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa trong bộ môn Lịch sử ở trường THPT hiện nay: Thực trạng và một số đề xuất

Xuất phát từ thực trạng vấn đề Hoàng Sa, Trường Sa, từ việc giáo dục HS về vấn đề chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo đặc biệt là thông qua bộ môn Lịch sử trong các trường THPT h

1

MỞ ĐẦU

Biển Đông là khu vực có tầm quan trọng chiến lược đối với Việt Nam cũng như các nước trong khu vực về địa - chiến lược, an ninh, giao thông hàng hải và kinh tế Biển Đông nằm trên tuyến đường giao thông biển huyết mạch nối liền Thái Bình Dương - Ấn Độ Dương, châu Âu - châu Á, Trung Đông - châu Á Việt Nam có bờ biển dài 3.260 km và hơn 3000 hòn đảo, trong đó có hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa Trong số 63 tỉnh, thành phố của Việt Nam có 28 tỉnh, thành phố giáp biển Biển Đông không những cung cấp nguồn hải sản phong phú cho người Việt qua hàng ngàn năm lịch

sử, mà còn là cửa ngõ để Việt Nam phát triển những ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước, là nơi giao thương với các thị trường khu vực và quốc tế, là tuyến phòng thủ quân sự và an ninh quan trọng chiến lược của đất nước Cũng bởi vai trò quan trọng như vậy, vấn đề biển Đông trong thời gian gần đây đã trở thành tâm điểm trong quan hệ khu vực và quốc tế Việc tranh chấp biển Đông giữa các nước đã và đang đặt ra vấn đề cấp thiết của việc tuyên truyền, giáo dục chủ quyền biển đảo đối với thế hệ trẻ, trong đó có Việt Nam

Biển đảo là một phần lãnh thổ thiêng liêng của Tổ quốc Trong quá trình xây dựng và bảo vệ đất nước, từ rất sớm cha ông ta đã có nhiều biện pháp thực thi chủ quyền trên biển, trong đó có quần đảo Hoàng Sa và Trường

Sa Việt Nam có đầy đủ chứng cứ lịch sử và pháp lý về chủ quyền đối với hai quần đảo này Tuy nhiên, hiện nay chủ quyền biển đảo của Việt Nam đang bị xâm phạm một cách nghiêm trọng cả trên thực tế lẫn qua các tài liệu tuyên truyền theo cách xuyên tạc sự thật lịch sử Do vậy, cần phải có các biện pháp đúng đắn để giáo dục về chủ quyền biển đảo cho thế hệ trẻ Việt Nam đặc biệt là học sinh (HS), sinh viên

Hiện nay, việc giáo dục về chủ quyền biển đảo trong nhà trường nói chung và ở bậc trung học phổ thông (THPT) nói riêng chưa được chú trọng đúng mức Cụ thể là nội dung này chưa được đưa vào chương trình sách giáo khoa (SGK) để giảng dạy Nhiều địa phương đã cố gắng đưa các nội dung

2

giáo dục về chủ quyền biển đảo lồng ghép trong môn học Lịch sử, Địa lý hay Giáo dục công dân Tuy nhiên, vấn đề này chưa được tiến hành một cách đồng nhất, có hệ thống và khoa học trên phạm vi cả nước Rất nhiều bất cập đặt ra trong việc giáo dục thế hệ trẻ đặc biệt là HS THPT về chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa

Lịch sử là môn học có ưu thế trong việc giáo dục HS về tư tưởng, định hướng thái độ, bồi dưỡng lòng yêu nước, yêu hòa bình, quyết tâm bảo

vệ độc lập, chủ quyền của dân tộc Trong những năm tháng chiến tranh, ưu thế đó đã được phát huy, làm thắp sáng ngọn lửa yêu nước và truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc trong biết bao thế hệ người dân Việt Nam,

để họ tự hào, tự nguyện hi sinh nhằm bảo vệ “độc lập, chủ quyền, thống nhất

và toàn vẹn lãnh thổ” Chính vì vậy, trong việc giáo dục chủ quyền biển đảo của Việt Nam đối với thế hệ trẻ hiện nay, vai trò của bộ môn Lịch sử vô cùng quan trọng Một khi các thế hệ HS của chúng ta được trang bị đầy đủ kiến thức về các cơ sở lịch sử và pháp lý khẳng định chủ quyền Việt Nam đối với Hoàng Sa, Trường Sa với một niềm tin sắt đá thì đó là sức mạnh to lớn, không chỉ đối với việc đấu tranh bảo vệ chủ quyền hiện tại mà còn tạo nên một sự nuôi dưỡng tinh thần đấu tranh lâu dài

Xuất phát từ thực trạng vấn đề Hoàng Sa, Trường Sa, từ việc giáo dục

HS về vấn đề chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo đặc biệt là thông qua bộ môn Lịch sử trong các trường THPT hiện nay, tác giả đã quyết

định chọn đề tài: “Vấn đề giáo dục chủ quyền của Việt Nam đối với hai

quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa trong bộ môn Lịch sử ở trường THPT hiện nay: Thực trạng và một số đề xuất” làm đề tài nghiên cứu Nghiên

cứu đề tài trên có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc

Về mặt khoa học, đề tài phân tích thực trạng công tác dạy và học cũng

như nhận thức của HS ở bậc THPT hiện nay về vấn đề biển đảo nói chung

và hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa nói riêng Thông qua thực tế này, đề tài làm rõ những vấn đề cơ bản, cấp thiết trong việc giáo dục về biển đảo nói

3

chung, Hoàng Sa, Trường Sa nói riêng ở trường THPT hiện nay qua đó bước đầu đưa ra những đề xuất về vấn đề trên

Về mặt thực tiễn, đề tài có ý nghĩa tham khảo lớn đối với việc nghiên

cứu đưa vấn đề biển đảo nói chung và biển Đông nói riêng vào giảng dạy ở trường phổ thông qua nhiều hình thức và môn học khác nhau, đặc biệt là môn Lịch sử Thực tế cho thấy, Lịch sử không chỉ là một môn học thông thường như các môn học khác mà còn là môn học nhằm giáo dục nhân cách, lòng yêu nước, tinh thần tự tôn dân tộc, ý thức bảo vệ chủ quyền đất nước Những kiến nghị bước đầu của tác giả về việc xây dựng hệ thống tài liệu và phương pháp tiến hành giảng dạy về vấn đề biển đảo nói chung và biển Đông nói riêng ở bậc THPT mang ý nghĩa thực tiễn cấp bách trong bối cảnh hiện nay

4

NỘI DUNG

1 Thực trạng việc giáo dục chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa trong bộ môn Lịch sử ở trường THPT hiện nay

1.1 Vấn đề giáo dục chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa trong SGK bộ môn Lịch sử bậc THPT hiện nay

Trong quá trình tiến hành thực hiện đề tài, để tìm hiểu về vấn đề biển Đông nói chung và Hoàng Sa, Trường Sa nói riêng trong chương trình phổ thông, tác giả đã tiến hành khảo sát hệ thống SGK bộ môn Lịch sử hiện hành từ lớp 6 đến lớp 12, trong đó đối với bậc THPT bên cạnh SGK chương trình chuẩn và bộ SGK chương trình Nâng cao Đối với bậc THPT, bộ SGK Lịch sử lớp 10, 11 và 12 được Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa vào sử dụng từ năm học 2006 - 2007, tức là cách đây 7 năm Trong quá trình khảo sát, chúng tôi chú trọng đến khảo sát SGK Lịch sử lớp 12 bởi lẽ, bộ môn Lịch sử

có ý nghĩa giáo dục lớn về cả mặt kiến thức, kỹ năng và thái độ cho HS đặc biệt là HS lớp 12 Thông qua việc khảo sát, có thể thấy, vấn đề Hoàng Sa, Trường Sa trong SGK được đề cập đến như sau:

Trước hết, trong SGK Lịch sử từ lớp 10 đến lớp 12 ở cả hai ban Nâng cao và Cơ bản, trong phần kênh chữ, không có nội dung nào đề cập đến vấn

đề Hoàng Sa, Trường Sa ở cả phần kiến thức trọng tâm và kiến thức tham khảo, đọc thêm Tình trạng này diễn ra tương tự ở SGK Lịch sử bậc THCS

và SGK Lịch sử và Địa lý ở lớp 4 và lớp 5

Tuy nhiên, chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa

và Trường Sa được thể hiện thông qua các lược đồ trong SGK Lịch sử bậc THPT Theo thống kê của chúng tôi, toàn bộ 6 quyển SGK Lịch sử của cả hai ban ở bậc THPT có những lược đồ sau thể hiện vấn đề Hoàng Sa, Trường Sa:

- Lược đồ “Các quốc gia Đông Nam Á cổ đại và phong kiến” - hình

20, trang 47, SGK lớp 10, ban Cơ bản; hình 24, trang 63 ban Nâng cao

5

- Lược đồ “Các đơn vị hành chính Việt Nam thời Minh Mạng” - hình

49, trang 126 SGK lớp 10, ban Cơ bản; hình 74, trang 202, ban Nâng cao

- Lược đồ “Những địa điểm diễn ra các cuộc khởi nghĩa trong phong trào Cần Vương (1885 - 1896)”, hình 60, trang 127, SGK lớp 11, ban Cơ

bản; hình 115, trang 248, Ban Nâng cao Trong các lược đồ này có thêm chú thích khẳng định Hoàng Sa và Trường Sa là của Việt Nam phân biệt với đảo Hải Nam của Trung Quốc

- Lược đồ “Hình thái chiến trường trong đông - xuân 1953 - 1954”,

hình 53 trang 148, SGK lớp 12, ban Cơ bản (hình 63, trang 201, SGK lớp 12 ban Nâng cao)

- Lược đồ “Phong trào “Đồng khởi” ở miền Nam”, hình 61, trang

163, SGK lớp 12, ban Cơ bản (hình 71, trang 220, SGK lớp 12, ban Nâng cao)

- Lược đồ “Diễn biến cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975”, hình

79, trang 193, SGK lớp 12, ban Cơ bản (hình 89, trang 257, SGK lớp 12, ban Nâng cao)

Thông qua việc khảo sát SGK Lịch sử bậc THPT, có thể rút ra một số nhận xét như sau:

Thứ nhất, việc giáo dục HS về vấn đề Hoàng Sa, Trường Sa chưa được quan tâm đúng mức

Lãnh thổ Việt Nam có phần đất liền, vùng biển và vùng trời nhưng giáo dục Lịch sử chú trọng đến vùng đất liền, chưa chú trọng đến vùng biển

và vùng trời, đặc biệt là vùng biển Chương trình giảng dạy bộ môn Lịch sử

ở trường phổ thông hiện nay được thực hiện theo chương trình đồng tâm tức

là có sự kế thừa và nâng cao từ bậc THCS lên bậc THPT Tuy nhiên, trong 9 năm học lịch sử (kể cả lớp 4 và lớp 5), HS không có phần nào đề cập đến vấn đề biển đảo nói chung và vấn đề Hoàng Sa, Trường Sa nói riêng Vấn đề này được trình bày gián tiếp thông qua hệ thống bản đồ, lược đồ tuy nhiên đây lại không phải là nội dung chính được đề cập đến nên trong khi quá

- SGK lớp 10 ban Cơ bản: 2 lược đồ trên tổng số 72 trang dạy Lịch sử Việt Nam từ nguồn gốc đến năm 1858

- SGK lớp 11 ban Cơ bản: 1 lược đồ trong tổng số 51 trang dạy về Lịch sử Việt Nam từ 1858 đến 1918

- SGK lớp 12: 3 lược đồ trong tổng số 144 trang dạy về Lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 2000

Căn cứ vào số liệu thống kê, có thể thấy, việc giảng dạy về vấn đề chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng Sa và Trường Sa còn quá ít so với yêu cầu Theo phân phối chương trình dành cho giáo viên hiện hành không có yêu cầu về việc trình bày vấn đề trên trong quá trình giảng dạy Như vậy, vấn đề giáo dục biển đảo, lịch sử vùng biển, lãnh hải Việt Nam chưa được quan tâm đúng mức Điều này phù hợp với nhận định của GS Phan Huy Lê:

“Cho đến nay, nội dung này chưa có trong chương trình và sách giáo khoa môn lịch sử cấp phổ thông Đây là hụt hẫng rất đáng tiếc Trong SGK của bất kỳ nước nào cũng vậy, quá trình hình thành xác lập chủ quyền lãnh thổ quốc gia là một nội dung bắt buộc trong môn lịch sử.”1

Thứ hai, vấn đề Hoàng Sa và Trường Sa được đề cập đến trong các lược đồ, bản đồ lịch sử trong SGK chưa có hệ thống và rõ ràng đối với HS

Việc đề cập đến vấn đề biển đảo nói chung và Hoàng Sa, Trường Sa nói riêng được đề cập chủ yếu thông qua các lược đồ trong hệ thống SGK Lịch sử

ở trường phổ thông Tuy nhiên, những lược đồ có liên quan hoặc có thể sử

1

Tuệ Nguyễn, Bổ sung ngay Trường Sa, Hoàng Sa vào sách giáo khoa, cập nhật ngày 14/5/2012,

http://www.thanhnien.com.vn/pages/20120514/bo-sung-ngay-truong-sa-hoang-sa-vao-sach-giao-khoa.aspx

Ví dụ 1, lược đồ “Các quốc gia Đông Nam Á cổ đại và phong kiến” -

hình 20, trang 47, SGK lớp 10, ban Cơ bản Khi sử dụng bản đồ này, mục đích chính của giáo viên là giúp HS định hình tên và vị trí của một số vương quốc cổ và các quốc gia phong kiến ở khu vực Đông Nam Á Trong bản đồ này có nhắc đến hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa nhưng không đề cập

là của Việt Nam hay của quốc gia nào? Hay tên gọi của hai quần đảo này thời cổ đại và phong kiến có đúng như hiện nay không?

Ví dụ 2, lược đồ “Các đơn vị hành chính Việt Nam thời Minh Mạng” -

hình 49, SGK lớp 10, ban Cơ bản Mục tiêu của giáo viên khi khai thác kênh hình này là làm rõ sự phân chia hành chính của nước ta theo cải cách hành chính năm 1831 - 1832 thời Minh Mạng Chính vì vậy, với lược đồ này, có thể thấy rằng chủ quyền đối với Hoàng Sa và Trường Sa được khẳng định thông qua cuộc cải cách hành chính của Minh Mạng, từ đó khẳng định công lao của nhà Nguyễn trong việc xác lập và bảo vệ chủ quyền đất nước trên hai quần đảo Tuy nhiên, trong SGK và lược đồ trên chưa thể hiện được hai quần đảo trên về mặt địa lý hành chính thuộc tỉnh nào trong số 30 tỉnh và 1 phủ Thừa Thiên được chia lại thời Minh Mạng (chưa kể đến việc đây không phải

là vấn đề chính khi khai thác lược đồ này)

Ví dụ 3, lược đồ “Diễn biến cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975”, hình 79, trang 193, SGK lớp 12, ban Cơ bản (hình 89, trang 257,

SGK lớp 12, ban Nâng cao) Mục tiêu của lược đồ này là giúp giáo viên hướng dẫn HS trình bày diễn biến chính của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân năm 1975 bằng lược đồ Lược đồ trên có thể hiện mũi tiến quân của quân đội ta trên biển từ Cam Ranh hướng ra giải phóng Trường Sa song phần kênh chữ không thể hiện nội dung này

8

Thông qua các ví dụ trên, có thể thấy, lượng kiến thức về vấn đề biển đảo nói chung, Hoàng Sa và Trường Sa nói riêng trong SGK Lịch sử là chưa thực sự thỏa đáng, đầy đủ và hệ thống Điều này dễ làm cho HS mâu thuẫn,

mơ hồ và không rõ ràng khi muốn hoặc cần phải tìm hiểu về chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo nói trên Nói cách khác, khi đặt ra câu hỏi

với HS: “Em hãy nêu những cứ liệu chứng minh Hoàng Sa và Trường Sa là của Việt Nam?” thì hầu hết HS sẽ không thể điểm tên được bất kỳ cứ liệu

lịch sử nào hoặc nếu kể được thì những cứ liệu đó không đủ thuyết phục, thậm chí có HS không biết gì liên quan đến vấn đề này

