Một số phương pháp nâng cao chất lượng học môn Tin học lớp 3

Từ mục tiêu đó, trong những năm gần đây, Đảng và Nhà nước ta đã chủ trương đưa môn Tin học vào nhà trường ngay từ bậc Tiểu học để học sinh sớm được tiếp cận với những nguồn tri thức mới,

ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Khách thể nghiên cứu 2

4 Đối tượng nghiên cứu 2

5 Giả thiết khoa học 2

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

7 Phương pháp nghiên cứu 2

8 Phạm vi nghiên cứu 2

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 3

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 3

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ VIỆC DẠY VÀ HỌC TIN HỌC TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC TRẦN NHẬT DUẬT 3

1 Thuận lợi 3

2 Khó khăn 4

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HỌC MÔN TIN HỌC LỚP 3 4

1 Một số biện pháp nâng cao chất lượng học môn Tin học lớp 3 4

2 Kết quả đạt được 25

3 Bài học kinh nghiệm 26

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 27

1 Kết luận 27

2 Khuyến nghị 27

CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO 28

Từ mục tiêu đó, trong những năm gần đây, Đảng và Nhà nước ta đã chủ trương đưa môn Tin học vào nhà trường ngay từ bậc Tiểu học để học sinh sớm được tiếp cận với những nguồn tri thức mới, được làm quen với lĩnh vực CNTT, tạo nền tảng ban đầu cho các em tiếp thu những kiến thức nâng cao hơn

ở các cấp học tiếp theo Ở bậc Tiểu học, môn Tin học được đưa vào giảng dạy như một môn học tự chọn dành cho học sinh Tiểu học - lứa tuổi còn nhiều bỡ ngỡ với những khái niệm trừu tượng của các từ ngữ chuyên ngành Tin học

Môn Tin học lớp 3 giúp các em bước đầu được làm quen với các bộ phận của máy tính, thực hiện một số thao tác đơn giản với máy tính, rèn luyện một số kĩ năng sử dụng các bộ phận của máy tính Những nội dung này giúp các em hình thành ý thức và thói quen sử dụng máy tính trong học tập, trong lao động; bước đầu hiểu về khả năng ứng dụng CNTT trong việc học tập Bên cạnh đó, chương trình học Tin học ở bậc Tiểu học cũng xen kẽ giữa các bài học và các trò chơi, giúp các em không bị căng thẳng trong quá trình học

Với học sinh lớp 3, các em bắt đầu được tiếp cận với môn Tin học, kiến thức chưa nhiều nhưng đòi hỏi các em phải làm quen với nhiều từ ngữ mới, trừu tượng mà trước đây các em chưa được biết đến Vì vậy, đối với các em, việc nắm bắt các khái niệm trong môn Tin học là tương đối khó khăn

Thêm vào đó, một số nội dung trong sách giáo khoa Cùng học Tin học cung cấp cho các em chưa đầy đủ, nên cần có những phương pháp giảng dạy phù hợp và thường xuyên cải tiến để giúp các em nắm bắt và tiếp thu kiến thức

về Tin học được chính xác và đầy đủ nhất

Do đó, để giúp các em học tốt môn Tin học ngay từ lớp 3, cần phải có sự kết hợp của nhiều phương pháp trong các giờ học lý thuyết cũng như thực hành Tin học

Xuất phát từ những lý do trên, tôi đã mạnh dạn tìm tòi và thử nghiệm một

số phương pháp giảng dạy Tin học cho học sinh lớp 3 với đề tài “Một số

phương pháp nâng cao chất lượng học môn Tin học lớp 3” áp dụng tại trường

Tiểu học Trần Nhật Duật

2 Mục đích nghiên cứu

Tìm ra những phương pháp phù hợp nhất để giúp học sinh tiếp cận và nắm bắt các khái niệm trong môn Tin học được chính xác, đầy đủ nhất

3 Khách thể nghiên cứu

Học sinh khối lớp 3 (3A, 3B, 3C, 3D, 3E)

