Hướng dẫn phương pháp tự học môn tư tưởng hồ chí minh cho sinh viên trường đại học tây bắc

Đối với các môn khoa học Mác– Lênin được, Tư tưởng HồChí Minh lại càng khó khăn trong việc thoát ly phương pháp truyền thốngtrong giảng dạy, vì vậy, bộ phận lớn sinh viên chưa phát huy t

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong bối cảnh đất nước đang hội nhập và phát triển, chúng ta đangđứng trước thời cơ và vận hội lớn, đồng thời cũng phải đối mặt với nhiềuthách thức Xu thế hội nhập đang diễn ra trên phạm vi thế giới, sự kiện ViệtNam trở thành thành viên thứ 150 của tổ chức thương mại thế giới đặt ra đòihỏi đất nước phải có nguồn nhân lực trình độ cao với chất lượng tốt, đòi hỏinền giáo dục nước nhà phải được cải thiện đáng kể nhằm đáp ứng yêu cầu đàotạo con người đủ năng lực và bản lĩnh theo kịp hội nhập: con người năngđộng, sáng tạo, có bản lĩnh chính trị vững vàng

Đáp ứng yêu cầu đào tạo nhân lực đó, ngành Giáo dục và Đào tạo cầntrang bị cho người học năng lực tự chủ, phương pháp và thói quen tự học,phát huy tối đa tiềm năng con người Thời cơ và vận hội lớn song thách thứccàng gay gắt hơn, sự nghiệp giáo dục và đào tạo Việt Nam hiện nay đangđứng trước mâu thuẫn giữa yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực trình độ chuẩnmực với thực trạng lạc hậu về nội dung và phương pháp dạy – học; giữa yêucầu đổi mới về phương pháp dạy – học ngày càng hiện đại với sức ỳ củachính người học

Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoáVIII đánh giá thực trạng của nền giáo dục nước ta với những tiến bộ rõ nét:

“Trong giáo dục – đào tạo đã xuất hiện một số nhân tố mới ở nhiều nơi đã hình thànhphong trào học tập sôi nổi của cán bộ, nhân dân, nhất là thanh niên Các loại hình trường lớp từ phổ thông đến đại học đa dạng hơn, tạo thêm cơ hội học tập cho nhân dân” [21, tr 458] Tuy nhiên, nghị quyết cũng đánh giá khách quan những yếu kém bất cập của giáo dục nước ta cả về quy

mô, cơ cấu, nhất là về chất lượng và hiệu quả: “Chất lượng và hiệu quả giáo dục – đào tạo còn thấp Trình độ kiến thức, kỹ năng thực hành, phương pháp

tư duy khoa học, trình độ ngoại ngữ và thể lực của đa số học sinh còn yếu Ở nhiều học sinh ra trường khả năng vận dụng kiến thức vào sản xuất và đời sống còn hạn chế Số đông sinh viên tốt nghiệp chưa có khả năng thích ứng với những biến đổi nhanh chóng trong ngành nghề và công nghệ” [21, tr

460] Với những đánh giá về thực trạng giáo dục Việt Nam như vậy đã đặt rathách thức lớn trong việc đào tạo nguồn nhân lực có trình độ và năng lực đápứng sự phát triển của đất nước trong thời kỳ hội nhập, để vượt qua thách thứcnày đòi hỏi lớn ở sự sáng tạo, khả năng cải thiện của các nhà giáo dục, củacác nhà trường, đặc biệt là các trường đại học nhằm tìm tòi những phươngpháp, cách thức nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo

Thực trạng giáo dục ở miền Núi, vùng sâu, vùng xa còn nhiều khókhăn, chất lượng giáo dục thấp phản ánh một phần sự chưa đồng bộ, chưa tíchcực trong việc tổ chức dạy và học từ các nhà trường, phản ánh một thực tếhọc sinh, sinh viên chưa nâng cao ý thức tự giác học tập, chưa có phươngpháp học tập, tự học một cách hiệu quả, phụ thuộc quá nhiều vào sách vở, tàiliệu, thụ động trong tiếp thu và lĩnh hội tri thức

Trường Đại học Tây Bắc mới được thành lập (từ tháng 03 năm 2003)trên cơ sở nâng cấp từ trường Cao đẳng sư phạm Tây Bắc, kinh nghiệm đàotạo đại học chưa tích lũy được nhiều, đối tượng giáo dục và đào tạo của nhàtrường đa dạng, tổng số sinh viên chính quy năm học 2007 – 2008 là 5821,được tuyển từ 29 tỉnh thành trong nước trong đó sinh viên là người dân tộcthiểu số chiếm 32,62%, điểm chuẩn tuyển sinh thấp, năng lực giao tiếp hạnchế, trình độ sinh viên không đồng đều

Qua thực tiễn thực hiện nhiệm vụ giảng dạy Đại học từ năm 2003 đếnnay, các nhà quản lý và giảng viên của trường đã quan tâm cải tiến phươngpháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của sinh viên song thực tếchưa thoát ly khỏi việc sử dụng phương pháp giảng dạy truyền thống cố hữu:giảng viên thuyết trình - đọc - sinh viên nghe, ghi chép lại, sau đó sinh viênsao chép trong quá trình thi cử mà chẳng có sáng tạo gì hơn những điều giảngviên đã cung cấp Đối với các môn khoa học Mác– Lênin được, Tư tưởng HồChí Minh lại càng khó khăn trong việc thoát ly phương pháp truyền thốngtrong giảng dạy, vì vậy, bộ phận lớn sinh viên chưa phát huy tính chủ độngtrong việc tìm tòi, mở rộng tri thức, việc hướng dẫn phương pháp tự học chosinh viên chưa được giảng viên quan tâm đúng mức, chưa kích thích đượcnăng lực tự học của sinh viên một cách hiệu quả.

Định hướng nhằm khắc phục thực trạng giáo dục, Hội nghị lần thứ haiBan Chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII đã đề ra các giải pháp chủ yếu,

trong đó: “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục và đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, nhất là sinh viên đại học, phát triển mạnh phong trào tự học, tự đào tạo thường xuyên và rộng khắp trong toàn dân, nhất là thanh niên” [21, tr 477]

Vươn tới mục tiêu đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực trình độ chuyênmôn giỏi, có bản lĩnh vững vàng, năng động và sáng tạo, cần trang bị chongười học phương pháp tự học, thức tỉnh ý chí tự học, rèn luyện để việc tựhọc trở thành thói quen, thành nhu cầu của sinh viên

Trên tinh thần đó, tác giả lựa chọn đề tài: “Hướng dẫn phương pháp tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh cho sinh viên trường Đại học Tây Bắc” làm

đề tài luận văn tốt nghiệp cho mình

2 Lịch sử nghiên cứu đề tài

Bước vào thế kỷ XXI, trước yêu cầu khách quan và cấp thiết về việcnâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, sự quan tâm chỉ đạo của Đảng vàNhà nước ngày càng cụ thể và sâu sắc, càng kiên quyết hơn, thể hiện sự chỉ

đạo rõ nét trong Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X nêu rõ: “Ưu tiên hàng đầu cho việc nâng cao chất lượng dạy và học Đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp dạy và học, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và tăng cường cơ sở vật chất của nhà trường, phát huy khả năng sáng tạo và độc lập suy nghĩ của học sinh, sinh viên Coi trọng bồi dưỡng cho học sinh, sinh viên khát vọng mãnh liệt xây dựng đất nước giàu mạnh, gắn liền lập nghiệp bản thân với tương lai của cộng đồng, của dân tộc, trau dồi cho học sinh, sinh viên bản lĩnh, phẩm chất và lối sống của thế hệ trẻ Việt Nam hiện đại Triển khai thực hiện hệ thống kiểm định khách quan, trung thực chất lượng giáo dục và đào tạo” [23, tr 207].

Trên cơ sở định hướng đó, trong những năm qua các cơ sở giáo dụcquốc dân đã quan tâm nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học theo hướngtích cực, đã xuất hiện trong thực tế những gương sáng nhà giáo, nhà quản lýgiáo dục, đã có nhiều đề tài nghiên cứu về các biện pháp nâng cao chất lượngdạy và học theo hướng phát huy sự chủ động, sáng tạo, tích cực từ phía ngườihọc như: vấn đề tự học, phương pháp hướng dẫn tự học, hướng dẫn phươngpháp tự học gắn với những môn học cụ thể, gắn với cơ sở đào cụ thể, hìnhthức thể hiện khác nhau, với những yêu cầu và mức độ khác nhau song đềuhướng vào mục đích nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo nói chung

Năm 2001, luận văn Thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Lý với đề tài:những biện pháp nâng cao kết quả hoạt động tự học của sinh viên trường Caođẳng sư phạm Kon Tum.

Năm 2003, tác giả Hoàng Hữu Niềm nghiên cứu hoàn thành luận ánTiến sĩ với đề tài “Phương pháp hướng dẫn tự học phần cơ sở di truyền họccho học viên tại các Trung tâm giáo dục thường xuyên”, luận án có đề cậpđến vấn đề hướng dẫn tự học từ khía cạnh của việc tổ chức, quản lý dạy và

học: “là sự hỗ trợ của giảng viên trong việc định hướng, tổ chức và chỉ đạo nhằm giúp người học tối ưu hoá quá trình tự lực chiếm lĩnh kiến thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo, thông qua đó để hình thành và phát triển nhân cách của họ” [32, tr 23].

