Tự chủ đại học góc nhìn từ thực tiễn tại HUFI

Hồ Chí Minh HUFI trước và trong quá trình triển khai thực hiện thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động của HUFI theo cơ chế tự chủ,tự chịu trách nhiệm của trường đại học công lập.. Tuy nhiên,

TỰ CHỦ ĐẠI HỌC – GÓC NHÌN TỪ TRƯỜNG ĐẠI HỌC

CÔNG NGHIỆP THỰC PHẨM TP HỒ CHÍ MINH

Đặng Vũ Ngoạn 1 , Thái Doãn Thanh 2 ,

1 Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp Thực phẩm Tp Hồ Chí Minh

2 Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Công nghiệp Thực phẩm Tp Hồ Chí Minh

TÓM TẮT— Bài báo này trình bày một số quan điểm, kinh nghiệm xuất phát từ thực tiễn hoạt động của Trường Đại học

Công nghiệp Thực phẩm TP Hồ Chí Minh (HUFI) trước và trong quá trình triển khai thực hiện thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động của HUFI (theo cơ chế tự chủ,tự chịu trách nhiệm của trường đại học công lập)

1 Mở đầu

Ngày 23 tháng 6 năm 2015, Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định phê duyệt Đề án thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động của HUFI (Thí điểm cơ chế tự chủ) [1] Quyết định này của Thủ tướng đã mở ra cho HUFI một giai đoạn mới với những cơ hội và thách thức Tuy nhiên, xuất phát từ thực tiễn hoạt động của Trường trong vòng 5 năm qua (khi Trường được nâng cấp thành trường đại học) việc thực hiện đổi mới cơ chế hoạt động là phù hợp với thực tiễn khách quan Giai đoạn thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động của HUFI 2015 – 2017 là giai đoạn tiếp tục khẳng định và cụ thể hóa thêm một số hoạt động của Trường trong cơ chế tự chủ toàn diện Thực tế, tự chủ đại học trong phạm vi rộng đã được thể chế hóa trong một số văn bản quy phạm pháp luật, như Luật giáo dục Đại học số 08/2012/QH13 ngày 18/6/2012 [2], Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 26/4/2006 của Chính phủ về Quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập [3] và hiện được thay thế bởi Nghị định số 16/2015/NĐ-CP Quy định cơ chế tự chủ các đơn vị sự nghiệp công lập [4] và một số văn bản khác Tuy nhiên, Nghị quyết số 77/2014/NQ-CP về thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động đối với các cơ sở giáo dục đại học công lập giai đoạn 2014 – 2017 (gọi tắt là Nghị quyết 77 của Chính phủ) [5] là văn bản cụ thể hóa vấn đề tự chủ cho các trường đại học, đồng thời các quyết định phê duyệt Đề án thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động của các trường đại học lại cụ thể hóa hơn nữa đối với đặc điểm của từng trường Có thể nói, các trường có những điểm chung, điểm riêng khác nhau, nhưng đổi mới cơ chế hoạt động đều dựa trên nền tảng của Nghị quyết 77 của Chính phủ Để tiến tới một cơ chế hoạt động tự chủ hiện tại, HUFI

đã có những bước chuẩn bị, có những khó khăn, thách thức, những thuận lợi và thời cơ Trong góc nhìn của một cơ sở giáo dục đại học, trực thuộc Bộ Công Thương, trong bài viết này HUFI sẽ chia sẻ và trao đổi một số vấn đề về tự chủ giáo dục đại học trong hiện tại và tương lai

2 Quan điểm, kinh nghiệm và giải pháp của HUFI đối với việc đổi mới cơ chế hoạt động của Trường

a) Thuận lợi

Xu thế tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các đại học trên thế giới ngày càng phát triển mạnh mẽ và không thể đảo ngược, là điều kiện cần để tiến tới phương thức quản lý giáo dục đại học tiên tiến và nâng cao chất lượng đào tạo

Việt Nam ngày càng hòa nhập sâu rộng vào các hoạt động kinh tế thế giới, chất lượng giáo dục ngày càng phải nâng cao, vì vậy việc thực hiện tự chủ trong giáo dục đại học cũng

là tất yếu, là động lực để đổi mới căn bản toàn diện giáo dục, tăng tính cạnh tranh trong giáo dục đại học

Chủ trương tự chủ trong trường đại học ở Việt Nam cũng đã nêu lên khá sớm Ngay từ Điều lệ trường đại học năm 2003 của Thủ tướng Chính phủ, Điều 10 đã nêu “ trường đại học được quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật về quy hoạch, kế hoạch phát triển nhà trường, tổ chức các hoạt động đào tạo, khoa học, công nghệ, tài chính, quan hệ quốc tế, tổ chức và nhân sự”

