HƯỚNG DẪN KỸ THUẬT SẢN XUẤT HỒI BỀN VỮNG

Lời nói đầuLời nói đầu Hồi là loài cây lâm sản ngoài gỗ, có giá trị dược liệu và giá trị kinh tế cao đã được con người biết đến, thu hái và sử dụng từ những năm của thế kỷ thứ XIX.. Đ

Cẩm nang

HƯỚNG DẪN KỸ THUẬT SẢN XUẤT HỒI BỀN VỮNG

Tài liệu hướng dẫn kỹ thuật gieo ươm, trồng, chăm sóc, thu hoạch và

sơ chế Hồi bền vững dành cán bộ kỹ thuật và người dân

Lời nói đầu

Lời nói đầu

Hồi là loài cây lâm sản ngoài gỗ, có giá trị dược liệu và giá trị kinh tế cao đã được con người biết đến,

thu hái và sử dụng từ những năm của thế kỷ thứ XIX Hồi là một loài thuộc chi Illiciaceae thuộc họ Hồi (Illiciaceae) Hồi chỉ có thể sinh trưởng tốt, cho năng suất cao khi sống ở những vùng có độ cao từ 300-

700 m so với mực nước biển, khí hậu ôn hoà, mát, ẩm ở các tỉnh Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Nguyên và Quảng Ninh Do đó, Hồi là loài cây giá trị kinh tế cao, nguồn thu nhập chính và gắn liền trong hệ thống sản xuất lâm nghiệp của người dân sống ở những vùng núi cao Cây Hồi có ý nghĩa rất lớn đối với đời sống kinh tế xã hội cũng như môi trường sinh thái ở những vùng núi cao nước ta

Để đảm bảo canh tác Hồi có hiệu quả về kinh tế, bền vững về môi trường không những cần phải có những hiểu biết nhất định về kỹ thuật canh tác bền vững nhằm vừa nâng cao năng suất và chất lượng Hồi đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường thế giới mà còn giúp giảm thiểu tác động vào môi trường sinh thái, góp phần bảo vệ và phát triển rừng

Xuất phát từ tình hình thực tế đang diễn ra ở Lạng Sơn, để góp phần đáp ứng được yêu cầu sản xuất Hồi có năng suất cao, chất lượng tốt việc xây dựng tài liệu hướng dẫn kỹ thuật sản xuất Hồi bền vững

là một trong những việc cần được được thực hiện trước khi tiến hành bất kỳ một hoạt động kinh tế xã hội nào có liên quan đến chuỗi giá trị Hồi Nó vừa giúp cho việc sản xuất đạt hiệu quả kinh tế cao đồng thời vẫn đảm bảo sự phát triển bền vững và cân đối

Xuất phát từ thực tiễn này và theo yêu cầu về hỗ trợ tư vấn kỹ thuật của tỉnh Lạng Sơn, Tổ chức phát triển Hà Lan (SNV) đã hợp tác với Trung tâm Nghiên cứu Lâm sản ngoài gỗ tiến hành nghiên cứu bổ sung và hoàn thiện cuốn sổ tay kỹ thuật kỹ thuật sản xuất Hồi bền vững cho phù hợp với điều kiện thực

tế tại Lạng Sơn, trên cơ sở các kết quả thử nghiệm đã được chứng minh ở nhiều địa phương và đáp ứng được nguyện vọng của người dân Đồng thời, nó là động lực thúc đẩy sự tham gia của người dân trong quá trình quản lý và phát triển bền vững Hồi và tài nguyên rừng ở địa phương

Cuốn sổ tay này có 5 phần chính như sau:

@ Phần 1 Giới thiệu về cây Hồi

@ Phần 2 Điều kiện gây trồng

@ Phần 3 Sản xuất cây giống

@ Phần 4 Kỹ thuật trồng, chăm sóc và nuôi dưỡng rừng Hồi

@ Phần 5 Thu hoạch, sơ chế và chế biến Hồi

Mặc dù khi biên soạn, nhóm tác giả đã cố gắng bám sát mục tiêu và đối tượng tham khảo để vừa đảm bảo tính khoa học, vừa phù hợp với trình độ của người đọc Nhưng do thời gian nghiên cứu tại thực địa và tài liệu tham khảo còn có hạn nên khó tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được những