Năm 2006, luận văn Thạc sĩ của tác giả Đinh Thị Cúc nghiên cứu đề tài

“Hướng dẫn phương pháp tự học phần chủ nghĩa duy vật biện chứng mônTriết học Mác – Lênin cho sinh viên trường Cao đẳng Kinh tế kỹ thuật –Thương mại Hà Tây”

Tư tưởng Hồ Chí Minh là môn học mới được ban hành theo quyết địnhsố: 35/2003/QĐ-BGD&ĐT ngày 31/07/2003 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục vàĐào tạo, là môn học có hệ thống tri thức rộng lớn, đa dạng, phong phú, đặt rayêu cầu về sự cần thiết phải phát huy năng lực tự học, tự nghiên cứu của sinhviên, chính vì vậy, trong những năm qua nhiều giảng viên tại các trường đạihọc và cao đẳng cũng đã quan tâm đề xuất việc hướng dẫn sinh viên phươngpháp tự học dưới hình thức là những bài về viết sáng kiến kinh nghiệm,những báo cáo tại các hội thảo nội bộ

Giáo sư, Tiến sĩ Phan Ngọc Liên (chủ biên) cùng nhóm biên soạn gồmnhững giảng viên trực tiếp giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh, những cán bộ đã

từng tham gia quản lý chuyên môn đã biên soạn tài liệu: “Hướng dẫn học tập

tư tưởng Hồ Chí Minh”, cuốn tài liệu này xuất bản năm 2006, đây là cuốn tài

liệu đề cập đến những yêu cầu, nguyên tắc chung của phương pháp học tậpmôn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Đại học và Cao đẳng, có thể coi là

“bước đột phá” trong việc nghiên cứu, biên soạn phương pháp dạy học Tưtưởng Hồ Chí Minh, trong tài liệu này các nhà giáo thêm một lần nữa minhchứng đầy đủ cơ sở khoa học và thực tiễn để đi đến thống nhất chung về sự

cần thiết phải hướng dẫn cho sinh viên phương pháp tự học “Ở Đại học, sinh viên phải phát huy cao nhất phương pháp tự học, trau dồi phương pháp nghiên cứu khoa học Bởi vì, trường Đại học và Cao đẳng là trường cao cấp dạy người ta tự học” [31, tr 8]

Để chỉ đạo tiến trình đổi mới phương pháp dạy và học, giảm bớt sựcăng thẳng, nhàm chán trong việc dạy và học các môn khoa học Mác - Lênin,

Tư tưởng Hồ Chí Minh, Bộ Giáo dục và Đào tạo có Công văn số11381/BGDĐT ngày 10 tháng 10 năm 2006 về hướng dẫn việc tổ chức dạyhọc các môn khoa học Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh theo hướng thựchiện 50% thời gian dành cho giảng dạy trên lớp và 50% thời gian dành chosinh viên thảo luận, tự học, tự nghiên cứu có hướng dẫn của giảng viên, trong

đó xác định rõ các nội dung hướng dẫn sinh viên tự học tự nghiên cứu, chỉđạo các cơ sở đào tạo bắt đầu thực hiện dạy học theo tinh thần công văn này

từ năm học 2006 – 2007, đây là sự chỉ đạo mang tính pháp lý với mục tiêuhàng đầu là phát huy tinh thần tự giác, sáng tạo của sinh viên, chính thức đặtvấn đề tự học của sinh viên trở thành sự chủ động và tự giác, đồng thời cũngđòi hỏi giảng viên phải đặc biệt quan tâm hướng dẫn phương pháp tự học chosinh viên và sinh viên không có cách nào tốt hơn là tiếp cận, tìm tòi biệnpháp, phương pháp tự học phù hợp

Năm 2007, tác giả Đoàn Sĩ Tuấn nghiên cứu hoàn thành luận văn Thạc

sĩ với đề tài “Biện pháp phát huy tính tích cực học tập môn tư tưởng Hồ Chí Minh của sinh viên trường Đại học Hoa Lư”, thông qua nghiên cứu, thực

nghiệm giảng dạy môn Tư tưởng Hồ Chí Minh tại trường Đại học Hoa Lư(Ninh Bình), tác giả đề tài đề xuất quy trình và điều kiện thực hiện một sốbiện pháp phát huy tính tích cực học tập phù hợp với điều kiện cụ thể của sinhviên một trường Đại học mới thành lập

Mặc dù Tư tưởng Hồ Chí Minh là môn học mới, song các nhà giáotrong các trường Đại học, Cao đẳng từ các địa bàn khác nhau đã và đang quantâm thiết thực đến việc đổi mới phương pháp dạy học, quan tâm hướng dẫnngười học cách tự học với mong muốn góp phần tìm giải pháp hữu hiệu nângcao chất lượng hiệu quả dạy học môn học

3 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Tiếp tục tiến trình đổi mới, cải tiến phương pháp dạy học các môn họckhác nhau mà các giảng viên ở nhiều cơ sở đào tạo đã nghiên cứu, trước yêucầu nâng cao chất lượng dạy học, trong điều kiện cụ thể của trường Đại họcTây Bắc, từ việc nghiên cứu hoạt động hướng dẫn phương pháp tự học môn

tư tưởng Hồ Chí Minh cho sinh viên trường Đại học Tây Bắc, tổ chức thựcnghiệm và đối chứng tác giả xây dựng quy trình và điều kiện thực hiện cácbiện pháp hướng dẫn phương pháp tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh chosinh viên nhà trường nhằm góp phần nâng cao chất lượng học tập bộ môn

Với mục đích đó, đề tài tập trung nghiên cứu hoạt động hướng dẫn

phương pháp tự học chương IV: Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dân tộc, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; chương VI: Tư tưởng

Hồ Chi Minh về đạo đức, nhân văn và văn hoá cho sinh viên trường Đại học

Tây Bắc

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu hoạt động hướng dẫn phương pháp tự học môn tư tưởng Hồ

Chí Minh cho sinh viên trường Đại học Tây Bắc

Đề tài lựa chọn chương IV: tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dântộc, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại và chương VI: tư tưởng

Hồ Chí Minh về đạo đức, nhân văn và văn hoá để nghiên cứu và thực nghiệmhướng dẫn phương pháp tự học cho sinh viên trường Đại học Tây Bắc

5 Phương pháp nghiên cứu:

Vận dụng phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác – Lênin làm cơ sởphương pháp luận cho việc nghiên cứu đề tài

Sử dụng các phương pháp nghiên cứu chung: Phương pháp lịch sử lôgíc; phân tích - tổng hợp, phương pháp thống kê, phương pháp so sánh,phương pháp trực quan, phương pháp khảo sát – thực nghiệm, phương phápđiều tra cơ bản, phương pháp chuyên ngành

-6 Những luận điểm cơ bản và đóng góp của đề tài:

Từ cơ sở lý luận dạy học và thực tế nghiên cứu hoạt động hướng dẫnphương pháp tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh cho sinh viên trường Đại họcTây Bắc đề tài góp phần lý giải và triển khai một số vấn đề sau:

Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hướng dẫn phương pháp tựhọc môn tư tưởng Hồ Chí Minh

Thực nghiệm hướng dẫn phương pháp tự học môn tư tưởng Hồ ChíMinh cho sinh viên trường Đại học Tây Bắc

Hình thành quy trình và điền kiện thực hiện hướng dẫn phương pháp tựhọc môn tư tưởng Hồ Chí Minh cho sinh viên trường Đại học Tây Bắc gópphần nâng cao chất lượng học tập môn học này nói riêng và chất lượng đàotạo nói chung

1.1.1 Khái niệm hướng dẫn phương pháp tự học

Quá trình dạy học bao gồm hai mặt quan hệ hữu cơ: hoạt động dạy củagiáo viên và hoạt động học của học sinh, trong quan hệ hữu cơ đó tư tưởngnhấn mạnh vai trò tích cực chủ động của người học, coi người học là chủ thểcủa quá trình học tập đã được các nhà giáo dục nhấn mạnh từ lâu, ngay từ thế

kỷ XVII, nhà giáo dục học A Kômenxki đã chỉ ra rằng giáo dục có mục đíchđánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán đúng đắn, phát triển nhân cáchngười học đồng thời ông chỉ rõ cần tìm ra phương pháp cho giáo viên dạy íthơn, học sinh học nhiều hơn, như vậy nhà giáo dục này đã lưu tâm đề cao vấn

đề tự học của người học trong quá trình dạy học

Các nhà giáo dục nổi tiếng như J Điuây, C Râugơ đã đề cao nhu cầu,lợi ích của người học, đề xuất việc để người học lựa chọn nội dung học, tự lựctìm tòi nghiên cứu Những thuật ngữ: “giáo dục căn cứ vào người học”, “giáodục tập trung vào người học” thực chất là sự giáo dục mà nội dung các quátrình học tập, giảng dạy được xác định bởi các nhu cầu mong muốn của ngườihọc, đó là những thuật ngữ thông dụng có thể được hiểu là phát huy tự họccủa người học

Ở Việt Nam, hoạt động tự học thực sự được quan tâm nghiên cứu chính

là từ trong tư tưởng và hoạt động cách mạng thực tiễn của Chủ tịch Hồ Chí

Minh, theo Người, học tập “phải tự nguyện, tự giác, phải nêu cao tác phong độc lập suy nghĩ và tự do tư tưởng” [43, tr 499]

Sự chủ động, tự giác, tinh thần học hỏi, cầu tiến bộ và say mê trong họctập là động lực trực tiếp đảm bảo chất lượng và hiệu quả trong dạy - học Vấn

đề phát huy tính tích cực chủ động tự học của người học nhằm đào tạo nhữngcon người lao động sáng tạo đã được đặt ra trong ngành giáo dục từ nhữngnăm 1960, từ thời điểm đó trong các trường sư phạm đã nêu cao khẩu hiệu

“biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo”, đó cũng chính là địnhhướng mới về tự học

Nhà giáo Trần Bá Hoành xác định vai trò, tác dụng của tự học: “nếu bồi dưỡng được ý chí và năng lực tự học thì sẽ khơi dậy được tiềm năng to lớn trong người học, tạo ra động lực nội sinh vốn có của quá trình học tập, vượt lên trên các kích thích từ bên ngoài như các biện pháp thi đua khen thưởng, trách phạt” [29, tr 44].

Trên cơ sở nghiên cứu, tiếp thu những quan niệm của các nhà lý luận

giáo dục đi trước, có thể nêu tổng hợp quan niệm về tự học là: hoạt động học tập cá nhân có tính độc lập tương đối của người học trên cơ sở phát huy năng lực tự chủ vốn có của bản thân và sự tương tác của những nhân tố khách quan nhằm chiếm lĩnh tri thức

Sự phát triển của cá nhân con người thông qua con đường học tập là từ

tự học có hướng dẫn phát triển đến cái đích của nó là tự học độc lập để khámphá, sáng tạo, sự phát triển đó có bước đi và tiến trình mang tính quy luậttrong hoạt động tư duy của con người Từ tự học có hướng dẫn đến tự học độclập để khám phá, sáng tạo đã chứa đựng và thể hiện trong nó hệ thống phươngpháp tự học, tự học có hướng dẫn của Thầy tức là quá trình tự học đã có sự

ảnh hưởng thiết thực của phương pháp và lối tư duy của Thầy mà người họclĩnh hội được đạt đến trình độ độc lập suy nghĩ và khám phá, sáng tạo.