4 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu khả năng kết hợp các phương pháp trong các giờ học lý thuyết và thực hành môn Tin học dành cho học sinh lớp 3

5 Giả thiết khoa học

Kiến thức Tin học rất phong phú và mới mẻ Tuy nhiên, các phương pháp giảng dạy trước đây theo khuôn mẫu sách giáo khoa đã cho thấy khả năng tiếp thu của học sinh đối với một số nội dung được đưa ra còn nhiều hạn chế Vì vậy, nếu có phương pháp truyền đạt phù hợp sẽ đưa những kiến thức trừu tượng đến với các em một cách cụ thể, rõ ràng, dễ hiểu nhất Học sinh sẽ được học theo các phương pháp mới để cải thiện những vấn đề còn tồn tại trong giờ học Tin học

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu một số vấn đề lý luận liên quan đến đề tài

- Tìm hiểu thực trạng dạy và học Tin học và thực nghiệm một số phương pháp nâng cao chất lượng học trong giờ học lý thuyết và thực hành môn Tin học

- Đề xuất một số ý kiến nhằm góp phần nâng cao hiệu quả trong giờ học

7 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: nhằm mục đích thu thập thông tin tri thức lí luận có liên quan đến vấn đề nghiên cứu và làm cơ sở để phân tích các kết quả thu được

- Phương pháp thực nghiệm (qua các giờ học, qua các bài kiểm tra…)

- Phương pháp trao đổi ý kiến với đồng nghiệp (dự giờ, quan sát )

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

Căn cứ vào công văn số 9273/SGD&ĐT-KHCN ngày 12 tháng 10 năm

2013 của Sở GD&ĐT Hà Nội về việc Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ Ứng dụng CNTT năm học 2013-2014 Trong đó, tập trung ở nội dung “Tích cực ứng dụng CNTT trong đổi mới phương pháp dạy và học” và “Tiếp tục triển khai dạy tin học trong nhà trường” Riêng nội dung “Tiếp tục triển khai dạy tin học trong nhà trường” được nêu như sau:

Tiếp tục triển khai giảng dạy môn tin học và nâng cao kỹ năng sử dụng CNTT cho học sinh phổ thông các cấp học Cụ thể:

a) Giáo viên và học sinh tích cực sử dụng phần mềm mã nguồn mở trong

và ngoài các giờ học tin học

b) Cập nhật chương trình, nội dung giảng dạy theo hướng mô đun kiến thức hiện đại, thiết thực mềm dẻo thay vì chỉ dùng một bộ chương trình và sách tin học Ưu tiên các phần mềm văn phòng mã nguồn mở, e-mail và khai thác Internet phục vụ cho học tập, trước khi học lập trình

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ VIỆC DẠY VÀ HỌC TIN HỌC TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC TRẦN NHẬT DUẬT

1 Thuận lợi

* Nhà trường:

Môn Tin học tuy mới đưa vào dạy ở bậc tiểu học, nhưng đã được nhà trường tạo điều kiện sắm sửa máy móc, trang thiết bị đáp ứng việc dạy và học môn Tin học

Được sự ủng hộ của các cấp ủy – UBND – các ban ngành hỗ trợ cơ sở vật chất cho phòng Tin học trong nhà trường

2 Khó khăn

* Tài liệu giảng dạy:

Môn Tin học mới được đưa vào giảng dạy nên việc tìm tài liệu tham khảo là tương đối khó khăn

* Học sinh:

- Nhiều học sinh không có máy tính tại nhà nên việc tự học, tự khám phá thêm về Tin học và rèn luyện các kĩ năng sử dụng máy tính không được thuận lợi như những học sinh có máy tính tại nhà

- Tâm lí của các em là coi môn học này như một môn phụ, không quan

trọng về nội dung chương trình và kết quả học tập

Trước khi áp dụng các phương pháp giảng dạy kết hợp cho học sinh, tôi

đã thống kê và tổng hợp chất lượng học môn Tin học năm học 2012 - 2013 trong khối 3 như sau:

1 Một số biện pháp nâng cao chất lượng học môn Tin học lớp 3

1.1 Thiết kế bài dạy phù hợp với đặc trưng của bài và nhận thức của học sinh

Đề giúp học sinh lớp 3 có thể tiếp thu được kiến thức mới tốt, giáo viên nên đưa vào những hình ảnh trực quan, gần gũi với thực tế nhất, để các em được quan sát và tự khám phá nhiều hơn, sẽ hiệu quả hơn là chỉ được nghe giảng những nội dung lý thuyết Bên cạnh đó, giáo viên cần tạo ra không khí thoải mái của giờ học để các em “vừa học, vừa chơi”, như vậy các em vừa tiếp thu được kiến thức mới, vừa không bị căng thẳng với những nội dung trừu tượng

Ví dụ: Bài “Người bạn mới của em” (Chương “Làm quen với máy tính”):

Trong bài này, các em được làm quen với các bộ phận của máy tính Khi giới thiệu về các bộ phận, các em quan sát các bộ phận thật sẽ trực quan hơn rất nhiều

Cùng với việc quan sát những bộ phận thật, các em còn được làm quen với ô chữ về các bộ phận của máy tính, các em sẽ điền vào các ô chữ theo các từ gợi ý Ô chữ đã được tôi sử dụng trong bài để giới thiệu với học sinh chính là ô chữ trong sách giáo khoa Cùng học tin học quyển 1 (Tr 10)

a: Kết quả làm việc của máy tính hiện ra ở đây

b: Bộ phận dùng để gõ chữ vào máy tính

c: Những hình vẽ nhỏ trên màn hình máy tính

d: Một bộ phận dùng để điều khiển máy tính

Để khắc sâu kiến thức của bài, tôi đưa ra dạng bài yêu cầu học sinh ghép tên các bộ phận vào đúng vị trí của bộ phận đó, hoặc vào đúng hình ảnh minh họa cho bộ phận đó

Chẳng hạn như những hình ảnh sau sẽ được đưa vào để học sinh ghép với tên của bộ phận tương ứng:

Khi giới thiệu các biểu tượng của máy tính, tôi đưa ra những hình ảnh mà học sinh thường hay gặp khi quan sát trên màn hình máy tính Chẳng hạn như:

Nếu được quan sát trước những hình ảnh này thì khi quan sát thực tế trên máy tính, các em sẽ dễ dàng nhận biết những biểu tượng trên màn hình máy tính, trước hết là những biểu tượng mà các em đã được quan sát trước đó

Đối với nội dung để học sinh nhận biết tư thế ngồi đúng và sai, tôi đưa ra

2 hình ảnh để học sinh tự quan sát và đánh giá:

Ví dụ: Bài “Thông tin xung quanh ta” (Chương “Làm quen với máy tính”):

Tôi giảng giải để học sinh hiểu được về khái niệm “thông tin” Với khái niệm này, tôi đưa ra một vài ví dụ cụ thể về những “vật” mang “thông tin”, truyền tải “thông tin” Từ những ví dụ đó, học sinh bắt đầu hình dung được khái niệm “thông tin”, và việc tiếp thu các nội dung trong bài sẽ rõ ràng, hiệu quả hơn

Chẳng hạn như việc đưa vào những hình ảnh tên đường phố có kèm theo phần chú giải lịch sử bên dưới tên như sau:

Khi quan sát những biển tên này, học sinh sẽ liên hệ với dạng thông tin nào? (văn bản, vì có chữ và số) Học sinh tiếp nhận thông tin bằng mắt, và sẽ ghi nhớ nội dung thông tin vào trí não

Cần lưu ý rằng, học sinh quan sát những hình ảnh này trên lớp nhưng khi

đi trên đường, nhìn những biển tên này, thì đây lại là thông tin dạng văn bản Còn với thông tin dạng hình ảnh, học sinh sẽ được quan sát hình ảnh của các loại biển báo giao thông, đèn giao thông, chú cảnh sát giao thông đang làm nhiệm vụ:

Biển báo giao thông

Khu vực chính Các phím mũi tên

Cùng với việc nhận biết từng khu vực của bàn phím, học sinh còn được quan sát các hình ảnh để nhận biết cách đặt tay trên bàn phím đúng và sai

Cách đặt tay trên bàn phím đúng và sai

Ví dụ: Bài “Chuột máy tính” (Chương “Làm quen với máy tính”):

Trong bài “Người bạn mới của em”, học sinh chỉ biết về chuột máy tính như một bộ phận của máy tính và chức năng của nó Nhưng đến bài “Chuột máy tính”, học sinh được quan sát kĩ hơn, tìm hiểu kĩ hơn về cấu tạo của chuột máy

tính, các nút cách đặt tay trên chuột và một số thao tác với chuột Giáo viên nên đặt câu hỏi để học sinh tự quan sát và trả lời

Với bài này, tôi đưa ra Chuột máy tính thật, sau đó đặt câu hỏi cho học sinh tự quan sát và trả lời Từ vật thật, học sinh tự rút ra về cấu tạo của Chuột máy tính Giáo viên có thể gợi ý cách đặt tay bằng cách đặt mẫu lên bộ phận Chuột máy tính, cho học sinh quan sát và trả lời xem vị trí các ngón tay đặt lên Chuột máy tính như thế nào, từ đó rút ra cách đặt tay trên Chuột máy tính

Mở rộng hơn, giáo viên nên đưa ra những hình ảnh minh họa cho cách đặt tay đúng và sai, từ đó để học sinh định hướng cách đặt tay cho đúng

Cách cầm chuột

Ví dụ: Bài “Tập gõ các phím ở hàng cơ sở” (Chương “Em tập gõ bàn phím”) Trong chương này, các em được học cách đặt tay và cách gõ từng hàng

phím Quan trọng nhất là hàng phím cơ sở, vì vậy hàng phím cơ sở được đưa vào bài đầu tiên của chương để các em tập gõ

Hàng phím cơ sở là hàng phím để các em đặt tay lên đó trước khi gõ bất

cứ một văn bản nào Giáo viên cần lưu ý để các em nắm được cách đặt tay quan trọng như thế nào đối với việc gõ 10 ngón

Tôi đã lấy hình ảnh minh họa cách đặt tay theo sách giáo khoa (Tr 41) để giới thiệu và hướng dẫn học sinh cách đặt tay

Cách đặt tay trên hàng phím cơ sở Mỗi ngón tay sẽ đặt lên một phím Nhìn trên hình, học sinh sẽ thấy mỗi ngón tay được tô màu giống với màu của một phím Theo đó, ngón tay được tô màu nào sẽ đặt lên phím được tô màu tương ứng Cách đặt tay này chỉ áp dụng duy nhất tại hàng cơ sở Học sinh khi chuyển sang tập gõ các phím ở các hàng phím khác vẫn phải đặt tay tại hàng cơ sở

Cách đặt tay thực tế không duỗi thẳng các ngón như hình mà sẽ hơi cong các ngón lại do độ dài của các ngón so với vị rí của các phím thuộc hàng cơ sở

Cụ thể:

Còn khi gõ phím, tôi đưa ra hình ảnh các phím đầy đủ ở hàng cơ sở Vì khi gõ, học sinh không chỉ gõ các phím mà các ngón tay đặt lên, mà còn phải gõ các phím khác nữa

Cách gõ các phím ở hàng cơ sở Quy tắc gõ phím cũng tuân thủ theo như cách đặt tay: Ngón tay được tô màu nào sẽ gõ phím được tô màu tương ứng Điều này áp dụng cả với các hàng phím khác

Ví dụ: Bài “Gõ các chữ ă, â, ê, ô, ơ, ư, đ” (Chương “Em tập soạn thảo”):

