Xử lý tình huống giá gạo vụ đông xuân năm 2014 giảm mạnh gây thiệt hại nghiêm trọng cho người nông dân trồng lúa

Bộ Nông nghiệp phát triển nông thôn cũng thực hiện phương án Chính phủ thu mua tạm trữ 1 triệu tấn gạo cho người dân với mong muốn kiềm chế việc rớt giá.. Thậm chí có năm khi mà thế giới

TRUNG TÂM BỒI DƯỠNG CÁN BỘ KINH TẾ - KẾ HOẠCH

TIỂU LUẬN LỚP BỒI DƯỠNG NGẠCH CHUYÊN VIÊN

Tên tình huống: Xử lý tình huống giá gạo vụ đông xuân năm 2014

giảm mạnh gây thiệt hại nghiêm trọng cho người nông dân trồng lúa.

Họ và tên: Nguyễn Việt Tùng Chức vụ: Nghiên cứu viên Đơn vị công tác: Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương

HÀ NỘI – 2014

Phần I Đặt vấn đề

1 Giới thiệu về khoá bồi dưỡng kiến thức QLHCNN.

Khóa học bồi dưỡng ngạch chuyên viên dành cho chuyên viên, viên chức

là khóa học cung cấp cho người học những kiến thức cơ sở căn bản nhất về đặc điểm quản lý hành chính nhà nước, giúp người học bước đầu làm quen với môi trường làm việc trong nhà nước cũng như nâng cao năng lực, và cải thiện công tác quản lý hành chính Nhà nước trong đơn vị hành chính

Khóa học cung cấp cho người học kiến thức cơ bản về thể chế nhà nước,

về cơ cấu, bộ máy, chức năng, quyền hạn và trách nhiệm quản lý chuyên môn của từng bộ phận cấu thành bộ máy nhà nước, từ đó giúp người đọc ý thức được trách nhiệm, nhiệm vụ của mình trong quá trình xây dựng nền hành chính tối

ưu, góp phần tăng cường hiệu quả công tác quản lý xã hội, công bằng trong quản lý NN

Khóa học chú trọng đến việc hình thành các kỹ năng nhận thức và vận dụng những kiến thức vào việc bồi dưỡng nhân cách cho công chức, viên chức làm việc tại các cơ quan hành chính Nhà nước; đồng thời góp phần hình thành các kỹ năng về quản lý con người, quản lý tài sản Các kỹ năng chủ yếu được hình thành thông qua các nội dung của môn học, cũng như buổi thực hành và ngoại khóa được lồng ghép trong suốt khóa đào tạo này

2 Trình bày lý do mà cá nhân quyết định tham dự khoá bồi dưỡng;

Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương là đơn vị hành chính sự nghiệp, trực thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tham mưu và giúp việc cho Bộ trong lĩnh vực quản lý nhà nước về kinh tế Là một cán bộ nghiên cứu trong Viện, bản thân mới được tiếp xúc trong môi trường Nhà nước chưa lâu; vốn hiểu biết về Nhà nước và quản lý hành chính còn hạn chế Chính vì thế, tôi đã quyết định tham gia lớp bồi dưỡng về quản lý hành chính Nhà nước để nâng cao kiến thức

và năng lực hiểu biết quản lý; từ đó vận dụng vào thực tiễn công tác tại đơn vị nhằm góp phần xây dựng nền hành chính hiệu quả cho đất nước

3 Giới thiệu về cấu trúc nội dung, chương trình khoá bồi dưỡng;

Nội dung chương trình Lớp bồi dưỡng ngạch Chuyên viên gồm 4 phần: Phần I: Kiến thức chung

Phần II: Kiến thức quản lý nhà nước theo ngành và lãnh thổ

Phần III: Kỹ năng thực tế

Phần IV: Hướng dẫn viết tiểu luận tình huống và đi thực tế

4 Cấu trúc, nội dung của Tiểu luận tình huống.

Trong thời gian qua, do tác động của nhiều nguyên nhân, giá gạo vụ đông xuân ở ĐBSCL đã liên tục sụt giảm đến mức báo động Nông dân vùng trồng lúa lại đứng trước cảnh phải bán tháo để cắt lỗ Thậm chí các thương lái cũng phải chấp nhận bỏ tiền cọc chứ không thua mua lúa của người nông dân Trước tình hình nguy cấp, Thống đốc Ngân hàng nhà nước Nguyễn Văn Bình đã phải cam kết dành khoảng 8 nghìn tỷ đồng tín dụng ưu đãi để thu mua tạm trữ gạo

Bộ Nông nghiệp phát triển nông thôn cũng thực hiện phương án Chính phủ thu mua tạm trữ 1 triệu tấn gạo cho người dân với mong muốn kiềm chế việc rớt giá Điều đáng nói là đây không phải lần đầu tiên, người nông dân phải đối mặt với hoàn cảnh đáng buồn như vậy mà điều này đã xảy ra rất nhiều lần trong quá khứ

Là một nghiên cứu viên làm việc trong Bộ Kế hoạch và Đẩu tư, một cơ quan chuyên trách về hoạt động định hướng, hoạch định phát triển kinh tế của Chính phủ, tôi cảm thấy rõ trách nhiệm lớn lao phải tự trao dồi kiến thức nghiệp

vụ cho bản thân, giữ vững đạo đức nghề nghiệp, và thực hiện tốt cuộc vận động phòng chống tham nhũng của Đảng và Chính phủ trong những năm gần đây Qua lớp học Bồi dưỡng ngạch chuyên viên, tôi đã tiếp thu và được trang bị nhiều hơn kiến thức về quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh tế Do đó, tôi xin

chọn đề tài “Xử lý tình huống giá gạo vụ đông xuân năm 2014 giảm mạnh

gây thiệt hại nghiêm trọng cho người nông dân trồng lúa” làm đề tài tiểu luận

cuối khóa học Đây là cơ hội tốt để tôi vận dụng kiến thức đã học, liên hệ thực tiễn, trên cơ sở đó nghiên cứu đưa ra những biện pháp thiết thực phù hợp, giúp quá trình công tác bản thân tốt hơn

Cấu trúc, nội dung giải quyết tình huống trên gồm có các phần sau:

Phần I Đặt vấn đề

Phần II Nội dung

1 Mô tả tình huống

2 Phân tích nguyên nhân và hậu quả

2.1 Nguyên nhân tình huống

2.2 Hậu quả tình huống

3 Mục tiêu xử lý tình huống

3.1 Mục tiêu xử lý tình huống

3.2 Đề xuất các phương án, lựa chọn phương án tối ưu

3.3 Các giải pháp thực hiện phương án đã lựa chọn.

4 Xây dựng, phân tích, lựa chọn phương án giải quyết tình huống

4.1 Cơ sở xây dựng phương án

4.2 Các phương án

4.3 Lựa chọn phương án

5 Giải pháp thực hiện phương án đã chọn

6 Kiến nghị và kết luận

1 Kiến nghị.

2 Kết luận

5 Mong muốn, cám ơn.

Từ những kiến thức, lý luận bổ ích được trang bị trong Khóa học, cũng như kiến thức thực tế thu thập được trong quá trình công tác tại đơn vị, tôi luôn cho rằng công tác quản lý Nhà nước về Kinh tế là một nhiệm vụ cực kỳ khó khăn và phức tạp Do thời gian học là không dài, nên trong quá trình viết và xử

lý tình huống không tránh khỏi những hạn chế, khuyết điểm Kính mong nhận được sự góp ý cũng như chỉnh sửa của Quý thầy cô giáo và bạn bè đồng nghiệp

để bài viết được hoàn thiện và có ý nghĩa vận dụng

Phần II Nội dung

1 Mô tả tình huống

Một ngày đẹp trời tháng 4 năm 2014

Nguyễn Văn Giai là con thứ ba trong một gia đình thuần nông Nam Bộ,

từ đời ông nội đến đời ba anh Giai đều làm ruộng, suốt ngày bán mặt cho đất bán lưng cho trời Đến đời anh Giai, ba mẹ không muốn anh phải cực khổ nên

cố gắng nuôi con ăn học Tốt nghiệp đại học, anh Giai may mắn tìm được công việc văn phòng, không phải làm việc ngoài nắng gió Hôm vừa rồi, gọi điện thoại về quê hỏi thăm ba mẹ, đến chuyện lúa thóc thì nghe tiếng mẹ thở dài:

“Lúa năm nay mất giá ngay vào lúc sắp thu hoạch, bố phải bán cả xe máy, tivi

để trả tiền phân bón rồi Chắc mất ít nhất mấy chục triệu mùa này, lại một mùa trắng tay” Nghe đến đây, nỗi buồn dâng lên trong anh Giai, một nỗi buồn khó tả

Tuy vậy, là một người có học, anh Giaingay lập tức gạt bỏ đau buồn sang một bên, quyết tâm nghiên cứu nguồn gốc, căn nguyên của sự việc trên, tìm bằng được những người phải chịu trách nhiệm cũng như cách thức giúp gia đình anh tránh khỏi những mất mát tương tự sau này Phát hiện đầu tiên của anh Giai

về kẻ chịu trách nhiệm hóa ra lại đến từ tận Ấn Độ, Thái Lan xa xôi Theo thông tin từ Hiệp hội lúa gạo Việt Nam, hai nước này đồng loạt “xả hàng”, bán hàng triệu tấn gạo làm ảnh hưởng mạnh đến giá gạo “Sản lượng của họ mỗi năm chỉ xấp xỉ mình thôi, gạo ở đâu mà họ bán lắm thế? Gạo Ấn Độ chất lượng còn kém hơn mình sao bán được hơn mình? Người nông dân Thái Lan sao thu nhập lại cao thế, gấp 3,4 lần ba mẹ mình?”anh Giai ngẫm nghĩ Sau một thời gian nghiên cứu thêm, anh đã tìm ra nhữngnghịch lýmang tính vĩ mô hơn, tưởng như chỉ có trong phim truyện:

Thứ nhất, nước ta có là nước có nền nông nghiệplúa nước tồn tại đã hàng ngàn năm, người nông dân cũng có kinh nghiệm bao đời canh tác Sau đổi mới, Việt Nam phát triển mạnh mẽ, từ thiếu đói chuyển sang là nước xuất khẩu gạo lớn nhất nhì thế giới, đảm bảo an ninh lương thực quốc gia, thậm chí đóng vai trò quan trọng trong đảm bảo an ninh lương thực thế giới Vậy mà tại sao người nông dân nghèo lại hoàn nghèo, đủ mọi loại điệp khúc “được mùa rớt giá”,“giá lúa giảm do thu hoạch rộ”, “giá lúa giảm do doanh nghiệp kẹt vốn”… năm nào cũng vang lên đều đặn như kẻng ăn cơm Thậm chí có năm khi mà thế giới thiếu lương thực trầm trọng và giá gạo tăng đột biến, nông dân Thái Lan đã hưởng lợi

từ tình hình này còn nông dân Việt Nam bán gạo với giá thấp và có lúc không

có cả người mua

Thứ hai, anh Giai phát hiện thì ra Đảng, Nhà nước, Chính phủ cũng rất quan tâm, ban hành nhiều các biện pháp, chính sáchhỗ trợ người nông dân Tiêu biểu như các chương trình thu mua, tạm trữ lúa gạo; đảm bảo nông dân có lãi 30%; hàng loạt các chính sách hỗ trợ vốn, tín dụng; chính sách xuất khẩu nông sản; chính sách khuyến nông; đổi mới cơ cấu kinh tế nông nghiệp…“Vậy mà sao ba mẹ mình cứ kêu chẳng bao giờ nhận được hỗ trợ gì, sao nghề nông vẫn

bị coi là thấp kém trong xã hội, sao mình vẫn phải rời bỏ đồng ruộng thân quen

từ thời nhỏ để lên thành phố kiếm việc?”

Thứ ba, nhìn mà ghen tị với nông dân Thái Lan Chính phủ Thái Lan có chính sách bao tiêu sản phẩm cho nông dân từ khâu chọn giống, hỗ trợ máy móc thiết bị cho đến thu hoạch, xuất khẩu Nông dân Thái chỉ cần tập trung vào trồng lúa, chuyên canh, tăng năng suất Nông dân Thái do đó đã trồng được những loại gạo thơm cao cấp, có giá mỗi tấn cao hơn gạo Việt Nam rất nhiều.Mặc dù gần đây, chính sách thu mua, tạm trữ đã vấp phải những khó khăn

do dự báo sai lầm dẫn đến Chính phủ Thái Lan chậm trả nợ cho nông dân Tuy nhiên với việc hàng nghìn nông dân Thái Lan cùng nhiều máy cày, máy gặt đã lên tận Bangkok biểu tình, chặn đường cao tốc, bao vây trụ sở Bộ Thương mại

để đòi tiền, Thái Lan đã buộc phải trích quỹ 22 triệu USD thanh toán tiền trợ giá gạo “Thật không còn kỷ cương, phép nước gì nữa” Anh Giai thầm nghĩ

Rất nhiều câu hỏi được đặt ra đối với anh Giai nhưng vẫn chưa có được câu trả lời rõ ràng, anh vẫn say mê tiếp tục nghiên cứu Sự bối rối cũng tương tự đối với các cơ quan chức năng Rất nhiều biện pháp đã được bàn đến, một số đã được thực hiện nhưng chưa phát huy hiệu quả Trách nhiệm của các bên trong quản lý nhà nước thì vẫn mơ hồ, trách nhiệm vẫn là của chung Trong khi đó, người nông dân vẫn một nắng hai sương bên đồng ruộng, gìn giữ nghề truyền thống, đảm bảo an ninh lương thực cho quốc gia mà vẫn nghèo, vẫn tự hỏi “rút cuộc bây giờ, người nông dân chúng ta biết phải làm sao?”

2 Phân tích nguyên nhân và hậu quả

2.1 Nguyên nhân

2.1.1 Nguyên nhân khách quan

2.1.1.1 Thị trường cạnh tranh ngày càng quyết liệt, nguồn cung dư thừa trên thế giới

Từ những tháng cuối năm 2013 cho đến đầu năm 2014, thị trường gạo thế giới chịu áp lực rất lớn từ Thái Lan khi quốc gia này bung hàng tồn với giá thấp (gạo 5% tấm của Thái giảm chỉ còn 375 USD/tấn), chưa kể sản lượng Thái Lan năm nay tăng khoảng 2% so với năm trước Thái Lan vẫn đang có kho dự trữ lúa gạo lớn nhất từ trước đến nay trong lịch sử của họ và hứa hẹn sẽ còn cố

gắng xuất khẩu nhiều hơn nữa Ấn Độ năm 2013 cũng có một vụ mùa bội thu, đạt sản lượng 105 triệu tấn gạo, trong đó xuất khẩu 10 triệu tấn Đặc biệt, mới đây Quốc hội Ấn Độ đã thông qua Luật An ninh lương thực, được xem là một chương trình lương thực quốc gia lớn nhất thế giới, hỗ trợ cho 800 triệu người, chiếm 67% dân số Ấn Độ, với chi phí ước khoảng 18 tỷ USD Giá gạo xuất khẩu của Ấn Độ cũng đã giảm nhiều trong thời gian gần đây Một quốc gia xuất khẩu lớn khác là Pakistan có sản lượng đạt 6,4 triệu tấn, trong đó xuất khẩu trên