Tự học là hoạt động học tập của cá nhân, khi tự học được phổ biến thì

từ kinh nghiệm của những cá nhân sẽ được đúc kết trở thành cách thức, biệnpháp tự học tiếp mang tính xã hội mà chúng ta có thể quan niệm đó là phươngpháp tự học

Trên cơ sở nghiên cứu, tiếp thu, lĩnh hội quan niệm của các nhà giáodục về phương pháp tự học, tác giả nêu quan niệm từ góc độ hoạt động tích

cực và chủ động của người học: phương pháp tự học là hệ thống những cách thức, biện pháp, phương tiện, con đường mà người học đúc kết được từ thực tiễn học hỏi kinh nghiệm, được người học lựa chọn và sử dụng trong quá trình tiếp thu, lĩnh hội và nhận thức hệ thống tri thức cụ thể nhằm đáp ứng mục tiêu và nhiệm vụ học tập trong kế hoạch đề ra của bản thân, đáp ứng yêu cầu đào tạo

Như trên đã đề cập, phương pháp tự học được đúc kết từ thực tiễn họchỏi kinh nghiệm, từ hoạt động dạy và hoạt động học trong mối quan hệ biệnchứng, quá trình tự học cá nhân phải trên cơ sở sự tác động của nhiều nhân tốkhách quan, sự tác động của các nhân tố khách quan đó chính là định hướng,

là chỉ dẫn về phương pháp Bàn về vấn đề hướng dẫn phương pháp tự học,

Giáo sư Nguyễn Cảnh Toàn chỉ dẫn rằng “hướng dẫn tự học chủ yếu là hướng dẫn tư duy trong việc chiếm lĩnh kiến thức, hướng dẫn tự phê bình về tính cách trong quá trình chiếm lĩnh kiến thức” [49, tr 61]

Phương pháp tự học luôn gắn liền với việc tiếp cận và chiếm lĩnh khotàng tri thức mà nhân loại khám phá, tri thức dẫn đường cho người học nhậnthức và đi đến sáng tạo Bản thân người học không phải ngay từ đầu đã có

được phương pháp tự học mà phải dựa vào sự hướng dẫn của người đi trước,của Thầy, của những người bạn đồng hành

Hướng dẫn phương pháp tự học thực chất là “dạy cho người học cách

tự học”, là dạy cách nắm bắt và hiểu nội dung tri thức, ngày nay đã và đang

có nhiều tác giả đề cập nghiên cứu vấn đề hướng dẫn phương pháp tự học,điều đó chứng tỏ xã hội đang thực sự quan tâm đến chất lượng đào tạo conngười, bởi vậy quan tâm thiết thực đến vai trò của tự học, vai trò của hướngdẫn phương pháp tự học trong việc đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài

Tác giả Đinh Thị Cúc nêu ra quan niệm về việc hướng dẫn phương

pháp tự học ở góc độ hình thành kỹ năng cho người học: “là quá trình giúp

đỡ, hình thành cho người học có được những phương pháp, cách thức tự học,

tự nghiên cứu hợp lý, hiệu quả, qua đó giúp họ không ngừng nâng cao chất lượng học tập, nghiên cứu khoa học” [16, tr 18].

Từ những quan niệm về hướng dẫn phương pháp tự học dưới nhiều góc

độ của các tác giả nhà giáo đi trước, trong đề tài này nêu ra quan niệm vềhướng dẫn phương pháp tự học trong mối quan hệ giữa chủ thể và đối tượng:

là hoạt động sư phạm của người dạy và người học, trong đó bao hàm sự chỉ dẫn, định hướng về con đường, về cách thức, biện pháp và sử dụng phương tiện tự học cho người học nhằm giúp người học chủ động tiếp thu, lĩnh hội kiến thức, phát huy năng lực, ý chí tự học, hình thành thói quen tự giác học tập một cách thường xuyên, trên cơ sở đó nâng cao kết quả học tập cá nhân, thực hiện hoàn thành mục tiêu học tập và nghiên cứu của bản thân, đáp ứng yêu cầu đào tạo

Hướng dẫn phương pháp tự học có nhiều cách thức, biện pháp khácnhau, căn cứ vào đối tượng, nội dung môn học để xác định cách thức và biệnpháp hợp lý, có thể hướng dẫn trực tiếp hoặc hướng dẫn gián tiếp Thực tế

nhiều nhà khoa học, nhà tư tưởng, nhiều chính trị gia thành công trong sự

nghiệp nhờ có phương pháp tự học hợp lý, nhờ kiên trì, nhẫn nại tích hợp, vậndụng những chỉ dẫn về phương pháp tự học của Thầy, của những người đitrước, thực tế đó càng minh chứng hướng dẫn phương pháp tự học là rất quantrọng đối với người học

Hướng dẫn phương pháp tự học là dạy cho người học kiên trì, nhẫn nạitìm tòi tư liệu để lĩnh hội kiến thức, vấn đề này đã được lãnh tụ Hồ Chí Minhthực hiện trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Người, tìm từ những mẩu

chuyện về đời hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh có đoạn viết: “Mỗi ngày, chín giờ tối công việc mới xong, anh Ba mệt lử, trong khi chúng tôi nghỉ hoặc đánh bài, anh Ba đọc hay viết đến mười một giờ hoặc nửa đêm” [50, tr 16].

Phương pháp tự học mà Hồ Chí Minh đã từng sử dụng trong hành trìnhtìm đường cứu nước là những chỉ dẫn giản dị, rất thực tế, rất tự nhiên có thểđúc kết, khái quát thành một kiểu, một cách thức để “hướng dẫn phươngpháp tự học”, phổ biến phương pháp tự học cho quảng đại nhân dân, đặc biệt

là cho lớp trẻ Thực tiễn sinh động về tấm gương tự học của Người chính làhướng dẫn phương pháp tự học một cách hiệu quả và thiết thực cho ngườihọc, trong đó bao hàm cách lập kế hoạch học tập và ý chí quyết tâm thực hiện

kế hoach, có cách sử dụng cơ sở vật chất hiện có để tự học…mà chúng ta cóthể đưa vào vận dụng trong các nhà trường

Giáo sư Nguyễn cảnh Toàn, một trong những người đi đầu trong việcnghiên cứu và phổ biến các phương pháp tự học, hướng dẫn tự học ở nước ta,

từ kinh nghiệm thực tiễn hoạt động khá phong phú trong ngành giáo dục, ông

đã nêu trong các công trình nghiên cứu của mình về tự học rằng: tự học cóhướng dẫn là học mà không giáp mặt Thầy nhưng nhận được sự hướng dẫn

của Thầy từ xa; tự học có Thầy nhưng không giáp mặt Thầy trong phần lớnthời gian học; tự học ở mức cao không có Thầy

Hướng dẫn phương pháp tự học là dạy cho người học, biết cách thựchành, ôn luyện để ghi nhớ, khắc sâu kiến thức, Chủ tịch Hồ Chí Minh từ thựctiễn hoạt động cách mạng đã đúc kết được những bài học kinh nghiệm quýbáu về phương pháp tự học, có truyện kể về việc học Ngoại ngữ khi Người

hoạt động ở nước ngoài rằng: “Sau khi học được nghĩa những từ mới, Người viết vào một mảnh giấy, dán vào chỗ hay để ý nhất, có khi viết vào cánh tay

để lúc làm việ vẫn học được Lại cả khi đi đường, Người cũng nhẩm bài học, ban đêm khi chưa ngủ, Người lấy tay viết mò chữ khó xuống chăn cho kỳ nhớ mới thôi, và thế là đã học được thêm vài từ mới” [18, tr 116] Ngày nay,

những kinh nghiệm học tập của người trở thành vấn đề lý luận để hướng dẫnphương pháp tự học nói chung

1.1.2 Tính đặc thù của hướng dẫn phương pháp tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh

1.1.2.1 Đặc điểm của môn tư tưởng Hồ Chí Minh

Mỗi một môn học có đối tượng và nhiệm vụ khác nhau, vì vậy cónhững đặc điểm riêng, những đặc điểm sẽ tác động quy định đối với hoạtđộng dạy và học môn học, đem đến những sắc thái riêng cho mỗi hoạt động.Muốn hướng dẫn phương pháp tự học nhằm phát huy tính tích cực học tậpmôn học tư tưởng Hồ Chí Minh của sinh viên cần phải nắm vững những đặcđiểm của môn học đó Đặc điểm của môn học tư tưởng Hồ Chí Minh đượctiếp cận từ mục tiêu, chương trình, giáo trình môn học; thể hiện ở đối tượng,nhiệm vụ và phương pháp nghiên cưu môn học; thể hiện ở đặc điểm tri thức

Về mục tiêu của môn học, theo mục tiêu đào tạo của các trường Đại

học và Cao đẳng “Việc học tập chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí

Minh là điều cần thiết để nâng cao chất lượng đào tạo, giáo dục bộ môn (đặc biệt các môn khoa học xã hội nhân văn) Sinh viên sẽ nắm vững hơn những kiến thức cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, làm cơ

sở phương pháp luận cho việc học tập chuyên ngành khoa học, để vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống, công tác sau khi tốt nghiệp” [31, tr 8] Như

vậy, sinh viên nắm được nội dung cơ bản của tư tưởng Hô Chí Minh là quátrình vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện,hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam, từ đó củng cố lòng tin vào con đường đi lênchủ nghĩa xã hội ở nước ta cho sinh viên, nâng cao lòng tự hào về dân tộc, vềĐảng, về Bác Hồ và có ý thức cống hiến, góp phần tham gia xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc trên cương vị, nhiệm vụ được phân công

Với mục tiêu trên, tư tưởng Hồ Chí Minh vừa thực hiện chức năngcung cấp tri thức, bồi dưỡng thế giới quan và phương pháp luận cho sinh viên,

từ đó làm cơ sở cho việc học tập các môn khoa học chuyên ngành, vận dụngkiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống và công tác vừa thực hiện chức nănggiáo dục thông qua cung cấp tri thức để xây dựng niềm tin vào lý tưởng độclập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trên cơ sở khoa học, góp phần vào việc nângcao trình độ giác ngộ chính trị cho người học, đồng thời tư tưởng Hồ ChíMinh thực hiện chức năng định hướng chính trị và hướng dẫn hoạt động thựctiễn nhằm cải tạo con người và xã hội

Chương trình môn học, được ban hành theo Quyết định số35/2003/QĐ-BGD&ĐT ngày 31/07/2003 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đàotạo gồm 7 chương về nội dung cơ bản, trong đó bao gồm những kiến thức nềntảng của môn học: Đối tượng nghiên cứu, chức năng, nhiệm vụ, phương pháp;Nội dung hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về các lĩnh vực; Sự vận dụng vàphát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh trong công cuộc đối mới hiện nay

Phân phối thời gian môn học gồm 45 tiết trong đó có 22 tiết dành cho giảngtrên lớp, 23 tiết cho xêmina và các hình thức tổ chức dạy học khác.

