Kiến thức, thái độ, hành vi trong phòng ngừa biến chứng cao huyết áp ở người cao tuổi bị cao huyết áp đang khám và điều trị tại bệnh viện đa khoa Mỹ Phước

Cao huyết áp là một bệnh phổ biến không chỉ trên thế giới mà còn ở ViệtNam, đó là mối đe dọa rất lớn đối với sức khỏe con ngƣời, là gánh nặng cho xã hội. Cùng với xu hƣớng già hóa dân số ngày một gia tăng thì cao huyết áp ở ngƣời cao tuổi cũng đang trở thành một mối quan tâm trong công tác chăm sóc sức khỏe ngƣời cao tuổi. ho đến nay bệnh cao huyết áp vẫn chƣa có phƣơng pháp để chữa khỏi. Bệnh nếu không đƣợc điều trị và quản lí tốt sẽ gây nhiều biến chứng nguy hiểm nhƣ: nhồi máu cơ tim, bệnh động mạch vành, suy tim, tai biến mạch máu não, suy thận 7.

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn:

- Ban giám hiệu trường Đại học Quốc tế Miền Đông, khoa ĐiềuDưỡng, phòng thư viện trường Đại học Quốc tế Miền Đông đã tạođiều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, thamkhảo tài liệu và thực hiện khóa luận

khoa Khám đã

tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi thực hiện khóa

luận này Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến:

- PGS.TS Nguyễn Thị Đoàn Hương

- Th.S Nguyễn Thị Thanh Thương

Là những người đã tận tình trực tiếp hướng dẫn và góp nhiều ý kiếnquý báu cho tôi trong suốt thời gian hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn:

- Tập thể Y bác sỹ cùng toàn thể nhân viên khoa Nội tổng hợp bệnhviện đa khoa

hoàn thành khóa luận này

Tôi cũng xin cảm ơn những người bệnh đã vui vẻ hợp tác tốt để tôi hoàn thành

được khóa luận này

Cuối cùng, tôi vô cùng biết ơn gia đình, bạn bè là những người đã

động viên, chia sẻ, giúp đỡ cho tôi về mặt vật chất và tinh thần trongsuốt quá trình học tập và nghiên cứu khoa học.

Trần Thị Tuyết Mai

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khóa luận này là nghiên cứu của riêng tôi và các số liệu thu thập được, cũng như các tài liệu tham khảo, trích dẫn

và danh sách người bệnh trong khóa luận này là hoàn toàn trung thực

Người thực hiện khóa luận

Trần Thị Tuyết Mai

MỤC ỤC

D NH MỤ B N … …………5

5HƯƠN : Đ T VẤN ĐỀ V MỤ T U N H N U

1

MỤC TIÊU

1

Đ T VẤN ĐỀ

2

4

Về bệnh cao huyết áp

4

Phân loại cao huyết áp theo JNC /VII

4

Triệu chứng

4

Biến chứng

5

ách điều trị

5

Cách phòng ngừa biến chứng cao huyết áp

6

Định nghĩa về người cao tuổi

7

Tổng quan tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực đề tài

8

Ngoài nước

8

Trong nước

9

HƯƠN : ĐỐ TƯỢN V PHƯƠN PH P N H N C U

10

Đối tượng nghiên cứu

10

Địa điểm nghiên cứu

10

Thời gian nghiên cứu

10

Phương pháp nghiên cứu

10

Dạng kết quả dự kiến của đề tài

15

Các lợi ích mang lại và các tác động cua kết quả nghiên cứu

15

HƯƠN IV: KẾT QU NGHIÊN C U

16

Đặc điểm đối tượng nghiên cứu

16

Tỷ lệ mức độ kiến thức, thái độ, hành vi của đối tượng tham gia nghiên cứu về

phòng ngừa biến chứng ở người cao tuổi bị cao huyết áp

hương V: B N LUẬN V K ẾN N H

29

Tóm tắt

29

Bàn luận

29

Hạn chế của nghiên cứu

33

Kiến nghị

33

Kết luận

34

Tài liệu tham khảo

35

Phụ lục 1……….Phụ lục 2………

……

AN MỤC C C ẢN

Trang

Bảng 2.1: Phân loại cao huyết áp theo JN /V 4

Bảng 2.2: ách điều trị bệnh cao huyết áp theo nhóm bệnh 5

Bảng 4.1 ác chỉ số về nhân khẩu học 16

Bảng 4.2 Số liệu về việc hút thuốc của các đối tượng tham gia nghiên cứu 20 Bảng 4.3 Số liệu về việc uống rượu 20

