Giáo dục trong một thế giới hội nhập và cạnh tranh trên quy mô toàn cầu có ýnghĩa sống còn đối với mỗi quốc gia và mỗi con người. Giáo dục đang bước vào tràolưu toàn cầu hóa và giáo dục đang thúc đẩy nhân loại hình thành những giá trị toàn cầumới. Con người trong quá trình toàn cầu hóa không chỉ cần năng lực lao động để hộinhập mà còn cần được trang bị các kĩ năng chung sống hòa bình trong môi trường đadạng văn hóa toàn cầu. Đây là những nhiệm vụ khó khăn mà giáo dục thế giới đangphải đương đầu trong thế kỷ 21, nhất là khi khối lượng kiến thức nhân loại ngày cànggia tăng đang thách thức mọi hệ thống giáo dục. Mô hình truyền tải kiến thức của giáodục truyền thống mang tính “nhồi nhét” đang lạc hậu và kìm hãm sự sáng tạo của họcsinh. Cần giải pháp đột biến để giải thoát năng lực nhận thức của con người trước khốikiến thức khổng lồ ngày càng tăng lên. Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI (2011) đề ra một trong nhữngđịnh hướng phát triển kinh tế xã hội : “Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đổi mớitoàn diện và phát triển nhanh giáo dục và đào tạo”, trong đó đặc biệt nhấn mạnh chủtrương “Đổi mới mạnh mẽ nội dung, chương trình, phương pháp dạy và học ở tất cả cáccấp, bậc học. Tích cực chuẩn bị để từ sau năm 2015 thực hiện chương trình giáo dụcphổ thông mới” 1. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI)2nêu rõ nhiệm vụ: “Đổi mới mạnh mẽ nội dung giáo dục đại học và sau đại học theohướng hiện đại, phù hợp với từng ngành, nhóm ngành đào tạo và việc phân tầng của hệthống giáo dục đại học. Chú trọng phát triển năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, đạođức nghề nghiệp và hiểu biết xã hội, từng bước tiếp cận trình độ khoa học và công nghệtiên tiến của thế giới”. Chiến lược phát triển nhân lực Việt Nam thời kỳ 2011 2020 (được ban hànhtheo Quyết định số 579QĐTTg, ngày 19 tháng 4 năm 2011 của Thủ tướng Chính phủ) đềra giải pháp đột phá là: “Xây dựng và triển khai Chiến lược phát triển giáo dục và Chiếnlược phát triển dạy nghề thời kỳ 2011 – 2020”; “Đổi mới cơ chế quản lý giáo dục là 1 Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia,Hà Nội, tr. 131. 2 Nghị quyết số 29NQTW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam ngày 04 tháng 11 năm2013 về Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trongđiều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.4khâu đột phá. Phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục là nhiệm vụ trọngtâm xuyên suốt”. Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam 2011 – 2020 và Chỉ thị số 02CTTTgngày 22012013 của Thủ tướng Chính phủ về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục vàđào tạo đặt ra nhiệm vụ quan trọng: “Triển khai thực hiện Chương trình phát triểnngành sư phạm và các trường sư phạm đến năm 2020”. Giáo dục phổ thông nước nhà đã trải qua 3 cuộc cải cách giáo dục (1950, 1956và 1979). Song đối với hệ thống đại học nói chung và Trường Đại học Sư phạm Hà Nộinói riêng, hầu như chưa có một cuộc cải cách hay đổi mới nào diễn ra trong nội tại nhàtrường. Như vậy, các cuộc cải cách, đổi mới giáo dục trước đây mới chỉ giải quyết cácmắt xích mà chưa tác động đến cả hệ thống nên hiệu quả bị phân kì, không tạo nên sứcmạnh tổng hợp để có thành công như mong muốn.Nghị quyết số 29 NQTW ngày 4112013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI vềđổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, Đảng ta đã chỉ rõ, mục tiêu cụ thể đốivới giáo dục phổ thông: ‘‘Tập trung trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lựccông dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh.Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạođức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thứcvào thực tiễn’’, ‘‘tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục,đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học’’. Theo đó:‘‘Trên cơ sở mục tiêu đổi mới giáo dục và đào tạo, cần xác định rõ và công khai mụctiêu, chuẩn đầu ra của từng bậc học, môn học, chương trình, ngành và chuyên ngànhđào tạo. Coi đó là cam kết bảo đảm chất lượng của cả hệ thống và từng cơ sở giáo dụcvà đào tạo; là căn cứ giám sát, đánh giá chất lượng giáo dục, đào tạo. Đổi mới chươngtrình nhằm phát triển năng lực và phẩm chất người học, hài hòa đức, trí, thể, mỹ; dạyngười, dạy chữ và dạy nghề. Đổi mới nội dung giáo dục theo hướng tinh giảm, hiện đại,thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và ngành nghề; tăng thực hành, vận dụng kiếnthức vào thực tiễn...’. Trường Đại học Sư phạm Hà Nội có sứ mạng và trọng trách đặc biệt trong việcchủ động, tích cực tham gia có hiệu quả vào công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện nềngiáo dục và đào tạo của nước nhà. Đây là cơ hội lớn và cũng là thử thách lớn đối vớiNhà trường trong việc xây dựng định hướng phát triển, xác định nhiệm vụ trọng tâm của 5Nhà trường hiện nay. Vì vậy, Nhà trường cần phải nhìn nhận, đánh giá một cách thẳngthắn những gì đã làm tốt để phát huy và khắc phục, sửa chữa những điểm còn bất cập.Đặc biệt, trong công cuộc đổi mới lần này có nhiều điểm chưa có trong tiền lệ trong nềngiáo dục nước nhà cũng như trong lịch sử phát triển Nhà trường. Bởi thế, việc thay đổinhận thức và tạo sự đồng thuận của toàn thể cán bộ, giảng viên, sinh viên của Nhàtrường có ý nghĩa hết sức quan trọng.Yêu cầu của công cuộc đổi mới giáo dục hiện nay đặt ra nhiệm vụ đặc biệt quantrọng cho Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, trước hết là đào tạo nguồn nhân lực chấtlượng cao, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Gắn liền với yêucầu này là đào tạo mới và đào tạo lại đội ngũ giáo viên các cấp đáp ứng yêu cầu xã hội.Việc chuyển từ cách dạy nặng về truyền thụ kiến thức sang cách dạy chú trọng pháttriển năng lực từng cá nhân đòi hỏi cần phải đổi mới mạnh mẽ mô hình đào tạo, chươngtrình, nội dung, phương pháp dạy và học, phương thức kiểm tra, đánh giá và thi cử.Điều này đồng nghĩa với việc đổi mới cách dạy của giảng viên và thay đổi cách học củasinh viên.Chương trình đào tạo, giáo trình của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã đượcxây dựng, phát triển theo yêu cầu đào tạo của mỗi thời kỳ lịch sử, góp phần từng bướcđổi mới sự nghiệp giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và đội ngũ giáoviên, cán bộ quản lý các cấp; đáp ứng được yêu cầu phát triển của ngành trong giaiđoạn vừa qua. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau, chương trình đào tạo, giáotrình hiện hành còn nhiều hạn chế và đã bộc lộ nhiều bất cập trước những đòi hỏi mới củangành giáo dục, trước sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ và đặc biệt làyêu cầu đổi mới của chương trình, sách giáo khoa hiện nay. Do vậy, việc phải cơ cấu lạihệ thống đào tạo, triển khai chương trình đào tạo mới của Nhà trường là đòi hỏi tấtyếu.Đổi mới chương trình đào tạo, giáo trình giáo dục đại học của Nhà trường là mộtcông việc trọng đại, cần huy động trí tuệ, tâm huyết của toàn thể cán bộ, công chức,viên chức, sinh viên toàn Trường; đầu tư nhiều nguồn lực, với sự phối hợp và tập trungsức mạnh đoàn kết của toàn bộ hệ thống chính trị trong Nhà trường, sự ủng hộ, giúp đỡvà tạo điều kiện của các cơ quan, ban ngành và các tổ chức xã hội, đặc biệt là Bộ Giáodục và Đào tạo.
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
ĐỀ ÁN
ĐỔI MỚI CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC CƠ SỞ, TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CỦA TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI
Hà Nội, tháng 3 năm 2014
Trang 22
MỤC LỤC
I ĐẶT VẤN ĐỀ 3
II QUAN ĐIỂM ĐỔI MỚI CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO 6
III MỤC TIÊU ĐỔI MỚI CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO 7
IV PHẠM VI CỦA ĐỀ ÁN 8
V NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ ÁN 8
VI NỘI DUNG CỦA ĐỀ ÁN 8
1 Cơ sở đề xuất đổi mới chương trình đào tạo của Trường ĐHSP Hà Nội 8
1.1 Những định hướng đổi mới chương trình, sách giáo khoa sau 2015 của ngành giáo dục và đào tạo 8
1.2 Xu thế quốc tế trong đổi mới giáo dục phổ thông và đào tạo, bồi dưỡng giáo viên 9
1.3 Đôi nét về thực trạng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 11
1.3.1 Những ưu điểm, thuận lợi 11
1.3.2 Những hạn chế, khó khăn 12
1.3.3 Thực trạng chương trình đào tạo của Trường ĐHSP Hà Nội 13
2 Đề xuất khung chương trình đào tạo mới của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 14
3 Các giải pháp thực hiện đề án 20
3.1 Đổi mới cơ cấu tổ chức 20
3.2 Đào tạo lại đội ngũ giảng viên đáp ứng yêu cầu mới 21
3.3 Tham gia tích cực vào quá trình đổi mới giáo dục phổ thông 21
3.4 Chuẩn bị tốt các điều kiện về cơ sở vật chất 21
VII TỔ CHỨC THỰC HIỆN 22
VIII ĐỀ XUẤT VÀ KIẾN NGHỊ 23
PHỤ LỤC 24
Trang 3I ĐẶT VẤN ĐỀ
Giáo dục trong một thế giới hội nhập và cạnh tranh trên quy mô toàn cầu có ý nghĩa sống còn đối với mỗi quốc gia và mỗi con người Giáo dục đang bước vào trào lưu toàn cầu hóa và giáo dục đang thúc đẩy nhân loại hình thành những giá trị toàn cầu mới Con người trong quá trình toàn cầu hóa không chỉ cần năng lực lao động để hội nhập mà còn cần được trang bị các kĩ năng chung sống hòa bình trong môi trường đa dạng văn hóa toàn cầu Đây là những nhiệm vụ khó khăn mà giáo dục thế giới đang phải đương đầu trong thế kỷ 21, nhất là khi khối lượng kiến thức nhân loại ngày càng gia tăng đang thách thức mọi hệ thống giáo dục Mô hình truyền tải kiến thức của giáo dục truyền thống mang tính “nhồi nhét” đang lạc hậu và kìm hãm sự sáng tạo của học sinh Cần giải pháp đột biến để giải thoát năng lực nhận thức của con người trước khối kiến thức khổng lồ ngày càng tăng lên
- Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI (2011) đề ra một trong những
định hướng phát triển kinh tế - xã hội : “Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đổi mới toàn diện và phát triển nhanh giáo dục và đào tạo”, trong đó đặc biệt nhấn mạnh chủ trương “Đổi mới mạnh mẽ nội dung, chương trình, phương pháp dạy và học ở tất cả các cấp, bậc học Tích cực chuẩn bị để từ sau năm 2015 thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới” 1
- Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI)2
nêu rõ nhiệm vụ: “Đổi mới mạnh mẽ nội dung giáo dục đại học và sau đại học theo hướng hiện đại, phù hợp với từng ngành, nhóm ngành đào tạo và việc phân tầng của hệ thống giáo dục đại học Chú trọng phát triển năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, đạo đức nghề nghiệp và hiểu biết xã hội, từng bước tiếp cận trình độ khoa học và công nghệ
tiên tiến của thế giới”
- Chiến lược phát triển nhân lực Việt Nam thời kỳ 2011 - 2020 (được ban hành
theo Quyết định số 579/QĐ-TTg, ngày 19 tháng 4 năm 2011 của Thủ tướng Chính phủ) đề
ra giải pháp đột phá là: “Xây dựng và triển khai Chiến lược phát triển giáo dục và Chiến lược phát triển dạy nghề thời kỳ 2011 – 2020”; “Đổi mới cơ chế quản lý giáo dục là
Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam ngày 04 tháng 11 năm
2013 về Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế
Trang 4ngành sư phạm và các trường sư phạm đến năm 2020”
- Giáo dục phổ thông nước nhà đã trải qua 3 cuộc cải cách giáo dục (1950, 1956
và 1979) Song đối với hệ thống đại học nói chung và Trường Đại học Sư phạm Hà Nội nói riêng, hầu như chưa có một cuộc cải cách hay đổi mới nào diễn ra trong nội tại nhà trường Như vậy, các cuộc cải cách, đổi mới giáo dục trước đây mới chỉ giải quyết các mắt xích mà chưa tác động đến cả hệ thống nên hiệu quả bị phân kì, không tạo nên sức mạnh tổng hợp để có thành công như mong muốn
Nghị quyết số 29- NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, Đảng ta đã chỉ rõ, mục tiêu cụ thể đối với giáo dục phổ thông: ‘‘Tập trung trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn’’, ‘‘tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học’’ Theo đó:
‘‘Trên cơ sở mục tiêu đổi mới giáo dục và đào tạo, cần xác định rõ và công khai mục tiêu, chuẩn đầu ra của từng bậc học, môn học, chương trình, ngành và chuyên ngành đào tạo Coi đó là cam kết bảo đảm chất lượng của cả hệ thống và từng cơ sở giáo dục
và đào tạo; là căn cứ giám sát, đánh giá chất lượng giáo dục, đào tạo Đổi mới chương trình nhằm phát triển năng lực và phẩm chất người học, hài hòa đức, trí, thể, mỹ; dạy người, dạy chữ và dạy nghề Đổi mới nội dung giáo dục theo hướng tinh giảm, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và ngành nghề; tăng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn ’
- Trường Đại học Sư phạm Hà Nội có sứ mạng và trọng trách đặc biệt trong việc chủ động, tích cực tham gia có hiệu quả vào công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục và đào tạo của nước nhà Đây là cơ hội lớn và cũng là thử thách lớn đối với Nhà trường trong việc xây dựng định hướng phát triển, xác định nhiệm vụ trọng tâm của
Trang 5Nhà trường hiện nay Vì vậy, Nhà trường cần phải nhìn nhận, đánh giá một cách thẳng thắn những gì đã làm tốt để phát huy và khắc phục, sửa chữa những điểm còn bất cập Đặc biệt, trong công cuộc đổi mới lần này có nhiều điểm chưa có trong tiền lệ trong nền giáo dục nước nhà cũng như trong lịch sử phát triển Nhà trường Bởi thế, việc thay đổi nhận thức và tạo sự đồng thuận của toàn thể cán bộ, giảng viên, sinh viên của Nhà trường có ý nghĩa hết sức quan trọng
Yêu cầu của công cuộc đổi mới giáo dục hiện nay đặt ra nhiệm vụ đặc biệt quan trọng cho Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, trước hết là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Gắn liền với yêu cầu này là đào tạo mới và đào tạo lại đội ngũ giáo viên các cấp đáp ứng yêu cầu xã hội Việc chuyển từ cách dạy nặng về truyền thụ kiến thức sang cách dạy chú trọng phát triển năng lực từng cá nhân đòi hỏi cần phải đổi mới mạnh mẽ mô hình đào tạo, chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, phương thức kiểm tra, đánh giá và thi cử
Điều này đồng nghĩa với việc đổi mới cách dạy của giảng viên và thay đổi cách học của
sinh viên
Chương trình đào tạo, giáo trình của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã được xây dựng, phát triển theo yêu cầu đào tạo của mỗi thời kỳ lịch sử, góp phần từng bước đổi mới sự nghiệp giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý các cấp; đáp ứng được yêu cầu phát triển của ngành trong giai đoạn vừa qua Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau, chương trình đào tạo, giáo trình hiện hành còn nhiều hạn chế và đã bộc lộ nhiều bất cập trước những đòi hỏi mới của ngành giáo dục, trước sự phát triển nhanh chóng của khoa học - công nghệ và đặc biệt là
yêu cầu đổi mới của chương trình, sách giáo khoa hiện nay Do vậy, việc phải cơ cấu lại
hệ thống đào tạo, triển khai chương trình đào tạo mới của Nhà trường là đòi hỏi tất yếu
Đổi mới chương trình đào tạo, giáo trình giáo dục đại học của Nhà trường là một công việc trọng đại, cần huy động trí tuệ, tâm huyết của toàn thể cán bộ, công chức, viên chức, sinh viên toàn Trường; đầu tư nhiều nguồn lực, với sự phối hợp và tập trung sức mạnh đoàn kết của toàn bộ hệ thống chính trị trong Nhà trường, sự ủng hộ, giúp đỡ
và tạo điều kiện của các cơ quan, ban ngành và các tổ chức xã hội, đặc biệt là Bộ Giáo dục và Đào tạo
Trang 66
II QUAN ĐIỂM ĐỔI MỚI CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO
Nghị quyết số 14/2005/NQ-CP ngày 2/11/2005 về đổi mới cơ bản và toàn diện Giáo dục đại học Việt Nam giai đoạn 2006-2020 đã chỉ rõ: Giáo dục Việt Nam đã trải qua nhiều thời kì phát triển Mỗi thời kì đặt ra cho nền Giáo dục Việt Nam nói chung và các bậc học nói riêng những đòi hỏi và thách thức khác nhau Giáo dục đại học Việt Nam đã có những định hướng đổi mới theo xu thế thời đại như: hệ thống giáo dục đại học được đại chúng hóa, qui trình dạy và học theo hệ thống tín chỉ được áp dụng đại trà, vấn
đề quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm xã hội của các trường đại học được nâng cao
Trường ĐHSP Hà Nội là trường đại học trọng điểm trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam, trực tiếp đào tạo những nhà quản lý giáo dục, giáo viên góp phần quan trọng đào tạo con người có năng lực sáng tạo, tư duy độc lập, trách nhiệm công dân, đạo đức và kĩ năng nghề nghiệp, năng lực ngoại ngữ, kỉ luật lao động, tác phong công nghiệp, năng lực tự tạo việc làm và khả năng thích ứng với những biến động của thị trường lao động trong khu vực và trên thế giới
Trong thời gian gần đây, Nhà trường đã nhận thức về việc lấy các chương trình chất lượng làm trọng tâm, tập trung nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên, chú trọng năng lực sư phạm của sinh viên đại học sư phạm
Chương trình đào tạo sư phạm mới của Trường ĐHSPHN cần đáp ứng các yêu cầu sau:
- Chương trình đào tạo sư phạm mới phải được xây dựng trên quan niệm mới về
người giáo viên đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đất nước, có năng lực phát triển bản thân để thích ứng với những thay đổi trong giáo dục Từ đó, chọn lọc những nhân tố tiến bộ, tích cực, có giá trị sử dụng mà Nhà trường đang có, tiếp thu những kinh nghiệm quý báu của quốc tế để xây dựng Chương trình đổi mới phải thể hiện được hướng đi đúng đắn phù hợp với xu thế phát triển giáo dục tiến bộ quốc tế
- Chương trình mới được xây dựng tổng thể với tầm nhìn xuyên suốt cả quá trình
và trong mỗi giai đoạn trước mắt, trung hạn và dài hạn, đảm bảo sự liên kết chặt chẽ có tính bền vững tương đối giữa nội dung chương trình trung học cơ sở (THCS) và trung học phổ thông (THPT)
- Chương trình đào tạo mới (gồm cả chương trình cơ bản và chương trình nghiệp vụ) được xây dựng đảm bảo đào tạo ra những giáo viên thực hiện tốt nhiệm vụ giáo dục
Trang 7- dạy học ở phổ thông Do đó, chương trình đào tạo phải có sự phù hợp giữa khoa học
cơ bản và nghiệp vụ sư phạm; chương trình đào tạo lại phải tinh giản, thiết thực và hiệu quả, hình thức thích hợp với từng đối tượng; ngành học phải có tính liên thông để sinh viên phát triển nghề nghiệp và chuyên môn trong tương lai
- Chương trình đào tạo mới của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội phải bảo đảm
hình thành được cho người học:
+ Phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống đúng mực của nhà giáo: Yêu nước, yêu
chủ nghĩa xã hội, chấp hành các chủ trương đường lối của Đảng và Nhà nước, thực hiện tốt các nghĩa vụ công dân, yêu nghề, gắn bó với nghề dạy học, yêu thương, công bằng với học sinh, đoàn kết với đồng nghiệp, lối sống lành mạnh, văn minh
+ Năng lực dạy học: Có năng lực xây dựng chương trình môn học, xây dựng kế
hoạch dạy học, đảm bảo chương trình, kiến thức môn học, vận dụng các phương pháp dạy học tích cực sáng tạo, có năng lực kiểm tra, đánh giá hoạt động học tập của học sinh, có năng lực dạy học theo hướng hình thành năng lực ở học sinh, thúc đẩy tự học của học sinh
Có khả năng dạy các môn học tích hợp và phân hóa
+ Năng lực giáo dục: Có năng lực giáo dục qua các môn học, năng lực xây dựng
kế hoạch và tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo, đánh giá kết quả giáo dục học sinh theo cách tiếp cận năng lực
+ Năng lực nghiên cứu khoa học: Năng lực phát hiện các vấn đề giáo dục thực
tiễn, tổ chức nghiên cứu, giải quyết vấn đề và vận dụng, chuyển giao trong hoạt động nghề nghiệp
+ Năng lực phát triển cộng đồng và năng lực phát triển bản thân: Phối hợp được
với các lực lượng giáo dục khác để giáo dục học sinh, tham gia vào các hoạt động chính trị,
xã hội của cộng đồng để thúc đẩy phát triển xã hội học tập; có khả năng hiểu bản thân, quản lý bản thân và tạo động lực để phát triển bản thân
III MỤC TIÊU ĐỔI MỚI CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO
Chương trình đào tạo mới được xây dựng nhằm:
1 Đào tạo ra các các cử nhân sư phạm, có đầy đủ trình độ và năng lực nghề nghiệp để thực hiện hoạt động giáo dục - giảng dạy đáp ứng mô hình giáo dục phổ thông đổi mới sau năm 2015 Theo đó, sinh viên tốt nghiệp Trường ĐHSP Hà Nội có thể thực hiện được việc vừa giảng dạy tích hợp vừa giảng dạy phân hóa ở mức độ cao
Trang 88
2 Đào tạo các cử nhân sư phạm có trình độ cao, có thể trở thành các giảng viên
giảng dạy ở các trường cao đẳng, đại học trong và ngoài nước
3 Phát triển trí tuệ, hoàn thiện thể chất, phẩm chất, năng lực người giáo viên, giảng viên tương lai; phát hiện và bồi dưỡng nhân tài, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, trách nhiệm xã hội, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành nghề, vận dụng kiến thức vào thực tiễn; phát triển khả năng và phong cách làm việc sáng tạo, tự học, tự nghiên cứu suốt đời
IV PHẠM VI CỦA ĐỀ ÁN
Đổi mới chương trình đào tạo của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội làm cơ sở đổi mới biện pháp tổ chức đào tạo mới; tập trung đổi mới chương trình đào tạo ở các khoa, các mã ngành đào tạo hệ cử nhân sư phạm
3 Nghiên cứu đổi mới giáo dục phổ thông của Việt Nam sau 2015
4 Xây dựng mới chương trình đào tạo của trường ĐHSP Hà Nội
5 Xây dựng chương trình đào tạo lại giáo viên
6 Biên soạn sách, giáo trình mới
7 Triển khai thực hiện chương trình đào tạo mới
VI NỘI DUNG CỦA ĐỀ ÁN
1 Cơ sở đề xuất đổi mới chương trình đào tạo của Trường ĐHSP Hà Nội 1.1 Những định hướng đổi mới chương trình, sách giáo khoa sau 2015 của ngành giáo dục và đào tạo
- Quán triệt quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về đổi mới giáo dục nói chung, đổi mới chương trình, sách giáo khoa nói riêng, những định hướng chủ yếu như sau:
- Phát triển phẩm chất và năng lực người học, đảm bảo hài hòa giữa “dạy chữ”,
“dạy người” và tiếp cận nghề nghiệp
Trang 9- Cấu trúc, nội dung chương trình, sách giáo khoa phải đảm bảo chuẩn hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế và đảm bảo tính chỉnh thể, linh hoạt, thống nhất trong và giữa các cấp học
- Đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục nhằm phát triển phẩm chất
Chương trình giáo dục phổ thông của hầu hết các nước tiên tiến đều được thiết
kế tổng thể nhất quán và xuyên suốt từ mầm non đến hết trung học phổ thông Trên cơ
sở tiếp thu các thành tựu giáo dục tiên tiến, chương trình giáo dục phổ thông của Việt Nam chú trọng những vấn đề khả thi sau:
+ Xây dựng chương trình giáo dục phổ thông theo định hướng phát triển năng lực người học
+ Tăng cường dạy học tích hợp và dạy học phân hóa
+ Đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục nhằm phát triển năng lực học sinh
Những vấn đề nêu trên đòi hỏi người giáo viên phải thay đổi trong tư duy, trong cách dạy, trong cách thức giáo dục và phải có khả năng tự thân thích ứng với những phát triển của giáo dục, hình thành năng lực tự học cho học sinh
Trước tình hình mới, yêu cầu đảm bảo chất lượng của đội ngũ giáo viên chưa được đáp ứng đầy đủ, công tác đào tạo và đào tạo lại đòi hỏi chương trình của các trường ĐHSP phải thay đổi
1.2 Xu thế quốc tế trong đổi mới giáo dục phổ thông và đào tạo, bồi dưỡng giáo viên
Nền kinh tế thế giới đã thay đổi từ mô hình kinh tế công nghiệp sang kinh tế tri thức Do đó, đổi mới giáo dục là tiến trình tất yếu khách quan Sứ mạng của giáo dục lúc này là đào tạo ra thế hệ công dân mới của thế kỷ XXI với những kỹ năng và năng lực đáp ứng nền kinh tế tri thức
Trang 1010
Trước những yêu cầu mới về năng lực cần hình thành cho người học trong thế kỷ XXI, người giáo viên hơn ai hết cần là người cần được trang bị những kiến thức, kỹ năng để có thể rèn luyện và phát triển cho người học những năng lực này
Trên thế giới, việc đổi mới mô hình đào tạo giáo viên hiện nay được thực hiện theo mô hình đổi mới đồng bộ (Holistic Model) Đó là đổi mới từ mục tiêu đào tạo cho đến phương thức đào tạo Theo đó, về cơ bản mục tiêu đào tạo là trang bị cho người giáo viên năng lực giáo dục và năng lực dạy học Trong đó, năng lực giáo dục được nhấn mạnh hơn Với năng lực dạy học cần được lưu ý thêm khả năng sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học Phương thức đào tạo cũng được triển khai đa dạng Mô hình Thực hành, Phản hồi và Hợp tác (Practice, Reflection and Collaboration model) là một ví dụ Nhưng phương thức phổ biến nhất hiện nay là học tập kết hợp (Blended Learning), với việc kết hợp giữa học tập mặt giáp mặt với học tập qua mạng Mô hình học tập kết hợp này đặc biệt phát huy hiệu quả trong việc bồi dưỡng và tự bồi dưỡng của giáo viên
Theo báo cáo của ETS (Hoa Kỳ)3 trong một nghiên cứu khảo sát các cơ sở đào tạo giáo viên ở Hoa Kỳ, Úc, Anh, Hồng Kông, Nhật Bản, Hàn Quốc, Hà Lan và Singapore cho thấy những nét cơ bản như:
- Số cơ sở đào tạo giáo viên ở các nước là rất khác nhau: Singapore có 1 cơ sở; Hòa Kỳ có 1.500 cơ sở; Hà Lan có 12 cơ sở đại học, 12 cơ sở đào tạo nghề; Úc có 35 cơ sở; Anh có 123 cơ sở và Nhật Bản có 138 cơ sở;
- Số năm đào tạo giáo viên chủ yếu là 4 năm;
- Cấu trúc chương trình đào tạo về cơ bản cũng giống nhau gồm các khóa học về kiến thức cơ bàn và các khóa học về phương pháp dạy học, nghiệp vụ và thực tập;
- Phần lớn các chương trình đều đòi hỏi sinh viên sư phạm phải có những giờ thực hành sư phạm nhưng với thời lượng rất khác nhau từ 3 – 4 tuần (Nhật Bản) đến 12 – 18 tháng (Hà Lan);
- Chương trình đào tạo đều do các trường tự xây dựng và được sự phê duyệt của cấp quản lý trực tiếp Trong đó, ở Hoa Kỳ sinh viên sư phạm cần học từ 120 – 134 tín chỉ với khoảng 51 tín chỉ kiến thức cơ sở, 38 tín chỉ kiến thức chuyên môn, 28 tín chỉ về nghề nghiệp, 14 tín chỉ về thực tập sư phạm Ở Nhật Bản, chương trình gồm 26 tín chỉ kiến thức đại cương, 20 tín chỉ về kiến thức chuyên môn, 22 tín chỉ về giáo dục học, 12
3
Preparing Teachers Around the World – ETS – 2003 – Hoa Kỳ
Trang 11tín chỉ về phương pháp, 40 tín chỉ tự chọn và 5 tín chỉ về dạy học Tương tự ở Hàn Quốc, sinh viên sư phạm cần học tối thiểu 42 tín chỉ về kiến thức chuyên môn, 4 tín chỉ
về phương pháp, 80 tín chỉ tự chọn
- Sinh viên tốt nghiệp sư phạm cũng cần hoàn thành các tín chỉ về kiến thức đồng thời với các chứng chỉ về thực hành sư phạm
1.3 Đôi nét về thực trạng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
1.3.1 Những ưu điểm, thuận lợi
- Công cuộc đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo là quyết tâm lớn của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội Đây là cơ hội và cũng là thách thức đối với toàn thể
hệ thống giáo dục nói chung, với các trường sư phạm, trong đó đặc biệt là Trường Đại học Sư phạm Hà Nội nói riêng
- Trường Đại học Sư phạm Hà Nội có đội ngũ cán bộ trình độ cao, đặc biệt là lực lượng cán bộ khoa học trẻ được đào tạo ở các nước có nền giáo dục phát triển
- Trường Đại học Sư phạm Hà Nội là trường đại học lớn, có bề dày truyền thống
là một trong những trường đại học đầu tiên của nước Việt Nam mới, luôn giữ vai trò là trường đầu ngành, trọng điểm trong hệ thống các trường sư phạm của cả nước
- Trường Đại học Sư phạm Hà Nội có nhiệm vụ tổ chức đào tạo đại học, sau đại học, học sinh năng khiếu, tham gia bồi dưỡng các đội tuyển quốc gia và quốc tế, bồi dưỡng giáo viên trong hệ thống giáo dục phổ thông Chất lượng đào tạo của Nhà trường được xã hội đánh giá cao, được nhân dân tin tưởng Uy tín về đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và đội ngũ giáo viên có chất lượng tốt, có tính hệ thống được xác định là
cơ sở cho mọi quyết định về chủ trương đầu tư, về mục tiêu và kế hoạch phát triển của ngành Sư phạm
- Trường Đại học Sư phạm Hà Nội có 23 khoa, 2 Viện nghiên cứu và 20 Trung tâm nghiên cứu khoa học và phục vụ đào tạo, 2 trường phổ thông và 1 trường Mầm non thực hành Hiện nay, trường có hơn 1.300 cán bộ, công chức, viên chức, trong đó có hơn
800 giảng viên Số giảng viên hiện đang làm việc: 14 Giáo sư; 129 Phó Giáo sư và hơn
300 Tiến sĩ, Tiến sĩ khoa học; số giảng viên còn lại đều có bằng Thạc sĩ chuyên ngành Đây là đội ngũ các nhà khoa học hàng đầu, các nhà sư phạm mẫu mực, đông đảo nhất trong tất cả các trường đại học sư phạm của cả nước
Trang 1212
- Trường Đại học Sư phạm Hà Nội là đơn vị có thế mạnh về nghiên cứu khoa học (khoa học giáo dục và khoa học cơ bản), có quan hệ hợp tác với nhiều trường đại học và viện nghiên cứu có uy tín trong nước và quốc tế Hoạt động nghiên cứu khoa học thực sự là động lực và tiền đề quan trọng để Trường phát triển và đào tạo các chuyên gia khoa học giáo dục – khoa học cơ bản trình độ cao
- Trong hệ thống các trường sư phạm, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội được Bộ Giáo dục và Đào tạo ưu tiên đầu tư nên cơ sở vật chất, trang thiết bị khá tốt, phục vụ tốt cho công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu
1.3.2 Những hạn chế, khó khăn
- Do chưa nhận thức một cách sâu sắc về quan điểm đào tạo sư phạm nên thực tế
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội chưa hình thành được bản sắc sư phạm của mình
Điều này dẫn đến nhiều hệ lụy trong chương trình, trong cách thức đào tạo, trong tổ chức thực hiện và cuối cùng là sinh viên ra trường còn thiếu nhiều kỹ năng sư phạm, chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn giáo dục
- Tư duy kinh nghiệm khá nặng nề, chưa tập trung xây dựng mô hình và chương trình một cách hệ thống, còn có tư tưởng thỏa mãn với những gì đang có Một số ít giảng viên chưa chịu khó học tập, nghiên cứu để vươn lên tạo nên sức ỳ, thậm chí cản trở những tư tưởng tiến bộ
- Sự thiếu năng động của hệ thống, của từng cá nhân, ngay cả với một số cán bộ quản lí vẫn còn nặng nề Công tác tuyển dụng cán bộ đã có những cải thiện nhưng chất lượng chưa thật tinh Ngày càng khó tuyển các cán bộ xuất sắc Cách tạo nguồn giảng viên nếu không sớm thay đổi sẽ dẫn đến tư duy theo lối mòn, khó bứt phá và nếu không điều chỉnh kịp thời sẽ dẫn đến sự thoái hóa đội ngũ Một bộ phận giảng viên chưa xác định vai trò, vị trí của mình là giảng viên của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội nên trong quá trình chuẩn bị giáo trình, tài liệu và đặc biệt trong giảng dạy chỉ hướng đến nghiên cứu đơn thuần, xa rời với chương trình phổ thông, không chú trọng hướng dẫn nghề nghiệp cho sinh viên
- Chưa chú trọng xây dựng bộ môn phương pháp dạy học ở các khoa một cách đủ mạnh, việc đào tạo cán bộ ở các bộ môn này chưa hợp lí, chưa trải nghiệm dẫn đến tình trạng chưa vững đã đi dạy người khác Một trong những điểm mạnh của các khoa ở
Trang 13trường sư phạm phải là bộ môn phương pháp dạy học, nhưng nhìn nhận một cách nghiêm túc, khách quan thì đây là bộ môn chưa đáp ứng được yêu cầu như mong muốn
- Cơ sở vật chất mặc dù đã được đầu tư nhưng chưa đáp ứng được yêu cầu về giảng đường, về thư viện, về thông tin, về trang thiết bị, về phòng thí nghiệm Mặt khác, chưa có chiến lược tổng thể về thiết bị nên đầu tư còn dàn trải, thiếu hệ thống dẫn đến hiệu quả sử dụng chưa cao
- Tài chính từ nguồn ngân sách Nhà nước dành cho trường chưa đủ đảm bảo hoạt động nên Nhà trường vẫn phải dàn trải trên nhiều hoạt động khác Việc phân bổ kinh phí trên đầu sinh viên cũng buộc Nhà trường không thể giảm nhanh chỉ tiêu đào tạo
- So với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới và trọng trách của mình, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội còn gặp nhiều khó khăn, bất cập, nhất là cơ sở vật chất kỹ thuật đất đai quá chật hẹp, phòng thí nghiệm, các cơ sở thực hành vừa thiếu vừa lạc hậu
Như vậy, những hạn chế, khó khăn của Nhà trường phần lớn xuất phát từ yếu tố chủ quan, từ nhận thức của đội ngũ Đây là điểm cần hết sức lưu ý khi triển khai đổi mới chương trình đào tạo của Nhà trường
1.3.3 Thực trạng chương trình đào tạo của Trường ĐHSP Hà Nội
- Chương trình đào tạo hiện hành vẫn mang nặng tính kinh nghiệm, chưa thay đổi kịp thời với những biến chuyển của giáo dục thời đại Trong lúc giáo dục thế giới đã
có những phát triển vượt bậc, quan niệm về giáo dục cũng đã thay đổi thì cách tiếp cận của Nhà trường vẫn không khác nhiều so với trước đây
- Chưa xác định được chương trình cốt lõi để đào tạo giáo viên dẫn đến sự nặng
nề trong kiến thức hàn lâm Trong chương trình cơ bản vẫn chưa làm rõ được mối quan
hệ giữa chương trình đại học với kiến thức, năng lực cần đáp ứng yêu cầu giáo dục phổ thông nên đã gây ra khó khăn cho sinh viên khi vận dụng trong dạy học Đặc biệt, chương trình đào tạo chưa chú trọng hình thành khả năng xây dựng, phát triển chương trình đối với sinh viên
- Chưa có cấu trúc hợp lí giữa chương trình cơ bản và chương trình nghiệp vụ Hơn nữa, chương trình nghiệp vụ sư phạm vẫn còn mang tính hàn lâm, giáo điều, chậm đổi mới, kéo dài tình trạng đọc chép, thuyết trình một chiều; các phương pháp dạy học hiện đại chưa được thường xuyên cập nhật, ngay cả với giảng viên