Giáo trình môn học, Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trìnhquốc gia các bộ môn khoa học Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh đượcthành lập theo Quyết định số 255-CT ngày 13/07/1992 của Chủ tịch Hội đồng

Bộ trưởng đã biên soạn giáo trình Quốc gia, trên cơ sở đó Bộ Giáo dục vàĐào tạo biên soạn giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh dùng trong các trườngĐại học và Cao đẳng là giáo trình chính trong dạy và học, đảm bảo quán triệtmục tiêu của môn học và cụ thể hoá được chương trình, thể hiện tính khoahọc, tính sư phạm, tính thực tiễn

Về đối tượng môn học, Tư tưởng Hồ Chí Minh bao gồm hệ thống quanđiểm, lý luận về cách mạng Việt Nam trong dòng chảy của thời đại mới màcốt lõi là tư tưởng về độc lập dân tộc; về mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễntrong hệ thống tư tưởng cách mạng Hồ Chí Minh; về mối quan hệ biện chứng,

sự tác động qua lại giữa tư tưởng độc lập dân tộc với tư tưởng giải phóng giaicấp, giải phóng con người, tư tưởng độc lập dân tộc gắn với chủ nghĩa xã hội;

về đại đoàn kết dân tộc, về Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước của dân, dodân, vì dân, về đạo đức, nhân văn và văn hoá Đối tượng môn học là kho tàng

di sản quý báu mà Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại, chương trình học tập vànghiên cứu đối với sinh viên đại học và cao đẳng có giới hạn song đòi hỏisinh viên phải phát huy cao tinh thần tự giác học tập mới có thể nắm vữngđược kiến thức cơ bản

Căn cứ vào đối tượng nghiên cứu môn tư tưởng Hồ Chí Minh có nhiệm

vụ làm rõ nguồn gốc, quá trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ ChíMinh; nội dung tư tưởng, bản chất cách mạng và khoa học, đặc điểm và cácluận điểm trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh; làm rõ vai trò nền tảng, kim

chỉ nam hành động của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam

và giá trị tư tưởng của Người trong kho tàng tư tưởng, lý luận cách mạng thếgiới

Về phương pháp nghiên cứu môn học, vận dụng phương pháp luận củachủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử làm cơ sở đểnghiên cứu, học tập tư tưởng Hồ Chí Minh; Quán triệt quan điểm toàn diệntrong tuyên truyền, học tập, nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh; Gắn lý luậnvới thực tiễn trong học tập, nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh

Trên cơ sở nắm chắc mục tiêu, đối tượng, nhiệm vụ môn học có thể xácđịnh đặc điểm tri thức môn học tư tưởng Hồ Chí Minh, đây là vấn đề có ảnhhưởng sâu sắc đến việc tìm tòi biện pháp, cách thức hướng dẫn phương pháp

tự học môn học cho sinh viên Tư tưởng Hồ Chí Minh với tư cách là một khoahọc, có đối tượng và chức năng, nhiệm vụ, phương pháp nghiên cứu riêng và

hệ thống các khái niệm, phạm trù, quy luật, nguyên lý tương ứng Vì vậy, trithức của môn học tư tưởng Hồ Chí Minh có tính đặc thù, cụ thể:

Trước hết, tri thức môn tư tưởng Hồ Chí Minh có sự gắn bó hữu cơ với

tri thức của các bộ môn khoa học Mác – Lênin, Hồ Chí Minh lấy chủ nghĩaMác - Lênin làm nền tảng tư tưởng, thế giới quan và phương pháp luận khoahọc cho mọi hoạt động cách mạng của mình; tư tưởng của Người là kết quảcủa sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễnViệt Nam, là sự phát triển hợp lôgic của chủ nghĩa Mác - Lênin trong thời đạimới, có thể nói tư tưởng Hồ Chí Minh là chủ nghĩa Mác - Lênin ở Việt Nam

Thứ hai, tri thức tư tưởng Hồ Chí Minh mang tính lý luận chính trị, là

tư tưởng triết học, là kết quả của việc khái quát, tổng kết kinh nghiệm thựctiễn ở trình độ tư duy cao, gắn liền với cuộc cách mạng của Việt Nam và cáchmạng thế giới; phản ánh những vấn đề cơ bản có tính quy luật của cách mạng

Việt Nam; là nền tảng tư tưởng kim chỉ nam cho hành động của Đảng Mặtkhác, từ khi hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh luôn luôn phải đốimặt đấu tranh với những tư tưởng, quan điểm bảo thủ, lạc hậu, những lý luậnsai lầm trong và ngoài nước, bởi vậy tư tưởng Hồ Chí Minh mang giá trị tiến

bộ, điển hình của thời đại

Thứ ba, tri thức môn tư tưởng Hồ Chí Minh là sự gắn bó chặt chẽ giữa

tư tưởng và hành động, giữa tư tưởng lý luận và cuộc đời thực, có sự gắn bóhữu cơ của tư tưởng cách mạng, khoa học với phương pháp, phong cách củahành động thực tiễn của Người Đứng vững trên quan điểm “thực tiễn” củahọc thuyết Mác - Lênin, thấm nhuần triết lý phương Đông trọng “thân giáo”hơn “thư giáo”, không chủ trương “lập ngôn” lấy “trước tác” làm mục đíchchủ yếu, chính vì thế Hồ Chí Minh trở thành “một nhà lý luận thực tiễn”, trithức môn học không chỉ thể hiện qua các tác phẩm, bài viết, bài nói mà cònthể hiện trong cuộc đời và sự nghiệp hoạt động cách mạng, trong phong cáchsống của Người, thể hiện ở thành quả cách mạng và sự tiến bộ xã hội màNgười tạo dựng

Thứ tư, tri thức môn tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống các quan điểm

toàn diện, phong phú, sâu sắc về những vấn đề của cách mạng Việt Nam đượctrình bày trình tự theo một hệ thống chặt chẽ; là sự kết tinh hoa văn hoá dântộc và kế thừa giá trị văn hoá nhân loại, phản ánh đa dạng nhiều chiều, nhiềumặt, nhiều vấn đề của đời sống xã hội, vừa mang tính phổ quát nhân loại, vừamang tính đặc thù dân tộc

Thứ năm, tri thức môn tư tưởng Hồ Chí Minh mang tính quốc tế, tính

thời đại sâu sắc, phản ánh tầm nhìn thời đại của một danh nhân văn hoá kiệtxuất, một chính khách quốc tế, tư tưởng cách mạng của Người không chỉ bó

hẹp trong đấu tranh cho sự nghiệp giải phóng dân tộc mà là cuộc đấu tranhcho hoà bình nhân loại

Thứ sáu, tri thức môn học tư tưởng Hồ Chí Minh mang tính sáng tạo,

thể hiện ở khả năng phân tích và phản ánh đúng đắn bản chất của hiện thựcchính trị - xã hội đương thời; nêu lên được quy luật và xu hướng vận động củadân tộc gắn liền với quỹ đạo vận động và phát triển của thời đại; là ý tưởng,

mô hình về một xã hội tương lai có đầy đủ cơ sở khoa học, lý luận và thựctiễn để thực hiện trong thực tế

Trên cơ sở đặc điểm môn học, tính đặc thù của tri thức môn tư tưởng

Hồ Chí Minh, việc hướng dẫn phương pháp tự học môn tư tưởng Hồ ChíMinh cũng phải từ tính đặc thù đó để tìm tòi biện pháp vận dụng phù hợp

1.1.2.2 Tính đặc thù của việc hướng dẫn phương pháp tự học môn học tư tưởng Hồ Chí Minh.

Từ đặc điểm của môn tư tưởng Hồ Chí Minh, việc hướng dẫn phương

pháp tự học tư tưởng Hồ Chí Minh là: là hoạt động sư phạm của người dạy trong đó bao hàm sự chỉ dẫn, định hướng đối với người học nhằm giúp người học chủ động tiếp thu, lĩnh hội và liên kết kiến thức, phát huy năng lực, ý chí

tự học, hình thành thói quen tự giác học tập, lĩnh hội và tích luỹ tri thức môn

tư tưởng Hồ Chí Minh một cách thường xuyên, trên cơ sở đó nâng cao kết quả học tập bộ môn của người học, thực hiện hoàn thành mục tiêu học tập và nghiên cứu của bản thân đối với môn học

Việc hướng dẫn phương pháp tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh cầnđảm bảo đáp ứng yêu cầu về tính đặc thù môn học như sau:

Một là: hướng dẫn sinh viên phương pháp tiếp cận tri thức môn tư

tưởng Hồ Chí Minh trên cơ sở nền tảng hệ thống tri thức các môn khoa họcMác – Lênin nói chung, trong chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo về điều

kiện để học tập môn tư tưởng Hồ Chí Minh nêu rõ việc học tập tư tưởng HồChí Minh chỉ được thực hiện khi sinh viên đã được học các môn trong hệthống tri thức nền tảng như Triết học, Kinh tế chính trị học, Chủ nghĩa xã hộikhoa học Phải chú ý hướng dẫn người học phương pháp liên kết với hệ thốngtri thức nền tảng, hướng dẫn người học nhận thức một cách đúng đắn cácphạm trù, quy luật của triết học, kinh tế chính trị, quy luật của sự phát triểnlịch sử xã hội từ đó mới có thể nhận thức đầy đủ tư tưởng và thực tiễn hoạtđộng của nhà cách mạng Hồ Chí Minh.