ý kiến quý báu của độc giả để bổ sung cho hoàn chỉnh hơn

Giới thiệu về cây Hồi

Cẩm nang: Hướng dẫn kỹ thuật sản xuất Hồi bền vững

Phần 1 Giới thiệu về cây Hồi

Công dụng và giá trị………5

Đặc điểm hình thái………7

Phân bố……… ……….9

Đặc điểm sinh thái……… 10

Giới thiệu về cây Hồi

Công dụng và giá trị

1 Tầm quan trọng

Hồi là cây lâm sản ngoài gỗ có giá trị kinh tế

cao, là nguồn nguyên liệu phục vụ cho ngành

công nghiệp chế biến gia vị, dược liệu, được

sử dụng tiêu dùng trong nước và xuất khẩu

Cây Hồi là cây gắn liền với đời sống nhân dân

các dân tộc vùng Đông Bắc, là cây mang lại thu

nhập kinh tế cho hàng triệu đồng bào, góp

phần phát triển kinh tế của các địa phương

Ngoài lợi ích về mặt kinh tế, cây Hồi còn góp

phần vào bảo vệ môi trường sinh thái, làm

tăng độ che phủ của rừng, bảo vệ đa dạng

sinh học, đồng thời cây Hồi còn góp phần tạo

công ăn việc làm, xoá đói giảm nghèo, đảm

bảo an sinh xã hội và an ninh quốc phòng

2 Công dụng

Từ xa xưa nhân dân ta dã nhận biết được giá trị của cây Hồi và đã sử dụng cây Hồi vào nhiều mục đích khác nhau Sản phẩm chính của Hồi là quả Hồi (còn gọi là hoa Hồi) và tinh dầu Hồi, được sử dụng nhiều trong công nghiệp chế biến thực phẩm, dược phẩm, hoá mỹ phẩm và chế biến thức ăn gia súc

• Sử dụng làm gia vị:

Hồi có vị thơm, cay, có thể khử bớt mùi tanh,

làm cho các món ăn hấp dẫn hơn, kích thích

tiêu hóa nên Hồi là một trong những thành

phần chính trong gia vị chế biến các món ăn

hàng ngày của Việt Nam như món thịt kho,

thịt cá tẩm ướp, phở, nước sốt, ngũ vị hương,

gia vị khác tại các nhà hàng, khách sạn, cơ sở

ăn uống, cơ sở sản xuất bánh kẹo, tiêu dùng

trong hộ gia đình,…Nó cùng với Hồi, Thảo

quả là thành phần không thể thiếu trong các

món ăn như phở, mỳ ăn liền, bún ăn liền,

• Sử dụng làm thuốc chữa bệnh:

Trong y học cổ truyền, quả Hồi là vị thuốc có vị

cay, tính ấm, quy vào 4 kinh can, thận, tỳ, vị và

có tác dụng trừ hàn, kiện tỳ, khai vị, tiêu thực, sát trùng, dùng chữa bệnh đau bụng, kích thích tiêu hoá, giảm đau, giảm co bóp dạ dày, đau nhức, thấp khớp, bong gân,…Trong tây y tinh dầu hồi kích thích tăng cường nhu động ruột, chữa đau bụng, giảm đau, khử đờm, tinh dầu còn kháng khuẩn ức chế sự phát triển của vi khuẩn lao và một số vi khuẩn khác… axit shikimic chiết xuất từ quả Hồi là thành phần chính bào chế thuốc cúm gia cầm Tamiflu

Giới thiệu về cây Hồi

Cẩm nang: Hướng dẫn kỹ thuật sản xuất Hồi bền vững

• Sử dụng làm hương liệu:

Trong công nghiệp, Hồi được làm hương liệu để chế

biến đồ mỹ phẩm cao cấp, quấn thuốc lá, sản xuất xà

phòng thơm, kem đánh răng…Đặc biệt hiện nay, Hồi

còn được sử dụng trong sản xuất hương thắp trong

các lễ hội, tín ngưỡng, đền chùa thờ cúng trong

nhiều nước Châu Á, Ả rập, Trung Đông

• Sử dụng trong xây dựng, chế biến lâm sản và

hàng thủ công mỹ nghệ:

Trong xây dựng gỗ Hồi được dùng làm sàn nhà, cửa,

cột trụ, xà gồ, cốp pha,… cũng như đóng các đồ mộc

cao cấp, đồ trang trí nội thất, và đồ trạm khắc Gỗ Hồi

còn được sử dụng trong công nghiệp sản xuất, chế

biến gỗ như ván ép, ván ghép thanh,… Trong nông

nghiệp được dùng làm nông cụ, làm khung, càng,

….và làm củi Ngoài ra, gỗ còn được chế biến thành

các sản phẩm thủ công mỹ nghệ như tranh, ảnh,…

• Sử dụng trong chế biến thức ăn chăn nuôi và

làm phân bón:

Quả hồi còn được sử dụng để chế biến thức ăn chăn

nuôi để chữa bệnh và tăng sức đề kháng cho gia súc

gia cầm Một số bã Hồi sau khi chưng cất tinh dầu

được phơi khô nghiền nhỏ ủ men chế biến phân bón

cho cây trồng

• Bảo vệ môi trường, sinh thái:

Rừng Hồi trồng còn có tác dụng phòng hộ, vừa giữ

nước, chống xói mòn, rửa trôi đất, làm sạch môi

trường không khí, hạn chế gió bão, thiên tai,…

Giới thiệu về cây Hồi

Đặc điểm hình thái

1 Tên loài

Tên gọi: Hồi

Tên khoa học: Illicium verum Hook

Họ: Hồi (Illiciaceae)

Tên khác: Hồi sao, Hồi 8 cánh, Đại hồi hương,

Bát giác hương, Mắc hồi (tiếng Tày), Mắc chác.

Tên thương phẩm: Chinese star anise, Star anise,

Anise oil.

2 Đặc điểm hình thái

• Thân

Hồi là cây gỗ trung bình, xanh quanh năm, cao

6 – 8m, có khi cao tới 15m, đường kính thân 15 –

30cm Thân mọc thẳng, tròn, dạng cột, vỏ ngoài

màu nâu xám Cành non hơi mập, nhẵn màu lục

nhạt, nhẵn, sau chuyển màu nâu xám, cành rất

giòn và tương đối thẳng Tán cây hình tháp, tròn

đều

• Lá

Lá mọc cách, thường tập trung ở đầu cành trông

như mọc vòng, mỗi vòng thường 3 – 5 lá Phiến

lá nguyên, dày, cứng, giòn hình trứng thuôn hay

trái xoan, dài 6 – 12 cm, rộng 2 – 2,5 cm, gốc lá

hình nêm, chóp lá nhọn hoặc tù, mặt trên màu

xanh thẫm, nhẵn bóng, mặt dưới xanh nhạt, gân

lá dạng lông chim gồm 9 – 12 đôi không nổi rõ;

cuống lá dài 7 – 10 mm và nhẵn

• Hoa

Cây Hồi sau khoảng 5-7 năm tuổi thì bắt đầu ra

hoa và cho quả Một năm có 2 vụ hoa quả, vụ

chính (vụ mùa) hoa nở vào tháng 7 đến tháng 10

năm trước và quả chín vào tháng 9-10 năm sau, vụ

phụ (vụ chiêm) hoa nở vào tháng 6-7 năm trước

và quả chín tháng 4-5 năm sau Hoa lưỡng tính, to,

mọc đơn độc hoặc từ 2 – 3 cái ở kẽ lá; cuống hoa

to và ngắn; đài 5 – 6 phiến màu lục và rụng ngay

sau khi hoa nở; cánh hoa 16 – 20, hình bầu dục,

thường nhỏ hơn các lá đài mặt ngoài màu trắng,

mặt trong màu hồng thẫm

Giới thiệu về cây Hồi

Cẩm nang: Hướng dẫn kỹ thuật sản xuất Hồi bền vững

• Quả

Quả Hồi lúc tươi màu xanh nhạt, khi chín thì khô cứng màu nâu, quả hình ngôi sao 6 – 10 cánh, thường

8 cánh (các cánh thường gọi là các đại) Mỗi cánh có 1 hạt Hạt màu đỏ hoặc nâu sẫm

Trong các bộ phận cây Hồi đều có tinh dầu, đặc biệt ở quả có hàm lượng tinh dầu cao nhất (trung bình 8-11% ở quả khô) Tinh dầu hồi có màu vàng, thành phần chủ yếu là trans-anethol chiếm khoảng 80%

Giới thiệu về cây Hồi

Ở mỗi tỉnh, Hồi được trồng nhiều ở một số địa phương như sau:

+ Lạng Sơn: Các huyện Cao Lộc, Bắc Sơn, Bình Gia, Văn Quan, Văn Lãng, Tràng Định, Lộc Bình, Chi Lăng