Bảng 4.4 Số liệu về việc uống bia 21

Bảng 4.5 Tỷ lệ mức độ kiến thức của đối tượng 23

Bảng 4.6 Tỷ lệ mức độ thái độ của người bệnh 26

Bảng 4.7 Tỷ lệ mức độ hành vi của người bệnh 27

DAN MỤC C C IỂ ĐỒ Trang Biểu đồ 4.1: iới tính 17

Biểu đồ 4.2: Nhóm tuổi 17

Biểu đồ 4.3: Trình độ văn hóa 18

Biểu đồ 4.4: Tình trạng hôn nhân 19

Biểu đồ 4.5: Nghề nghiệp 19

Biểu đồ 4.6: Số liệu về stress 22

Biểu đồ 4.7: Số liệu về bảo hiểm y tế 22

1

Theo số liệu thống kê của Tổ Chức Y tế Thế giới, cao huyết áp ảnhhưởng đến sức khỏe của hơn một tỷ người trên toàn thế giới và là yếu

tố nguy cơ tim mạch quan trọng nhất liên quan đến bệnh mạch vành,suy tim, bệnh mạch máu não và bệnh thận mạn tính [22] Một nghiêncứu đa trung tâm do World Health Organization tiến hành tạiBangladesh và Ấn Độ cho thấy tỷ lệ cao huyết áp ở người cao tuổi là65% [21] Theo thống kê của tổ chức y tế thế giới thì 45% các trườnghợp tử vong do bệnh tim mạch và 51% các ca tử vong do đột quỵ có liênquan đến cao huyết áp [19].Tỷ lệ mắc bệnh thận mạn đang ngày cànggia tăng trên toàn thế giới, nó được cho là hệ quả tất yếu của việckhông ngừng gia tăng bệnh cao huyết áp[19] Bệnh cao huyết áp cũng

là một gánh nặng lớn về chi phí cho việc điều trị Năm 2006, ước tínhchi phí điều trị cho cao huyết áp là 63.5 tỷ đô la Mỹ [17] và là nguyênnhân chính góp phần vào cái chết của hơn 360.000 người Mỹ trong năm

2013 tức là gần 1.000 người chết mỗi ngày [29]

2

Tại Việt Nam, năm 2003, nghiên cứu của Phạm Thắng chothấy tỷ lệ cao huyết áp ở người cao tuổi là 45.6% ; năm 2007, trongnghiên cứu của Nguyễn Thái Hoàng là 52.5% [10] Một nghiên cứu tạiBến Tre, trong 521 ca cao huyết áp có 302 ca suy thận (58%) và đốitượng chiếm tỷ lệ cao nhất là những người cao tuổi [16] Theo

điều tra của Nguyễn Lân Việt, trong số các trường hợp mắc bệnh và

tử vong do tim mạch mỗi năm có khoảng 35%-40% nguyên nhân docao huyết áp [7]

So với thực trạng ngày càng gia tăng của cao huyết áp thì tỷ lệkiểm soát và phòng chống những biến chứng của nó vẫn chưa cao, chỉkhoảng 50% người bệnh nhận thức được bệnh cao huyết áp của họ và íthơn 50% chưa nhận thức trong điều trị đầy đủ

[25] Tại nhiều quốc gia phát triển trên thế giới việc điều trị caohuyết áp là rất có hiệu quả, nhưng việc tuân thủ điều trị và phòngngừa của người bệnh lại hoàn toàn trái ngược [30] Trên thực tế, hiệuquả trong việc kiểm soát và phòng ngừa biến chứng phụ thuộc rấtnhiều vào việc người bệnh cao huyết áp có nhận thức và thực hànhđúng hay không Tất cả những nhận thức, thái độ và hành vi khôngđúng của người bệnh góp phần làm gia tăng chi phí điều trị, thời giannằm viện và đặc biệt là gia tăng tỷ lệ tàn phế và tử vong cho ngườicao tuổi Vì vậy, nghiên cứu này sẽ khảo sát kiến thức, thái

độ, hành vi của người cao tuổi bị cao huyết áp trong việc phòng ngừabiến chứng để từ

đó điều dưỡng có cái nhìn tổng quan hơn về sự tuân thủ của ngườibệnh và nâng cao hiệu quả của việc giáo dục sức khỏe cho ngườibệnh

3

C ƯƠN II: TỔNG QUAN 2.1 Về bệnh cao huyết áp

Theo quy ước của tổ chức Y tế Thế giới, ở người trưởng thành được gọi là cao huyết áp khi: huyêt áp tâm thu ≥ 140 mmHg và/hoặchuyết áp tâm trương ≥ 90mmHg

(với ít nhất hai lần khám khác nhau, mỗi lần khám đo huyêt áp ít

nhất ở hai thời điểm khác nhau) [5]

2.2 Phân loại cao huyết áp theo JNC /VII [5]

Bảng 2.1: Phân loại cao huyết áp theo JNC/VII

- Cao huyết áp thường không có triệu chứng cơ năng

- Triệu chứng quan trọng nhất là đo huyết áp thấy tăng ( phải đođúng kỹ thuật)

- Các triệu chứng thực thể phụ thuộc vào giai đoạn bệnh

- Cao huyết áp ác tính:

+ Chỉ số huyết áp rất cao

+ Đau đầu dữ dội, tổn thương đáy mắt nặng

+ Khát nước , sụt cân, rối loạn tiêu hóa

+ Tiến triển nhanh, nặng nề

+ Hay gây ra biến chứng ở não và tim

4

2.4 Biến chứng [5]

- Ở tim: suy tim, đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim,…

- Ở não: tai biến mach máu não hoặc bệnh não do cao huyết áp

- Ở mắt: xuất huyết và xuất tiết võng mạc, có thể phù gai thị

- Ở thận: suy thận

- Ở mạch máu: phì tách thành động mạch lớn, tắc động mạch ngoại

vi

2.5 Cách điều trị:

Theo JNC /VII về việc điều trị cao huyết áp được chia thành 3

nhóm dựa theo [5] Chỉ số huyết áp

Tổn thương cơ quan đích

Các yếu tố nguy cơ

ách điều trị bệnh cao huyết áp theo nhóm bệnh:

Bảng 2.2 Cách điều trị bệnh cao huyết áp theo nhóm bệnh

thương nguy cơ nhưng khôngcó trên lâm sàng

cơ quan đích hoặc bệnh tiểu đường,không và/ hoặc bệnhbệnh tim trên lâm có tổn thương cơquan tiểu đường, có

sàng đích hoặc bệnh timtrên hoặc không có

nguy

cơ khác.Bình thường

giai đoạn I sống,theo dõi tới Điều chỉnh lối sống,

2.6 Cách phòng ngừa biến chứng cao huyết áp [5]

Mục tiêu chung của điều trị cao huyết áp là: giảm các biến

chứng tim mạch, não, thận và giảm tử vong.Để đạt đươc mục tiêu này người bệnh cần thay đổi lối sống và

đưa huyết áp về dưới 140/90 mmHg Các biện pháp điều trị cao

huyết áp bao gồm: - Điều trị không dùng thuốc (điều chỉnh lối

+ Thuyết phục người bệnh sau khi ra viện nên thường xuyên theo dõihuyết áp để điều chỉnh thuốc, khám sức khỏe định kì theo chỉ dẫncủa bác sĩ điều trị để kịp thời phát hiện các tổn thương và điều trịkịp thời có thể hướng dẫn người bệnh cách tự đo huyết áp, khuyếnthích người bệnh theo dõi tại nhà

- Điều trị thuốc hạ huyết áp:

+ Nhằm hạ huyết áp đến mức mong muốn dưới 149/90mmHg vàdưới 130/80mmHg cho người có kèm theo tiểu đường hoặc bệnh

thận mạn tính

+ Cần chú ý không hạ huyết áp quá nhanh và chú ý đến khả năngduy trì tác dụng hạ huyết áp 24h trong ngày

6

+ Việc chọn lựa thuốc phải dựa vào đánh giá chi tiết tình trạng ngườibệnh quan tâm đến những bệnh nội khoa phối hợp và phải theo chỉđịnh của bác sĩ chuyên khoa

+ Vẫn cần phải duy trì biện pháp điều chỉnh lối sống mặc dù đã điềutrị bằng thuốc

2.7 Định nghĩa về người cao tuổi [23]

Người cao tuổi (có tuổi) được định nghĩa theo tổ chức y tế thếgiới là ≥ 60 tuổi Định nghĩa theo các tác giả Hoa Kỳ là ≥ 65 tuổi Tuynhiên theo y học lão khoa, cần phân ra:

+ Từ 60 -74 tuổi gọi là người cao tuổi

+ Từ 75 - 84 là người già

+ Từ 85 tuổi trở lên gọi là người già sống lâu

7

2.8 Tổng quan tình hình nghiên cứu thuộc lĩnh vực đề tài

Một nghiên cứu ở Egypt đã tìm ra mối tương quan giữa kiếnthức của người bệnh cao huyết áp so với hành vi của họ Người bệnh

có nhận thức tốt thì có khả năng tuân thủ điều trị cao hơn và mắcbiến chứng ít hơn người có nhận thức kém và thực trạng nghiên cứucho thấy rằng 84% người bệnh cao huyết áp có kiến thức không đầy

đủ trong kiểm soát bệnh, 16% có kiến thức về bệnh ở mức độ trung bình [20]

8

và huyết áp tâm trương 5 mmHg ở độ tuổi 65 giúp làm giảm 25%nhồi máu cơ tim, 40% đột quỵ, 50% suy tim và 10-20% tử vong [13].Năm 2013, khảo sát của Nguyễn Tuấn Khanh về kiến thức của ngườibệnh trong việc tuân thủ chế độ điều trị nhằm phòng ngừa biếnchứng qua việc dùng thuốc, tái khám đúng hẹn và tuân thủ chế độsinh hoạt của người bệnh cao huyết áp [9].

9

Chương III: ĐỐI ƯỢN P ƯƠN P P N I N C U

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Người bệnh cao huyết áp theo tiêu chuẩn của JN V đang khám

3.1.2 iêu chí loại trừ

Người bệnh cao huyết áp kèm bệnh lý thần kinh như tâm thần phân liệt, trầm cảm

3.2 Địa điểm nghiên cứu

Tại khoa khám và khoa nội tổng hợp bệnh viên đa khoa Mỹ Phước

3.3 hời gian nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện từ 11/3 đến 2/07/2015

3.4 Phương pháp nghiên cứu

3.4.1 hiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu này được thực hiện theo phương pháp cắt ngang mô tả

10

3.4.2 Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Áp dụng công thức trên ta được n= 96

Tuy nhiên, do thời gian thu thập số liệu ngắn và qui mô bài nghiên cứu nhỏ nên trong nghiên cứu này chỉ lấy 20 người bệnh

11

3.4.2.2 Nội dung nghiên

cứu

Kiến thức:

-Kiến thức về chỉ số cao huyết áp

-Kiến thức về các biến chứng của

bệnh cao huyêt áp

-Cách phòng ngừa các biến chứng

của bệnh

hái độ:

-Đánh giá tầm quan trọng của

việc phòng ngừa biến chứng

của cao huyết áp

-Thói quen sinh hoạt, nghỉ

ngơi của người bệnh

-Thói quen sử dụng thuốc của

người bệnh

12

Phòng ngừa biến chứng

3.4.2.3 Phương pháp nghiên cứu

3.4.2.3.1 Phương tiện nghiên cứu

Sử dụng bộ câu hỏi điều tra: gồm 2 phần

Phần 1: thông tin về nhân khẩu học: giới tính, tuổi, trình độ họcvấn, nghề nghiệp, trình độ văn hóa, tình trạng hôn nhân, lối sống( hút thuốc, uống rượu, bia, tình trạng stress), bảo hiểm y tế

Phần 2: bộ câu hỏi dùng để khảo sát về kiến thức, thái độ, hành

vi của người bệnh trong phòng ngừa biến chứng với thang điểmLikert gồm 5 mức độ đánh giá tương ứng với thang điểm 5

- Kiến thức: kiến thức về chỉ số tăng huyết áp, kiến thức về các biếnchứng và cách phòng ngừa các biến chứng của cao huyết áp

- Thái độ: nhận thức của người bệnh về tầm quan trọng của việcphòng ngừa biến chứng và sự tuân thủ của người bệnh trong việcphòng ngừa biến chứng của cao huyết áp

- Hành vi: thói quen của người bệnh trong tuân thủ điều trị (baogồm: chế độ ăn uống, chế độ tập luyện, nghỉ ngơi, dùng thuốc) nhằmngăn ngừa biến chứng

ảng câu hỏi sử dụng thang điểm ikert để đánh giá

- Hoàn toàn đồng ý/luôn luôn: 5 điểm

- Đồng ý/thường xuyên: 4 điểm

- Không rõ/thỉnh thoảng: 3 điểm

- Không đồng ý/hiếm khi: 2 diểm

- Hoàn toàn không đồng ý/không bao giờ: 1 điểm

13

Câu trả lời sẽ được chia ra làm 3 mức độ

- Mức độ cao: 5 điểm và 4 điểm

- Mức độ trung bình: 3 điểm

- Mức độ thấp: 2 điểm và 1 điểm

3.4.3.2 Phương pháp thu thập số liệu

Sau khi đã chọn được người tham gia phù hợp với tiêu chuẩn đề

ra (nhận bệnh tại phòng khám bệnh viện thực hiện đo huyết áp vàkhai thác tiền sử bệnh để xác định đúng đối tượng nghiên cứu), ngườinghiên cứu sẽ giải thích cho người tham gia hiểu rõ về các vấn đềliên quan tới nghiên cứu.Người tham gia tự nguyện tham gia nghiêncứu, ký tên vào bảng chấp thuận nghiên cứu Dựa trên bảng câu hỏiđược xây dựng bởi người nghiên cứu dưới sự hướng dẫn của giáoviên hướng dẫn đề tài, người nghiên cứu giải thích và hướng dẫncách trả lời cho đối tượng nghiên cứu hiểu Đối tượng nghiên cứu trảlời xong, người nghiên cứu thu thập lại phiếu điều tra

đồng ý tham gia của người bệnh, người tham gia có thể rút khỏinghiên cứu bất cứ lúc nào.Đảm bảo tính bảo mật đối với thông tincủa người bệnh.Được sự cho phép thu thập dữ liệu trong nghiên cứu

từ bệnh viện Mỹ Phước

14

3.5.Dạng kết quả dự kiến của đề tài

Thay đổi phương pháp thực hành

3.6.Các lợi ích mang lại và các tác động cua kết quả nghiên cứu

3.6.1. Đối với điều dưỡng

Chủ động trong việc tư vấn, giáo dục sức khỏe và đánh giá được

sự hiểu biết của người bệnh cũng như sự tuân thủ của người bệnhtheo hướng dẫn của nhân viên y tế để từ đó có thể tiên lượng trướcnhững kết quả bất lợi, biến chứng có thể xảy ra cho người bệnh.Nângcao chất lượng chăm sóc sức khỏe đặc biệt là kỹ năng giáo dục sứckhỏe

3.6.2 Đối với người bệnh

Nghiên cứu giúp khảo sát mức độ kiến thức, thái độ, hành vi củangười bệnh tăng huyết áp trong việc phòng ngừa biến chứng từ đó đề

ra những biện pháp giáo dục sức khỏe thích hợp cho từng đối tượngbệnh

3.6.3 Đối với nơi ứng dụng kết quả nghiên cứu

Tập huấn cho nhân viên điều dưỡng để chủ động trong công tácgiáo dục sức khỏe cho người bệnh góp phần nâng cao chất lượngchăm sóc Qua đó, người điều dưỡng có thể rèn luyện khả năng đánhgiá và tiên lượng trước các biến chứng của bệnh tăng huyết áp để kịpthời đề ra các can thiệp phù hợp với từng đối tượng bệnh

15

Chương I : KẾT QUẢ NGHIÊN C U

4.1 Đặc điểm đối tượng nghiên cứu

16

Giới tính

50% 50

%

Nam Nữ

Nhận xét: Trong 20 người tham gia nghiên cứu thì nhóm tuổichiếm tỷ lệ cao nhất là nhóm từ 60-74 tuổi chiếm 90%, nhóm 75-84tuổi và >85 tuổi tương tự chỉ chiếm 5%.

ấp 1 ấp 2 ấp 3 Đại học và sau đại học

Biểu đồ 4.3 rình độ văn hóa

Nhận xét: Đa số người tham gia nghiên cứu có trình độ học vấndừng ở cấp 1 với 45 % (n=20), theo sau đó là cấp 2 với 40 %, 10% là

tỷ lệ người nghiên cứu có trình độ đại học và sau đại học, trình độcấp 3 chỉ chiếm 5%

18

Độc thân Kết hôn Ly dị Góa

Biểu đồ 4.4: Tình trạng hôn nhân

Nhận xét: Đa số đối tượng tham gia nghiên cứu đều kết hôn chiếm tỷ lệ 90 %

(n=20), 10% là đã góa bụa, và không có ai trong tình trạng ly dị và độc thân

Nghề nghiệp

10%

Lao động trí óc Khác ( hưu trí, nội trợ) 3,2

Biểu đồ 4.5: Nghề nghiệp

19

Nhận xét: Trong 20 người tham gia nghiên cứu, 90 % số ngườitham gia đã về hưu hoặc (và) làm nội trợ tại nhà, tỷ lệ người lao độngtrí óc chỉ chiếm 10 %.

Bảng 4.2 Số liệu về việc hút thuốc của các đối tượng tham gia nghiên cứu

Bảng 4.3 Số liệu về việc uống rượu