Hai là: hướng dẫn phương pháp tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh

phải trên cơ sở hướng dẫn người học phương pháp nắm bắt, nhận thức về lịch

sử phát triển của dân tộc, của cách mạng Việt Nam, gắn với phân tích, đánhgiá các sự kiện lịch sử đảm bảo tính khoa học và tính thực tiễn, phương phápvận dụng lý luận cách mạng trong thực tiễn gắn với các giai đoạn lịch sử,từng điều kiện cụ thể vốn là phương pháp mà Hồ Chí Minh luôn luôn coitrọng và sử dụng

Ba là: hướng dẫn phương pháp tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh gắn

với việc trang bị cho sinh viên thế giới quan, nhân sinh quan khoa học và cáchmạng, giúp người học phân tích, nhìn nhận, đánh giá đúng đắn quy luật vậnđộng và phát triển của lịch sử, xã hội có quy luật, có tiến trình lịch sử lâu dài

và phức tạp, định hướng giúp sinh viên xác định lập trường tư tưởng vữngvàng, xây dựng bản lĩnh chính trị kiên định, tự chủ về kiến thức

Bốn là: hướng dẫn phương pháp tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh

đảm bảo hướng dẫn người học mở rộng phạm vi tự học, tự nghiên cứu mộtcách tổng thể nhiều môn khoa học, các lĩnh vực khác của đời sống thực tiễntrong xã hội, hướng dẫn sinh viên tự làm giàu vốn hiểu biết của bản thân

nhằm mở rộng tầm nhìn, khả năng chinh phục và chiếm lĩnh kho tàng tri thứcnhân loại

Năm là: hướng dẫn phương pháp tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh

gắn với việc hình thành cho sinh viên ý thức và thói quen học hỏi, lĩnh hội, kếthừa những giá trị cơ bản trong hệ tư tưởng lý luận của các chính trị gia tiến

bộ trên thế giới, nhận thức đúng đắn xu thế vận động và biến đổi của thời đại,nhận thức và tôn trọng quy luật khách quan, nhằm phát triển tư duy độc lập,sáng tạo, hình thành những ý tưởng mới, cách làm mới nhằm góp phần lý giảinhững vấn đề bức xúc hiện nay trong xã hội

Sáu là: hướng dẫn phương pháp tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh

nhằm định hướng cho sinh viên nuôi dưỡng ý chí, quyết tâm nắm thật vững trithức cơ bản cốt lõi, vươn tới khả năng vận dụng, ứng dụng tri thức, hiểu biết

về tư tưởng và thực tiễn hoạt động của Hồ Chí Minh, noi gương Người, họccách của Người để giải quyết những vấn đề đặt ra trong đời sống thực tế, coi

đó là bài học lớn mà chính sinh viên phải được bồi dưỡng từ việc học tập nộidung tư tưởng, hoạt động cách mạng và phương pháp cách mạng của lãnh tụ

Nhận thức rõ tính đặc thù trong việc hướng dẫn phương pháp tự họcmôn tư tưởng Hồ Chí Minh, trên cơ sở đó hướng dẫn phương pháp tự họcmôn học đảm bảo hiệu quả tức là đã góp phần tạo được sự chuyển biến trongviệc nâng cao chất lượng học tập bộ môn từ sự chuyển biến trong ý thức, thái

độ học tập, kết quả học tập môn học của sinh viên, đến sự chuyển biến trongviệc tìm tòi phương pháp vận dụng kiến thức môn học thành hành động trongviệc rèn luyện nhân cách, xây dựng bản lĩnh, lập trường, bồi dưỡng ý chí củabản thân

Xác định vai trò của hướng dẫn phương pháp tự học môn tư tưởng HồChí Minh tr ên cơ sở hướng tới đạt được mục tiêu của môn học, cụ thể ở một

số tiêu chí sau:

Một là, hướng dẫn phương pháp tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh góp

phần chuyển biến thái độ học tập của sinh viên đối với môn học như cần cù,siêng năng hơn, có kỷ luật hơn trong học tập; có nhu cầu mở rộng hiểu biết

về tri thức môn học; mong muốn được giới thiệu thêm tài liệu thamm khảo,thông tin, tư liệu mới để tự học; mong muốn được hướng dẫn phân tích mởrộng kiến thức đã được tiếp thu…, giúp sinh viên phát huy được tính tích cựctrong việc tìm tòi tư liệu học tập, chủ động nắm bắt tri thức, nền tảng lý luậnmột cách có hệ thống, trình tự và lôgíc, đảm bảo không bị rỗng kiến thức Từ

ý thức thái độ học tập của sinh viên có sự chuyển biến bản thân sinh viên nắmvững hệ thống tri thức môn học, mở rộng, hiểu sâu sắc tri thức làm nền tảngcho việc học tập tốt môn học

Hướng dẫn phương pháp tự học là dạy cho người học biết lập kế hoạch

tự học cho bản thân, đây cũng là biện pháp hữu ích trong hướng dẫn phươngpháp tự học Có câu chuyện kể về lãnh tụ Hồ Chí Minh tự học khi ở Thái Lan

rằng: “Thầu Chín cổ động cho mọi người trong cơ quan hợp tác học chữ

Xiêm, khi đặt chương trình Thầu Chín đề ra trong thời gian đầu mỗi ngày học

10 chữ thôi, về sau tăng dần lên, mọi người chê ít cho rằng nhất định mình học được Chưa đầy 3 tháng, Thầu Chín đã xem được báo Xiêm, còn những người khác chỉ vồ vập, hăng hái lúc đầu, về sau dần dần bữa đực bữa cái, kết quả là chữ lại theo Thầy” [25 tr 16] Tính kế hoạch trong tự học của lãnh tụ

Hồ Chí Minh là bài học sâu sắc cho chúng ta về việc nhận thức đúng đắn vaitrò của hướng dẫn phương pháp tư học

Hai là, hướng dẫn phương pháp tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh góp

phần kích thích tinh thần say mê, hứng thú học tập của sinh viên, có thể nóitrong mỗi con người vốn đã tồn tại khả năng say mê, hứng thú song ham mê,hứng thú đó được khơi dậy có lúc bởi những tác động của yếu tố khách quan.Trong việc học tập môn tư tưởng Hồ Chí Minh bản thân sinh viên khi đã đạtmục tiêu tiếp cận khối lượng tri thức và nắm vững tri thức đó thì tinh thần say

mê, hứng thú trong học tập sẽ được khơi dậy, được phát huy cao đồng thờicũng từ say mê, hứng thú học tập môn học sinh viên vươn tới rèn luyện thóiquen học tập một cách tự giác, mở rộng khả năng độc lập, sáng tạo, tự tìm tòiphương pháp, kỹ năng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào việc lý giải nhữngvấn đề nhận thức, giải quyết những vấn đề đặt ra trong thực tiễn cuộc sống,gắn kết lý luận với thực tiễn, tư tưởng và hành động

Hướng dẫn phương pháp tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh khôngnhững giúp sinh viên nắm vững tri thức tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm phục vụnâng cao kết quả học tập mà còn là khích lệ sinh viên quyết tâm, phấn đấuvận dụng tri thức góp phần vào việc cải tạo thực tiễn xã hội trên cơ sở phântích, đánh giá đúng đắn quy luật vận động và phát triển của lịch sử Đó cũngchính là một mục tiêu cần đạt của việc học tập tư tưởng Hồ Chí Minh trong

nhà trường, mục tiêu giáo dục và hình thành kỹ năng sống cho sinh viên trên

cơ sở hướng dẫn sinh viên phương pháp tự học

Ba là, hướng dẫn phương pháp tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh góp

phần hình thành nhân sinh quan, thế giới quan khoa học cho sinh viên, bất cứviệc dạy học môn học nào cũng đều vươn tới cải biến và phát triển nhận thứccủa con người từ đó cải tạo thực trạng xã hội Sinh viên nắm vững tri thức tưtưởng Hồ Chí Minh là một bước của sự phát triển nhận thức khoa học, từbước phát triển của nhận thức ấy bản thân sinh viên kế thừa và rèn luyệnphong cách tư duy, phương pháp phân tích thế giới khách quan theo phươngpháp Hồ Chí Minh, noi gương Người xây dựng nhân cách, lối sống, nếp sốngmới phù hợp với điều kiện thực tế Sự hình thành tư duy và nhân cách mớicủa sinh viên biểu hiện ở quan niệm đúng đắn về về con người, đánh giá conngười đúng với bản chất, đánh giá nhìn nhận một cách khoa học về vạn vậttrong thế giới khách quan, ở việc biết học tập, kế thừa để vận dụng nhân cáchcao quý trong sáng lành mạnh của lãnh tụ Hồ Chí Minh nhằm xây dựng nhâncác bản thân Đó là mục tiêu đích thực của việc hướng dẫn tự học môn tưtưởng Hồ Chí Minh

Tóm lại, sự chuyển biến tích cực trong kết quả học tập của sinh viêntrên cả phương diện nhận thức, kỹ năng tư duy và phương pháp hành động,nhăm xây dựng và hình thành nhân cách của những con người mới năngđộng, sáng tạo cho sinh viên chính là mục tiêu cơ bản của việc hướng dẫnphương pháp tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh, điều này đồng nghĩa vớiviệc đánh giá đúng vai trò, tác dụng của việc hướng dẫn phương pháp tự họcmôn học này nói riêng và các môn học nói chung, từ đó đòi hỏi mỗi giảngviên, mỗi sinh viên đều phải thật sự quan tâm

1.2 Thực tiễn việc hướng dẫn phương pháp tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Đại học Tây Bắc

1.2.1 Về hướng dẫn phương pháp tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh của giảng viêc

Môn tư tưởng Hồ Chí Minh được đưa vào chương trình đào tạo đại học

và cao đẳng từ năm học 2003 – 2004, trường Đại học Tây Bắc tại thời điểm

đó là năm học đầu tiên được thực hiện nhiệm vụ đào tạo đại học, đội ngũgiảng viên nói chung, giảng viên các môn khoa học Mác – Lênin nói riêngthiếu về số lượng, chất lượng chưa chuẩn hoá, phân công giảng dạy các mônkhoa học Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh rất khó khăn, điều này có ảnhhưởng đến chất lượng dạy học, trong điều kiện đó đặt ra yêu cầu rất thiết thực

là phải quan tâm đặc biệt đến việc hướng dẫn phương pháp tự học cho sinhviên, tăng cường phát huy sự chủ động, tính tự giác học tập, nghiên cứu củasinh viên, bản thân sinh viên phải coi việc tự học chính là một trong nhữngbiện pháp để nâng cao chất lượng hiệu quả học tập của mình Thực tế trongđiều kiện giảng viên phải giảng dạy với khối lượng quá nhiều khó tránh khỏi

sự chủ quan, đôi khi dạy cho xong chương trình khó kiểm định về chất lượngthực, đồng thời chính giảng viên ít có điều kiện cạnh tranh về chất lượnggiảng dạy

Từ khi chính thức được giao nhiệm vụ đào tạo đại học, trước yêu cầulớn về việc nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hộithời kỳ hội nhập và phát triển, trên cơ sở sự chỉ đạo của cấp uỷ, nhà trường đãquan tâm sâu sát, thiết thực đến việc đổi mới phương pháp dạy học theo tinhthần biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo, đã tạo điều kiện thuậnlợi để giảng viên tham gia tập huấn chuyên môn, tập huấn về đổi mới phươngpháp, tổ chức thội thảo về giảng dạy các môn khoa học Mác – Lênin và tư

tưởng Hồ Chí Minh, tại các hội thảo, hội nghị bàn về phương pháp dạy học vàngay cả các tiết giảng dạy trực tiếp trên lớp các giảng viên, các nhà quản lýđều nhấn mạnh đến vai trò của tự học và hướng dẫn phương pháp tự học mônhọc này trong điều kiện hiện nay, song thực tế chưa làm được nhiều, chưa cụthể hoá Việc hướng dẫn phương pháp tự học của giảng viên bắt đầu như thếnào, kiểm tra, đánh giá kết quả tự học của sinh viên theo tiêu chí nào, dựa vàotiêu chí nào để đánh giá giảng viên hướng dẫn phương pháp tự học cho sinhviên đúng đắn và hiệu quả trên thực tế còn là vấn đề nan giải, phải tiếp tục tìmgiải pháp.