Từ bài này, học sinh bắt đầu được làm quen với cách gõ các từ, các chữ Việt nhưng chưa học đến dấu thanh Vì vậy, giáo viên nên đưa ra các từ không

có dấu thanh để học sinh có thể dễ tiếp cận

Chẳng hạn như các từ: mưa xuân, đêm trăng, bông sen, … có thể nêu ra làm ví dụ nhưng các từ như: hạt thóc, con chuột, … thì không nên đưa vào vì nội dung bài học của học sinh chưa học tới dấu Có thể một số học sinh đã biết về các dấu thanh do ở nhà đã được bố mẹ dạy cách soạn thảo tiếng Việt, nhưng đối với một số em khác thì gia đình không có máy nên các em chưa được làm quen với cách gõ dấu tiếng Việt Để đồng nhất kiến thức về bài học cho học sinh, tôi

đã đưa ra các ví dụ phù hợp theo nội dung bài Sau đó, cuối giờ yêu cầu học sinh đọc trước bài sau (“Dấu huyền, dấu sắc, dấu nặng”)

Ví dụ: Bài “Dấu huyền, dấu sắc, dấu nặng” (Chương “Em tập soạn thảo”): Đến bài này, học sinh mới được làm quen với 3 dấu: Dấu huyền, dấu sắc, dấu nặng Do đó, giáo viên nên đưa ra ví dụ về các từ có chứa các dấu này như: chim én, bút chì, màu sắc, hộp bút, … nhưng không nên đưa vào các từ chứa những dấu mà học sinh chưa được học trên lớp Ví dụ như: quả táo, chữa bài, …

Ví dụ: Bài “Dấu hỏi, dấu ngã” (Chương “Em tập soạn thảo”):

Đến bài này, giáo viên có thể đưa ra thêm các từ có chứa tất cả các dấu vì học sinh đã được làm quen thêm với 2 dấu còn lại là dấu hỏi và dấu ngã Chẳng hạn như: sửa chữa, chuẩn bị, kết hợp, …

Ví dụ: Đối với các bài học trong chương “Em tập soạn thảo”, học sinh được làm quen với cách gõ các chữ và dấu Việt theo hai kiểu gõ là Telex và Vni Tuy nhiên, nội dung trong sách còn giới hạn ở chỗ không có nội dung hướng dẫn cho các em cách nhận biết kiểu gõ Telex và Vni trên máy tính, khi

gõ theo sách hướng dẫn mà không được chữ Việt thì làm thế nào để máy tính của mình gõ được đúng các chữ và dấu Việt theo kiểu Telex và Vni Vì vậy, trước khi vào học bài hướng dẫn cách gõ chữ Việt đầu tiên (Bài “Gõ các chữ ă,

â, ê, ô, ơ, ư, đ”), giáo viên cần phải đưa ra nội dung về phần mềm gõ chữ Việt

và phông chữ Việt

- Giới thiệu phần mềm gõ chữ Việt: Giáo viên cần đưa ra được 2 phần mềm gõ chữ Việt được dùng nhiều ở Việt Nam là Vietkey và Unikey

Giáo viên cần đưa ra hình ảnh về giao diện 2 phần mềm này để học sinh

có thể hình dung được, giới thiệu ý nghĩa và một số chức năng thường dùng đến của từng phần mềm Chẳng hạn như: Phần hiện bảng mã (hướng dẫn học sinh chọn một trong 2 bảng mã thường gặp là Unicode và TCVN3 (ABC)), phần hiện kiểu gõ (hướng dẫn học sinh chọn một trong 2 kiểu gõ là Telex và VNI) Lưu ý học sinh khi chuyển sang kiểu gõ nào phải tuân thủ cách gõ của kiểu gõ đó

Những nội dung cần giới thiệu từng phần mềm như sau:

- Phần mềm Vietkey:

Biểu tượng phần mềm Vietkey

Giao diện phần mềm Vietkey