Sở dĩ có tình trạng này là do vấn đề chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng Sa, Trường Sa chưa được quan tâm đúng mức Đây lại được coi là vấn đề nhạy cảm, liên quan nhiều đến chính trị cho nên trong SGK Lịch sử, các tác giả không đề cập hoặc ngại đề cập đến Bên cạnh đó, thời điểm bộ SGK Lịch sử được ban hành, các tài liệu liên quan đến vấn đề trên còn hạn chế, chưa được công bố nhiều và rộng rãi như hiện nay Đây cũng là một khó khăn cho các tác giả biên soạn SGK, dẫn đến sự thiếu sót như hiện nay

So sánh với SGK Trung Quốc, vấn đề hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa được trình bày như sau:

Trong nội dung chương trình SGK Lịch sử bậc THPT (ở Trung Quốc gọi là “cao trung”, cả 3 quyển chương trình bắt buộc và 6 quyển SGK bắt buộc) và bậc THCS (Trung Quốc gọi là “sơ trung”) cũng không có bài nào, phần nào giảng dạy về vấn đề chủ quyền Tây Sa (Hoàng Sa) và Nam Sa (Trường Sa) (theo cách gọi của phía Trung Quốc) cho HS

Tuy nhiên, vấn đề chủ quyền trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường

Sa được đề cập từ rất sớm Từ cấp tiểu học, HS Trung Quốc đã được dạy về

“vẻ đẹp của quần đảo Nam Sa” Thông qua nội dung một bài văn tập đọc của HS nằm trong Phần thứ nhất, quyển thứ 6, sách tập đọc do Nhà xuất bản

giáo dục Giang Tô ấn hành Tên bài đọc là “Vẻ đẹp của quần đảo Nam Sa”,

tác giả: Khuyết danh Nội dung bài đọc gồm 382 chữ trong đó giới thiệu vị

9

trí địa lí, số lượng đảo, tài nguyên khoáng sản, sinh vật của quần đảo Thông qua miêu tả, ca ngợi phong cảnh tú lệ của quần đảo Nam Sa, bài đọc

ca ngợi công ơn của “tổ tiên” đã khai phá ra quần đảo này Bài đọc có đoạn

viết: “Từ sớm cách đây 2.000 năm trước, tổ tiên chúng ta [ý chỉ người Hán

- người dịch] đã đi trên những con thuyền lớn đánh bắt cá, và tiến hành khai khẩn, trồng trọt trên các hòn đảo nhỏ Cái dặm dài bát ngát của Nam

Sa, hội tụ trong đó bao nhiêu giọt mồ hôi mà tổ tiên chúng ta đã nỗ lực đấu tranh qua bao sóng gió Vẻ trùng điệp bốn bề của các đảo to đảo nhỏ, lưu giữ trong đó biết bao sinh linh của tổ tiên trong khói lửa ”2

Đến cấp “sơ trung” (tức THCS), trong SGK Lịch sử và Xã hội của Trung Quốc đề cập nhiều đến vấn đề này thông qua hệ thống các

bản đồ có in “đường chữ U” Thông qua khảo sát, bộ SGK này sử dụng

khoảng trên dưới 40 bản đồ “đường chữ U” Đặc điểm chung của những bản đồ “đường chữ U” là thể hiện rõ ràng “đường chữ U” trên biển Đông

là một bộ phận không thể tách rời của lãnh thổ Trung Quốc Sự xuất hiện

lặp đi lặp lại của các bản đồ “đường chữ U” trong SGK Lịch sử và xã hội

đã xây dựng hình ảnh một đất nước Trung Quốc rộng lớn, trong đó vùng

biển là toàn bộ diện tích trong “đường chữ U” 9 đoạn ở biển Đông

Khi trình bày về địa lý các khu vực, quốc gia trên thế giới trong đó

có Trung Quốc, các bản đồ khu vực hay thế giới trong SGK Lịch sử và xã

hội đều thể hiện đường biên giới trên bộ và trên biển của Trung Quốc,

trong đó lãnh thổ trên biển là “đường chữ U” 9 đoạn nối liền với đường

biên giới trên đất liền của Trung Quốc, như một cách khẳng định nghiễm nhiên chủ quyền của Trung Quốc đối với gần như toàn bộ biển Đông

Các bản đồ “đường chữ U” trong SGK Lịch sử và xã hội khá đa

dạng về cách thể hiện Phần lớn các bản đồ Trung Quốc đều kèm theo

một bản đồ nhỏ góc phải phía dưới vẽ “đường chữ U” 9 đoạn thể hiện

2

Xem Phụ lục 13

10

đường biên giới biển của Trung Quốc.

Tuy nhiên, khi sử dụng bản đồ “đường chữ U” để minh họa cho các sự

kiện lịch sử trước năm 19483 có sự thiếu thống nhất trong cách thể hiện Sự thiếu thống nhất này cho thấy sự lúng túng của Trung Quốc trong việc đưa bản

đồ “đường chữ U” vào giảng dạy các sự kiện lịch sử trước năm 1948 Bản thân Trung Quốc cũng thấy rõ sự thiếu căn cứ khi sử dụng bản đồ “đường chữ U”

minh họa các sự kiện lịch sử trước năm 1948 Do vậy, cách của người Trung

Quốc mang tính nửa vời, mập mờ khi đưa bản đồ “đường chữ U” vào SGK để chứng minh chủ quyền của Trung Quốc đối với vùng biển bên trong “đường chữ U” đặc biệt là thời điểm “đường chữ U” chưa xuất hiện

Như vậy, có thể thấy, trong SGK Lịch sử và xã hội bậc THCS của

Trung Quốc không có một dòng chữ nào về nguồn gốc lịch sử của bản đồ

“đường chữ U”, cũng không có một dòng chữ nào trực tiếp khẳng định chủ quyền của Trung Quốc đối với vùng biển trong “đường chữ U” Tuy nhiên,

với việc sử dụng lặp đi lặp lại nhiều bản đồ thế giới và Trung Quốc trong đó

có bao gồm “đường chữ U” đã gián tiếp khẳng định chủ quyền của Trung Quốc đối với diện tích biển trong phạm vi “đường chữ U”4 Việc liên tục khẳng định chủ quyền của Trung Quốc đối với biển Đông đã khiến HS Trung Quốc mặc nhiên thừa nhận Hoàng Sa, Trường Sa là của Trung Quốc Đây là một vấn đề nan giải đặt ra đối với Việt Nam trong quá trình đấu tranh

bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc

1.2 Thực trạng nhận thức của HS về vấn đề chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa

Việc khảo sát nhận thức của HS về vấn đề chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa đã được một số phóng viên của các báo tiến hành ở một số địa phương Tác giả Tuyết Mai qua bài viết đăng trên

Xem thêm: Nguyễn Thị Thu Thủy, Về cái gọi là bản đồ “đường chữ U” trong Sách giáo khoa Lịch sử và

Xã hội (Trung học cơ sở) của Trung Quốc, Hội thảo: Vấn đề Biển Đông trong nghiên cứu và giảng dạy

Lịch sử, khoa Lịch sử, trường Đại học Sư phạm Hà Nội, tháng 3/2013, trang 171 – 180

11

website: laodong.com.vn đã thực hiện khảo sát nhận thức của HS qua hai câu

hỏi dành cho đối tượng là HS lớp 12 Câu hỏi thứ nhất: “Chúng ta đang có những hoạt động kinh tế gì trên quần đảo Hoàng Sa?” Với câu hỏi này,

nhiều HS trả lời chúng ta đang khai thác thủy sản như: cá, tôm, làm muối và xây dựng cảng cá, nhà cửa, đường giao thông… trên quần đảo Hoàng Sa Như vậy, các HS này đã không nắm được tình hình thực tế hiện nay ở Hoàng

Sa Thông qua câu hỏi khảo sát này, tác giả phân loại riêng các HS có câu trả

lời đáp ứng tương đối yêu cầu và nêu câu hỏi tiếp: “Trung Quốc đã dùng vũ lực chiếm giữ quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam từ bao giờ?” Với câu hỏi

thứ hai này, nhiều HS không trả lời được Điều này cho thấy việc hiểu về chủ quyền và lịch sử lãnh thổ của HS còn rất hạn hẹp Như vậy, mục tiêu dạy học

cơ bản của lịch sử - địa lý là cho HS nắm được nét điển hình tiêu biểu của lãnh thổ thì chúng ta đã không đạt được Điển hình ở đây là quần đảo Hoàng

Sa của Việt Nam nhưng lại đang bị Trung Quốc chiếm giữ5

Quảng Ngãi là địa phương đi đầu trong việc đưa vấn đề giáo dục chủ quyền đối với Hoàng Sa, Trường Sa nên qua một số khảo sát nhận thức của

HS tại Quảng Ngãi tương đối tốt về Hoàng Sa, Trường Sa

Ở trường Tiểu học số 2 An Vĩnh, huyện đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi), HS lớp 5 đã rành rọt về biển đảo HS nắm chắc Hoàng Sa, Trường Sa là của Việt Nam, bởi vì ở Hoàng Sa, Trường Sa có những cột đá khắc tên của người Việt Nam và trách nhiệm của thế hệ hiện nay là giữ lại phần lãnh thổ thiêng liêng này Điển hình như HS Đặng Quốc Vinh, lớp 5A, Trường tiểu học số 2 An

Vĩnh, khi được hỏi về vấn đề Hoàng Sa - Trường Sa, em đã nói: “Hoàng Sa, Trường Sa là của Việt Nam Con nghĩ vậy bởi vì ở Hoàng Sa, Trường Sa có những cột đá khắc tên của người Việt Nam Ông bà của con ngày xưa đã ra Hoàng Sa và Trường Sa rồi Chúng ta phải giữ Hoàng Sa và Trường Sa Bây

5

Tuyết Mai, Cần tăng giờ học về Hoàng Sa, Trường Sa, cập nhật ngày 11/05/2012, nguồn:

http://laodong.com.vn/Xa-hoi/Can-tang-gio-hoc-ve-Hoang-Sa-Truong-Sa/63930.bld

12

giờ chúng ta phải có trách nhiệm giữ lấy.”6 Như vậy, có thể nói, không phải

HS không quan tâm đến vấn đề Hoàng Sa, Trường Sa mà là vấn đề đó chưa được chú trọng giáo dục một cách đúng mức Tuy nhiên, đây thực sự là vấn

đề khó, phức tạp do đó cần có cách thức giáo dục cụ thể, khoa học để HS có những nhận thức và thái độ đúng đắn

Nhằm làm rõ thêm thực trạng nhận thức của HS đối với vấn đề Hoàng

Sa, Trường Sa, tác giả đã tiến hành phát phiếu điều tra, khảo sát nhận thức của HS tại một số trường THPT trong phạm vi một số tỉnh miền Bắc Việc phát phiếu điều tra được tiến hành như sau:

- Đối tượng khảo sát nhận thức đó là HS THPT ở cả ba khối lớp 10,

11, 12 Đây là lứa tuổi HS từng bước hoàn thiện về mặt thể chất và tư duy,

độ tuổi từ 16 đến 18 tức là lứa tuổi vị thành niên, sắp bước sang một giai đoạn mới, đủ tuổi công dân để tự chịu trách nhiệm về nhận thức và hành động của mình

- Phạm vi điều tra khảo sát là một số địa phương của miền Bắc, phân loại theo các vùng địa lý khác nhau: đồng bằng, miền núi, thành phố, vùng nông thôn, vùng biển… và phân loại theo nhận thức HS ở các trường không chuyên và các trường chuyên Tác giả đã tiến hành phát phiếu điều tra ở các trường THPT sau:

+ Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam, TP Hà Nội

+ Trường THPT chuyên Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên

+ Trường THPT chuyên Hoàng Văn Thụ, tỉnh Hòa Bình

+ Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy, tỉnh Ninh Bình

+ Trường THPT Đại Mỗ, huyện Từ Liêm, TP Hà Nội

+ Trường THPT Lý Thường Kiệt, TP Yên Bái, tỉnh Yên Bái

+ Trường THPT Nhã Nam, huyện Tân Yên, tỉnh Bắc Giang

+ Trường THPT Lê Thánh Tông, TP Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

6

Gia Duy, Học về biển đảo, cập nhật ngày 30/05/2012, nguồn:

ttp://www.baovanhoa.vn/GIAODUC/print-45591.vho

13

+ Trường THPT Hương Cần, huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ

- Hình thức điều tra: tác giả tiến hành điều tra bằng cách phát phiếu điều tra đến tận tay HS Tác giả đã phát 1.350 phiếu điều tra ở 9 trường THPT nói trên, theo phân bố đều ba khối lớp 10, 11, 12 mỗi khối lớp 50 phiếu, tương đương với biên chế của một lớp học có sĩ số lớn Đối với các trường chuyên do số lượng HS mỗi lớp ít nên tác giả đã chia đều số lượng phiếu và phát đều ở hai lớp: 1 lớp chuyên tự nhiên và 1 lớp chuyên xã hội

HS làm phiếu điều tra tại lớp một cách độc lập, không có sự trợ giúp của các phương tiện kỹ thuật như mạng Internet hoặc sách vở, tài liệu nhằm đảm bảo đánh giá đúng thực chất nhận thức của HS

- Nội dung điều tra:

Phiếu điều tra gồm 16 câu hỏi chia làm ba nhóm nhận thức7:

+ Nhóm thứ nhất bao gồm 5 câu hỏi (từ câu 1 đến câu 5) khảo sát mức độ quan tâm của HS đối với vấn đề biển đảo theo các mức độ giảm dần

từ Rất quan tâm đến Không; nguồn thông tin HS tiếp cận về vấn đề biển đảo; mức độ quan tâm của HS như thế nào nếu đưa vấn đề Hoàng Sa, Trường Sa vào giảng dạy ở nhà trường

+ Nhóm thứ hai bao gồm 5 câu hỏi (từ câu số 6 đến câu 10) khảo sát nhận thức của HS về những kiến thức liên quan đến lịch sử hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa như: hai quần đảo thuộc địa lý hành chính của tỉnh nào; thời điểm bắt đầu xác lập chủ quyền tại hai quần đảo của Việt Nam; trong thời gian chống Mỹ, chính quyền nào quản lý hai quần đảo; thời gian Hoàng Sa bị Trung Quốc chiếm đóng và những nguồn tài liệu nào có thể chứng minh Hoàng Sa, Trường Sa là của Việt Nam Đây là những vấn đề cơ bản nhất khi đề cập đến lịch sử của hai quần đảo này

+ Nhóm thứ ba bao gồm 6 câu hỏi (từ câu 11 đến câu 16) khảo sát nhận thức của HS về tình hình Hoàng Sa và Trường Sa hiện nay như vấn đề tranh chấp ở Trường Sa; những hành động của Trung Quốc đối với Hoàng Sa,

7

Nội dung Phiếu điều tra xem thêm ở phần phụ lục số 16

14

Trường Sa; những hành động của Đảng và Nhà nước đối với việc tranh chấp biển đảo hiện nay; thái độ của HS đối với vấn đề tranh chấp biển đảo hiện nay Đây là những vấn đề cơ bản và nóng bỏng trong quan hệ ở biển Đông hiện nay

Thông qua xử lý và phân tích phiếu điều tra thu về, có thể khái quát nhận thức của HS đối với vấn đề Hoàng Sa, Trường Sa như sau:

Thứ nhất, đối với mức độ quan tâm của HS về vấn đề biển đảo Số

lượng HS quan tâm ở mức độ “Rất quan tâm” là 659 chiếm 48.4%; mức độ

“Bình thường” là 513 chiếm 38%; mức độ “Ít quan tâm” là 108 chiếm 8.0%; mức độ “Không quan tâm” là 70 chiếm 5.5% Có thể nói đây là một kết quả đáng mừng khi HS hầu hết đều quan tâm đến vấn đề Hoàng Sa, Trường Sa Tuy nhiên, số lượng HS ít hoặc không quan tâm đến vấn đề này vẫn còn nhiều: chiếm hơn 10%

Thứ hai, kênh thông tin để HS tiếp cận về vấn đề biển đảo khi theo

dõi được HS trả lời như sau:

Đa phần HS theo dõi trên hai kênh thông tin là: thời sự trên TV (chiếm 68,1% số HS tham gia khảo sát) và mạng Internet (24,4%); chỉ có 0,04% HS theo dõi thông qua báo viết ra hàng ngày, còn lại là bằng các kênh thông tin khác nhau như được bạn bè, người thân nhắc đến hoặc “tình cờ” nghe được khi tham gia các hoạt động tại nhà trường hoặc xã hội Tỉ lệ này cho thấy việc chủ động theo dõi các tin tức của HS chưa nhiều bởi có thể thấy diễn biến của vấn đề Hoàng Sa, Trường Sa nói chung và vấn đề biển đảo nói riêng được cập nhật nhiều hơn ở trên mạng Internet so với thời

sự hàng ngày Phần lớn HS theo dõi khi xem thời sự hàng ngày tức là có thể tình cờ theo dõi khi xem hơn là chủ động tiếp cận với các thông tin này

Thứ ba, khi được hỏi về việc “Có nên đưa vấn đề giáo dục về chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa vào nhà trường phổ thông hiện nay không?”, kết quả thu được như sau:

Số HS cho rằng đây là điều rất cần thiết, cấp bách hiện nay là 507 chiếm 37.6%; số HS cho rằng đây là điều cần thiết là 791 chiếm 58.6% Tuy

15

nhiên, vẫn còn đến 3,8% số HS tham gia khảo sát cho rằng việc đưa vấn đề này vào nhà trường là điều không quan trọng và không cần thiết

Thứ tư, về vấn đề nhận thức lịch sử của HS về Hoàng Sa, Trường Sa

Tác giả tiến hành thông qua 5 câu hỏi:

+ Câu 1: “Anh/ chị hãy cho biết, về mặt địa lý hành chính, hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa thuộc tỉnh nào?” Đây là câu hỏi cơ bản, kiểm tra

nhận thức địa lý của HS vì đây là kiến thức được học tại chương trình địa lý lớp 4 và được nâng cao tại lớp 8 Kết quả khảo sát như sau:

Số HS trả lời đúng câu hỏi là 1.017 HS (chiếm 75,4%); số HS trả lời đúng một phần (một trong hai quần đảo) là 200 HS (chiếm 14.8%), số HS không trả lời (không biết) hoặc trả lời sai là 133 HS (chiếm 9,8%) Những

HS trả lời sai cho rằng Hoàng Sa, Trường Sa thuộc các tỉnh như Thanh Hóa, Nghệ An, Hải Dương thậm chí là Tây Nguyên Tỉ lệ gần 10% là một con số không nhỏ dù đây là kiến thức sơ đẳng về Hoàng Sa và Trường Sa

+ Đối với các câu hỏi liên quan đến vấn đề như chính quyền quản lý Hoàng Sa, Trường Sa trong kháng chiến chống Mỹ, thời gian Trung Quốc chiếm Hoàng Sa có rất ít HS trả lời đúng Cụ thể như:

Đối với câu hỏi “Sau khi kháng chiến chống Pháp kết thúc (1954) cho đến năm 1975, hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa thuộc quyền quản lý của chính phủ nào (Việt Nam dân chủ cộng hòa hay Cộng hòa miền Nam

Việt Nam)”, chỉ có 214 HS (chiếm 15,8% số HS tham gia khảo sát) trả lời đúng là thuộc quản lý của chính quyền miền Nam Việt Nam; còn lại là bỏ trống hoặc chọn phương án Việt Nam dân chủ cộng hòa Tỉ lệ HS trả lời đúng câu hỏi này chủ yếu ở các trường chuyên hoặc các trường thành phố như THPT Lý Thường Kiệt, Yên Bái

Đối với câu hỏi “Quần đảo Hoàng Sa bị Trung Quốc chiếm năm nào”, số lượng HS trả lời đúng là 25,45%, chiếm 1/4 số HS tham gia khảo

sát, còn lại là trả lời sai hoặc không trả lời

kể được một nguồn tư liệu là 17,9 % trong đó nhiều nhất là châu bản triều Nguyễn Tỉ lệ này ở các trường THPT chuyên cao hơn so với các trường THPT khác Còn lại là HS không biết, bỏ trống phiếu trả lời, trả lời sai hoặc chung chung như qua nguồn tài liệu lịch sử, bản đồ lịch sử…

Thứ năm, vấn đề nhận thức của HS về tình hình biển Đông nói chung

và Hoàng Sa, Trường Sa nói riêng hiện nay Thông qua kết quả khảo sát,

phần này nhận thức của HS tốt hơn so với phần nhận thức lịch sử bởi phần lớn HS quan tâm theo dõi vấn đề này qua các phương tiện thông tin đại

chúng Kết quả khảo sát cụ thể như sau:

+ Đối với vấn đề tranh chấp Trường Sa, 25,4% HS tham gia khảo sát cho rằng đây là vấn đề tranh chấp của Việt Nam và Trung Quốc; 14,7 % HS cho rằng Trường Sa thuộc tranh chấp của nhiều quốc gia nhưng không có

HS nào trong số này kể được đầy đủ những quốc gia và vùng lãnh thổ tham gia tranh chấp; 37,2% HS cho rằng Trường Sa chỉ thuộc Việt Nam; còn lại

17

+ Đối với các hành động của Trung Quốc ở Hoàng Sa và Trường Sa hiện nay cũng như quan điểm, thái độ của Chính phủ Việt Nam hiện nay được HS nhận thức tương đối đúng đắn nhưng chưa thực sự đầy đủ Ví dụ

như đối với câu hỏi “Kể tên một số hành động của Trung Quốc ở Hoàng Sa, Trường Sa” hầu hết HS đều nêu được một số hành động như cắt cáp khai

thác dầu khí của Việt Nam, bắt ngư dân và tàu đánh cá của Việt Nam, đưa dân Trung Quốc ra hai quần đảo… Tuy nhiên tỉ lệ HS bỏ trống câu hỏi này vẫn chiếm tới 13,5% tương ứng với tỉ lệ HS ít quan tâm hoặc không quan tâm tới vấn đề này

Như vậy, thông qua cuộc khảo sát nhỏ của tác giả tiến hành ở một số địa phương miền Bắc có thể rút ra một số nhận xét như sau:

Thứ nhất, HS THPT hiện nay về cơ bản đều quan tâm đến vấn đề Hoàng Sa, Trường Sa nói riêng và vấn đề biển đảo nói chung ở những mức

độ khác nhau

Vấn đề này được thể hiện qua số liệu tổng hợp được khi phần lớn HS

cả ba khối lớp ở tất cả các trường THPT tham gia khảo sát đều cho quan tâm đến vấn đề chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo; thường xuyên theo dõi các thông tin về vấn đề này trên các phương tiện thông tin đại chúng đặc biệt là thời sự trên TV và mạng Internet Hầu hết HS tham gia khảo sát đều cho rằng cần thiết phải đưa vấn đề Hoàng Sa, Trường Sa vào giảng dạy tại nhà trường đặc biệt là thông qua các buổi chào cờ đầu tuần, thông qua môn học trên lớp hoặc thông qua các buổi học ngoại khóa Tuy nhiên, vẫn còn một

tỉ lệ lớn HS ít quan tâm thậm chí không quan tâm đến vấn đề này (hơn 10%) Điều này cho thấy ý thức về trách nhiệm công dân của HS chưa cao hoặc chưa được quan tâm, uốn nắn một cách kịp thời và đúng lúc

Thứ hai, điều đáng báo động nhất thông qua khảo sát đó là nhận thức lịch sử của HS về vấn đề chủ quyền biển đảo còn rất hạn chế và nhiều điều theo cảm tính

Những câu hỏi khảo sát nhận thức của HS là những vấn đề cơ bản khi

18

đề cập đến quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa Điều đáng chú ý ở đây là vẫn có một số lượng HS không biết hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa hiện nay thuộc tỉnh, thành phố nào mặc dù đây là hai quần đảo lớn nhất của Việt Nam

và được thể hiện trên tất cả các bản đồ địa lý hay lịch sử ở tất cả các SGK hoặc bất kỳ một bản đồ hành chính quốc gia Nhiều HS còn “di chuyển” hai quần đảo này đến Thanh Hóa, Hải Dương hoặc lên Tây Nguyên Đây là điều cần được xem xét lại ở mỗi bản thân HS và hệ thống giáo dục hiện nay, đặc biệt là trong bối cảnh hai quần đảo này đang bị tranh chấp Hơn nữa, điều đáng chú ý là ngay cả những HS rất quan tâm đến vấn đề này cũng trả lời sai

do đó những HS ít quan tâm, nhận thức sai là điều dễ hiểu

Những nhận thức của HS về chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa còn mang nhiều điều có tính chất “cảm tính” “Hoàng Sa, Trường Sa là của Việt Nam” - điều này ăn sâu vào tiềm thức của mỗi người dân Việt Nam nhưng trong bối cảnh có một nước khác cũng khẳng định hai quần đảo này là của họ thì mỗi người dân Việt Nam đặc biệt là HS THPT - những chủ nhân tương lai của đất nước - cần phải biết được một cách chắc chắn: những cơ sở nào chứng minh Hoàng Sa, Trường Sa là của Việt Nam; điều gì là cơ sở để Trung Quốc khẳng định hai quần đảo trên là của Trung Quốc…

Hầu hết HS đều rất quan tâm đến vấn đề chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng Sa, Trường Sa nhưng với những nhận thức hiện nay của HS, có thể thấy, hơn 1.000 HS tham gia khảo sát sẽ “đuối lý” nếu như có một người nước ngoài nào đấy hỏi câu hỏi: “Những cơ sở nào để khẳng định Hoàng Sa, Trường Sa là của Việt Nam” Điều này thể hiện khá rõ khi phần lớn HS tham gia khảo sát chưa nêu được những “đầu mục” cứ liệu để thuyết phục được hai quần đảo trên là của Việt Nam Hầu hết HS chỉ kể tên được một đến hai cứ liệu, còn việc trong những tài liệu đó thể hiện chủ quyền của Việt Nam như thế nào, có đủ thuyết phục không lại là phạm trù khác Đây thực sự là vấn đề

giáo dục Việt Nam đó là: “Tại sao, từ người lao động chân tay cho đến du

HS Trung Quốc được thông thạo kiến thức về Biển Đông theo cách của họ, trong khi đó, từ một du HS cho đến một người lao động bình thường của Việt Nam lại không có hiểu biết về chủ quyền biển đảo, một phần thiêng liêng của lãnh thổ Việt Nam?”8

Thứ ba, nhận thức về tình hình hiện nay của HS về vấn đề tranh chấp biển đảo nói chung và Hoàng Sa, Trường Sa nói riêng còn nhiều vấn đề cần xem xét

Tình hình tranh chấp biển Đông hiện nay ngày càng căng thẳng và phức tạp Trung Quốc liên tục tiến hành “gây hấn” đối với các quốc gia trong khu vực đặc biệt là Việt Nam như thành lập thành phố Tam Sa bao gồm cả Hoàng Sa, Trường Sa; cắt cáp thăm dò dầu khí trong lãnh hải Việt Nam; hay mới đây nhất là Trung Quốc đưa ra gói thầu nằm trong toàn bộ khu vực lãnh hải Việt Nam Thông qua khảo sát, có thể thấy về cơ bản HS hiện nay cập nhật các vấn đề biển đảo thường xuyên, liên tục và tương đối đúng đắn nhưng chưa thực sự đầy đủ Một số HS thừa nhận có tham gia các cuộc biểu tình chống Trung Quốc hay đăng tải trên các blog, facebook, các trang thông tin

cá nhân của mình những suy nghĩ về tình hình hiện nay Đây là điều cần được định hướng cho HS một cách thường xuyên, cẩn thận Tuy nhiên, hầu hết các

8

Xem thêm: Trần Thị Vân Anh, Từ câu chuyện của người Việt Nam ở nước ngoài nghĩ đến việc dạy học

về vấn đề biển Đông trong chương trình Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay, Hội thảo Vấn đề Biển Đông

trong nghiên cứu và giảng dạy Lịch sử, khoa Lịch sử, trường Đại học Sư phạm Hà Nội, tháng 3/2013, trang

198 – 205

20

trường hiện nay chưa chú trọng đúng mức đến vấn đề này Hệ quả là một số lượng không nhỏ HS quan tâm tới vấn đề biển đảo nhưng chưa nhận thức đúng đắn về tình hình hiện nay Chính vì vậy, việc định hướng cho HS về tình hình tranh chấp biển đảo hiện nay cần được chú trọng và quan tâm hơn nữa đặc biệt là thông qua môn giáo dục công dân

1.3 Thực trạng việc giáo dục chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa ở một số địa phương hiện nay

Hoàng Sa, Trường Sa là hai quần đảo ngoài khơi được xác nhận thuộc chủ quyền lãnh thổ Việt Nam từ thời các chúa Nguyễn Hai quần đảo này trở thành đối tượng tranh chấp giữa các nước mà chủ yếu là Việt Nam và Trung Quốc từ cách đây gần 40 năm nếu tính từ sự kiện năm 1974 nhưng việc giáo dục về vấn đề chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo này lại chỉ được tiến hành trên thực tế từ những năm gần đây

Trên thực tế, ở Việt Nam hiện nay, vấn đề Hoàng Sa, Trường Sa lại được coi là vấn đề “nhạy cảm” và không ít giáo viên có tâm lý ngại đề cập khi nói đến vấn đề này Đây là một điều cần xem xét lại khi người dân Việt Nam lại tỏ ra e ngại khi nói đến chủ quyền lãnh thổ của chính quốc gia, dân tộc mình Hiện nay, theo chương trình chuẩn của Bộ Giáo dục và Đào tạo - cơ quan chức năng có thẩm quyền cao nhất trong việc thiết kế nội dung chương trình các môn học - vấn đề trên chưa được đề cập một cách chính thức

Thông qua khảo sát thực tế một số trường THPT ở các tỉnh miền Bắc thì rải rác ở một số trường THPT đã tiến hành đưa vấn đề Hoàng Sa, Trường

Sa vào giáo dục HS như trường THPT Nguyễn Trãi - tỉnh Thái Bình đưa vào chương trình ngoại khóa đầu tháng Tuy nhiên, việc đưa vấn đề trên vào nhà trường là hành động tự phát, phụ thuộc nhiều vào các Hiệu trưởng chứ không phải chủ trương của Sở Giáo dục Còn lại, hầu hết cả HS và giáo viên đều cho biết vấn đề Trường Sa, Hoàng Sa chưa được đưa vào giảng dạy trong chương trình của bất cứ bộ môn nào Thậm chí khi phát phiếu điều tra, một số giáo viên từ chối hợp tác hoặc thực hiện với tâm lý ngần ngại Một số tỉnh, giáo

21

viên cho rằng, vấn đề Hoàng Sa, Trường Sa là vấn đề “nhạy cảm”, “cấm kỵ” như vấn đề tôn giáo trong nhà trường và không được phép đề cập đến Đây là một thực trạng đáng báo động và là nguyên nhân cơ bản dẫn đến nhận thức hạn chế của HS thể hiện thông qua kết quả điều tra

Đối với các tỉnh miền Trung nơi gắn liền với hai quần đảo, có ba tỉnh là Quảng Ngãi, Đà Nẵng và Khánh Hòa đã tiến hành đưa vấn đề Hoàng Sa, Trường Sa vào giảng dạy trong nhà trường Đây cũng là ba tỉnh có chỉ thị của

Sở Giáo dục và Đào tạo trong việc đưa vấn đề hai quần đảo vào giảng dạy do Hoàng Sa, Trường Sa thuộc Đà Nẵng và Khánh Hòa còn Quảng Ngãi là nơi phát tích của đội Hoàng Sa do các chúa Nguyễn tổ chức

Tại Quảng Ngãi, việc giáo dục HS về biển đảo nói chung và quần đảo

Hoàng Sa nói riêng được đề cập sớm nhất so với hệ thống các trường học trong cả nước

Quảng Ngãi là nơi phát tích của đội Hoàng Sa do các chúa Nguyễn tuyển chọn cho nên ý thức về chủ quyền quốc gia đối với Hoàng Sa đã trở thành truyền thống của nhân dân tỉnh Quảng Ngãi Tuy nhiên, việc đưa vấn

đề Hoàng Sa vào nhà trường trong những năm gần đây xuất phát từ chính nhu cầu tìm hiểu của HS tại Quảng Ngãi Thời gian gần đây liên tục xảy ra việc các tàu cá của ngư dân Quảng Ngãi nói riêng, ngư dân miền Trung nói chung bị tấn công, đánh cướp, bắt giữ, trong đó, nhiều nạn nhân chính là người thân của các em HS Quảng Ngãi Vấn đề tranh chấp chủ quyền, tài nguyên, nguồn lợi trên biển Đông ngày càng nóng bỏng hơn, được thông tin nhiều hơn Vì thế, nhu cầu tìm hiểu về biển đảo từ các vấn đề cơ bản như lịch sử, địa lý cho đến các vấn đề vĩ mô hơn như chủ quyền, biên giới, pháp luật về biển là có thực và bức thiết trong giới trẻ Vì vậy, các trường học tại Quảng Ngãi đã chủ động đưa chủ đề biển đảo vào giảng dạy ngoại khoá, giúp HS có điều kiện tìm hiểu rõ về biển đảo quê hương

Từ năm học 2011 - 2012, các trường THPT ở Quảng Ngãi đã lồng ghép chương trình giáo dục chủ quyền biển đảo Hoàng Sa, Trường Sa vào

22

môn Lịch sử Nội dung giảng dạy gồm: vùng đất, phong tục tập quán, di tích lịch sử quê hương Hải đội Hoàng Sa; lịch sử đội hùng binh Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải; lễ khao thế lính Hoàng Sa; việc thực thi chủ quyền của Việt Nam tại hai quần đảo này từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XIX 9

Từ chủ trương đưa vấn đề Hoàng Sa, Trường Sa vào giảng dạy, các giáo viên ở Quảng Ngãi đã soạn giảng những bài học về vấn đề này trong các tiết dạy lịch sử địa phương Tại trường THCS Đức Chánh (huyện Mộ Đức, Quảng Ngãi), thày giáo Trần Văn Vàng đã dày công sưu tầm, biên

soạn và thực hiện bài giảng “Nhân dân Quảng Ngãi bảo vệ chủ quyền quần đảo Trường Sa” Bài giảng này được Sở Giáo dục và Đào tạo Quảng Ngãi

đánh giá cao và được giáo viên các trường học trong tỉnh tham khảo Sức lan tỏa của việc đưa vấn đề Hoàng Sa, Trường Sa vào giáo dục trong nhà trường tại Quảng Ngãi là rất lớn khi có trên 150 trường học đã đưa vấn đề chủ quyền biển đảo vào nhà trường Đây thực sự là một mô hình cần được tiến hành nhanh chóng, rộng rãi trong cả nước bởi vì công tác này được làm

tốt ở nơi không quản lý về mặt hành chính đối với hai quần đảo trên

Bên cạnh đó, Sở Giáo dục và Đào tạo Quảng Ngãi đã hoàn tất việc biên soạn chương trình giáo dục chủ quyền biển đảo và đề nghị Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Quảng Ngãi cho áp dụng rộng rãi ở tất cả các trường học Năm học 2012 - 2013, Sở Giáo dục và Đào tạo Quảng Ngãi đã chính thức đưa chương trình vừa biên soạn về giáo dục chủ quyền biển đảo vào dạy ở các bậc học với mục tiêu mỗi HS Quảng Ngãi đều rành rọt về chủ quyền biển đảo quê hương.10

Công tác đưa vấn đề Hoàng Sa, Trường Sa vào nhà trường ở Quảng Ngãi không chỉ được thực hiện bởi Sở Giáo dục và Đào tạo mà còn nhận được sự phối hợp của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi

Đối với hai địa phương Đà Nẵng và Khánh Hòa, từ năm 2009, Bộ

Giáo dục và Đào tạo đã yêu cầu Khánh Hòa và Đà Nẵng tổ chức biên soạn tài liệu về lịch sử địa phương, trong đó đặc biệt chú trọng đến hai quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa, để phục vụ cho việc dạy học Cũng trong năm này, các trường phổ thông trong tỉnh đã thực hiện lồng ghép các thông tin về Trường Sa vào phần lịch sử địa phương

Từ năm học 2010 - 2011, tỉnh Khánh Hòa đã đưa kiến thức về Trường

Sa vào chương trình giảng dạy địa lý và lịch sử địa phương dành cho HS lớp

5 Căn cứ vào đối tượn và đặc điểm nhận thức của HS, trong quá trình giảng dạy, giáo viên sẽ minh họa thêm hình ảnh và chuyện kể về Trường Sa; yêu cầu HS xác định trên bản đồ vị trí của huyện đảo Trường Sa… Các trường

11

Viet-Nam/122/3810506.epi

bản công trình này làm sách giáo khoa lịch sử địa phương để đưa vào giảng dạy ở các trường từ năm 2012 - 2013, trong đó có phần lịch sử, kinh tế - xã hội của huyện đảo Trường Sa

Bắt đầu từ năm học 2012 - 2013, Sở GD-ĐT Khánh Hòa sẽ triển khai giảng dạy nội dung về chủ quyền Trường Sa cho HS các trường THCS và THPT trên địa bàn tỉnh

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Hoa, chủ nhiệm đề tài “Nghiên cứu, biên soạn tài liệu giảng dạy và học tập lịch sử Khánh Hòa ở trường phổ thông” cho biết: những kiến thức về chủ quyền Trường Sa được biên soạn

trong một số bài học lịch sử Khánh Hòa Cụ thể như sau:

Ở cấp THCS, trong bài Kinh tế - xã hội Khánh Hòa (giai đoạn 1858), có câu hỏi liên hệ cuối bài: “Hãy kể tên các huyện, thị, thành phố

1653-hiện nay ở Khánh Hòa?”, qua đó, các HS nhận thức chắc chắn huyện Trường Sa là một đơn vị hành chính của tỉnh Khánh Hòa Ở cấp THPT, có

chuyên đề: “Biển đảo Khánh Hòa - thế mạnh phát triển kinh tế của tỉnh” và bài đọc thêm “Hoàng Sa và Trường Sa, phần lãnh thổ thiêng liêng không tách rời của Tổ quốc Việt Nam”… Các nội dung trên được giảng dạy trong

các tiết nội khóa Kiến thức Trường Sa còn được thiết kế giảng dạy ngoại khóa Nội dung ngoại khóa bao gồm kiến thức tổng thể như: tầm quan trọng của biển, đảo; lịch sử, chủ quyền Trường Sa; một số hình ảnh về Trường Sa hôm nay và trách nhiệm thế hệ trẻ trong việc bảo vệ chủ quyền biển, đảo… Chương trình ngoại khóa cũng là chương trình bắt buộc Sở Giáo dục và Đào tạo cũng khuyến khích các trường tổ chức cho giáo viên, HS đi tham quan, học tập thực tế tại các đảo thuộc quần đảo Trường Sa