Trên cơ sở tìm hiểu nhận thức về hướng dẫn phương pháp tự học môn

tư tưởng Hồ Chí Minh trong những năm qua, ưu điểm lớn của trường Đại họcTây Bắc là các nhà giáo, các nhà quản lý đều nhận thức sâu sắc về yêu cầucấp thiết phải nâng cao chất lượng dạy và học nói chung, vì vậy mục tiêuphấn đấu chung là nỗ lực cải tiến phương pháp dạy học theo hướng lấy ngườihọc làm trung tâm, theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo từphía người học, 100% giảng viên tham gia giảng dạy được hỏi ý kiến về sựcần thiết của việc hướng dẫn phương pháp tự học nói chung và hướng dẫnphương pháp tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng đều cho rằng việchướng dẫn phương pháp tự học cho sinh viên là rất cần thiết, là nhiệm vụ,trách nhiệm của mỗi giảng viên trong trường đại học

Có thể đánh giá về mặt nhận thức của giảng viên về hướng dẫn phươngpháp tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh là đúng đắn, vấn đề cần quan tâm làm

rõ chính là việc triển khai thực hiện hướng dẫn phương pháp tự học cho sinhviên như thế nào? Trách nhiệm của giảng viên hướng dẫn cho sinh viên ởmức độ nào? Các điều kiện để giảng viên thực hiện đúng chức trách, nhiệm

vụ của mình trong hướng dẫn phươn pháp tự học môn học này cho sinh viên

có đảm bảo hay không?

Trong chỉ đạo và tổ chức dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh tạitrường Đại học Tây Bắc những năm qua đã đảm bảo các nguyên tắc cơ bảncủa quá trình dạy học quy định trong chương trình do Bộ Giáo dục và Đào tạoban hành, cụ thể trong quản lý dạy và học đã có kế hoạch đào tạo cho từngngành học, thời gian phân phối cho môn học, thời gian giảng trên lớp, thờigian tổ chức thảo luận, tự học, tự nghiên cứu của sinh viên, có giáo trình, tàiliệu tham khảo khá phong phú, ngoài ra sinh viên còn được tham gia các hoạtđộng ngoại khoá bổ trợ, tham gia các công tác xã hội, các hoạt động mangtính chính trị tại địa phương; về phía giảng viên trong giảng dạy đã chú ýcung cấp thông tin mới, đảm bảo kiến thức trọng tâm môn học; thực hiện đầy

đủ các khâu kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của sinh viên theo đúng quychế đào tạo Đó là các điều kiện thuận lợi cơ bản để việc hướng dẫn phươngpháp tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh cho sinh viên được triển khai và pháthuy hiệu quả thiết thực

Quá trình dạy học của giảng viên nhằm phát huy tính tích cực học tập,phát huy năng lực tự học của sinh viên trên cơ sở giảng viên định hướng,hướng dẫn phương pháp tự học tất yếu phải dựa vào sự tham gia, hưởng ứngcủa sinh viên một cách tích cực dù ở trên lớp hay học ở nhà, việc giảng viêngiao bài tập cho sinh viên và quy định thời gian hoàn thành nội dung các bàitập để sinh viên có ý thức thực hiện, thực tế đã là bước đi đúng hướng dùchưa phải là hoàn thiện

Hiện nay, số lượng giảng viên được phân công giảng dạy môn tư tưởng

Hồ Chí Minh đã được tăng cường thêm, tuy nhiên so với việc mở rộng quy

mô đào tạo và yêu cầu nâng cao chất lượng thì số lượng cũng như chất lượng

đội ngũ giảng viên chưa đủ các điều kiện tối ưu để có thể triển khai hướngdẫn phương pháp tự học cho sinh viên một cách hiệu quả, chẳng hạn nhưgiảng viên chưa chuyên môn hoá cao, vẫn phải đảm nhận khối lượng giảngdạy quá lớn so với quy định chung, vẫn phải đảm nhận giảng dạy nhiều mônhọc khác nhau trong chương trình, sức ép về quy mô đào tạo ngày càng mởrộng, sức ép về chương trình giảng dạy quá tải… vẫn ngự trị trong ý thứcgiảng viên một tâm lý, một lối thực hành nghề nghiệp như một căn bệnh cốhữu là “tranh thủ nói, tranh thủ giảng giải” thật nhiều với hy vọng sinh viêncũng sẽ tranh thủ đón nhận và nắm bắt được.

Trong điều kiện thực tế như trên, thực trạng hướng dẫn phương pháp tựhọc môn tư tưởng Hồ Chí Minh cho sinh ở trường Đại học Tây Bắc nhữngnăm qua mới chỉ dừng lại ở mức độ đơn giản là giảng viên giao nội dung tựhọc, giao bài tập cho sinh viên, gợi ý về nhà để chuẩn bị bài, sau đó đến lớpgiảng viên kiểm tra, đánh giá, nhận xét đối với một số sinh viên, chủ yếu lànhận xét về ý thức thái độ chứ chưa đánh giá về chất lượng bài tập, chưahướng dẫn sinh viên phương pháp sử dụng kiến thức đó để vận dụng thànhhiểu biết, thành quan điểm nhận thức của bản thân ngay trong giờ dạy họctrên lớp để khám phá tri thức mới, cách nhận thức mới

Trong quan niệm của hầu hết giảng viên, hướng dẫn phương pháp tựhọc chỉ đơn giản là như là nhắc nhở sinh viên học bài, chuẩn bị bài ở nhà, cònđến lớp thì cứ nghe, tiếp thu những điều thầy, cô giảng giải., như vậy thựcchất chính giảng viên chúng ta chưa tự đổi mới quan niệm và nhận thức vềhướng dẫn phương pháp tự học cho sinh viên, chưa định hướng cho sinh viênhình thành được thói quen tự học thường xuyên, có kế hoạch, chưa có biệnpháp cụ thể để hướng dẫn phương pháp tự học một cách chu đáo, chưa thực

sự chủ động trong việc hướng dẫn sinh viên tiếp cận, lĩnh hội tri thức mới

Hiện nay sinh viên nói chung môi trường và điều kiện về cả vật chấtlẫn tinh thần khá thuận lợi và ổn định, hơn thế có một bộ phận sinh viên điềukiện sống, sinh hoạt sung túc đầy đủ, lối sống tự do chi phối, bởi vậy việcgiảng viên định hướng cho các em phải tự học theo phương pháp này, phải nỗlực nghiên cứu theo phương pháp kia cũng có khi gặp phải sự phản ứng hoặckhông đồng tình từ phía sinh viên Một số giảng viên đã phàn nàn rằng khihướng dẫn sinh viên nội dung, phương pháp tự học, có gợi ý, có nêu vấn đềđịnh hướng về cách nghiên cứu, tự học song xuất hiện một bộ phận sinh viênkhông quan tâm đến việc tự học độc lập, chuẩn bị bài qua loa cho xong theokiểu chép lại nội dung đã có trong tài liệu, giáo trình theo kiểu làm bài tậpkhoán, không bày tỏ tư duy cá nhân, ý kiến của bản thân

Từ năm học 2006 – 2007, việc giảng dạy các môn khoaq học Mác –Lênin ở trường Đại học Tây Bắc đã được thực hiện theo tinh thần công văn số11381/BGDĐT-ĐH&SĐH ngày 10/10/2006 của Bộ Giáo dục và đào tạo vềviệc hướng dẫn giảng dạy các môn khoa học Mác – Lênin, thực hiện đổi mớiphương pháp giảng dạy theo hướng chuyển quá trình dạy học ở bậc đại họcthành quá trình tự học của sinh viên có tổ chức và hỗ trợ tối ưu của giảngviên, tạo điều kiện để giảng viên có thời gian để nghiên cứu thêm tài liệunhiều hơn, chuẩn bị bài giảng trước khi lên lớp chất lượng hơn, sinh viên cónhiều cơ hội để tư duy, phát huy óc sáng tạo trong học tập và nghiên cứu, cónhiều cơ hội để bày tỏ quan điểm, nhận thức của mình

Đánh giá việc đổi mới phương pháp dạy học môn tư tưởng Hồ ChíMinh trong 2 năm học qua cho thấy rõ lợi ích của việc đổi mới giảng dạy theohướng giảm tải giờ dạy trên lớp, một mặt việc sắp xếp thời khoá biểu và phâncông giảng dạy bớt được sự chồng chéo trong điều kiện giảng viên thiếu, quy

mô sinh viên và cơ cấu lớp tăng thêm mỗi năm, giảm bớt việc giảng viên hoạt

động giảng bài một cách đơn độc trong giờ lên lớp, sinh viên bớt căng thẳngtrong giờ học, đồng thời được tham gia vào quá trình dạy học, giảm thiểu tìnhtrạng “đọc – chép” một cách thụ động.

Kết quả khảo sát, điều tra về việc giảng viên hướng dẫn phương pháp

tự học môn học tư tưởng Hồ Chí Minh cho thấy việc hướng dẫn phương pháp

tự học được thực hiện theo hướng gợi ý cho sinh viên làm bài tập, chuẩn bịbài để thảo luận ở một số nội dung, hướng dẫn cách trình bày một số chủ đề,một số câu hỏi thảo luận cụ thể, hướng dẫn cách trình bày một bài kiểm tra,bài thi theo từng nội dung, hướng dẫn ôn tập môn học, tức là mới chỉ quantâm hướng dẫn sinh viên chuẩn bị nội dung tự học chứ chưa hướng dẫnphương pháp tự học, cách thức và biện pháp hướng dẫn tự học đôi khi còn tùyhứng, mang tính chủ quan, chưa quan tâm nhiều đến nhu cầu sinh viên

Qua nghiên cứu, khảo sát điều tra thực tế giảng dạy và tự kiểm điểm lạichính hoạt động dạy học môn tư tưởng Hồ Chí Minh của giảng viên cho thấymột số hạn chế: trên thực tế giảng viên chưa coi trọng đúng mức hướng dẫnphương pháp tự học cho sinh viên một cách hệ thống, thường xuyên, biểuhiện cụ thể ở việc giảng viên chưa thực sự chủ động đổi mới một cách cănbản và hiệu quả phương pháp dạy học, chưa đáp ứng yêu cầu phát huy tínhtích cực của sinh viên, chưa kết hợp các phương pháp dạy học đồng bộ Ngaytrong khi giảng viên thực hiện bài giảng vẫn chưa thoát ly khỏi thói quen sửdụng phương pháp thuyết trình, giảng giải, sinh viên ghi chép nhanh một cáchthụ động Các phương pháp đàm thoại, nêu vấn đề sử dụng với tỷ lệ thờilượng thấp, còn nặng về hình thức, chưa lôi cuốn sinh viên cùng tham gia vàoquá trình dạy học một cách hiệu quả, chưa khuyến khích sinh viên tư duysáng tạo

Việc sử dụng phương pháp trình bày trực quan, sử dụng các phươngtiện hiện đại trong dạy học tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm thúc đẩy tinh thần tựhọc của sinh viên, đều được các giảng viên nhận thức là rất quan trọng, đặcbiệt là từ khi Ban Bí thư Trung ương Đảng phát động cuộc vận động “học tập

và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, tuy nhiên do nhiều lý do khácnhau như thiếu phương tiện, phòng học đa năng chưa đủ, giảng viên dạy quánhiều tiết, kiêm nhiệm nhiều việc, thiếu thời gian chuẩn bị…nên giảng viênrất ít sử dụng phương pháp trình bày trực quan, ít sử dụng phương tiện côngnghệ thông tin trong dạy học môn học, có một lý do đương nhiên rất thực tế là

số giảng viên có thể sắm được máy tính cá nhân và các phương tiện kỹ thuậtkèm theo để thiết kế bài giảng điện tử rất ít, còn phương tiện chung thì khôngthể đem sử dụng một cách đại trà, điều này ảnh hưởng không ít đến việc tạohứng thú, say mê tự học của sinh viên

Việc tổ chức cho sinh viên trao đổi, thảo luận trên thực tế vẫn chưaphát huy tiềm năng và tư duy độc lập của sinh viên, mới chỉ dừng lại ở việcgiảng viên giao đề tài thảo luận, gợi ý kiến thức trọng tâm, giới thiệu tài liệu

và yêu cầu sinh viên chuẩn bị bài để thảo luận, sinh viên chuẩn bị bài sau đókhi tổ chức thảo luận các sinh viên lần lượt trình bày bài làm đã chuẩn bịtrước một cách chi tiết, ít nêu vấn đề để tranh luận, ít chất vấn nhau Cáchthức tổ chức thảo luận này mặc dù đã tạo điều kiện cho sinh viên tự chuẩn bịbài theo sự hiểu biết của mình song trên thực tế chưa đảm bảo cho sinh viênlàm chủ thực sự tri thức của mình, chưa đảm bảo khắc sâu tri thức, các ý kiếnsinh viên thảo luận còn rời rạc, chưa liên kết chủ đề, chưa đảm bảo gợi ý,hướng dẫn sinh viên cách tiếp thu và kế thừa, phát triển ý kiến của nhau

Từ thực tế kết quả nghiên cứu, khảo sát cho thấy phần lớn giảng viênthực hiện hướng dẫn phương pháp tự học cho sinh viên thông qua việc cung

cấp, gợi ý những câu hỏi, đặt ra những yêu cầu nghiên cứu để sinh viên tìmtòi ở nhà, hoặc ngoài giờ lên lớp, còn trong quá trình học tập chính khoá, trênlớp chỉ là nghe giảng, tranh thủ tiếp thu tri thức một chiều từ phía giảng viên,chưa đặt ra yêu cầu hoặc tạo điều kiện để sinh viên khai thác tri thức đã tiếpcận, giảng viên ít quan tâm đến việc hướng dẫn sinh viên xây dựng kế hoạchhọc tập môn học, ít hướng dẫn sinh viên tự phân tích, khắc sâu và vận dụng trithức ngay trong quá trình học tập giờ chính khoá, chưa đánh giá đúng mức kếtquả nhận thức và những ý kiến phản hồi của sinh viên khi giảng bài trên lớp,trong giờ dạy học chính khoá.

Trả lời cho câu hỏi về sự cần thiết phải hướng dẫn sinh viên phươngpháp tự học thì 100% giảng viên cho rằng là cần thiết phải hướng dẫn, tuynhiên câu trả lời về biện pháp hướng dẫn sinh viên tự học thì mỗi giảng viênlại có câu trả lời theo cách riêng của mình, chưa thống nhất về quan niệm, câutrả lời của giảng viên về việc nắm bắt, tìm hiểu phương pháp tự học sinh viêncòn đơn điệu chủ yếu giảng viên cho rằng phương pháp đọc thêm giáo trình

và tài liệu tham khảo là phổ biến Như vậy, một thực trạng rõ nhất là về mặtnhận thức giảng viên đều thấy sự cần thiết và lợi ích của hướng dẫn phươngpháp tự học cho sinh viên song trên thực tế giảng viên lại chưa quan tâm đúngmức đến các biện pháp hướng dẫn phương pháp tự học cho sinh viên, hướngdẫn còn đơn điệu chưa đồng bộ giữa việc hướng dẫn tự học ở nhà và hướngdẫn phương pháp tiếp cận tri thức một cách có kế hoạch thường xuyên

1.2.2 Về việc tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh của sinh viên.

1.2.2.1 Thực trạng nhận thức của sinh viên về sự cần thiết của môn tư tưởng

Hồ Chí Minh trong chương trình đào tạo đại học và cao đẳng:

Khảo sát mức độ nhận thức của sinh viên về sự cần thiết của việc họctập môn tư tưởng Hồ Chí Minh đối với 350 sinh viên thu được số liệu sau:

Bảng thống kê số 1:

Mức

độ

Xác định sự cần thiêt của việc học tập môn

tư tưởng Hồ Chí Minh đối với sinh viên

Số sinh viên trả lời

Tỷ lệ %

3 Không cần đưa vào chương trình chính khoá 97 27,7

Phâp tích số liệu thống kê cho thấy:

Trong thực tế, đối với các giảng viên giảng dạy môn lý luận chính trịnhận thức rõ môn tư tưởng tưởng Hồ Chí Minh có vai trò quan trọng về cảmặt lý luận và thực tiễn trong việc giáo dục sinh viên về tư tưởng, đạo đức,lối sống, về hình thành nhân cách công dân tốt, việc học tập tư tưởng Hồ ChíMinh là cần thiết, song đối với sinh viên kết quả điều tra khảo sát cho thấymột thực tế bộ phận không ít sinh viên chưa nhận thức một cách sâu sắc về sựcần thiết của việc học tập môn tư tưởng Hồ Chí Minh trong chương trình đàotạo đại học và cao đẳng, cụ thể:

Tỷ lệ sinh viên cho rằng không cần thiết phải học tập môn này là 15,chiếm 4,3 % trong tổng số sinh viên được khảo sát, lý do được giải thích rấtđơn giản là vì khi ra trường không dùng đến những phần kiến thức môn họcnày

Tỷ lệ sinh viên cho rằng có cũng được, không có cũng chẳng sao là 29,chiếm 8,3 % trong tổng số sinh viên được khảo sát, lý do được giải thích là cóhọc thì cũng không giúp ích gì được cho công việc chuyên môn được đào tạo,

mà không học thì vẫn có cơ hội để biết

Có một bộ phận gồm 97 sinh viên, chiếm 27,7 % trong tổng số sinhviên được khảo sát cho rằng không cần thiết đưa vào chương trình đào tạochính khoá với sự lý giải rằng như vậy sẽ làm cho người học quá tải, cho rằngnhững kiến thức này có thể tiếp thu từ nhiều phương tiện, nhiều kênh thôngtin khác nhau, nhất là trong điều kiện “bùng nổ thông tin” và “bùng nổphương tiện thông tin đại chúng” như hiện nay.

Tỷ lệ lớn sinh viên trong tổng số sinh viên được khảo sát cho rằng việchọc tập môn tư tưởng Hồ Chí Minh trong chương trình đào tạo đại học việcbình thường bởi vì chắc chắn các nhà quản lý, lãnh đạo Đảng và Nhà nước,các nhà điều hành ngành giáo dục đã tính toán rất kỹ mới đưa vào chươngtrình, việc học tập môn này dù sao cũng góp phần bồi dưỡng cho sinh viên nộidung kiến thức về xã hội, về kinh nghiệm giao tiếp, ứng xử của con người

Tỷ lệ sinh viên nhận thức việc học tập tư tưởng Hồ Chí Minh là cầnthiết hoặc rất cần thiết thấp so với tổng số sinh viên được khảo sát, mức độnhận thức về sự cần thiết này tập trung ở bộ phận sinh viên ham học hỏi, cókết quả học tập khá tốt, năng tham gia các hoạt động xã hội, sáng tạo và nhạycảm với hệ thống tri thức mới Số sinh viên này đều cho rằng trong học tập tưtưởng Hồ Chí Minh trong chương trình chính khoá ở trường đại học mang lạicho các em những hiểu biết có giá trị về các vấn đề chính trị, xã hội, thời sựcủa đất nước, của thời đại, có giá trị bổ sung cho việc thực hành công tácchuyên môn nghiệp vụ và các kỹ năng trong cuộc sống, ngoài ra các em cònlĩnh hội được bài học làm người quý báu từ thế hệ cha ông đi trước