Một loạt các nghị quyết của Đảng, Chính phủ, Bộ GD-ĐT trong hơn một thập niên qua, nhất là trong 5 năm trở lại đây, cho thấy quyết tâm rất lớn của Đảng, Chính phủ về đổi mới giáo dục, trong đó, lấy tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong giáo dục đại học làm căn bản như Luật Giáo dục đại học 2012, Điều lệ trường đại học 2014, Nghị quyết số 29 – NQ/TW của Hội nghị Trung ương 8, khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo [6], Nghị quyết 77 của Chính phủ 2014 về thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động đối với các cơ sở giáo dục đại học công lập giai đoạn 2014-2017, sự quan tâm của toàn thể xã hội về đổi mới giáo dục là những hành lang pháp lý quan trọng cho cơ chế tự chủ

b) Khó khăn

Tuy quyền tự chủ của trường đại học đã được thừa nhận hơn 10 năm, nhưng những vấn

đề về nhận thức, cách hiểu về tự chủ, vướng mắc về cơ chế, không rõ ràng trong quy chế, quy định là rào cản cho việc thực hiện

Năng lực quản trị nhà trường, cơ sở vật chất lạc hậu, nguồn lực tài chính hạn chế và sự chưa sẵn sàng cho đổi mới, ngại đổi mới cũng là những yếu tố cản trở việc thực hiện quyền

tự chủ

c) HUFI trong tiến trình tự chủ

HUFI là một cơ sở giáo dục đại học công lập sinh sau đẻ muộn, cơ sở vật chất và nguồn lực nghèo nàn, lạc hậu, vì vậy luôn xác định muốn phát triển phải đặt chất lượng đào tạo lên hàng đầu Chính vì vậy, đổi mới hoạt động nhà trường luôn là quan điểm xuyên suốt của HUFI trong quá trình xây dựng và phát triển

Tuy nhiên, để tiến tới một trường đại học tự chủ, HUFI đã phải có những bước chuẩn bị,

cụ thể: Trước khi Thủ tướng quyết định HUFI thí điểm cơ chế tự chủ, về cơ bản HUFI đã thực hiện 70% hoạt động tự chủ trên các lĩnh vực: Đào tạo, nghiên cứu khoa học; Tổ chức – Nhân sự, Tài chính, Đầu tư – Mua sắm,…Đặc biệt, trong lĩnh vực tài chính, nguồn ngân sách Nhà nước cấp chỉ chiếm gần 8% trong tổng nguồn thu của Trường Như vậy, với quá trình hoạt động trong suốt thời gian từ 2010 đến nay, quy mô đào tạo luôn tăng trưởng và ổn định nguồn tuyển sinh, đây là một điều kiện cơ bản duy trì hoạt động của nhà trường, đồng thời là cơ sở quan trọng quyết định sự thành công của việc trở thành một trường đại học tự chủ

Có thể khẳng định, việc HUFI tiến tới trở thành trường tự chủ với các yếu tố thuận lợi khách quan, cũng như chủ quan Cụ thể:

Về yếu tố khách quan:

Thứ nhất, cơ sở pháp lý để xây dựng Trường thành Trường tự chủ ngày càng rõ nét

Thứ hai, Với vị thế là một trường đại học công lập, đóng trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, HUFI có lợi thế rất lớn trong công tác tuyển sinh Trong tình hiện nay, tâm lý xã hội đang coi trọng giáo dục đại học, do đó cơ hội nhà trường có nguồn tuyển sinh là rất lớn Thứ ba, Nhu cầu về nguồn nhân lực trình độ cao trong các ngành, nghề mà HUFI đào tạo là rất lớn; chính vì vậy, cơ hội việc làm cho người học sau khi tốt nghiệp là rất mở Các hoạt động đào tạo, dịch vụ phi chính quy mang lại nguồn thu không nhỏ

Thứ tư, Về phía các cơ quan quản lý nhà nước cũng đã từng bước tạo điều kiện cho hoạt động tự chủ của Trường

Về yếu tố chủ quan:

Thứ nhất, Đảng ủy và Ban Giám hiệu Trường đã có những chủ trương, chính sách cho

cơ chế tự chủ của nhà trường, có quyết tâm cao trong việc thực hiện đổi mới

Thứ hai, Viên chức nhà trường được quán triệt và hiểu được xu thế phát triển của nhà trường, đồng thời đa phần đồng thuận cho việc chuyển đổi cơ chế hoạt động tự chủ của nhà trường

Thứ ba, Về nội lực, HUFI có đủ năng lực cần thiết để đảm bảo thực hiện cơ chế tự chủ Các quy định, quy chế của Trường hướng theo tinh thần tự chủ đã được ban hành và thử thách trong khoảng 3 năm gần đây

d) Thách thức

Tuy nhiên, trong cơ chế tự chủ, HUFI chịu phải những khó khăn và thách thức như sau: Thứ nhất, Hiện nay với Nghị quyết 77 của Chính phủ và Nghị định 16 của Thủ tướng,

áp dụng thí điểm cơ chế tự chủ cho các trường đại học công lập là những văn bản chi tiết nhất cho hoạt động đổi mới này Tuy nhiên, vấn đề hiện nay, những thủ tục quy trình liên quan để hướng dẫn cho từng lĩnh vực cụ thể chưa được triển khai; chính vì vậy, ngoài yếu tố chủ động thu học phí, các vấn đề khác còn đang gặp khó khăn khi triển khai thực hiện Thứ hai, Cơ chế đổi mới thực hiện thí điểm trong thời gian 2015 -2017, vì khoảng thời gian chưa đủ dài nên có thể chưa thể thực hiện đầy đủ các nội dung đổi mới theo kỳ vọng đặt ra

