ĐIỀU PHỐI TRIỂN KHAI THỰC HIỆN QUY HOẠCH XÂY DỰNG VÙNG TP.HCM

Trong bối cảnh đó Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM HIDS, đã đề nghị Trung tâm Dự báo và Nghiên cứu Đô thị PADDI, cơ quan hợp tác giữa TP.HCM, vùng Rhône - Alpes và Cộng đồng đô thị Lyon

Tài liệu tổng hợp khóa tập huấn của Trung tâm Dự báo và Nghiên cứu Đô thị - PADDI

Tải về tập tài liệu và những thông tin bổ sung có sẵn trên trang web PADDI

Công ty in: KenG

Trung tâm PADDI xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ông Cao Minh Nghĩa, Ông Phạm Trần Hải và Ông

Sébastien Rolland đã tham gia khóa tập huấn cũng như đã đóng góp rất lớn cho việc xuất bản cuốn tài liệu này.

Mục tiêu tổng quát của các khóa học là chuyển giao tri thức: các khóa học của PADDI nhằm

bổ sung cho chương trình đào tạo công chức của Thành phố bằng cách hướng đến các khái niệm, kỹ thuật và phương pháp mới (toàn diện, đa ngành) trong quản lý đô thị, trong bối cảnh đặc thù của Thành phố Hồ Chí Minh

Phương pháp tổ chức khóa học được hình thành với sự phối hợp của các đối tác Việt Nam

và được các đối tác phê duyệt Ý tưởng chủ đạo là xem ở Pháp, người ta sử dụng phương pháp nào và giải quyết như thế nào những vấn đề tương tự mà giới chuyên môn Việt Nam đang gặp phải trong công việc của mình Để thực hiện được ý tưởng này, nội dung của mỗi khóa học xoay quanh một nghiên cứu trường hợp rất cụ thể của Việt Nam

Các kiến thức tổng hợp từ khóa học có thể giúp hình thành những cách làm mới, chính sách mới và được phổ biến rộng rãi đến mọi người Tài liệu này được xuất bản nhằm mục đích phổ biến rộng rãi những kiến thức tổng hợp được từ khóa học

Chi chú: PADDI và các chuyên gia không chịu trách nhiệm về ý kiến phát biểu trong

khóa học được ghi lại trong tài liệu này Các phát biểu được ghi lại ở đây là ý kiến riêng của học viên và giảng viên.

3

TỪ VIẾT TẮT

10 GIỚI THIỆU

I KHUÔN KHỔ CHUNG CHO QUY HOẠCH VÙNG TP.HCM 11

1 Trình bày tổ chức hành chính của Việt Nam

2 Khuôn khổ chung cho quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM

3 Các chủ thể trong quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM

4 Phạm vi nghiên cứu quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM

5 Tầm nhìn về sự phát triển của vùng TP.HCM

II CÁC MỤC TIÊU CHIẾN LƯỢC CHO SỰ PHÁT TRIỂN CỦA VÙNG TP.HCM 14

1 Phát triển cấu trúc đô thị và không gian

2 Phát triển kinh tế

3 Phát triển bền vững và phát triển cơ sở hạ tầng (dịch vụ đô thị và bảo vệ môi trường)

III CỤ THỂ HÓA MỘT SỐ MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN CỦA VÙNG 15

1 Định hướng phát triển công nghiệp

2 Định hướng phát triển cơ sở hạ tầng cấp nước

IV THÁCH THỨC TRONG TRIỂN KHAI THỰC HIỆN QUY HOẠCH XÂY DỰNG VÙNG TP.HCM 16

11 PHẦN 1 – ĐIỀU PHỐI QUY HOẠCH VÙNG TP.HCM: HƯỚNG ĐẾN QUẢN LÝ LIÊN TỈNH?

I NHỮNG BIẾN ĐỔI Ở PHÁP VÀ SỰ PHÁT TRIỂN NĂNG ĐỘNG CỦA CÁC ĐẠI ĐÔ THỊ 18

1 Các đô thị ở Châu Âu hiện nay

2 Sự phát triển năng động của các địa phương ở Pháp

3 Vùng đô thị Lyon

PHẦN 2 – CÁC TIẾP CẬN ĐIỀU PHỐI QUY HOẠCH Ở PHÁP TRƯỜNG HỢP VÙNG

I BÀI TẬP NHÓM 34

II SỰ PHỐI HỢP TRONG VIỆC PHÁT TRIỂN CƠ SỞ HẠ TẦNG GIAO THÔNG (MẠNG LƯỚI

ĐƯỜNG BỘ, ĐƯỜNG SẮT, ĐƯỜNG HÀNG KHÔNG, CẢNG SÔNG VÀ CẢNG BIỂN) 34

2 Biến đổi khí hậu

I CÁC ĐIỂM ĐỒNG THUẬN VÀ ĐỊNH HƯỚNG CHIẾN LƯỢC 38

II ĐỀ XUẤT VÀ HƯỚNG KHUYẾN NGHỊ 40

1 Tìm sự đồng thuận trong việc đánh giá hiện trạng của vùng đô thị TP.HCM

2 Đồng thuận về tương lai chung của Vùng

3 Chiến lược có sự đồng thuận của các bên

4 Các chỉ số chung để theo dõi thực hiện quy hoạch chung của từng tỉnh/thành phố

5 Thiết lập cơ chế phối hợp để thực hiện quy hoạch vùng

II CẤU TRÚC, CẤP ĐỘ QUẢN LÝ VÀ CÔNG CỤ QUY HOẠCH LÃNH THỔ 20

1 Tổ chức hành chính của Pháp

2 Tổ chức hành chính của vùng đô thị Lyon

3 Các chủ thể tham gia vào không gian hợp tác trong vùng đô thị Lyon

4 Các công cụ chính về quy hoạch đô thị ở vùng đô thị Lyon

III QUY HOẠCH VÙNG ĐÔ THỊ LYON 24

1 Giới thiệu tổng quan về vùng đô thị Lyon

2 Lịch sử quy hoạch

IV CÁCH THỨC ĐIỀU PHỐI GIỮA CÁC ĐỊA PHƯƠNG ĐANG ÁP DỤNG Ở LYON LIÊN QUY

HOẠCH CHUNG CỦA VÙNG ĐÔ THỊ LYON 29

1 Giới thiệu tổng quan

2 Lịch sử quá trình triển khai

3 Cách thức vận hành

4 Xác định các vấn đề chung (những vấn đề có được sự đồng thuận của tất cả các bên)

5 Theo dõi triển vọng

6 Chỉ số theo dõi

43 DANH SÁCH CÁC KHÓA TẬP HUẤN

PHỤ LỤC 1 - BẢNG PHÂN LOẠI ĐÔ THỊ 41 PHỤ LỤC 2 - LẬP, ĐIỀU CHỈNH VÀ PHÊ DUYỆT QUY HOẠCH XÂY DỰNG VÙNG TP.HCM 41 PHỤ LỤC 3 - MỘT KINH NGHIỆM KHÁC Ở PHÁP: VÙNG ĐÔ THỊ PARIS (GRAND PARIS) 42

41 PHỤ LỤC

: Luật Liên đới trách nhiệm và Cải tạo đô thị.

: Thành phố Hồ Chí Minh

Chuyên gia Pháp: Sébastien Rolland, Cơ quan quy hoạch đô thị Lyon

Chuyên gia Việt Nam: Cao Minh Nghĩa và Phạm Trần Hải, Viện Nghiên cứu Phát triển

Sở Kế hoạch và Đầu tư

Nguyễn Danh Thuần

Sở Tài nguyên và Môi trường

Trần Thị Ngọc Hường

Sở Quy hoạch – Kiến trúc

Trần Minh TâmNguyễn Đăng QuangThái Nguyễn DuNguyễn Thái Thành

Hồ Thanh Nghiệm

Sở Giao thông vận tải

Phạm Khánh HảiTrần Quyết ThắngNguyễn Đức Tuấn

Viện Nghiên cứu phát triển - HIDS

Chu Phạm Đăng QuangBùi Châu Trường ThọNguyễn Trọng Hiếu

Lê Ngọc Huyền TrangTrương Thiết Hà

Lê Hồng NhậtTrần Thị LệNguyễn Thu YênNguyễn Đặng Phương AnhĐặng Trần Trung

Đặng Nguyên Phương VũĐào Mai Hạnh

Tô Thị Thùy Trang

Viện Quy hoạch xây dựng (thuộc HIDS)

Nguyễn Đình ThiNguyễn Chí ThânLâm Thị Hồng NhungNguyễn Diệu KhuyếnQuảng Minh Thịnh

Võ Tấn LậpPhạm Vân PhướcPhạm Thị ThảoPhạm Quang HânTrần Thiện Thanh

Đỗ Nguyên PhongNguyễn Trần Thanh DuyQuách Ngọc Đệ

Đỗ Duy Thiện

TIỀN GIANG

Sở Kế hoạch và Đầu tư

Huỳnh Quốc Huy

Lê Nhật NamDương Công Định

Đỗ Phương Thúy, Trợ lýAkim Uyar, Thực tập sinh

Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) có 7,94 triệu dân (chiếm 8,9% dân số cả nước) trong đó 81% sống ở đô thị5 Thành phố phát triển cả về dân số (tăng 3% mỗi năm trong giai đoạn 2005 - 2013), đô thị và kinh tế Là đầu tàu kinh tế của cả nước, TP.HCM đóng góp 21,3% vào GDP và mức đóng góp này không ngừng tăng lên từ 30 năm nay

Tuy nhiên, sự phát triển đô thị và đô thị hóa vùng ven của TP.HCM đã làm xuất hiện những thách thức mới vượt ra ngoài phạm

vi hành chính của Thành phố Thật vậy, Vùng TP.HCM phải đối mặt với nhiều vấn đề liên quan đến việc triển khai thực hiện các mục tiêu phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật (hệ thống cấp nước và xử lý nước thải, quản lý chất thải rắn, mục tiêu cơ sở hạ tầng giao thông ), bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế và nhà ở

Để giải quyết những thách thức ở quy mô lớn như vậy, cơ quan nhà nước đã điều chỉnh quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM do SIUP - Phân viện Quy hoạch Đô thị Nông thôn miền Nam (sau này được tổ chức lại vào năm 2014 thành Viện Quy hoạch Xây dựng miền Nam - SISP) lập năm 2008

Quy hoạch này đề ra các mục tiêu chiến lược cho sự phát triển của cả vùng Nhưng nó chỉ giới hạn ở việc định hướng phát triển không gian và không có tổ chức thể chế và hành chính để triển khai thực hiện6 Do vậy, ngoài các phương pháp và công cụ quy hoạch cấp vùng, quy hoạch điều chỉnh còn đặt vấn đề về tổ chức hành chính và thể chế của vùng TP.HCM

Trong bối cảnh đó Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM (HIDS), đã đề nghị Trung tâm Dự báo và Nghiên cứu Đô thị (PADDI), cơ quan hợp tác giữa TP.HCM, vùng Rhône - Alpes và Cộng đồng đô thị Lyon, tổ chức khóa tập huấn về triển khai thực hiện quy hoạch vùng liên tỉnh Trên cơ sở kinh nghiệm quy hoạch vùng ở Pháp và cách tiếp cận liên quy hoạch chung ở vùng đô thị Lyon, mục tiêu của khóa tập huấn này là đưa ra các hướng suy nghĩ về các công cụ điều phối hợp tác giữa các tỉnh/thành phố trong triển khai thực hiện quy hoạch vùng và tìm ra những yếu tố có tính chất bổ sung cho nhau về mặt phát triển không gian, kinh tế, bảo vệ môi trường, mảng xanh và mặt nước

1.Trình bày tổ chức hành chính của Việt Nam

Tổ chức lãnh thổ ở Việt Nam

Việt Nam là một Nhà nước đơn nhất, các đơn vị hành chính

của nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam được phân

định như sau:

•Nước chia thành tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương

•Tỉnh chia thành huyện, thành phố thuộc tỉnh và thị

xã; thành phố trực thuộc trung ương chia thành quận,

huyện và thị xã;

•Huyện chia thành xã, thị trấn; thành phố thuộc tỉnh, thị

xã chia thành phường và xã; quận chia thành phường

P

Các Bộ và Sở chuyên ngành

Các Bộ và cơ quan ngang bộ được tổ chức theo Luật tổ chức Chính phủ và các quyết định của Chính phủ Luật, nghị định xác định trách nhiệm, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của các cơ quan quản lý trong từng lĩnh vực Mỗi Sở đều có một Bộ tương ứng ở cấp trên (Sở Xây dựng / Bộ Xây dựng)

để triển khai thực hiện các chính sách của Ủy ban nhân dân Các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh triển khai thực hiện các chính sách của Ủy ban nhân dân đồng thời tuân thủ các thông tư và quy chuẩn kỹ thuật do Bộ tương ứng ban hành Các quyết định của Sở, ban ngành ở địa phương phải tuân thủ các nguyên tắc và khuôn khổ do các Bộ ngành trung ương ban hành

Nguồn: HIDS, 2013

Tổ chức thể chế ở Việt Nam: quan hệ giữa chính quyền trung ương và chính quyền địa phương

QUỐC HỘI (Hiến pháp, Luật, Nghị quyết)

(Nghị định) Tòa án nhân dân tối cao

(Nghị quyết của Hội đồng thẩm phán)

Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Viện trưởng VKSNDTC (Thông tư)

VKSND cấp tỉnh

VKSND cấp huyện

TAND cấp huyện

UBND cấp xã

NHÂN DÂN

UBND cấp huyện

Hội đồng nhân dân cấp huyện

HĐND cấp tỉnh (Nghị quyết)

Hội đồng nhân dân cấp xã

TAND cấp tỉnh UBND cấp tỉnh

(Quyết định, Chỉ thị)

Chánh án TAND TC (Thông tư)

Thủ tướng CP (Quyết định)

I KHUÔN KHỔ CHUNG CHO QUY HOẠCH VÙNG TP.HCM

HẦN 1 – ĐIỀU PHỐI QUY HOẠCH VÙNG TP.HCM:

HƯỚNG ĐẾN QUẢN LÝ LIÊN TỈNH ?

2 Khuôn khổ chung cho quy hoạch xây dựng vùng

TP.HCM

Khuôn khổ chung cho quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM

Quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM được lập trong khuôn

khổ các luật và nghị định năm 2003 Nghị định

08/2005/NĐ-CP năm 2005, quy định về nhiệm vụ quy hoạch, thẩm định,

phê duyệt và quản lý quy hoạch xây dựng vùng, quy định chi

tiết các yếu tố cần tích hợp vào quy hoạch xây dựng vùng

Quyết định 589/QĐ-TTg năm 2008 phê duyệt quy hoạch xây

dựng vùng TP.HCM đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm

2050

Theo Điều 15 của luật Xây dựng năm 2003, quy hoạch xây

dựng vùng “Tổ chức không gian các cơ sở công nghiệp chủ

yếu, hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội trên

phạm vi vùng theo từng giai đoạn phù hợp với tiềm năng và

quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội của vùng”.