Như vậy, có thể hiểu một trong những lý do sinh viên chưa nâng cao ýthức tự giác học tập bộ môn, chưa kiên trì tìm kiếm phương pháp tự học phùhợp chính là ở chỗ sinh viên nhận thức về vị trí, sự cần thiết của môn học nàychưa rõ, bởi vậy, ý thức tự học chưa được phát huy cao, phương pháp tự học

chưa được chọn lọc và phổ biến, chất lượng học tập chưa được nâng cao Đây

là vấn đề đặt ra cho các nhà giáo làm công tác giảng dạy lý luận nói chung, làthách thức đối với giảng viên trực tiếp giảng dạy môn tư tưởng Hồ Chí Minh,các nhà quản lý ngành phải đặc biệt lưu tâm định hướng

1.2.2.2 Thực trạng tâm lý của sinh viên trong quá trình học tập môn tư tưởng

Thực trạng tâm lý của sinh viên trong quá

trình học tập môn tư tưởng Hồ Chí Minh

Số sinh viên trả lời

mê, thực trạng này đồng thời phản ánh sinh viên chưa nêu cao ý thức tự học,

tự học không thường xuyên, chưa chuyên cần, đến kỳ thi sát nút mới học

“chạy”, học để làm cho xong bài thi, chứ chưa ý thức một cách tự giác họcnhằm mở mang hiểu biết, nâng cao nhận thức

Đáng lưu ý có một bộ phận trả lời rằng đôi khi có hứng thú, đó là 74sinh viên, chiếm tỷ lệ 21,1 % trong tổng số sinh viên được khảo sát, đa sốsinh viên trả lời ở mức độ này cho rằng sự hứng thú học tập môn học này xuấthiện phụ thuộc vào các thông tin mới, hấp dẫn, có khả năng thu hút sự chú ýcủa sinh viên khi giảng viên thực hiện bài giảng, điều này đặt ra cho ngườidạy vấn đề tăng cường cải tiến phương pháp dạy học, tăng cường bổ sungkiến thức, hiểu biết của bản thân thì mới thu hút người học.

Với số lượng 75 sinh viên, chiếm 21,4 % trong tổng số sinh viên đượckhảo sát có hứng thú, thật sự say mê học tập xuất phát từ ý thức được mụcđích học tập và có thái độ học tập đúng đắn Với kết quả khảo sát tổng hợpđược cho thấy một trong những nguyên nhân dẫn đến chất lượng hiệu quả họctập môn tư tưởng Hồ Chí Minh chưa cao chính là ở chỗ sinh viên chưa nhậnthức đúng đắn sự cần thiết của môn học, chưa xác định đúng mục đích họctập, chưa có thái độ học tập đúng đắn và người dạy chưa đủ sức thu hút ngườihọc

1.2.2.3 Thực trạng sử dụng phương pháp tự học của sinh viên

Trên cơ sở phân tích kết quả nhận thức cũng như tình trạng tâm lý củasinh viên trong quá trình học tập môn tư tưởng Hồ Chí Minh, có thể nói thựctrạng nhận thức và tình trạng tâm lý của sinh viên có tác động và ảnh hưởngsâu sắc đến việc sử dụng phương pháp tự học của sinh viên, ảnh hưởng đếnkết quả học tập môn học nói chung

Xét một cách tổng thể thì mỗi phương pháp tự học mà sinh viên sửdụng đều có những ưu điểm và hạn chế, song nếu lựa chọn, sử dụng phươngpháp tự học nào có khả năng giúp sinh viên tạo được lợi thế nhiều hơn trongviệc nâng cao hiệu quả tự học là điều tốt, nên làm

Để minh chứng về sự tác động, ảnh hưởng của nhận thức và thực trạngtâm lý trong quá trình học tập môn tư tưởng Hồ Chí Minh đến việc sử dụngphương pháp tự học của sinh viên, tác giả đã điều tra thông qua câu hỏi: Cácphương pháp mà bạn đã sử dụng để tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh đối với

350 sinh viên theo 7 phương pháp và thu được số liệu sau:

Bảng thống kê số 3:

TT Các phương pháp tự học sinh viên đã sử dụng Số sinh

viên trả lời

Tỷ lệ

%

1 Học thuộc những kiến thức ghi chép được khi nghe

giảng viên giảng và hướng dẫn trên lớp

5 Kết hợp học vở ghi chép khi nghe giảng với tham

khảo giáo trình, sưu tầm các tài liệu khác

lợi thế, các phương pháp này trên thực tế sinh viên đã sử dụng chúng thànhthói quen tự học.

Từ mức độ 4 đến mức độ 7 là phương pháp tự học mang tính tích cựchơn, là mức độ đòi hỏi sinh viên phải nêu cao tinh thần tự giác học tập và pháthuy cao khả năng tư duy độc lập tự chủ và sáng tạo trong điều kiện khốilượng kiến thức lớn, trong thời đại “bùng nổ thông tin” Ở mức độ 7 thực ra là

đã khái quát, tổng hợp bao hàm trong nó tất cả các phương pháp ở mức độtrước nó

Phân tích số liệu thống kê cho thấy mức đánh giá 1 được sinh viên chú

ý sử dụng nhiều nhất, mức đánh giá 6 và 7 ít được sinh viên thực hiện nhất,như vậy việc lựa chọn phương pháp tự học của sinh viên chủ yếu vẫn làphương pháp tự học theo lối truyền thống đã trở thành thói quen, phươngpháp học thuộc, nhớ một cách máy móc, phụ thuộc quá nhiều vào những kiếnthức đã có sẵn, chưa chú ý hoặc chưa thể hiện nhu cầu mở rộng tri thức thôngqua tìm hiểu, tham khảo thêm tài liệu, chưa phát huy được tư duy độc lập vàkhả năng sáng tạo của bản thân Thực trạng này phản ánh rõ nguyên nhân cơbản dẫn đến chất lượng học tập môn tư tưởng Hồ Chí Minh chưa cao, chưađồng đều, đây cũng là một khó khăn lớn trong việc tìm kiếm giải pháp hữuhiệu để khắc phục được thói quen tự học một cách thụ động để hướng dẫnsinh viên tiếp cận và sử dụng phương pháp tự học tích cực, sáng tạo Việc sửdụng phương pháp tự học theo thói quen truyền thống của bộ phận lớn sinhviên hiện nay cũng là điều dễ hiểu, là một thực tế không thể phủ nhận, songcũng không thể khắc phục ngay được mà chỉ có thể điều chỉnh dần dần, cảibiến dần dần trên cơ sở có kế thừa để phát triển mức độ cao hơn

Tổng hợp, phân tích thực trạng từ nhận thức đến tâm lý khi học tập, đếnviệc sinh viên lựa chọn sử dụng các phương pháp tự học môn tư tưởng Hồ

Chí Minh ở trường Đại học Tây Bắc, có thể đánh giá sự tác động có hệ thốngtheo dây truyền xuất phát từ nhận thức về sự cần thiết của môn học chưa đượcnâng cao dẫn đến tâm lý khi học tập nảy sinh sự nhàm chán, không có hứngthú và kế tiếp đó là phương pháp học tập, tự học mang tính thụ động, tác độngdây truyền đó là tất yếu khách quan.

Tuy nhiên, số liệu thống kê cũng cho thấy một điểm đáng chú ý làtrong số 350 sinh viên được hỏi, có trả lời việc học tập môn tư tưởng Hồ ChíMinh là cần thiết và rất cần thiết (mức độ 5 và 6) ở bảng số liệu 1, thì ở bảng

số liệu 2 cho thấy số sinh viên có hứng thú và thực sự say mê học tập mônhọc là không tương đương Xác định vướng mắc của vấn đề này chính là ởchỗ không phải cứ nhận thức đúng đắn tức là bao giờ cũng có thái độ và hànhđộng đúng, hoặc ngược lại không phải cứ sử dụng phương pháp tự học hợp lýtức là sẽ khắc phục ngay được vấn đề nhận thức hay vấn đề tâm lý học tập

Một thực tế khách quan, mang tính quy luật được phản ánh thông quaquá trình điều tra, khảo sát và kết quả phân tích số liệu ở trên cho thấy từ nhậnthức đúng đến thái độ và hành động đúng là cả một quá trình rèn luyện, khắcphục thực trạng Từ thực tế sử dụng hiệu quả phương pháp tự học mang tínhhiện đại đến việc chuyển biến nhận thức và tâm lý học tập là một chặngđường dài có sự tác động của nhiều yếu tố khách quan và chủ quan

Con đường của sự nhận thức, của sự học vốn quanh co phức tạp, cóchiều thuận và chiều nghịch, có biện pháp phát huy, tận dụng chiều thuận, hạnchế được chiều nghịch sẽ tạo cơ sở cho sự thành công

1.2.2.4 Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến chất lượng và hiệu quả tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh chưa được phát huy cao

Trước diễn biến của thực trạng tự học và hướng dẫn phương pháp tựhọc môn tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường Đại học Tây Bắc đã phân tích, đánh

giá ở trên cần phải có biện pháp khắc phục tích cực, từ việc nâng cao nhậnthức về vị trí, tầm quan trọng của môn học đến việc xác định đúng đắn mụcđích và thái độ học tập, nêu cao ý thức tự học của cá nhân người học, đồngthời trách nhiệm của người dạy cũng phải được lưu tâm đảm bảo cho việc dạyhọc có khả năng thu hút, tạo tâm lý say mê, hứng thú cho người học.

Trước hết phải nhận thức rõ thực trạng nào cũng có nguyên nhân của

nó, tìm hiểu nguyên nhân chủ yếu dẫn đến thực trạng tự học môn tư tưởng HồChí Minh chưa phát huy hiệu quả cao, tìm hiểu nguyên nhân trên cơ sở tổchức điều tra, khảo sát, lấy ý kiến của cả người dạy và người học Các nguyênnhân của thực trạng được xác định cả phía giảng viên và từ phía sinh viên

Trên cơ sở khảo sát thăm dò, có thể xác định 7 nguyên nhân tác động,ảnh hưởng đến việc chất lượng và hiệu quả tự học của sinh viên, để xác địnhnguyên nhân nào là cơ bản nhất cần phải điều tra, khảo sát lấy ý kiến của cảgiảng viên và sinh viên

Câu hỏi đặt ra để thăm dò, lấy ý kiến của cả giảng viên và sinh viên là:nguyên nhân cơ bản nào trong số các nguyên nhân sau đây dẫn đến chấtlượng và hiệu quả tự học của sinh viên chưa cao Số liệu thống kê thu đượcnhư sau:

Bảng thống kê số 4:

giảng viên

Ý kiến sinh viên

1 Do coi môn tư tưởng Hồ Chí Minh là môn học phụ 3 19

3 Khối lượng kiến thức quá lớn, thời gian hạn hẹp 14 201