+ Cao Bằng: Thạch An, Trà Lĩnh, Bảo Lạc, Bảo Lâm, Hạ Lang

+ Bắc Kạn: Chợ Mới, Na Rì, Bạch Thông, Ngân Sơn, Chợ Đồn

+ Thái Nguyên: Võ Nhai

+ Quảng Ninh: Bình Liêu

Giới thiệu về cây Hồi

Cẩm nang: Hướng dẫn kỹ thuật sản xuất Hồi bền vững

Đặc điểm sinh thái

1 Địa hình

Hồi sinh trưởng phát triển tốt ở khu vực có độ

cao từ 200-800m trên đất đồi núi có độ dốc thoải

(≤300)

2 Khí hậu

Hồi là loài cây thích hợp với khí hậu nhiệt đới, á

nhiệt đới (cận nhiệt đới), ẩm, mát Nhiệt độ bình

quân năm 20- 220C, nhiệt độ tối cao 39-400C, nhiệt độ tối thấp -10C, lượng mưa bình quân năm 1.200 - 1.500mm, tương đối khô hanh, độ ẩm không khí bình quân 80% Mùa mưa kết thúc sớm vào tháng 10 Hồi là cây có khả năng chịu rét và sương muối cao, nhưng chịu nhiệt kém

3 Đất đai

Hồi là cây có khả năng sinh trưởng tốt trên đất đất feralit màu màu nâu, vàng đỏ đến màu đỏ vàng phát triển trên đá mẹ macma axit, sa thạch và phiến thạch Thành phần cơ giới thịt nặng đến sét nhẹ, nhiều mùn, tầng đất dày, xốp ẩm, tỷ lệ đá lẫn ít, đất còn

tính chất đất rừng, thoát nước tốt, khả năng giữ

nước tốt, đất chua

4 Thực bì

Hồi là cây chịu bóng trong giai đoạn đầu Hồi

thường mọc xen lẫn trong rừng thứ sinh, với rừng

Lim ở vùng thấp, rừng Sau sau, Chẹo

Điều kiện gây trồng

Phần 2 Điều kiện gây trồng

Điều kiện gây trồng………12

Điều kiện gây trồng

Cẩm nang: Hướng dẫn kỹ thuật sản xuất Hồi bền vững

1 Điều kiện khí hậu

Hồi thích hợp với khí hậu vùng cận, á nhiệt đới gió mùa, mát, ít sương muối, không quá lạnh, một năm chia làm 2 mùa rõ rệt mùa mưa và mùa khô

+ Nhiệt độ trung bình năm 21-220C Nhiệt độ tối cao 390C, nhiệt độ tới thấp 00C

+ Lượng mưa trung bình năm: 1.200-1.500mm

+ Tổng số ngày mưa trong năm: Trên 120 ngày

+ Độ ẩm không khí trung bình: Trên 80%

+ Số ngày có sương mù: Trên 150 ngày/năm

2 Điều kiện địa hình, đất đai

Độ cao thích hợp nhất từ 200 - 800 m so với mực nước biển (tuỳ thuộc từng vùng) Độ dốc dưới 300