Nhiệm vụ điều chỉnh quy hoạch xây dựng vùng

Quy hoạch xây dựng vùng được điều chỉnh trong một số

trường hợp7 Quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM phải tương

thích với Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của Vùng

Quy hoạch kinh tế - xã hội của Vùng TP.HCM đã được điều

chỉnh vào ngày 13 tháng 2 năm 20148 Hiện nay, quy hoạch

xây dựng vùng đang được điều chỉnh để tương thích với Quy

hoạch kinh tế - xã hội

Các tỉnh/thành phố trong phạm vi Quy hoạch xây dựng vùng

TP.HCM đang tìm cách phối hợp để triển khai thực hiện quy

hoạch này Đề xuất thành lập cơ quan điều phối vùng đã

được đưa ra, nhưng chưa được chấp thuận

3 Các chủ thể trong quy hoạch xây dựng vùng

TP.HCM

Các chủ thể nhà nước trong quy hoạch xây dựng vùng

TP.HCM

Nhiều chủ thể tham gia vào quy hoạch xây dựng vùng Nhìn

chung, trách nhiệm lập quy hoạch này được phân chia cho

các bộ ngành và cơ quan hành chính các cấp Bộ Xây dựng

chịu trách nhiệm đề ra các định hướng cho quy hoạch đô thị,

chỉ đạo và điều phối các cơ quan có liên quan đến quy hoạch

đô thị

Một Ban chỉ đạo đã được thành lập trong khuôn khổ Quyết

định 589/QĐ-TTg ngày 20 tháng 5 năm 2008 phê duyệt Quy

hoạch xây dựng vùng TP.HCM đến năm 2020 và tầm nhìn

đến năm 2050 Mục tiêu của Ban chỉ đạo là đảm bảo sự phối hợp giữa các tỉnh/thành phố trong Vùng TP.HCM Ban chỉ đạo có nhiệm vụ chỉ đạo, tổ chức nghiên cứu chính sách, cơ chế và chiến lược phát triển cho toàn vùng nhằm đảm bảo sự thống nhất giữa các chủ thể về tầm nhìn phát triển Ban chỉ đạo cũng điều phối sự phát triển của các khu công nghiệp và đảm bảo sự phát triển bền vững cho cả vùng Trưởng Ban chỉ đạo là một Phó Thủ tướng, thành viên là chủ tịch Uỷ ban nhân dân các tỉnh/thành phố trong vùng TP.HCM9 Ban chỉ đạo họp hai lần mỗi năm, nhưng trên thực tế hiệu quả chỉ đạo còn thấp Chủ tịch UBND các tỉnh/thành phố trong vùng TP.HCM không có nghĩa vụ phải tuân thủ quy hoạch xây dựng vùng

Do đó, mặc dù có sự phối hợp giữa một số tỉnh/thành phố trong Vùng, nhưng cũng có sự cạnh tranh với TP.HCM và mỗi tỉnh lại có chiến lược riêng của mình không chú ý đến chiến lược của Vùng

Hiện nay, chưa có cơ quan quản lý cấp vùng cho vùng TP.HCM Đối với mỗi tỉnh trong vùng TP.HCM, các Sở, ban ngành là cơ quan tham mưu và thực hiện chiến lược phát triển đô thị do Uỷ ban nhân dân tỉnh/thành phố ban hành Sau khi Quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM được phê duyệt vào năm 2008, các tỉnh/thành trong vùng đã tiến hành điều chỉnh quy hoạch chung xây dựng của địa phương mình

Các chủ thể về chuyên môn kỹ thuật trong quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM

Viện Quy hoạch xây dựng Miền Nam (SISP)10 là cơ quan tư vấn lập quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM SISP có chức năng nghiên cứu trong lĩnh vực quy hoạch xây dựng, phát triển đô thị và nông thôn, hạ tầng kỹ thuật trên địa bàn các tỉnh phía Nam SISP trực thuộc Bộ Xây dựng và phối hợp với UBND và các cơ quan chuyên môn của các tỉnh để lập quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM

Các cơ quan chuyên môn của các tỉnh/thành phố trong vùng TP.HCM chủ trì lập các quy hoạch ngành (đất đai, giao thông, xây dựng ) trên địa bàn của mình Các cơ quan này chịu sự chỉ đạo về chuyên môn của các Bộ ngành tương ứng

Từ những năm 2000, TP.HCM được trao thêm một số thẩm quyền để có quyền tự chủ lớn hơn với sự ra đời của hai cơ quan mới là Viện Nghiên cứu phát triển (được thành lập từ việc sáp nhập ba viện: Viện quy hoạch đô thị, Viện Kinh tế

và Viện Khoa học xã hội của Thành phố) và Sở Quy hoạch

- Kiến trúc Nếu ở các tỉnh thành khác, Sở Kế hoạch và Đầu

tư chủ trì lập quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và Sở Xây dựng phụ trách lập quy hoạch chung xây dựng của tỉnh thành đó; thì tại TP.HCM, các quy hoạch lần lượt do Viện Nghiên cứu phát triển và Sở Quy hoạch - Kiến trúc lập

7 Tham khảo thêm tại điều 12 của Nghị định 08/2005/NĐ-CP năm 2005

8 Quyết định 252/QĐ-TTg ngày 13 tháng 2 năm 2014

9 Xem thêm tại khoản 10, điều 1 của Quyết định 589/QĐ-TTg phê duyệt quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2050

10 SISP được thành lập theo Quyết định ngày 18 tháng 4 năm 2014 của Thủ tướng Chính phủ

4 Phạm vi nghiên cứu quy hoạch xây dựng vùng

TP.HCM

Quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM đã được Thủ tướng

Chính phủ phê duyệt vào năm 2008 Phạm vi quy hoạch bao

gồm TP.HCM và 7 tỉnh lân cận: Bình Dương, Bình Phước,

Tây Ninh, Long An, Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu và Tiền

Giang Vùng TP.HCM có hơn 15 triệu dân và diện tích hơn

30.404 km², cách biên giới Campuchia 490 km và có bờ biển

dài 190 km

Phạm vi nghiên cứu mở rộng trong bán kính 200 km xung

quanh TP.HCM Theo đó, phạm vi này bao gồm khu vực mới

trong đó có khu vực Tây Nguyên, Đông Nam Bộ, Tây Nam

Bộ, Phnom Penh và khu vực Biển Đông

5 Tầm nhìn về sự phát triển của vùng TP.HCM

Dự báo dân số và sử dụng đất trong vùng TP.HCM

Theo dự báo, vùng TP.HCM sẽ có từ 20 đến 22 triệu dân vào

năm 2020 trong đó có khoảng 16 đến 17 triệu dân cư đô thị,

chiếm từ 77 đến 80% dân số toàn vùng Đến năm 2050, dân

số cả vùng là từ 28 đến 30 triệu dân trong đó có từ 26 đến 27

triệu dân đô thị, chiếm 90% dân số toàn vùng

Đất xây dựng đô thị vào khoảng 180.000 đến 210.000 ha

đến năm 2020 và từ 250.000 đến 270.000 ha đến năm 2050

8 tỉnh của vùng TP.HCM

Nguồn: SISP

Điều 19 Trách nhiệm lập quy hoạch đô thị

1 Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với Ủy ban nhân dân

tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương tổ chức lập quy

hoạch chung đô thị mới có phạm vi quy hoạch liên

quan đến địa giới hành chính của hai tỉnh, thành phố

trực thuộc trung ương trở lên, quy hoạch chung đô

thị mới có quy mô dân số dự báo tương đương với

đô thị loại III trở lên và quy hoạch khác do Thủ tướng

Chính phủ giao

2 Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung

ương tổ chức lập quy hoạch chung thành phố trực

thuộc trung ương, quy hoạch chung đô thị mới, quy

hoạch chuyên ngành hạ tầng kỹ thuật thành phố trực

thuộc trung ương, quy hoạch phân khu và quy hoạch

chi tiết các khu vực có phạm vi liên quan đến địa

giới hành chính của hai quận, huyện trở lên, khu vực

trong đô thị mới và khu vực có ý nghĩa quan trọng,

trừ quy hoạch đô thị quy định tại khoản 1 và khoản

Sự phát triển của vùng TP.HCM xoay quanh 3 trục chính:

•Đầu tàu kinh tế của cả nước, trung tâm kinh tế của khu vực Đông Nam Á và châu Á;

•Một khu vực phát triển kinh tế năng động và bền vững với tốc độ tăng trưởng kinh tế cao;

•Một không gian phát triển hài hòa với các trung tâm thương mại, tài chính và dịch vụ đẳng cấp quốc tế, trung tâm công nghiệp công nghệ cao, trung tâm văn hóa, đào tạo, y tế kỹ thuật cao, phát triển bền vững gắn với bảo vệ môi trường và chất lượng cuộc sống của người dân

Phạm vi của vùng TP.HCM

Nguồn: SISP

II CÁC MỤC TIÊU CHIẾN LƯỢC CHO SỰ

PHÁT TRIỂN CỦA VÙNG TP.HCM

Tầm nhìn này được cụ thể hóa bằng 3 mục tiêu chiến lược11

theo 3 trục phát triển: phát triển cấu trúc đô thị và không gian;

phát triển kinh tế; phát triển bền vững và phát triển cơ sở hạ

tầng

1 Phát triển cấu trúc đô thị và không gian

Hiện nay, vùng TP.HCM có 80 đô thị thuộc các loại khác

nhau theo bảng phân loại đô thị của Việt Nam12 Với vị thế

đặc biệt, TP.HCM có sức ảnh hưởng nhất định đối với các

đô thị khác trong vùng Tuy nhiên, trong khi một số đô thị có

quan hệ chặt chẽ với TP.HCM, số khác lại giữ mức độ độc

lập nhất định Mối quan hệ giữa các tỉnh trong vùng đã hình

thành, nhưng vẫn còn mang tính vụ việc

Quy hoạch xây dựng vùng khuyến nghị:

•Phát triển cấu trúc không gian cho cả Vùng Phát huy

vai trò, vị thế và tiềm năng của vùng TP.HCM, trung

tâm kinh tế, thương mại của cả nước và trên thế giới

•Xây dựng mạng lưới đô thị có sự tương tác với nhau

trong toàn Vùng và đặc biệt là với đô thị trung tâm trong

bán kính 30 km Hình thành các vùng đô thị đối trọng

với các cực phát triển là các đô thị hạt nhân, kết nối với

vùng đô thị trung tâm theo các trục hành lang kinh tế

đô thị;

•Phát huy vai trò, vị thế và tiềm năng của không gian Vùng ở cấp quốc gia và thế giới theo sơ đồ phát triển tập trung đa cực xung quanh TP.HCM;

•Hình thành cơ chế quản lý xây dựng hiệu quả

2 Phát triển kinh tế

Các mục tiêu phát triển kinh tế của Vùng được thể hiện trong

đồ án quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050:

•Hình thành các dự án chiến lược có tầm ảnh hưởng, có sức lan tỏa và thúc đẩy phát triển vùng;

•Xây dựng và phát triển các trung tâm thương mại - tài chính, dịch vụ cao cấp tầm khu vực và quốc tế ở vùng trung tâm bán kính 30km, các trung tâm dịch vụ cấp quốc gia và cấp vùng với bán kính phục vụ hợp lý; •Phát triển các vùng công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp tập trung chuyên môn hóa Hình thành các trục hành lang kinh tế công nghiệp và dịch vụ, tạo động lực cho các tỉnh trong vùng phát triển nhanh và bền vững •Phát triển các vùng du lịch, các trung tâm du lịch tầm quốc tế gắn với văn hóa, đô thị và cảnh quan tự nhiên

3 Phát triển bền vững và phát triển cơ sở hạ tầng (dịch vụ đô thị và bảo vệ môi trường)

•Định hướng phát triển hạ tầng giao thông, cấp điện, cấp thoát nước và vệ sinh môi trường mang tính liên kết

Nguồn: SISP

Định hướng phát triển không gian

11 Xem thêm nội dung của các mục tiêu này tại điều 1 của Quyết định 589/QĐ-TTg phê duyệt quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2050

12 Xem thêm phụ lục 1 - Bảng phân loại các đô thị ở Việt Nam

vùng, bảo đảm khai thác các lợi thế của từng khu vực

cho sự phát triển nhanh và bền vững các không gian

kinh tế và xã hội;

•Hình thành hệ thống hạ tầng xã hội đa dạng và linh hoạt;

•Phát triển cân bằng giữa đô thị - nông thôn;

•Hình thành khung cảnh quan môi trường sinh thái

III CỤ THỂ HÓA MỘT SỐ MỤC TIÊU

PHÁT TRIỂN CỦA VÙNG

1 Định hướng phát triển công nghiệp

Định hướng phát triển công nghiệp trong vùng TP.HCM đề

xuất những thay đổi lớn về tổ chức và chuyên môn hóa các

ngành công nghiệp Theo định hướng này, vùng công nghiệp

trong bán kính 30km xung quanh thành phố Hồ Chí Minh

sẽ bố trí các ngành công nghiệp kỹ thuật cao, chuyển đổi

các khu công nghiệp ở đô thị trung tâm thành các khu công

nghiệp sạch và công nghệ cao Ngoài ra, Quy hoạch chung

xây dựng vùng cũng khuyến nghị phát triển công nghiệp ở

các tỉnh lân cận để giảm tập trung phát triển công nghiệp

ở TP.HCM Cụ thể, di dời các ngành công nghiệp sử dụng nhiều lao động, đất đai, giao thông ra các tỉnh lân cận và tạo thuận lợi cho việc hình thành các khu công nghiệp phức hợp chuyên sâu nằm gần vùng nguyên liệu thô và lưu vực việc làm ở các hành lang kinh tế trong vùng

2 Định hướng phát triển cơ sở hạ tầng cấp nước

Hiện nay, nguồn nước trong vùng được các sông Đồng Nai, Sài Gòn và sông Tiền, các hồ Trị An và Dầu Tiếng cung cấp Nguồn nước ngầm chỉ sử dụng cho các khu nhỏ, cách xa các mạng lưới cấp nước

Tổng nhu cầu cấp nước khoảng 7,2 – 7,5 triệu m3/ngày, trong

đó nước sinh hoạt 6,2-6,7 triệu m3/ngày, nước cấp cho các khu công nghiệp 0,8 – 1 triệu m3/ngày

Nâng cao tỷ lệ bao phủ của mạng lưới cấp nước ở các khu vực đô thị và nông thôn Mục tiêu là đạt được tỷ lệ bao phủ 100% từ nay đến năm 2025 Để đạt được mục tiêu này, cần xác định các khu vực cấp nước, xây dựng các nhà máy sản xuất nước ở cấp vùng và kết nối các mạng lưới cấp nước của các đô thị

Định hướng cấp nước trong vùng

Nguồn: SISP

IV THÁCH THỨC TRONG TRIỂN KHAI

THỰC HIỆN QUY HOẠCH XÂY DỰNG

VÙNG TP.HCM

Từ năm 2008, quy hoạch xây dựng vùng tỉnh và quy hoạch

chung xây dựng của các thành phố chính trong vùng TP.HCM

đã được lập hoặc điều chỉnh cho phù hợp với các định hướng

chính của quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM13 Việc triển

khai thực hiện quy hoạch xây dựng vùng được cụ thể hóa

bằng một loạt các dự án liên tỉnh (cơ sở hạ tầng cấp nước, xử

lý nước thải, quản lý rác thải ) Ví dụ mở rộng quốc lộ 51 nối

thành phố Biên Hòa (tỉnh Đồng Nai) với thành phố Vũng Tàu

(tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu)

Mở rộng quốc lộ 51

Nguồn: SISP

Nhưng việc phối hợp liên tỉnh này chỉ mới ở bước đầu Sự

phối hợp chỉ liên quan đến 2 hoặc 3 tỉnh có mối quan hệ mật

thiết với nhau Việc thiếu cơ chế phối hợp giữa các tỉnh trong

vùng TP.HCM gây khó khăn cho việc triển khai thực hiện các

mục tiêu và định hướng đã nêu trong quy hoạch xây dựng

vùng TP.HCM Việc chưa có cơ quan quản lý nhà nước cấp

vùng không những làm hạn chế sự phối hợp giữa các tỉnh

mà trong một số trường hợp còn dẫn đến sự cạnh tranh giữa

các địa phương Mỗi tỉnh đi theo định hướng của mình mà

không có sự phối hợp với nhau Điều này dẫn đến sự mất cân

đối trên địa bàn Có nhiều nguyên nhân lý giải các khó khăn

trong việc triển khai quy hoạch vùng TP.HCM:

•Về kinh tế, việc chuyên môn hóa trong phát triển công

nghiệp và dịch vụ giữa TP.HCM và các tỉnh trong vùng

dẫn đến có sự cạnh tranh Việc thiếu phối hợp trong

phát triển kinh tế cản trở việc phát huy tiềm năng kinh

tế của các tỉnh và từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển

chung của cả vùng TP.HCM

•Về mặt không gian, việc triển khai thực hiện các quy

hoạch đã được duyệt chưa được kiểm soát chặt chẽ

Do đó, các khu dân cư, công nghiệp và dịch vụ không

được phát triển hài hòa Ngoài ra, sự mất cân đối giữa địa bàn đô thị và nông thôn cũng không ngừng tăng lên, các khu đô thị mới phát triển gây thiệt hại đối với đất nông nghiệp, lâm nghiệp và cảnh quan

•Về môi trường, ô nhiễm môi trường ở các tỉnh trong lưu vực sông Đồng Nai và Sài Gòn ngày càng nghiêm trọng, gây ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân ở các tỉnh nằm ở hạ lưu (TP.HCM, Đồng Nai, Bình Dương, Bình Phước và Tây Ninh) Hơn nữa, mực nước biển dâng và hiện tượng trái đất ấm dần lên cũng làm tăng nguy cơ bị ngập trong khu vực này Do đó, cần tìm kiếm các công

cụ hợp tác để quản lý, bảo vệ môi trường và phát huy giá trị cảnh quan

•Về mặt phát triển các khu dân cư, các chương trình phát triển nhà ở của các địa phương trong vùng chưa đảm bảo tính đồng bộ và các dự báo vẫn còn mang tính tương đối khá cao

•Về sự phối hợp giữa các chủ thể, sự phối hợp giữa các địa phương trong vùng và đặc biệt là giữa các cơ quan chuyên môn của TP.HCM với các tỉnh lân cận chưa chặt chẽ Hơn nữa, việc triển khai thực hiện Quyết định 159/2007/QĐ-TTg ngày 10 tháng 10 năm 2007 của Thủ tướng về cơ chế hợp tác giữa các Bộ ngành và địa phương trong vùng cũng chưa thật hiệu quả Các doanh nghiệp nhà nước thuộc quyền quản lý của Chính phủ và của chính quyền địa phương trong vùng cũng đặt ra nhiều thách thức về sự phối hợp

Quy hoạch xây dựng vùng TP.HCM đặt ra nhiều thách thức

về sự phát triển cấu trúc không gian, phát triển kinh tế, mạng lưới hạ tầng kỹ thuật, nhà ở, bảo vệ và phát huy giá trị môi trường Nhận thức được về những khó khăn này, Viện NCPT

đã đưa ra đề xuất thành lập một cơ quan quản lý có khả năng điều phối toàn bộ các tỉnh/thành phố trong vùng TP.HCM Tuy nhiên, đề xuất này chưa được Trung ương chấp thuận Hiện nay, thách thức lớn của các địa phương trong vùng là xây dựng cơ chế điều phối để triển khai thực hiện quy hoạch xây dựng vùng trong tất cả các lĩnh vực của phát triển đô thị Các tỉnh và các cơ quan chuyên môn cần tăng cường hơn nữa sự phối hợp với nhau Sự phối hợp này phải tăng cường lợi ích của các địa phương và phân chia rõ trách nhiệm của các địa phương Các cấp, các ngành cũng cần tăng cường hơn nữa sự phối hợp với nhau và phân chia thẩm quyền cụ thể giữa các cấp

Nhận xét và trao đổi

Học viên: Các chương trình hợp tác đã được nhiều địa

phương ký kết với nhau, nhưng việc triển khai thực hiện rất chậm, thậm chí không thể được Mặc dù Ban chỉ đạo phát triển vùng đã tổ chức nhiều cuộc họp để triển khai thực hiện

13 Xem thêm phụ lục Lập, điều chỉnh và phê duyệt quy hoạch xây

dựng vùng TP.HCM

quy hoạch xây dựng vùng, nhưng các chủ thể cũng chưa

nhận thấy được lợi ích của mình khi thực hiện quy hoạch

này Ở Pháp, các công cụ nào được sử dụng để điều phối

các chủ thể?

Học viên: Hiện nay, chúng tôi gặp khó khăn trong việc triển

khai thực hiện quy hoạch xây dựng vùng do chưa có cơ quan

điều phối cấp vùng Mặc dù quy hoạch xây dựng vùng đã

khuyến nghị tăng cường hợp tác giữa các tỉnh/thành phố và

giữa các cấp, nhưng điều này vẫn chưa thực sự đi vào thực

tiễn Do đó, cần xác định các nguyên tắc, cơ chế hoạt động,

tổ chức và khuôn khổ pháp lý của cơ quan điều phối vùng

Học viên: Hiện nay, chúng tôi đang gặp khó khăn về tài chính

trong việc thực hiện các dự án cơ sở hạ tầng, đặc biệt là các

đường liên tỉnh Các tỉnh không có đủ tài chính để xây dựng

những tuyến đường này Ông có thể cung cấp các thông tin

về các nguồn tài chính và quản lý ngân sách đối với các dự

án có sự tham gia của các địa phương?

Học viên: Mỗi tỉnh/thành phố có định hướng riêng về kinh tế

Trong bối cảnh này, những lợi ích chung nào có thể có được

khi hợp tác trong vùng?

Học viên: Làm thế nào để dung hòa và phối hợp giữa quy

hoạch phát triển kinh tế - xã hội vùng và quy hoạch chung

xây dựng vùng? Vai trò của cơ quan điều phối vùng có phải

là điều phối về tất cả các mặt hay không? Có cần phải có

một quy hoạch chung tổng hợp tất cả các đồ án quy hoạch

đô thị không?

Học viên: Chúng tôi mong muốn học tập kinh nghiệm trong

việc lập quy hoạch vùng đô thị Lyon? Trách nhiệm của mỗi

tỉnh/thành phố trong việc triển khai thực hiện quy hoạch vùng

như thế nào? Một số tỉnh bị ảnh hưởng nặng nề do ô nhiễm

và biến đổi khí hậu Ở Pháp, các bạn có công cụ quy hoạch

nào trong lĩnh vực môi trường không?

Sébastien Rolland: Các câu hỏi và hướng suy nghĩ đã được

đưa ra cho thấy quy hoạch xây dựng vùng là mối quan tâm

lớn Theo mô hình của vùng đô thị Lyon, việc điều phối chủ

yếu liên quan đến các thách thức về môi trường, phát triển

đô thị và phát triển kinh tế trong bối cảnh cạnh tranh quốc

tế Để việc điều phối thành công, cần xác định rõ đặc trưng

của từng địa phương trong vùng Việc phối hợp, quản trị cấp

vùng không phải là mục đích, mà là phương tiện để giải quyết

những thách thức về đô thị

1 Các đô thị ở châu Âu hiện nay

Các đô thị ở châu Âu được cấu trúc bằng nhiều đô thị lớn và

khu vực đô thị Quy mô của đô thị càng lớn về mặt chức năng

chính trị, kinh tế, dân số và văn hóa, thì tầm ảnh hưởng của

nó càng lớn Ta phân biệt:

•Paris và Luân Đôn là những thành phố thủ đô

•Các khu vực đô thị lớn ở Đức, Hà Lan và Bỉ với

Rand-stad (7,5 triệu dân), Rhin-Ruhr (11,5 triệu dân) và tam

giác flamand (4,4 triệu dân)

•Khu vực Rhenan ở châu Âu tập trung hơn 1/5 dân số

của Liên minh châu Âu

•Rất nhiều thành phố lớn với quy mô dân số nhiều triệu

người

•Ở Pháp, một chuỗi đô thị bao gồm Lille, Roubaix và

Tourcoing với hơn hai triệu dân kết hợp với mạng lưới

đô thị trong đó có Lyon/Saint-Etienne (từ 2 đến 3 triệu

dân) và Aix-en-Provence/Marseille (1,8 triệu dân)

2 Sự phát triển năng động của các địa phương ở

Pháp

Sau thế chiến 2, sự phát triển đô thị của Pháp diễn ra qua

nhiều giai đoạn liên tiếp qua đó ta thấy được sự biến đổi đô

thị ở các thành phố lớn:

•Giai đoạn 1954 - 1968: người dân rời nông thôn để đến

sinh sống ở các đô thị Họ tập trung trong nội thành và

đi làm ở các khu công nghiệp

•Giai đoạn 1968 - 1982: phát triển mạnh khu vực vùng

ven đô thị Người dân rời khỏi các khu trung tâm thành

phố để chuyển ra sống ở vùng ven nơi có giá đất rẻ hơn

Đô thị hóa vùng ven đã diễn ra cùng với quá trình phát

triển xe ô tô cá nhân và gia tăng tỷ lệ cơ giới hóa ở các

hộ gia đình

•Giai đoạn 1982 - 1999: các chung cư cực lớn phát triển

mạnh ở vùng ven thành phố Những khu vực này nhanh

HOẠCH Ở PHÁP, TRƯỜNG HỢP VÙNG

ĐÔ THỊ LYON

I NHỮNG BIẾN ĐỔI Ở PHÁP VÀ SỰ PHÁT TRIỂN NĂNG ĐỘNG CỦA CÁC ĐẠI ĐÔ THỊ

Định hướng cấp nước trong vùng

Nguồn: Sébastien Rolland

chóng trở thành khu phức tạp và ở Pháp người ta gọi hiện tượng này là: Khủng hoảng ở vùng ven và các thành phố công nghiệp

•Giai đoạn 1999 - 2010: phát triển mạnh các đại đô thị Năm 2010, gần 80% người Pháp sống ở “đô thị”, nghĩa

là dưới sự ảnh hưởng của các thành phố lớn

Sự hình thành các đại đô thị tại Pháp

Từ 1954 đến 1968 Từ 1968 đến 1982 Từ 1982 đến 1999 Từ 1999 đến 2010

Đô thị hóa vùng ven trở thành hiện tượng phổ biến tại Pháp

Nguồn: Cơ quan quy hoạch đô thị Lyon

Từ 1954 đến 1968 Từ 1968 đến 1982 Từ 1982 đến 1999 Từ 1999 đến 2010

3 Vùng đô thị Lyon

Sự phát triển trên địa bàn vùng đô thị Lyon có hai đặc trưng:

quá trình tăng mật độ và quá trình mở rộng địa bàn:

•Từ năm 1954 đến 1968, do hiện tượng di dân từ nông

thôn lên thành thị, nên người dân tập trung ở các thành

phố lớn và khu vực vùng ven

•Từ năm 1968 đến 1982, người dân di chuyển nơi ở từ

khu trung tâm ra vùng vành đai 1 để mua đất với giá

rẻ hơn

•Giai đoạn từ 1982 đến 1999, phát triển các khu dân cư

và khu công nghiệp Đây cũng là giai đoạn phát triển mạnh khu vực vùng ven

•Giai đoạn 1999 - 2010, tăng mật độ khu trung tâm và vùng ven gần sát trung tâm và mở rộng địa bàn Đô thị hóa vùng ven được nhân rộng

Nhận xét và trao đổi

Học viên: Mối quan hệ giữa biến động dân số và biến động

việc làm như thế nào? Một thành phố có trở nên hấp dẫn hơn

khi tạo ra nhiều việc làm mới không?

Sébastien Rolland: Một thành phố phát triển nhờ vào dịch

vụ mà nó cung cấp và việc làm trên địa bàn của nó Tạo việc

làm phụ thuộc vào sức hấp dẫn của vùng đối với các nhà đầu

tư Mức độ hấp dẫn của một địa bàn sẽ thay đổi tùy theo đặc

thù và chiến lược phát triển của nó Trường hợp thành phố

Saint-Etienne rất điển hình: có dịch vụ, nhưng ít việc làm

Trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế, Saint-Etienne đã cố

gắng phát triển những lĩnh vực mới (công nghiệp công nghệ

cao ) Vai trò của vùng đô thị là cung cấp cho nhà đầu tư

nhiều sự lựa chọn Do đó, mặc dù hiện nay, dân số của thành

phố Saint-Etienne giảm, nhưng khi nằm trong vùng đô thị

Lyon thì sức hấp dẫn của Thành phố này trên quy mô quốc

tế sẽ tăng lên và Thành phố sẽ tạo ra được nhiều việc làm

II CẤU TRÚC, CẤP ĐỘ QUẢN LÝ VÀ

CÔNG CỤ QUY HOẠCH LÃNH THỔ

1 Tổ chức hành chính của Pháp

Ở Pháp, nền hành chính được chia thành 3 cấp: vùng, tỉnh và

xã Vùng là đơn vị hành chính lãnh thổ lớn nhất về mặt diện tích Tuy nhiên, thẩm quyền của cấp vùng chưa tương xứng Tỉnh là đơn vị hành chính lãnh thổ có từ xa xưa và hiện nay đang được xem xét lại Liên xã: là tập hợp của nhiều xã trong một cơ quan hợp tác liên xã để hợp tác trong một hoặc nhiều lĩnh vực có liên quan đến quy hoạch đô thị Việc liên kết giữa các xã đã giúp huy động chung các nguồn lực kỹ thuật, tài chính và nhân sự cho các hoạt động

Một số thẩm quyền chính của các cấp chính quyền địa phương ở Pháp

Quy hoạch đô

thị Kinh tế

Quyền ưu tiên mua bất động sản ở nông thôn

Hỗ trợ phát triển doanh nghiệp, quy hoạch

Vườn thiên nhiên cấp vùng, chất lượng không khí

Quản lý tàu nhanh nội vùng / Đóng góp tài chính cho các tuyến tàu cao tốc

Giao thông công cộng (đưa đón học sinh, xe buýt trong tỉnh)

Hỗ trợ cho trẻ em / Người khuyết tật / người giàĐào tạo nghề

Giao thông công cộng (xe buýt, tàu điện mặt đất, tàu điện ngầm)

Trung tâm hoạt động xã hộiDân sự : khai sinh, cưới hỏi,

ma chay

Quy hoạch quản lý rác thải trên địa bàn tỉnhPhòng cháy chữa cháy, cứu hộ, giao thông Công an, giao thông và chỗ đậu xe

Thu gom và xử lý rác, cấp nước, thoát nước và xử lý nước thải

Cảng biểnTrường THPT

Trường THCS Trường tiểu học và mẫu giáo

có mối quan hệ thứ bậc cấp trên, cấp dưới Đại biểu dân cử ở mỗi cấp được người dân địa phương bầu bằng hình thức phổ thông đầu phiếu trực tiếp Ví dụ: vùng là tập hợp của nhiều tỉnh, nhưng chính quyền cấp vùng không có quyền hủy bỏ quyết định của chính quyền cấp tỉnh nằm trong địa bàn Vùng Thẩm quyền của ba cấp chính quyền là khác nhau nhưng

bổ sung cho nhau”.14

14 Xem thêm Tài liệu tổng hợp khóa tập huấn số 45 “Tăng cường năng lực quản lý hành chính ở các thành phố lớn” Tài liệu tổng hợp khóa tập huấn này cũng trình bày chi tiết mô hình tổ chức quản lý hành chính ở Pháp và ở vùng đô thị Lyon

Nguồn: Pierre Ramel, theo M.Delmarre, « L’administration et les institutions administratives », La Documentation Française, 2008

2 Tổ chức hành chính của vùng đô thị Lyon

Vùng Rhône-Alpes

Vùng Rhône - Alpes có 2.880 xã, 8 tỉnh và 6,2 triệu dân,

chiếm 10% dân số của Pháp trên diện tích 43.700 km² Lyon,

Grenoble và Saint Etienne là những thành phố lớn và là đầu

tàu phát triển của Vùng Rhône - Alpes Thẩm quyền chính

của cấp vùng là quy hoạch lãnh thổ, phát triển kinh tế, việc

làm, giao thông công cộng trong vùng, đào tạo nghề, giáo

dục THPT và học nghề

Nguồn: Cơ quan quy hoạch đô thị Lyon

Tỉnh Rhône

Là tỉnh lớn nhất của Vùng Rhône-Alpes với 1,7 triệu dân năm

2011, tỉnh Rhône đứng hàng thứ 4 ở Pháp về quy mô dân số

Thẩm quyền của cấp tỉnh chủ yếu trong 3 lĩnh vực: xã hội,

phát triển và môi trường sống

Cộng đồng đô thị Lyon

Là trái tim của vùng Rhône-Alpes, Cộng đồng đô thị Lyon bao

gồm 59 thành phố và xã (xã Quincieux tham gia Cộng đồng

đô thị Lyon vào tháng 6 năm 2014) với 1,2 triệu dân và có

diện tích 52.700 ha Cộng đồng đô thị Lyon có thẩm quyền

trong các lĩnh vực giao thông công cộng, bảo dưỡng đường

giao thông đô thị, cấp nước và xử lý nước thải, rác thải, lập

quy hoạch đô thị (quy hoạch chung và quy hoạch đô thị địa

phương)

Đại đô thị Lyon

Theo Luật ngày 27 tháng 1 năm 2014 về cải cách tổ chức lãnh thổ và khẳng định vai trò của các đại đô thị, Đại đô thị Lyon sẽ thay thế Cộng đồng đô thị Lyon Đại đô thị Lyon là một đơn vị hành chính lãnh thổ đầy đủ, có các thẩm quyền của Cộng đồng đô thị Lyon và Hội đồng tỉnh Rhône trên địa bàn của mình Phạm vi của Đại đô thị Lyon sẽ là phạm vi của Cộng đồng đô thị Lyon hiện nay

3 Các chủ thể tham gia vào không gian hợp tác trong vùng đô thị Lyon

Cơ quan hỗn hợp nghiên cứu và xây dựng chương trình phát triển vùng đô thị Lyon (Sepal)

Sepal có nhiệm vụ lập quy hoạch cho Cộng đồng đô thị Lyon

Cơ quan này tập hợp các chủ thể xung quanh một dự án chung, 74 thành phố, xã và 3 Cơ quan hợp tác liên thành phố trong đó có Cộng đồng đô thị Lyon, Cộng đồng đô thị phía Đông Lyon và Cộng đồng đô thị Ozon Phạm vi hoạt động của Cơ quan này là địa bàn có 1,36 triệu dân với 730 km²

Cơ quan quy hoạch đô thị Lyon

Cơ quan quy hoạch đô thị Lyon là một tổ chức được thành lập theo Luật 1901 Hiện nay, Cơ quan này có 37 thành viên

là những cơ quan vì lợi ích chung: chính quyền địa phương, các cơ quan của chính phủ, các cơ quan hỗn hợp Các thành viên sẽ xác định chương trình làm việc của Cơ quan quy hoạch đô thị Lyon và sử dụng các kết quả nghiên cứu

do Cơ quan này thực hiện Các đối tác chính của Cơ quan quy hoạch đô thị Lyon là Chính phủ, vùng Rhône-Alpes và Cộng đồng đô thị Lyon Cơ quan này thực hiện các nghiên cứu, phân tích và đưa ra các đề xuất để hỗ trợ cho các nhóm công tác chuyên môn và lãnh đạo ra quyết định Cơ quan này điều phối và thực hiện các công việc liên quan đến quy hoạch trong khuôn khổ cách tiếp cận liên quy hoạch chung của vùng đô thị Lyon Cơ quan quy hoạch đô thị Lyon có 85 nhân sự với 4 phòng chuyên môn có tính bổ sung cho nhau: địa lý, bản đồ, quy hoạch đô thị, kiến trúc, thống kê

Mạng lưới liên kết các Cộng đồng đô thị

Mạng lưới liên kết các Cộng đồng đô thị có quy mô địa bàn lớn hơn phạm vi của Cộng đồng đô thị Lyon Mạng lưới này gồm 4 cộng đồng đô thị được liên kết với nhau theo hình thức cơ quan hỗn hợp: Cộng đồng đô thị Lyon, Saint-Etienne, Vienne và Bourgoin Phạm vi hành động của Mạng lưới này được các thành viên xác định Ngoài ra, sự gắn kết, tính đồng

bộ, nhất quán và bổ sung lẫn nhau giữa các cộng đồng đô thị giúp tăng tính cạnh tranh của địa bàn trên trường Châu Âu

và Quốc tế Các mối liên kết và trao đổi giữa các địa bàn là

có thật Điều này lý giải cho việc đối thoại giữa các cơ quan quản lý địa bàn

Phạm vi Vùng Rhône-Alpes

Nhận xét và trao đổi

Học viên: Nếu các tỉnh trong một vùng có cùng định hướng

phát triển kinh tế, điều này có thể dẫn đến sự cạnh tranh giữa

các tỉnh Khi đó, cơ quan nào sẽ giải quyết các xung đột này?

Sébastien Rolland: Không thể có sự cạnh tranh giữa các

cấp (xã, tỉnh và vùng) vì thẩm quyền của các cấp này mang

tính bổ sung cho nhau.Trái lại, có thể có cạnh tranh giữa các

khu vực hành chính khác nhau Khi đó, cần tìm kiếm sự đồng

thuận

Việc quản lý các xung đột này thay đổi tùy theo tầm quan

trọng của các khu vực kinh tế Nếu các xung đột này tạo ra

sự mất cân bằng giữa các địa phương ở quy mô lớn, thì Chính

phủ có thể can thiệp Nếu không, các địa phương phải tự

thương lượng để tìm sự đồng thuận Nếu không đồng thuận

được với nhau, thì mỗi địa phương có thể phát triển khu vực

của mình

Nhưng khi đó, các địa phương sẽ rơi vào tình huống bên

được, bên thua và do đó địa bàn sẽ bị suy yếu Ta có thể ghi

nhận điều này ở Lyon Trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế

thấp, việc xác lập một khu vực kinh tế dù nhỏ cũng cần phải

có sự phối hợp với các địa phương xung quanh để không có

sự cạnh tranh

Một giải pháp để tránh sự cạnh tranh này là lập quy hoạch

những khu vực có thể tiếp nhận doanh nghiệp: chính quyền

các địa phương phối hợp và thống nhất với nhau để lập quy

hoạch vượt ra khỏi phạm vi địa giới hành chính của từng địa

phương nhằm xác định rõ hơn đặc điểm của các địa bàn lân

cận Điều này giúp phân tích chung về nhu cầu của các nhà

đầu tư Các nhà đầu tư sẽ biết được thông tin về nguồn cung

quỹ đất sẵn có ở từng địa phương, nhưng họ sẽ phải làm việc với một cơ quan đầu mối duy nhất và do đó không thể thúc đẩy các địa phương cạnh tranh lẫn nhau

Học viên: Hiện nay, trong khuôn khổ quy hoạch xây dựng

vùng TP.HCM, chúng tôi đang gặp khó khăn về tài chính cho các dự án cơ sở hạ tầng lớn Trên nguyên tắc, Chính phủ sẽ đầu tư các dự án lớn, nhưng thời gian cần thiết để huy động

đủ vốn rất dài và do đó ảnh hưởng đến việc thực hiện các dự

án Ông có kinh nghiệm tương tự trong khuôn khổ liên quy hoạch chung ở vùng đô thị Lyon không?

Sébastien Rolland: Tình huống này đã xảy ra trong khuôn

khổ dự án đường bộ cao tốc nối Saint-Etienne và Lyon Tôi

sẽ trình bày chi tiết ví dụ này trong phần trình bày tiếp theo

4 Các công cụ chính về quy hoạch đô thị ở vùng đô thị Lyon

Kể từ những năm 2000, nhiều tài liệu quy hoạch đô thị mới

đã ra đời: Chỉ thị quy hoạch lãnh thổ, Quy hoạch chung, Quy hoạch đô thị địa phương

Chỉ thị Quy hoạch lãnh thổ (DTA):

Chỉ thị quy hoạch lãnh thổ là một tài liệu quy hoạch chiến lược trên một địa bàn rộng lớn hơn phạm vi một vùng trong trung

và dài hạn Nó đưa ra các nghĩa vụ trong các lĩnh vực liên quan đến quy hoạch lãnh thổ, cơ sở hạ tầng và môi trường Chỉ thị quy hoạch lãnh thổ được các cơ quan của Chính phủ phối hợp với chính quyền địa phương lập

Nguồn: PADDI

Các cấp lãnh thổ của vùng đô thị Lyon

Vùng đô thị Lyon và Liên quy hoạch chung

914 thành phố và xã 10.050 km 2

Vùng đô thị của Lyon (2009)

296 thành phố và xã 3.300 km 2

1.650.000 người

Phạm vi bao phủ của Hội các đô thị xung quanh Lyon

810 thành phố và xã 10.378 km 2 3.100.000 người

Chỉ thị quy hoạch lãnh thổ

382 thành phố và xã 4.460 km 2

2.430.000 người

Vùng Rhône-Alpes

2.880 thành phố và xã 43.698 km 2

Phạm vi bao phủ của Hội các

đô thị xung quanh Lyon

Chỉ thị quy hoạch lãnh thổ

Cộng đồng đô thị Lyon

Không gian đô thị

Sơ đồ liên kết địa bàn (Quy hoạch chung)

Quy hoạch chung là tài liệu quy hoạch được xác lập theo luật

liên đới trách nhiệm và cải tạo đô thị năm 2000 Quy hoạch

này điều phối các chính sách công trên từng địa bàn (nhà

ở, giao thông, phát triển thương mại, môi trường ) theo các

định hướng chung Quy hoạch này xác định một số quy tắc

chung và bắt buộc các tài liệu quy hoạch đô thị cấp dưới phải

tuân thủ theo Quy hoạch này phải tương thích với các luật

(bờ biển, núi ) và một số tài liệu quy hoạch cấp trên, ví dụ

Chỉ thị quy hoạch lãnh thổ Quy hoạch này bao gồm một số

tài liệu nhằm xác định rõ hơn đặc điểm của các địa bàn:

•Một báo cáo trình bày trong đó có tài liệu khảo sát địa

bàn;

•Một đồ án quy hoạch và phát triển bền vững xác

định con đường cần đi để đạt được các mục tiêu;

•Một Tài liệu định hướng chung xác định cách

thức thực hiện để đạt được các mục tiêu đã đề ra

Ở Lyon, các chỉ số theo dõi được cập nhật mỗi năm để điều chỉnh Quy hoạch chung 6 năm một lần Nếu kết quả theo dõi cho thấy các mục tiêu chưa đạt được, thì sẽ điều chỉnh quy hoạch chung

Quy hoạch đô thị địa phương

Quy hoạch đô thị địa phương là tài liệu quy hoạch đô thị ở cấp

xã và liên xã Quy hoạch đô thị địa phương phải tương thích với các định hướng đã được xác định trong Quy hoạch chung

Cách tiếp cận liên quy hoạch chung

Liên quy hoạch chung ở vùng đô thị Lyon không phải là một tài liệu quy hoạch, mà xuất phát từ quyết tâm chính trị của các địa phương trong việc phối hợp với nhau

Các cấp độ quy hoạch đô thị ở vùng đô thị Lyon

Nguồn: Cơ quan quy hoạch đô thị Lyon

Luật (Chính quyền trung ương)

Chỉ thị quy hoạch lãnh thổ (Chính quyền trung ương)

Quy hoạch chung (Chính quyền địa phương)

Quy hoạch đô thị địa phương (Chính quyền địa phương) Liên quy hoạch chung

(luật không bắt buộc)

III QUY HOẠCH VÙNG ĐÔ THỊ LYON

1 Giới thiệu tổng quan về vùng đô thị Lyon

Vùng đô thị Lyon có gần 3 triệu dân với hơn 60 thành phố,

hơn 1.300.000 việc làm và 120.000 sinh viên trên diện tích

10.050 km2 trong đó 20% đã đô thị hóa Mạng lưới đô thị của

vùng đô thị Lyon được cấu trúc theo hai thành phố lớn, chiếm

hơn 50% dân số trong vùng Ngoài ra, mạng lưới này còn có

nhiều thành phố có hơn 50.000 dân và rất nhiều thành phố

nhỏ và trung bình tạo thành mạng lưới đa cực

Mạng lưới thành phố đa cực

Sự mở rộng của vùng đô thị Lyon

Nguồn: Cơ quan quy hoạch đô thị Lyon

2 Lịch sử quy hoạch Vai trò của Chính phủ trong quy hoạch trước khi xảy ra khủng hoảng dầu mỏ và luật phân quyền cho địa phương

Chính phủ đóng vai trò trung tâm trong quy hoạch đô thị, đặc biệt là về nhà ở, công trình công cộng và cơ sở hạ tầng Quy hoạch này đã được áp dụng trong giai đoạn 30 năm phát triển mạnh mẽ, từ 1945 đến 1973, với đặc điểm: tăng trưởng kinh tế và công nghiệp cao, tăng dân số mạnh và đầy đủ việc làm Quy hoạch này chủ yếu phục vụ cho sự phát triển của Paris, mà không chú trọng đến các địa phương khác ở Pháp Một sáng kiến về quy hoạch lãnh thổ và hành động cấp vùng nhằm hướng đến chính sách phát triển đô thị một cách cân

QUY HOẠCH CHUNG

CHỈ THỊ QUY HOẠCH

LÃNH THỔ

Quy hoạch phát triển thương mại

Quy hoạch giao thông

đô thị

Quy hoạch

đô thị địa phương

Quy hoạch nhà ở địa phương

Giấy phép xây dựng

ĐỒ ÁN QUY HOẠCH VÀ QUẢN LÝ NƯỚC TRÊN PHẠM VI LƯU VỰC ĐỊA PHƯƠNG, ĐỒ ÁN QUY HOẠCH VÀ QUẢN LÝ NƯỚC TRÊN PHẠM VI LƯU VỰC LỚN, KHU VỰC TỰ NHIÊN CẤP VÙNG

Ủy ban quốc gia về Quy hoạch thương mại

Thứ bậc của các đồ án quy hoạch đô thị

Nguồn: Proscot

Nguồn: Cơ quan quy hoạch đô thị Lyon