3 triệu tấn Myanmar cũng tham gia xuất khẩu khoảng 750.000 tấn

Đối với các nước nhập khẩu, cho đến lúc này Trung Quốc vẫn là thị trường lớn nhất trong năm 2013, tuy nhiên tiến độ nhập khẩu hiện nay đang chậm lại do đến vụ thu hoạch, hạn chế quota nhập khẩu để các doanh nghiệp tập trung thu mua lúa gạo trong nước Chính phủ Việt Nam vẫn đang cố gắng gia tăng xuất khẩu gạo vào Trung Quốc cả chính ngạch lẫn tiểu ngạch để giải quyết

bế tắc đầu ra Tuy vậy sự lệ thuộc quá nhiều vào Trung Quốc cũng có thể đem đến những rủi ro lớn Các nước châu Phi nhu cầu ổn định, nhưng cạnh tranh sẽ gay gắt hơn khi giá gạo Thái, Ấn Độ và Pakistan đều xuống, thu hẹp khoảng cách với gạo Việt Nam Philippines và Indonesia là 2 thị trường quyết định, nhưng đang trì hoãn giao dịch có thể do giá thị trường sụt giảm và chắc chắn sẽ

có sự cạnh tranh gay gắt giữa các nguồn cung cấp trong khu vực khi 2 thị trường này có nhu cầu, nhất là Việt Nam và Thái Lan

2.1.1.2 Chính sách hỗ trợ nông dân không hiệu quả

Để hỗ trợ nông dần trồng lúa, Chính phủ Việt Nam thường xuyên sử dụng chính sách thu mua dự trữ lúa gạo và đảm bảo nông dân trồng lúa luôn lãi được

ít nhất 30% Trong vụ đông xuân năm nay, để đối phó trực tiếp với tình trạng bi đát của thị trường gạo năm nay, Chính phủ mà cụ thể là Ngân hàng nhà nước mới đây đã cam kết dành gói hỗ trợ 8.000 tỷ đồng tín dụng ưu đãi để thu mua tạm trữ lúa gạo Đồng thời Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cũng tuyên bố thu mua tạm trữ 1 triệu tấn gạo để đảm bảo lợi nhuận cho nông dân là 30% Trên thực tế, giá lúa tăng nhẹ sau khi nhận được tin có chương trình thu mua lúa gạo Tuy nhiên, ngay sau đó, giá lúa tiếp tục giảm sâu Chỉ trong vòng một tuần, giá lúa giảm 500 – 1000 đồng/kg.Tại nhiều địa phương khu vực ĐBSCL, nông dân đành phải chấp nhận bán lúa giá thấp hơn 4.300 đồng/kg (lúa khô) Nông dân thậm chí cả thương lái và đại lý đều chết “chùm” Nhiều thương lái đã chấp nhận bỏ tiền cọc cho nông dân chứ không mua lúa để chịu lỗ Lợi nhuận của người nông dân chắc chắn không thể đảm bảo ở con số mà chương trình cam Một nghiên cứu mới đây của Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển Nông nghiệp, Nông thôn (IPSARD) đã chỉ ra rằng, sau khi trừ đi các khoản chi phí nông dân có lãi nông dân hiện chưa được hưởng lợi 30% từ sản xuất lúa gạo như mục tiêu Chính phủ đề ra Ngay cả khi giá gạo trên thị trường thế giới lên cao, nông dân vẫn không hưởng lợi từ giá lên

Hộp 1 Giá lúa rơi tự do, 8000 tỷ về đâu?

Một “ông Hai lúa” huyện Tam Nông (Đồng Tháp) bộc bạch: “Tôi sở hữu 300

ha lúa, nhà báo đừng gọi tôi địa chủ Nhân công của tôi được trả lương đầy đủ theo hợp đồng Tôi chết, nào ai biết: vốn vay ngân hàng, tiền phân bón, thuốc trừ sâu “

Mà người trồng lúa chết là “chết chùm”, kéo theo cả đại lý phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, cả thương lái cũng chết Một đại lý phân bón than: “Giá lúa hiện nay thì nông dân lỗ nặng, họ lỗ thì lấy đâu tiền trả phân bón ” Ông này chua chát thêm: “Xem ra cái nghề bán “phân” này đã đến thời mạt vận”

Thương lái Nguyễn Tài Phú ở Châu Thành A, Hậu Giang chuyên thu mua lúa vùng Cần Thơ, Hậu Giang thông tin: “Chỉ hơn 1 tuần qua, cánh thương lái chúng tôi lỗ khá nặng, giá gạo hạt tròn giảm còn 700 đồng/kg, gạo hạt dài giảm 1.000 đồng/kg Chúng tôi hoàn toàn bất ngờ, anh em thương lái không thu mua cả lúa lẫn gạo nữa Tính toán, 1 chiếc ghe 30 tấn nếu mua theo hợp đồng đặt cọc trước sẽ lỗ từ 7 đến 10 triệu đồng còn bỏ cọc thì lỗ ít nhất là 5 triệu đồng nên thương lái nào cũng ngán ngẩm đành neo ghe, thiệt hại chút đỉnh còn hơn là thu mua lúa gạo…”

Thời báo kinh tế Sài Gòn

Lý giải cho điều này, TS Đặng Kim Sơn Viện trưởng viện Chính sách và Chiến lược Phát triển Nông nghiệp Nông thôn nhận định:“Tạm trữ lúa gạo như mọi khi chỉ là giải pháp tức thời, giải pháp tình thế Nó mang tính chất tâm lý hơn là kinh tế, nó có thể làm tăng một chút về cầu nhưng không thể xử lý được việc đẩy giá lên Các doanh nghiệp họ không hy vọng bán được gạo trong tình hình thế giới xuống như thế này…”

Vấn đề sản xuất và tiêu thụ lúa gạo đòi hỏi một giải pháp căn cơ từ đất đai tới tổ chức lại sản xuất, hình thành chuỗi giá trị lúa gạo và phân chia lợi nhuận hợp lý hơn

2.1.2 Nguyên nhân chủ quan

2.1.2.1 Quản lý kinh tế yếu kém, kinh tế thị trường nửa mùa

Bộ Nông nghiệp và Bộ Công thương đã và đangthiếu đi hoàn toàn những chính sách phát triển sản xuất lúa gạo bền vững, phát triển theo chuỗi giá trị Sản xuất của nông dân Việt Nam đa phần là manh mún, nhỏ lẻ, không có nhiều các vùng chuyên canh lớn Diện tích sản xuất bình quân một nông dân của ĐBSCL cao hơn so với các vùng khác nhưng vẫn còn nhỏ, gây khó khăn cho việc cơ giới hóa và thực hiện các biện pháp canh tác quy mô lớn Về nguồn nguyên liệu, hiện nay nông dân phải tự quyết định mình trồng gì dựa trên cảm tính và theo số đông Họ hoàn toàn thiếu thông tin về thị trường trong nước và thế giới Giống lúa họ mua về đã phần là kém chất lượng, nhập khẩu từ Trung Quốc, Ấn Độ dẫn tới sản phẩm làm ra không đáp ứng được nhu cầu thị trường Các vùng nguyên liệu xuất khẩu, chuyên canh một loại giống tốt không có khiến gạo xuất khẩu của Việt Nam thường là gạo pha tạp nhiều loại gạo khác nhau khiến giá gạo rất thấp Ngoài giống, sự hỗ trợ của Nhà nước đối với quy

trình, kỹ thuật sản xuất, thu hoạch cũng yếu Khâu chế biến sau tiêu thụ cũng không được quan tâm, trong khi đáng lẽ với một nền nông nghiệp của Việt Nam

do sản phẩm nông sản đặc thù thời vụ, nhanh hỏng… thì công nghệ sau thu hoạch phải rất phát triển Do vậy, gạo xuất khẩu của Việt Nam chủ yếu ở dạng thô, tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch lớn và bị các nước khác ép giá

Chính phủ cũng chưa xây dựng được một cơ chế bảo vệ nông dân hiệu quả Cơ chế hiện nay chỉ có lợi cho các thương lái, công ty trung gian thu mua lúa gạo và rất không công bằng cho người sản xuất Có nhiều trường hợp nông dân ký hợp đồng mua bán lúa gạo với doanh nghiệp từ trước nhưng khi có sự thay đổi về giá, các doanh nghiệp sẵn sàng phá vỡ hợp đồng để tìm mức giá có lợi cho mình Các cơ quan nhà nước không có sự hợp tác để giúp nông dân Hội nông dân hay hội phụ nữ hiện nay chỉ là cơ quan phong trào, trong khi thực chất

nó phải là nơi bảo vệ được nông dân, có quyền đưa ra các tiếng nói của người dân.Chỉ cần so sánh với Thái Lan, hiệp hội nông dân Thái Lan có cơ chế, bảo vệ quyền của nông dân của mình, trực tiếp ký hợp đồng với các công ty xuất khẩu,

vì thế trong chuỗi lúa gạo của họ người sản xuất (nông dân) có quyền ra giá với sản phẩm của họ Vì họ có quyền cho nên họ cũng rất có trách nhiệm với chất lượng sản phẩm của mình Hay như ở phần mô tả tình huống, các nông dân Thái Lan liên kết với nhau chặt chẽ đến mức họ hoàn toàn có thể tự tổ chức một cuộc biểu tình quy mô lớn đến hàng ngàn người, bao vây thành phố đòi quyền lợi chính đáng của mình

Công tác dự báo về thị trường lúa gạo rất yếu kém và thiếu hiệu quả Tình trạng rớt giá thảm hại năm nay không phải là ví dụ tiêu biểu đầu tiên chứng tỏ

sự yếu kém của công tác dự báo thị trường, dự báo kinh tế của Việt Nam Năm

2008, khi giá lương thực thế giới tăng cao, Việt Nam lại hoàn toàn không có gạo

dự trữ để bán Trong khi nếu dự báo tốt, có giải pháp cụ thể cho vựa lúa ĐBSCL

về giống để sản xuất, về sản lượng thị trường cần và những sai số cho phép từ biến động thị trường theo từng năm thì người trồng lúa đã có lợi lớn năm 2008

và cũng không phải chịu cảnh giá gạo giảm thê thảm như năm nay Vẫn biết để

có được những con số ấy sẽ không dễ nhưng nó không phải là không làm được nếu chúng ta chủ động và quyết liệt

2.1.2.2 Trách nhiệm của tổng công ty lương thực, hiệp hội lương thực Việt Nam

Để xảy ra tình trạng hiện nay, không thể không kể đến trách nhiệm của 2 tổng công ty lương thực miền Bắc và miền Nam Các tổng công ty này không những không hề có kế hoạch giúp đỡ nông dân trong thời điểm khó khăn mà còn lộ rõ mặt là những kẻ trục lợi Hoạt động chủ yếu các Tổng công ty này là mua lúa của nông dân ở thời điểm giá thấp nhất và đem xuất khẩu gạo cũng với giá rẻ, chất lượng thô Việt Nam tuy là nhà xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới nhưng chất lượng gạo và giá gạo đều rất thấp Các Tổng công ty cũng không hề chi cho khoa học để làm giống, đầu tư công nghệ sau thu hoạch Chỉ có số ít doanh nghiệp, Công ty giống cây trồng Trung ương phối hợp với các nhà khoa học để làm giống tốt

Hiệp hội Lương thực Việt Nam cũng có những bê bối không hề kém cạnh Các chính sách của VFA không quan tâm đến người nông dân mà chỉ bảo

vệ quyền lợi của các doanh nghiệp xuất khẩu Và trong lúc tiêu thụ lúa gạo ở đồng bằng sông Cửu Long đang bế tắc ngặt nghèo thì Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) lại xảy ra đấu đá tranh nhau chức Chủ tịch Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã phải giao Bộ Nội Vụ giải quyết VFA từ nhiều năm qua do ông Trương Thanh Phong, Tổng giám đốc Tổng công ty Lương thực miền Nam kiêm nhiệm chức Chủ tịch Ông Phong nghỉ hưu ở Vinafood 2 từ đầu năm 2014 và gần đây bất ngờ sắp xếp việc bầu ông Nguyễn Hùng Linh tổng giám đốc công ty du lịch thương mại Kiên Giang vào vị trí chủ tịch VFA

Một số thành viên VFA phản đối việc bầu bán cho là không minh bạch và sai nội qui điều lệ Chắc hẳn chức chủ tịch VFA phải có quyền và lợi rất lớn nên mới xảy ra đấu đá như thế Nhất là trong một thời gian dài, VFA dưới sự điều hành của ông Trương Thanh Phong bị các đại biểu quốc hội phê phán kịch liệt Các đại biểu Quốc hội cho là VFA độc quyền xuất khẩu gạo một cách trá hình, các Tổng công ty Lương thực miền Nam và miền Bắc chi phối tới 60%-70% tổng lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam và công tác điều hành xuất khẩu gạo đem lại nhiều thuận lợi cho họ Nhóm lợi ích này chỉ muốn buôn bán gạo xuất khẩu hưởng chênh lệch giá, không muốn đầu tư vùng nguyên liệu hay chia sẻ gì với nông dân, điều mà GSTS Võ Tòng Xuân gọi là ăn chặn ăn bớt của nông dân

2.2 Hậu quả

2.2.1Thiệt hại cho nông dân

Nông dân là những người đầu tiên và gần như là duy nhất chịu thiệt hại trong nhiều năm qua Đứng vào vị thế yếu nhất trong chuỗi giá trị, người trồng lúa Việt Nam bị o ép đủ đường Câu chuyện ở phần mô tả tình huống có lẽ ai cũng hiểu rằng đó không phải là trường hợp cá biệt mà đang là thực trạng của rất nhiều người nông dân trồng lúa ở Việt Nam

2.2.2 An ninh lương thực

Nông dân bỏ ruộng ngày càng nhiều và xảy ra thường xuyên là hệ quả tất yếu việc nông dân bị chèn ép nói trên Ví dụ tiêu biểu như tại huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa, đến nay huyện có 69,83ha đất nông nghiệp bỏ hoang, với 1.170

hộ không có nhu cầu sản xuất nông nghiệp, trong đó bỏ hoang đất cấy lúa là 68,72ha (với 1.159 hộ) Riêng xã Tiến Lộc có tới 41,14ha đất nông nghiệp bỏ hoang lâu nay, với 747 hộ nông dân không có nhu cầu sản xuất nông nghiệp Trong số đó có 65 hộ nông dân làm đơn trả ruộng cho UBND xã, với diện tích 3,19ha.Tại cuộc tiếp xúc cử tri ở xã Tiến Lộc (Hậu Lộc) và buổi làm việc với UBND huyện Hậu Lộc, các ĐBQH tỉnh Thanh Hóa ghi nhận tâm tư, nguyện vọng, kiến nghị của các cử tri Vấn đề dân bỏ ruộng sẽ được đưa ra tại kỳ họp Quốc hội sắp tới