Điều kiện gây trồng

Hồi trồng thích hợp nhất trên đất feralit màu màu

nâu, vàng đỏ đến màu đỏ vàng phát triển trên đá mẹ

macma axit, sa thạch và phiến thạch Thành phần cơ

giới thịt trung bình đến nặng, hàm lượng mùn >2,5%,

tầng đất dày >80cm, xốp ẩm, đất còn tính chất đất

rừng, thoát nước tốt, đất chua (pHKCl từ 4 – 5) Đặc biệt

Hồi sinh trưởng và sai quả trên đất giàu đạm dễ tiêu

(N≥ 6 mg/100g đất ) và kali dễ tiêu (K2O≥ 15mg/100g

đất) Hồi không thích hợp trên đất đá vôi, đất ở các khe

sâu không đủ ánh sáng, những khu vực có cỏ tranh và

các cây bụi chỉ thị đất thoái hoá như Thanh hao, Sim,

Mua chiếm ưu thế

3 Thực bì

Hồi là cây chịu bóng trong giai đoạn đầu (2-3 năm),

thích hợp trồng ở rừng nghèo kiệt, đất trống hay đất

nương rẫy mới bỏ hoang có cây phù trợ che bóng, độ

tàn che 0,3-0,5

Sản xuất cây giống

Phần 3 Sản xuất cây giống

Chọn giống………… ………….………14

Thu hái và bảo quản hạt giống………15

Kỹ thuật gieo ươm………….……….16

Tiêu chuẩn cây con đem trồng………20

Sản xuất cây giống

Cẩm nang: Hướng dẫn kỹ thuật sản xuất Hồi bền vững

Chọn giống

1 Vùng lấy giống

Vùng lấy giống ở những nơi Hồi sai quả, có hàm

lượng cũng như chất lượng tinh dầu tốt nhất

Ở Lạng Sơn lấy giống ở các huyện Bình Gia, Văn

Quan, Bắc Sơn; ở Cao Bằng lấy giống ở Thạch An,

Trà Lĩnh; ở Bắc Kạn lấy giống ở Chợ Mới; ở Quảng

Ninh lấy giống ở Bình Liêu

2 Rừng lấy giống

Rừng lấy giống đã được công nhận phải đảm

bảo hàng năm sai quả, hàm lượng tinh dầu cao

(>8% trong quả khô) và chất lượng tinh dầu tốt

(độ đông tối thiểu 170) đạt tiêu chuẩn trong xuất

khẩu Rừng không bị sâu bệnh, sinh trưởng tốt

3 Cây lấy giống

Cây lấy giống là những cây trong rừng giống có

độ tuổi từ 20-40 tuổi, Cây có tán lá tròn đều, dài,

cân đối, sức sống tốt, không sâu bệnh, có số lượng

quả 8 -10 cánh to đều (đường kính >2,5cm) chiếm

đa số

Sản xuất cây giống

Thu hạt tốt nhất là vào vụ chính (vụ mùa) từ 20-30 tháng

10 (sau sương giáng 10-20 ngày) Chỉ thu quả khi quả đã

ngả sang màu nâu nhạt, hạt bên trong có màu nâu đậm,

bóng, hạt cứng có nội nhũ màu trắng và đầy, quả không

bị héo Hạt giống được thu hái bằng cách trèo lên hái quả

nhưng không được bẻ cành

2 Chế biến hạt giống

Quả Hồi sau khi thu hái về phải phân loại, loại bỏ những

quả dập nát và những quả chưa chín Sau đó những quả

chín được đem rải đều, phơi dưới nắng nhẹ (tốt nhất đầu

buổi sáng), sau khi phơi quả được rải đều trong nhà từ

1-2 ngày nơi thoáng gió cho quả chín đều và dễ tách hạt,

mỗi ngày đảo lại một lần Khi quả chín sử dụng dao hoặc

que tre sắc để tách hạt ra khỏi quả Hồi (tách ở mặt dưới

của quả) Hạt sau khi được tách ra cho vào nước sạch và

chỉ thu những hạt chìm xuống để làm giống Sau đó hạt

được vớt ra hong khô ở nơi thoáng gió cho ráo nước rồi

đem bảo quản

Cứ 20-25kg quả thì cho 1kg hạt (Lưu ý: Không nên phơi để

cho hạt Hồi tự tách ra khỏi quả sẽ làm giảm lượng tinh dầu

trong hạt và làm mất sức nảy mầm của hạt Hồi).

3 Bảo quản hạt giống

Hạt sau khi thu hái bảo quản theo 2 phương pháp:

– Bảo quản ẩm ở nhiệt độ bình thường Hạt được

trộn đều với cát có độ ẩm 15-20% (nắm cát trong

tay khi bỏ tay ra cát không bị rơi) theo tỷ lệ 1 hạt

2 cát theo thể tích Hạt và cát được cho vào thùng

xốp, nhựa, vại sành, túi linon, phía trên được phủ

một lớp cát dày 3-5cm Định kỳ 10-15 ngày đảo

hạt một lần kết hợp với tưới nước bổ xung nhằm

đảm bảo độ ẩm ban đầu (phải sàng tách riêng hạt

Thu hái và bảo quản hạt giống

1 Thu hái hạt giống

và cát khi tưới nước) Thời gian bảo quản không quá 120 ngày

Lưu ý: Cát sử dụng để bảo quản phải được làm sạch bằng cách cho vào bao tải hoặc túi kín rửa sạch cho hết đất, nhặt bỏ rác lẫn sau đó xử lý thuốc chống nấm mốc hoặc có thể đem phơi khô trên nền sân xi măng trong nắng to để diệt trừ nấm bệnh

– Bảo quản lạnh: Hạt sau khi thu hái được cho vào túi nilon hoặc bình thuỷ tinh đậy kín và được giữ ở nhiệt độ từ 5-100C (tủ lạnh) Thời gian bảo quản không quá 9 tháng

4 Tiêu chuẩn hạt giống

+ Hạt trắc, có màu đen bóng hoặc vàng bóng, hạt cứng, nội nhũ bên trong đầy đặn và có màu trắng sữa

+ Hạt không bị thối, mốc hay sâu bệnh

+ 1kg hạt có từ 9.000-11.000 hạt

Sản xuất cây giống

Cẩm nang: Hướng dẫn kỹ thuật sản xuất Hồi bền vững

Kỹ thuật gieo ươm

1 Vườn ươm

Vườn ươm được xây dựng, bố trí ở nơi có điều kiện

khí hậu phù hợp với cây Hồi Tránh nơi quá ẩm ướt,

thấp, không khí tù túng không thông thoáng dễ bị

ảnh hưởng bởi thiên tai

Khu vực xây dựng vườn ươm ở nơi tương đối bằng

phẳng (độ dốc <50), thoát nước tốt, dễ áp dụng cơ

giới, dễ chăm sóc bảo vệ cây con

Vị trí vườn ươm được chọn thường gần nơi trồng

rừng có nhiều ánh sáng, dễ lấy đất gieo ươm, gần

nguồn nước sạch để tưới, giao thông đi lại thuận

tiện, xa nguồn dịch bệnh Tốt nhất nên xây dựng

vườn ươm ở sườn dốc hướng Nam và Đông Nam,

mát mẻ, thông thoáng về mùa hè và ấm áp về mùa

đông

2 Làm đất vườn ươm

+ Vườn ươm phải được dọn sạch cỏ đánh gốc

cây còn lại, cày bừa kỹ và làm nhỏ đất trước

khi lên luống;

+ Lên luống: Có 2 loại luống là luống gieo hạt

luống đặt bầu

+ Luống gieo: Trước thời gian gieo ươm hạt 2

- 3 tháng tiến hành cày, cuốc, xới, làm cho

đất nhỏ (đường kính <5mm), tơi xốp và sạch cỏ dại, không có mầm mống sâu bệnh trước khi lên luống Quá trình làm đất, lên luống kết hợp rải phân chuồng hoai và có thể rải một ít phân NPK trên mặt luống, lượng phân chuồng hoai rải 4-5 kg phân/1m2, phân NPK 80g/1m2 mặt luống, rải xong trộn đều và lên luống, trang cho mặt luống bằng phẳng Kích thước luống rộng 80-100cm, luống cao 15-20cm, rãnh luống rộng 35-40 cm, chiều dài luống tuỳ thuộc lượng hạt gieo và điều kiện địa hình Sau khi tạo luống, sử dụng thuốc booc đô hoặc Benlat 1% phun lên luống gieo để phòng chống bệnh hại

+ Luống đặt bầu: Rẫy sạch cỏ, làm đất nhỏ trước khi lên luống; mặt luống được san bằng phẳng, nện chặt, có kích thước như luống gieo (rộng 1m, chiều dài luống tuỳ theo điều kiện cụ thể, rãnh luống rộng 35-50cm), luống làm theo hướng Đông - Tây để giàn che bóng cho cây được che đều suốt ngày Nếu có điều kiện, trước

khi đặt bầu phải phòng trừ sâu bệnh hại

bằng cách phun Vi-Ben C nồng độ 0,5% với

liều lượng 0,5 lít/m2 mặt luống và rắc vôi bột

với liều lượng 0,1kg/m2 để chống giun làm

hỏng bầu, phá hoại cây con

Sản xuất cây giống

chuồng đã ủ hoai và sàng nhỏ + 1% phân NPK (tính theo trọng lượng bầu)

+ Cách đóng bầu: Cho hỗn hợp đất vào 1/5 túi bầu, dùng tay nén chặt để tạo thành đế bầu, sau

đó vừa tiếp tục cho đất vừa nén nhẹ cho tới khi đầy bầu Xếp bầu vào luống thành từng ô, mỗi

ô 100 bầu, ô nọ cách ô kia 10cm, bầu cây giữa các hàng ngang xếp so le với nhau Sau khi xếp bầu xong dùng đất rãnh ở luống lấp kín chân bầu tới 2/3 chiều cao bầu

3 Xử lý hạt

– Thời vụ gieo hạt: Hạt được gieo trước khi trồng 18-24 tháng, tốt nhất vào tháng 2-3 dương lịch hàng năm (trước tết nguyên đán)

– Trường hợp bảo quản hạt thông thường bằng

cát ẩm nếu hạt nảy mầm được 20% có thể chọn

những hạt đã nứt nanh đem gieo, những hạt

còn lại tiếp tục bảo quản ẩm cho tới khi nứt

nanh mới gieo Nếu hạt đã nảy mầm được từ

40% trở lên có thể đem gieo toàn bộ số hạt

– Trường hợp bảo quản lạnh, hạt cần phải xử lý:

Ngâm hạt trong nước ấm (35-400) trong 6-8 giờ,

sau đó vớt ra cho vào túi vải ủ trong bao tải ẩm,

hàng ngày rửa chua 1 lần đến khi nứt nanh đem

gieo vào bầu hoặc gieo vãi trên luống

4 Gieo hạt và chăm sóc cây mạ

• Chuẩn bị trước khi gieo:

Trước khi gieo hạt 1 ngày dùng Viben C tinh khiết nồng

độ 0,5 % phun lên luống (hoà 5g Vi-Ben C với 1 lít nước

sạch và phun đều cho 100m2 mặt luống) để phòng trừ

nấm bệnh cho cây mạ

• Gieo hạt:

Ngay trước khi gieo hạt, tưới nước cho đủ ẩm để gieo

hạt

Gieo hạt lên luống gieo để cấy: Dùng tay vãi thẳng hạt

lên luống gieo, với lượng hạt gieo 1kg hạt giống/10m2

mặt luống Dùng đất mịn rắc đều phủ kín hạt giống

dày 0,5 cm, đậy một lớp rơm rạ hoặc cỏ tranh phủ lên

luống

• Chăm sóc cây mạ:

Hàng ngày kiểm tra luống gieo, khi cây mạ mọc lên

tiến hành dỡ bỏ lớp phủ rơm dạ hoặc cỏ tranh, nhặt

cỏ, tưới nước đủ ẩm cho luống gieo Dùng bình hoa

sen hoặc bình phun để tưới, tuỳ theo điều kiện thời

tiết từng nơi mà số lần và lượng nước tưới cho luống

gieo khác nhau (1-2 lần/ngày) Nếu thời tiết khô hanh

có thể tưới 2 lần/ngày cho luống gieo đủ ẩm nhưng

không được quá ướt hoặc quá khô Tưới vào lúc sáng

sớm hoặc cuối buổi chiều Sau khi gieo hạt, theo định

kỳ 10-15 ngày phun Viben C tinh khiết nồng độ 0,5 % 1

lần, liều lượng 10 lít nước sạch và phun đều cho 100m2

mặt luống, hoặc phun Booc đô 0,5% phun 1 lít cho

Sản xuất cây giống

Cẩm nang: Hướng dẫn kỹ thuật sản xuất Hồi bền vững

5m2 nếu bị bệnh thối cổ rễ Phun cho dung dịch

thuốc bám đều trên mặt lá cây Làm giàn che để

che bóng, che mưa, che sương muối,… cho cây mạ

Khi cây mầm cao 3-4cm, có 2 lá mầm hoặc 1 lá thật,

khoẻ mạnh không bị nấm bệnh có thể nhổ đem

cấy vào bầu

• Gieo hạt thẳng vào bầu:

Dùng que chọc lỗ, độ sâu từ 0,5cm - 1cm và gieo

hạt đã nứt nanh vào bầu rồi lấp hạt bằng lớp đất

mịn, dày 0,3cm - 0,5cm cho kín hạt Chú ý đặt phần

chóp mầm của hạt xuống phía dưới

5 Cấy cây và chăm sóc cây con

• Chuẩn bị trước khi cấy:

+ Trước khi cấy 1 -2 ngày dùng Viben C tinh

khiết nồng độ 0,5 % phun lên luống bầu

(hoà 5g Vi-Ben C với 1 lít nước sạch và phun

đều cho 100m2 mặt luống) để phòng trừ

nấm bệnh cho cây con

+ Tưới nước cho luống cấy và luống bầu đủ

ẩm trước khi cấy cây mạ từ 1 đến 2 giờ

+ Nhổ cây mạ: Sau khi cây mầm cao 3-4 cm,

có 2 lá mầm tới 1 lá thật, chọn mầm khỏe bứng nhổ để cấy chuyển Việc bứng nhổ cây mạ được thực hiện như sau:

 Chuẩn bị một chiếc khay hoặc chậu nhỏ để đựng cây mạ, cho sẵn nước sạch vào khay

 Tưới đẫm nước cho luống gieo cây mạ trước khi nhổ cây

 Dùng ngón trỏ và ngón cái cầm nhẹ vào chỗ cổ rễ để nhổ, không được bóp chặt

 Rút nhẹ cây mạ lên

 Đặt cây mạ vào trong khay, rễ cây phải ngập trong nước

 Nên chọn những ngày râm mát hoặc mưa nhỏ để nhổ và cấy cây

• Cấy cây

+ Dùng que tre hoặc gỗ nhọn chọc một lỗ to và sâu vừa đủ chiều dài rễ của cây mạ (2-3cm) ở bầu + Đặt rễ cây vào lỗ, giữ cho cây ngay ngắn Nếu rễ cây mạ quá dài có thể khoét thêm cho lỗ rộng

và sâu hơn

+ Dồn đất lấp xung quanh cổ rễ, ấn nhẹ cho đất được chặt quanh cổ rễ

+ Tưới nước đẫm cho cây sau khi cấy bằng bình phun hoặc vòi hoa sen

6 Chăm sóc cây con

• Tưới nước:

+ Trong 30 ngày đầu sau khi gieo hoặc cấy,

nếu trời khô hanh (không có mưa) cây mầm

cần được tưới nước 2 lần/ngày (sáng và

chiều) Mỗi lần tưới chỉ tưới một lượng nước

đủ ướt mặt luống (2-3 lít/m2) bằng cách tưới

phun

+ 60 ngày tiếp sau đó tưới 1 lần/ngày (tuỳ

Sản xuất cây giống

theo điều kiện thời tiết cụ thể) hoặc trong bầu khô

+ Trước khi đem đi trồng 10-15 ngày thì ngừng tưới Chú ý chỉ dùng nước sạch để tưới cây Thời gian tưới sáng sớm hoặc chiều mát, không tưới sũng mặt luống

+ Làm cỏ, phá váng: Thường xuyên (15-20 ngày/1 lần)

+ Bón phân: Có thể bón phân cho cây 2 lần bằng nước phân chuồng hoai pha loãng hoặc bằng nước NPK pha loãng nồng độ 2-5% (50g NPK pha với 10 lít nước lã) với liều lượng 3 lít/m2 mặt luống Lần 1 tưới khi cây đạt 3 tháng tuổi, lần 2 tưới khi cây đạt 6 tháng tuổi Sau khi tưới phân phải tưới nước sạch rửa lá, không bón phân vào ngày mưa nhiều

• Làm dàn che:

+ Giai đoạn đầu (6 tháng sau khi cấy): Cần che

bóng với độ tàn che 0,7 (hay 70%) Chiều cao

dàn che tối thiểu là 1,8 m

+ Giai đoạn sau (7-12 tháng): Cần che bóng với

• Đảo bầu hoặc cắt xén rễ:

+ Đảo bầu: Đảo bầu ít nhất 2 lần, lần 1 sau khi gieo 6-8 tháng, lần 2 trước khi trồng 1-2 tháng Trong giai đoạn vườn ươm, những cây lớn có thể che khuất cây nhỏ và làm cho cây nhỏ bị chèn

ép, sinh trưởng kém Do đó cần phải xếp cây lớn riêng, cây nhỏ riêng để tiện chăm sóc

+ Cắt xén rễ: Việc cắt xén rễ cho cây con ở vườn

ươm nhằm mục đích kích thích cây mọc thêm

nhiều rễ con, làm tăng độ đồng đều của các cây

con, đồng thời không để rễ cây bị cong hoặc ăn

sâu vào đất khó đem đi trồng

• Bảo vệ và phòng trừ sâu bệnh cho cây con

+ Vệ sinh vườn ươm: Cần phải vệ sinh vườn ươm

thường xuyên bằng cách phát quang bụi rậm

xung quanh vườn, các lối đi,…lấp kín các ổ gà

đọng nước trên đường đi, xử lý và đưa cây chết

ra khỏi vườn ươm

+ Phòng trừ sâu bệnh hại: Thường xuyên kiểm

tra tình hình sâu bệnh để phòng chống kịp

thời Theo định kỳ 15 ngày/1lần phun Viben C

nồng độ 0,5% (5 gam pha với 1 lít nước) với liều

lượng 5 lít/10m2 Nếu xuất hiện nấm thối cổ rễ

tiến hành phun thuốc Boóc đô nồng độ

0,5-1% (5-10gam pha với 1 lít nước), phun với liều

lượng 1 lít/5m2 Nếu bị sâu hại thì trực tiếp bắt

hoặc dùng thuốc Malathion (Lythion- 25WP)

pha nồng độ 0,1% để phun 1lít/4-5m2

Sản xuất cây giống

Cẩm nang: Hướng dẫn kỹ thuật sản xuất Hồi bền vững

+ Cây con từ hạt

+ Tuổi cây: Từ 18-24 tháng