Thứ ba, Tâm lý bao cấp về học phí trong đào tạo vẫn rất nặng nề, quan điểm học phí là giá vẫn chưa được số đông đồng tình, nó có tác động không nhỏ đến công tác tuyển sinh của Trường, chất lượng đầu vào có thể suy giảm

Thứ tư, Việc đầu tư để cải thiện, nâng cao điều kiện học tập, giảng dạy cần có nguồn kinh phí lớn để thực hiện

e) Đối mặt

Thứ nhất, Vẫn còn một bộ phận, cán bộ viên chức còn đắn đo khi thực hiện cơ chế tự chủ; sợ không đáp ứng được hoàn cảnh mới, mất quyền lợi, ngoài ra, tư tưởng bao cấp, bình quân vẫn còn đeo bám trong một bộ phận cán bộ viên chức

Thứ hai, Hiện trạng và nguồn lực (đội ngũ, cơ sở hạ tầng, tài chính,…) vẫn còn ở mức trung bình, chưa thực sự có sự thay đổi lớn

Thứ ba, Hệ thống tổ chức và hệ thống quản lý chưa phù hợp ngay được với sự đổi mới Thứ tư, Hệ thống văn bản, quy chế phải sửa đổi nhiều, chưa có tiền lệ

3 Các giải pháp

Để đảm bảo tự chủ thành công, HUFI đưa ra các giải pháp để thực hiện việc đổi mới cơ chế hoạt động như sau:

Thứ nhất, Triển khai chương trình và kế hoạch hành động, lộ trình để thực hiện quyết định của Thủ tướng về Thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động

Thứ hai, Tập trung công tác tuyên truyền cho việc thực hiện việc đổi mới Trường cho viên chức và sinh viên

Thứ ba, Thực hiện nhanh chóng về việc xác định các mức thu học phí phù hợp với đối tượng người học

Thứ tư, Tăng cường, cải thiện điều kiện giảng day, học tập để đảm bảo điều kiện tốt cho học tập

Thứ năm, Điều chỉnh Quy chế đào tạo, phương pháp tổ chức đào tạo, chương trình đào tạo để đáp ứng được yêu cầu chất lượng đào tạo Đổi mới phương thức tuyển sinh nhằm bảo đảm số lượng và chất lượng đào tạo

Thứ sáu, Đẩy mạnh công tác phát triển đội ngũ quản lý và giảng dạy đáp ứng yêu cầu về đổi mới Chuẩn hóa đội ngũ viên chức Trường

Thứ bảy, Xây dựng tốt chính sách hỗ trợ sinh viên, nhất là sinh viên diện chính sách Thứ tám, Xây dựng Hệ thống các văn bản pháp quy để thực hiện công tác tổ chức và quản lý nhà trường

Thứ chín, Thực hiện việc thành lập Hội đồng trường và thực hiện tốt cơ chế giám sát hoạt động Trường

Thứ mười, Bảo đảm thu nhập ổn định cho viên chức,

4 Kết luận

Tự chủ đại học là một xu thế tất yếu trong quá trình phát triển của giáo dục đại học Đối với các cơ sở giáo dục đại học công lập đang đứng trước thời cơ cũng như thách thức khi thực hiện cơ chế tự chủ Với nội dung Nghị quyết 77 của Chính phủ về cơ bản đã tạo tiền đề quan trọng trong việc đổi mới hoạt động của trường đại học công lập Tuy nhiên, để tiến tới một trường đại học tự chủ cần phải có đầy đủ các yếu tố “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” Đối với các trường đang thực hiện thí điểm cơ chế tự chủ cần phải có những bước đi phù hợp trong quá trình thực hiện và luôn lấy tiêu chí chất lượng đào tạo làm thước đo cho tất cả các hoạt động của mình Tự chủ là quá trình lâu dài và có thể có những mô hình khác để phù hợp hơn với đặc điểm của từng loại hình trường công lập Vì vậy, cũng phải có những nghiên cứu thí điểm để đánh giá sự phù hợp trong tình hình hiện nay

5 Tài liệu tham khảo

[1] Quyết định số 901/QĐ-TTg ngày 23 tháng 6 năm 2015 của Thủ tướng Chính phủ về việc

phê duyệt Đề án thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động của Trường Đại học Công nghiệp Thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2015 -2017

[2] Luật giáo dục Đại học số 08/2012/QH13 ngày 18/6/2012

[3] Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 26/4/2006 của Chính phủ về Quy định quyền tự chủ,

đơn vị sự nghiệp công lập.

[4] Nghị định số 16/2015/NĐ-CP Quy định cơ chế tự chủ các đơn vị sự nghiệp công lập

[5] Nghị quyết số 77/NQ-CP ngày 24 tháng 10 năm 2014 của Chính phủ về thí điểm đổi mới

cơ chế hoạt động đối với các cơ sở giáo dục đại học công lập giai đoạn 2014 – 2017

[6] Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo