Xuất phát từ mặt lý luận:Nhà trường xã hội chủ nghĩa là một môi trường đào tạo những con người vừa “hồng” vừa “chuyên” – có đủ tài năng trí tuệ và những phẩm chất đạo đức cách mạng, để sau này thực sự là người của dân, vì nhân dân mà cống hiến. Người trực tiếp đào tạo những con người như thế không ai khác là giáo viên, giáo viên giảng dạy bộ môn, giáo viên chủ nhiệm lớp.Giáo viên là những người thầy được đào tạo về kiến thức, về nghiệp vụ chuyên môn, người thầy còn được trang bị những kiến thức về công tác chủ nhiệm nhằm giáo dục học sinh phát triển toàn diện, trở thành công dân tốt cho xã hội. Đây là công tác mà bất kì người giáo viên nào có tâm huyết cũng không thể xem nhẹ được. Tuy nhiên công tác chủ nhiệm trong nhà trường hiện nay gặp phải không ít khó khăn trong việc quản lý, giáo dục học sinh sa sút về đạo đức, thiếu ý thức trong việc học tập, đặc biệt là những học sinh cá biệt, chậm tiến.Đã là một giáo viên chủ nhiệm, việc đưa lớp tiến lên vừa là trách nhiệm vừa là bổn phận đối với học sinh, với nhà trường, đồng thời cũng là khẳng định mình về năng lực và nhất là có lương tâm. Giáo viên chủ nhiệm nhận thấy rõ mỗi tập thể lớp là nền tảng vững chắc để xây dựng nhà trường vững mạnh, một tập thể tốt chắc chắn sẽ có những học sinh tốt, những con người vừa có đủ cả “ đức” lẫn “ tài”. Như vậy nhiệm vụ của người giáo viên chủ nhiệm có vai trò quan trọng, ảnh hưởng nhất định đến việc học tập cũng như rèn luyện nhân cách của học sinh.2. Xuất phát từ thực tiễn chủ nhiệm:Người ta thường nói con cái là hình ảnh của cha mẹ, một tập thể lớp về hình ảnh của giáo viên chủ nhiệm, nói như vậy cũng đúng phần nào vì rõ ràng giáo viên chủ nhiệm là người cha, người mẹ của các em. Ngoài những giờ giảng dạy trên lớp, giáo viên chủ nhiệm dễ dàng tiếp cận với các em qua những giờ sinh hoạt lớp, sinh hoạt 15 phút đầu buổi, những buổi lao động, những đêm lửa trại, những lúc ở nhà,… Những lúc như thế này thầy trò càng gần nhau hơn. Như vậy giáo viên chủ nhiệm là người gần gũi với các em nhiều nhất.
Trang 1SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
VỀ CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM Ở TRƯỜNG THCS
I ĐẶT VẤN ĐỀ :
1 Xuất phát từ mặt lý luận:
Nhà trường xã hội chủ nghĩa là một môi trường đào tạo những con người vừa
“hồng” vừa “chuyên” – có đủ tài năng trí tuệ và những phẩm chất đạo đức cách mạng, để sau này thực sự là người của dân, vì nhân dân mà cống hiến Người trực tiếp đào tạo những con người như thế không ai khác là giáo viên, giáo viên giảng dạy bộ môn, giáo viên chủ nhiệm lớp
Giáo viên là những người thầy được đào tạo về kiến thức, về nghiệp vụ chuyên môn, người thầy còn được trang bị những kiến thức về công tác chủ nhiệm nhằm giáo dục học sinh phát triển toàn diện, trở thành công dân tốt cho xã hội Đây
là công tác mà bất kì người giáo viên nào có tâm huyết cũng không thể xem nhẹ được Tuy nhiên công tác chủ nhiệm trong nhà trường hiện nay gặp phải không ít khó khăn trong việc quản lý, giáo dục học sinh sa sút về đạo đức, thiếu ý thức trong việc học tập, đặc biệt là những học sinh cá biệt, chậm tiến
Đã là một giáo viên chủ nhiệm, việc đưa lớp tiến lên vừa là trách nhiệm vừa là bổn phận đối với học sinh, với nhà trường, đồng thời cũng là khẳng định mình về năng lực và nhất là có lương tâm Giáo viên chủ nhiệm nhận thấy rõ mỗi tập thể lớp là nền tảng vững chắc để xây dựng nhà trường vững mạnh, một tập thể tốt chắc chắn sẽ có những học sinh tốt, những con người vừa có đủ cả “ đức” lẫn “ tài” Như vậy nhiệm
vụ của người giáo viên chủ nhiệm có vai trò quan trọng, ảnh hưởng nhất định đến việc học tập cũng như rèn luyện nhân cách của học sinh
Trang 22.- Xuất phát từ thực tiễn chủ nhiệm:
Người ta thường nói con cái là hình ảnh của cha mẹ, một tập thể lớp về hình ảnh của giáo viên chủ nhiệm, nói như vậy cũng đúng phần nào vì rõ ràng giáo viên chủ nhiệm là người cha, người mẹ của các em Ngoài những giờ giảng dạy trên lớp, giáo viên chủ nhiệm dễ dàng tiếp cận với các em qua những giờ sinh hoạt lớp, sinh hoạt 15 phút đầu buổi, những buổi lao động, những đêm lửa trại, những lúc ở nhà,… Những lúc như thế này thầy trò càng gần nhau hơn Như vậy giáo viên chủ nhiệm là người gần gũi với các em nhiều nhất
Vả lại, là giáo viên giảng dạy được phân công là công tác kiêm nhiệm trực tiếp công tác chủ nhiệm lớp Trên thực tế bất kỳ giáo viên nào cũng muốn lớp mình được phân công chủ nhiệm là một lớp học giỏi, ngoan, có nhiều học sinh năng nổ trong học tập cũng như trong sinh hoạt đạt nhiều thành tích trong các hoạt động do trường hoặc các tổ chức đoàn thể phát động, tổ chức
Trong thực tế, chủ nhiệm lớp là công tác vô cùng khó khăn, phức tạp, vui ít, buồn nhiều, thành công cũng có, thất bại chua cay cũng không phải là hiếm Bởi lẽ, một buổi tập thể lớp nó có đặc thù riêng của lớp đó Có lớp như thế này, có lớp như thế khác: nào là học sinh cá biệt về học tập, về đạo đức, nào là học sinh có hoàn cảnh gia đình khó khăn về kinh tế, con mồ côi…
Trong số đó, đối tượng học sinh làm cho thầy cô giáo trăn trở nhiều nhất là lười học, mất đạo đức Bên cạnh đó, trong lớp vẫn có những học sinh ngoan, tự lo cho bản thân mình, xây dựng tập thể lớp để tập thể lớp tiến kịp với các bạn, để đạt được những chỉ tiêu của trường đề ra
Thực tiễn là như vậy đó, cho nên giáo viên chủ nhiệm phải có phương pháp chủ nhiệm như thế nào để có hiệu quả cao nhất Công tác chủ nhiệm của một giáo
Trang 3viên thành công đồng nghĩa với việc giúp các em hoàn thiện mình hơn, xây dựng được tập thể lớp vững mạnh, đưa nhà trường ngày càng tiến lên Vì vậy, để góp phần cùng với Nhà trường trong công tác giáo dục học sinh tốt hơn nữa, công tác chủ nhiệm ở trường THCS, tôi xin mạnh dạn trình bày một số suy nghĩ được rút ra từ thực tế làm công tác chủ nhiệm của mình
II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
1 Cơ sở lý luận của vấn đề:
Chúng ta ai cũng biết, lứa tuổi học sinh THCS đặc điểm tâm sinh lý hết sức
điển hình Đây là thời kỳ quá độ chuyển từ trẻ em sang giai đoạn người lớn Những
đặc điểm tâm lý, trình độ hiểu biết, vốn sống của học sinh THCS còn nhiều hạn chế Không thể phủ nhận vai trò của giáo viên chủ nhiệm ở trường THCS, nếu như xác định đúng vị trí, nhiệm vụ, biết tổ chức giáo dục, vì vậy không thể không cần có một người thường xuyên hướng dẫn giúp đỡ, chỉ bảo cho các em Để làm tốt điều này, giáo viên chủ nhiệm phải thực hiện tốt những nhiệm vụ của một thầy cô giáo phải nắm được đường lối quan điểm lí luận giáo dục đồng thời giáo dục những phẩm chất đạo đức rèn luyện năng lực để trở thành công dân tốt mai sau Người giáo viên chủ nhiệm phải tham gia các hoạt động chính trị xã hội tốt hơn, phải rèn luyện ở mức cao hơn Đó là trách nhiệm nghĩa vụ và cũng là vinh dự vì học sinh Vâng, khi tôi được phân công chủ nhiệm lớp, trong tôi vừa mừng vừa lo, mừng vì mình được cống hiến một phần công sức phục vụ cho mái trường rất đỗi thân yêu của mình đó là Công tác chủ nhiệm lớp ở trường THCS Đinh Tiên Hoàng Tôi lo vì đối tượng học sinh học yếu là nhiều, thích đua đòi, không có tính cần cù chăm chỉ, lòng đam mê học tập
Tôi được Ban giám hiệu nhà trường phân công chủ nhiệm lớp 7B, sau đó tôi tìm
hiểu lớp gần khoảng hai tuần thì thực trạng của lớp cũng dần dần hiện ra
Trang 42 Thực trạng của vấn đề:
Ngày đầu tiên tôi nhận lớp và sau một tiết làm quen tôi nắm được sĩ số trong lớp là 31 em, trong đó nữ 12 em Gần một tháng sau lớp tiếp nhận thêm một học sinh
từ lớp 7E chuyển đến Hiện tại lớp là 32 em, trong đó nữ là 12 em Ấn tượng không phai mờ là các em nhìn tôi rất chăm chú lắng nghe bao điều tôi dặn dò với lớp Sau
đó tôi tiếp tục gặp gỡ các em 3 buổi nữa rồi mới đến hai tiết học Công Nghệ đầu tiên, không khí lớp trầm, hầu như các em không tập trung, còn một số học sinh trung bình còn nói chuyện riêng, không ghi bài Trước những khó khăn ấy tôi tự hứa với lòng mình cố gắng thực hiện thật tốt “Công tác chủ nhiệm lớp ở trường THCS Đinh Tiên Hoàng”
Nhiệm vụ của đề tài:
- Nêu ra một số biện pháp hữu hiệu, khả thi về công tác chủ nhiệm
- Tạo điều kiện cho phong trào thi đua của lớp vào nề nếp, quy cũ, phát huy tính tích cực của học sinh và tinh thần làm chủ tập thể, tự quản của học sinh
Cơ sở và thời gian tiến hành:
- Lớp 7B, trường THCS Đinh Tiên Hoàng, năm học 2011- 2012
- Thời gian từ tháng 9/2011 đến tháng 4/2012
3 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề:
Được Ban Giám hiệu giao trọng trách chủ nhiệm, giáo viên phải thấy rằng đó
là vinh dự lớn, phải xem lớp chủ nhiệm là những người thân của mình, đó là em, là
Trang 5con trong gia đình Xuất phát từ nhận thức trên, người giáo viên chủ nhiệm mới để hết tâm trí, tình cảm của mình vào công việc quan trọng này
Những việc làm cụ thể mà người chủ nhiệm có thể áp dụng để chủ nhiệm một lớp đạt kết quả tốt:
a Công việc đầu tiên khi mới nhận lớp chủ nhiệm:
Giáo viên phải nắm bắt được tình hình của lớp: Sĩ số, nam, nữ, đối tượng học sinh thông qua giáo viên chủ nhiệm năm học trước, giáo viên giảng dạy, giáo viên tổng phụ trách Đội…
Ổn định tổ chức lớp càng sớm càng tốt để lớp đi vào nền nếp cũng như học tập
Việc bầu Ban cán sự lớp hết sức cẩn trọng, nhất là bầu lớp trưởng Lớp trưởng
là học sinh nam hay nữ cũng được, miễn là em đó có bản lĩnh, năng lực Thường là các em nam hay tự ái khi lớp trưởng là nữ Trường hợp này, giáo viên chủ nhiệm phải hết sức khéo léo tạo nên việc sớm hòa đồng giữa các em bằng mọi cách, khẳng định khả năng của lớp trưởng
Việc tiếp đến là sắp xếp chỗ ngồi của các em Chỗ ngồi có tác động tâm lý rất lớn đến các em Nếu có thể tránh được giáo viên chủ nhiệm nên tránh các trường hợp:
Không nên sắp xếp nữ, nam ngồi xen nhau trong một bàn, nhất là lớp 8,9 các
em nữ sẽ mất tự tin về việc hàng tháng
Trang 6Không nên để các em học sinh yếu, hay nói chuyện ngồi bên nhau Những em này cũng không nên cho ngồi bên cửa lớn hoặc cửa sổ, cố gắng sắp xếp các em học yếu, hay nói chuyện ngồi cùng với các bạn học tốt, có đạo đức tốt để bạn giúp đỡ
Xây dựng được đôi bạn học tập ở trường cũng như ở nhà
b Tiếp xúc với học sinh của lớp chủ nhiệm:
Giáo viên chủ nhiệm có tiếp xúc thường xuyên với học sinh mới biết được các
em biết gì, cần gì, các em là người như thế nào Có tiếp xúc với các em mới kéo ngắn được khoảng cách giữa thầy và trò, các em không còn e ngại, rụt rè, chắc chắn
sẽ tự tin hơn và mạnh dạn bộc bạch những việc cuả lớp, những thiếu sót của bản thân…
Khi tiếp xúc với học sinh, những việc giáo viên chủ nhiệm nên làm và không nên làm:
Phải thật khéo léo hỏi thăm về gia cảnh để biết được đó có phải là điều kiện khó khăn, hoặc thuận lợi ảnh hưởng đến học tập, đạo đức của các em Đối với học sinh có gia đình quan tâm, giáo viên nên phát huy thế mạnh này Vì thường học sinh được giáo dục tốt, được chăm lo việc học tập nên thường chăm ngoan hơn, chính những em như thế này là nhân tố tích cực của lớp Ngược lại, học sinh gặp phải những khó khăn về gia đình như: kinh tế, con ngoại hôn, cha mẹ là người say sưa, lười lao động; giáo viên và tập thể lớp quan tâm giúp đỡ Đối tượng này thường tự ti, mặc cảm nên cần phải khéo léo tế nhị trong cách đối xử cũng như giúp đỡ, không phải lúc nào các em cũng nhận sự quan tâm, giúp đỡ của thầy cô, bạn bè
Những buổi lao động, xây dựng trường, sinh hoạt đội, cắm trại, thi làm báo tường… rất dễ dàng tạo điều kiện để thầy và trò gần gũi nhau hơn, hiểu nhau hơn
Trang 7Giáo viên hướng dẫn cặn kẽ công việc để các em tự tin phát huy khả năng của mình Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ được giao làm các em tránh được những sai sót thay vì nhăn nhó, bất lành, giáo viên nên nhẹ nhàng nhắc nhở, hướng dẫn lại Có làm như vậy, giáo viên mới giúp các em rút ra được kinh nghiệm, tự tin hơn Đặc biệt trong lao động ngoài việc hướng dẫn, phân công công việc nặng nhọc, khó khăn Thử hỏi có mấy học sinh đứng chơi, không chịu lao động trong khi thấy thầy đang làm? Giáo viên, cùng lao động với các em vừa tạo nên không khí sôi nổi trong buổi lao động, vừa giáo dục các tính tích cực, không lánh nặng tìm nhẹ trong lao động Như vậy có nghĩa la giáo viên cùng san sẻ niềm vui, nỗi buồn, thành công, thất bại với lớp chủ nhiệm
Tiếp xúc với cán bộ lớp, cán sự bộ môn để biết được mọi hoạt động của lớp là việc làm hết sức cần thiết Những thông tin về lớp chủ nhiệm chủ yếu là do các em cung cấp Nhưng việc làm này còn là con dao hai lưỡi, nếu giáo viên không khéo léo
xử lý sẽ dễ dàng biến học sinh thành những kẻ mách lẻo, xoi mói người khác, nói xấu người khác cho sướng miệng mình Thực tế có nhiều giáo viên chủ nhiệm hay hỏi thăm việc dạy dỗ của các giáo viên bộ môn như thế nào Giáo viên chủ nhiệm cứ
để mặc các em nhận xét, đánh giá về thầy cô Thậm tệ hơn là các em tự do nói về tác phong, đời tư của giáo viên…Thế mà giáo viên chủ nhiệm cứ ngồi nghe rồi lại đồng tình với các em
Phương pháp giảng dạy mỗi giáo viên có sự khác nhau Bên cạnh đó còn tuỳ thuộc vào đặc trưng bộ môn Giáo viên chủ nhiệm có thể khẳng định rằng mình biết được tất cả các phương pháp giảng dạy của các bộ môn? Một số học sinh lười học cho rằng thầy cô dạy khó hiểu, yêu cầu cao…nên các em đạt kết quả học tập bộ môn thấp Chuyện nóng hổi nhất là giáo viên chủ nhiệm hay phàn nàn về một số môn học: thể dục làm ảnh hưởng xếp loại của học sinh, môn Sinh vật, Công nghệ, Hội
Trang 8hoạ bắt các em chuẩn bị nhiều mẫu vật quá…Cách nhìn nhận của học sinh sai đã đành, giáo viên chủ nhiệm nhìn nhận phiến diện như vậy quả là đáng trách
Thiết nghĩ, để xác minh thông tin từ phía học sinh, giáo viên chủ nhiệm nên khéo léo tiếp xúc với giáo viên bộ môn để tường tận hơn trước khi đi đến kết luận về việc giảng dạy của giáo viên đó Tôi cho rằng việc nghe học sinh phản ánh một chiều là việc không nên làm, nếu có thì phải hết sức thận trọng vì làm như vậy là xúc phạm, không bảo vệ uy tín của đồng nghiệp
c Giải quyết các vấn đề nảy sinh trong lớp và giờ sinh hoạt lớp:
Trong một tập thể lớp, việc nảy sinh mỗi buổi học là điều không thể tránh khỏi, giáo viên chủ nhiệm phải có mặt với lớp vào mười lăm phút đầu buổi, nếu buổi nào giáo viên chủ nhiệm không có tiết dạy, thấy không cần thiết cũng phải đến lớp Giáo viên đến lớp như vậy để giúp các em ôn bài, chuẩn bị bài mới hoặc có sự việc
gì xảy ra ở buổi học trước kịp thời chấn chỉnh…Nếu thực hiện tốt khâu sinh hoạt đầu buổi, học sinh sẽ ổn định tâm thế để bước vào tiết học đầu tiên tốt hơn, kể cả các tiết học sau
Sau mỗi buổi học, xét thấy có việc gì cần giải quyết ngay, giáo viên yêu cầu các em ở lại năm, mười phút để làm việc và hàng tuần nên có cuộc họp với cán bộ lớp Tuy rằng lớp có lớp trưởng, lớp phó…nhưng giáo viên không hoàn toàn giao cho các em mà phải để ý đến lớp thường xuyên, kịp thời nhắc nhở, động viên
Giáo viên chủ nhiệm cần phải biết phát huy khả năng làm việc của cán bộ lớp, nhất là lớp trưởng Định hướng cho cán bộ lớp làm việc, tôn trạng ý kiến đề xuất, cách làm việc của các em, giáo viên giúp cán bộ lớp làm việc là chính thay vì làm tất
Trang 9cả Cán bộ lớp gần gũi, sát với lớp nhiều hơn giáo viên chủ nhiệm nên các em giúp giáo viên giải quyết các vấn đề của lớp nhanh hơn, có hiệu quả tốt, giáo viên chủ nhiệm đỡ vất vả hơn
Có một số học sinh thường chán ngán giờ sinh hoạt lớp, thậm chí có trường hợp vài em bỏ trốn Sở dĩ có hiện tượng này vì giờ sinh hoạt lớp chủ yếu là kiểm điểm những sai sót của một số em vi phạm nội quy chủa trường, lớp Vì vậy, giáo viên phải tạo không khí vui vẻ, thoải mái trong giờ này Giáo viên cho lớp nhận xét, đánh giá hoạt động trong tuần với thời gian ngắn, dành thời gian nhiều hơn cho việc vạch ra phương hướng tuần tới, sinh hoạt văn nghệ, thi sáng tác thơ văn, câu hỏi giải quyết tình huống… Giáo viên không để việc học sinh lạm dụng việc phê bình và tự phê bình Những em vi phạm nội quy cần hầu hết đều nhận thấy sai lâm của mình,
kể cả học sinh cá biệt, các em vừa hối hận vừa xấu hổ Nếu tập thể lớp cứ tập trung vào sai sót của bạn mà phê bình, chỉ trích, nặng lời thay vì giúp bạn tiến bộ thi ngược lại học sinh sẽ lì lượm hơn, phá phách hơn, xa rời tập thể có khi cố tình phá lớp
Đối với học sinh phá lớp, khó bảo, giáo viên cũng như tập thể quan tâm theo dõi giúp đỡ thay vì nghiêm khắc phê bình trước tập thể lớp Cần phê bình đối tượng này nhưng tránh tình trạng căng thẳng giữa học sinh đó với giáo viên, với tập thể lớp Điều đó có thể xảy ra là học sinh cá biệt phản ứng mạnh khi bị phê bình, tự ý bỏ
ra khỏi lớp, đập phá đồ dùng trong lớp, hoặc có lời lẽ vô lễ với giáo viên…Trường hợp này xảy ra, chắc chắn giáo viên sẽ bị mang tiếng, bị mất uy tín Cho nên, là giáo viên chủ nhiệm phải lấy tình thương yêu, lời lẽ phải trái phân tích nhẹ nhàng để các
em nhận ra việc làm sai của mình và nhận lỗi là tốt nhất Bởi vì dẫu các em là học sinh cá biệt thì các em vẫn sống có tình nghĩa Thực tế đã chứng minh rằng những học sinh này thể hiện tinh thần tập thể cao trong những buổi lao động, cắm trại Tôi
Trang 10thật xúc động khi thấy những học trò cũ đến thăm mình có đến hai phần ba là học sinh thường bị thầy la ngày nào
Giáo viên chủ nhiệm cần chú ý đến việc khen chê kịp thời đối với học sinh Giáo viên không thiên vị, phải công minh trong khi khen cũng như chê các em Những lời động viên khi các em làm việc tốt, những lời nhắc nhở khi các em làm sai
có tác dụng rất lớn đến việc tự rèn luyện của các em
Như vậy việc gì cần giải quyết giáo viên chủ nhiệm giải quyết kịp thời sau mỗi buổi học, không đợi đến sinh hoạt lớp Làm như vậy rất dễ dàng chấn chỉnh nề nếp của tập thể Điều hết sức quan trọng là cách đối xử, xử lý học sinh cá biệt không nên quá nghiêm khắc Khen chê học sinh phải công minh, có làm được như vậy học sinh mới nể phục chúng tôi
d Mối quan hệ giữa giáo viên chủ nhiệm và phụ huynh học sinh:
Việc giáo dục học sinh trong nhà trường ta là sự kết hợp nhà trường với đoàn thể, địa phương, gia đình…Trong đó, mối quan hệ giữa gia đình và nhà trường nhất
là đối với giáo viên chủ nhiệm là hết sức cần thiết Chính vì vây, công tác chủ nhiệm của một giáo viên thành công hay không đừng bao giờ quên gia đình học sinh là yếu
tố quan trọng
Với tôi việc đến thăm gia đình học sinh rất cần thiết Trước khi đến thăm phụ huynh học sinh, giáo viên cần phải phân loại đối tượng học sinh: Hạnh kiểm tốt, học tập tốt – hạnh kiểm tốt, học tập trung bình, yếu – hạnh kiểm trung bình, yếu…để có
kế hoạch đi thăm Tốt nhất là nên đi thăm gia đình những em có hạnh kiển trung bình, yếu trước