25

Hè năm 2012, Sở Giáo dục và Đào tạo Khánh Hòa đã tập huấn cho giáo viên phổ thông về nội dung và phương pháp giảng dạy lịch sử địa phương Khánh Hòa, đặc biệt chú ý về giảng dạy nội khóa và ngoại khóa về lịch sử Trường Sa Theo bà Bùi Thị Tình Thương - Chuyên viên Sở Giáo dục

và Đào tạo tỉnh Khánh Hòa, trong quá trình dạy học ở trường THPT, giáo viên đã chủ động tiến hành lồng ghép các vấn đề liên quan đến chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo trong giảng dạy bộ môn Lịch sử cho HS

Tại Đà Nẵng, chương trình dạy về Hoàng Sa cũng đã được đưa vào

trong tiết học về địa lý, lịch sử địa phương cho HS THCS và THPT từ năm học 2011-2012 Sở Giáo và Đào tạo tỉnh Đà Nẵng đã phối hợp với Sở Nội

vụ, chính quyền huyện đảo Hoàng Sa tạo điều kiện các đoàn giáo viên, HS, sinh viên đến tham quan, nghiên cứu, tìm hiểu về Hoàng Sa tại trụ sở UBND huyện và Bảo tàng Hoàng Sa Bên cạnh đó, tổ chức các buổi học lịch sử ngoại khóa, nghe các nhân chứng sống nói chuyện về Hoàng Sa

Ủy ban nhân dân huyện đảo Hoàng Sa đã cho xuất bản công trình Kỷ yếu Hoàng Sa bằng hình ảnh và hiện vật Cuốn Kỷ yếu Hoàng Sa không chỉ

cung cấp, giới thiệu những tranh ảnh, bản đồ, sử sách sưu tập được về Hoàng

Sa mà còn có những “tư liệu sống”, những bức thư, tiếng nói, lời kể của các nhân chứng qua đó cung cấp những bằng chứng lịch sử quan trọng về chủ

quyền của đất nước đối với Hoàng Sa Cuốn Kỷ yếu Hoàng Sa hiện đã có mặt

tại một số hiệu sách trên địa bàn Thành phố Hà Nội

Tuy nhiên, việc chỉ có ba địa phương trên 63 tỉnh thành trong cả nước đưa vấn đề Hoàng Sa, Trường Sa vào nhà trường là một thực tế cần được nhìn nhận lại một cách nghiêm túc Có thể nói, đối với Đà Nẵng và Khánh Hòa, việc tiến hành giáo dục về Hoàng Sa và Trường Sa lẽ ra cần được tiến hành sớm hơn Đây là vấn đề tất yếu trong chương trình lịch sử địa phương theo phân phối chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo Theo đánh giá của GS.VS Phan Huy Lê, việc giáo dục về hai quần đảo trên tại ba địa phương là

không đủ và không hợp lý: “Lịch sử dân tộc không có gì khác hơn là cuộc

26

sống của cộng đồng cư dân, cộng đồng các dân tộc diễn ra trong không gian và thời gian Không gian địa lý đó chính là lãnh thổ của quốc gia - dân tộc Vì vậy… chủ quyền biển, đảo cần gắn với lãnh thổ thống nhất và toàn vẹn của quốc gia Đó là một nội dung của lịch sử dân tộc Trong nội dung này cần đặc biệt chú ý đến chủ quyền đối với Hoàng Sa, Trường Sa vì tính thời sự và yêu cầu trang bị hiểu biết khoa học kịp thời cho thế hệ trẻ Nội dung này phải có trong SGK môn sử của cả nước, không riêng một địa phương nào Đối với một số địa phương có trách nhiệm trực tiếp như Đà Nẵng với huyện đảo Hoàng Sa, Khánh Hòa với huyện đảo Trường Sa, Quảng Ngãi với đảo Lý Sơn - nơi xuất phát của đội Hoàng Sa , thì có thể

bổ sung thêm một số tư liệu quan hệ với địa phương trong phần giảng dạy của thày, cô giáo.”12

Như vậy, có thể thấy, vấn đề Hoàng Sa, Trường Sa đã trở thành một vấn đề thời sự cấp bách đối với Việt Nam Tuy nhiên, công tác giáo dục về hai quần đảo này đối với HS chưa thực sự được chú trọng và quan tâm một cách thỏa đáng từ phía các cấp cơ quan chức năng có thẩm quyền đặc biệt là

từ phía Bộ Giáo dục và Đào tạo

Sau khi Quốc hội Việt Nam thông qua Luật Biển ngày 12/6/2012, vấn

đề biển đảo trở nên “nóng bỏng” hơn bao giờ hết Vấn đề này được đưa vào các đề thi Địa lý ở kỳ thi tốt nghiệp THPT và hai đợt thi Đại học khối C (ngày 10/7/2012) và Cao đẳng khối C (ngày 16/7/2012)

- Đối với đề thi tốt nghiệp THPT, vấn đề biển đảo được chú trọng và nhắc đến qua hai ý nhỏ của hai câu hỏi ở cả phần tự chọn và phần bắt buộc

Cụ thể như sau:

+ Ý 2, câu II - phần bắt buộc: Ở nước ta hiện nay, việc đánh bắt hải sản xa bờ có ý nghĩa như thế nào đối với sự phát triển kinh tế và an ninh quốc phòng?

12

Tuệ Nguyễn, Bổ sung ngay Trường Sa, Hoàng Sa vào sách giáo khoa, cập nhật ngày 14/5/2012,

http://www.thanhnien.com.vn/pages/20120514/bo-sung-ngay-truong-sa-hoang-sa-vao-sach-giao-khoa.aspx

27

+ Ý 2 câu IVa, phần Tự chọn: Phân tích ý nghĩa của hệ thống cảng biển

ở Duyên hải Nam Trung Bộ đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của vùng

- Ở đề thi Đại học, trong phần riêng, theo chương trình Chuẩn: Chứng minh rằng vùng biển nước ta giàu tài nguyên khoáng sản và nguồn lợi sinh vật biển Các huyện đảo Trường Sa, Hoàng Sa, Vân Đồn, Cồn Cỏ thuộc tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nào?

Đề thi Địa lý Đại học được đánh giá là mang tính thời sự, ý nghĩa cao nhất là vấn đề biển đảo Các địa danh anh hùng của Việt Nam lại được cất lên: Cồn Cỏ, Vân Đồn, Trường Sa, Hoàng Sa Đặc biệt, các địa danh Trường

Sa, Hoàng Sa của Việt Nam được nhắc đến trong đề thi là điều hết sức có ý nghĩa đối với HS hiện nay

- Đối với đề thi Cao đẳng, vấn đề Hoàng Sa, Trường Sa được nhắc

đến trong câu hỏi ở phần Riêng, theo chương trình Chuẩn đề thi: Trình bày vấn đề khai thác và chế biến lâm sản ở Tây Nguyên Kể tên huyện đảo thuộc các tỉnh Khánh Hòa, Quảng Ngãi, Bình Thuận và thành phố Đà Nẵng

Trong bối cảnh vấn đề biển đảo trở nên nóng bỏng hiện nay thì việc đưa vấn đề biển đảo nói chung; Hoàng Sa, Trường Sa nói riêng vào các kỳ thi có tính chất toàn quốc, một cách kế tiếp nhau liên tục là một việc làm kịp thời và có ý nghĩa phổ biến lớn mà Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện trong năm 2012 Đặc biệt, đối với đề thi Địa lý ở bậc Đại học, các địa danh được nhắc đến một cách trực tiếp lại càng có ý nghĩa cao Tuy nhiên, trong đề thi Đại học, vấn đề biển đảo đưa vào phần Tự chọn thì câu hỏi này được xem là

khó hơn so với câu hỏi phần Tự chọn theo chương trình Nâng cao: “Phân tích khả năng về mặt tự nhiên để phát triển sản xuất lương thực ở Đồng bằng sông Cửu Long Nêu các biểu hiện để chứng tỏ vùng này vẫn chưa khai thác hết tiềm năng cho việc sản xuất lương thực”

Năm 2013, Bộ Giáo dục và Đào tạo tiếp tục đưa vấn đề biển đảo vào

đề thi môn Địa lý, khối C Trong 3 câu với 5 ý lý thuyết thì có tới 3 ý liên quan đến vấn đề biển đảo, thủy hải sản Cụ thể như sau: