Vấn đề buôn lậu thuốc lá và các giải pháp phòng chống của việt nam

Tuy nhiên, qua thực tiễn có một số vấn đề liên quan đến công tác kiểm tra chống buôn lậu - một nhiệm vụ quan trọng của hải quan cần được hoàn thiện.Thực tiễn hoạt động điều tra cho thấy

Mục lục

LỜI NÓI ĐẦU

Ở nước ta, thuốc lá đang là mặt hàng bị đánh thuế đặc biệt nhằm bảo

an toàn sức khỏe người tiêu dùng và các vấn đề xã hội khác Tuy nhiên, với nhiều người, đây lại là thời cơ để kiếm lời tự việc buôn bán thuốc lá không qua sự giám sát của pháp luật Thực tế cũng cho thấy, buôn lậu thuốc lá đang là lĩnh vực siêu lợi nhuận, chỉ sau buôn ma túy Buôn lậu hấp dẫn con người bởi chỉ cần bỏ ra ít vốn mà lại có lợi nhuận cao, không cần đóng thuế cho nhà nước Vì vậy gần đây, nạn buôn lậu trở nên bùng nổ, là vấn đề mà toàn xã hội quan tâm Có lẽ không chỉ với sinh viên các chuyên ngành Thương Mại mà tất cả mọi người nên có sự hiểu biết nhất định về vấn đề buôn lậu- một vấn đề “ nóng “ trong nền kinh tế Việt Nam Vì thế, em quyết định chọn đề tài

“ Vấn đề buôn lậu thuốc lá và các giải pháp phòng chống của Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu của mình Với phạm vi nghiên cứu là thị

trường hàng hóa Việt Nam trong những năm gần đây và bằng sự thu thập, tổng hợp, phân tích các tài liệu, qua đề tài này, em muốn đưa ra một cái nhìn tổng quan về những cơ sở lý thuyết hình thành nên vấn đề buôn lậu thuốc lá Đồng thời, đề án cũng nghiên cứu rõ hiện trạng thuốc lá lậu trên thị trường hiện nay và các giải pháp mà Nhà nước đã ban hành nhằm ngăn chặn sự phát triển của hàng lậu

Mục tiêu nghiên cứu: phân tích, đánh giá và đề xuất thêm một số giải

pháp phòng chống đối với thực trạng buôn lậu thuốc lá tại Việt Nam hiện nay

Đối tượng nghiên cứu: những vấn đề cơ bản của vấn đề buôn lậu mặt

hàng thuốc lá tại Việt Nam hiện nay

Phương pháp nghiên cứu: thu thập tài liệu và tổng hợp phân tích đánh

giá ( nghiên cứu tại bàn)

Bố cục của đề án:

 Lời nói đầu

 Chương 1: Tổng quan về buôn lậu hàng hóa

 Chương 2: Thực trạng buôn lậu và chống buôn lậu thuốc lá tại

Việt Nam hiện nay

 Chương 3: Kiến nghị giải pháp phòng, chống buôn lậu

 Kết luận

 Danh mục tài liệu tham khảo

Em hi vọng qua đề tài này chúng ta hiểu rõ hơn, đầy đủ hơn và phân tích sâu thêm về thực trạng buôn lậu thuốc lá ở Việt Nam hiên nay, từ

đó đề xuất thêm được một số kiến nghị, giải pháp phòng, chống có hiệu quả nhằm góp phần vào công tác đấu tranh chống buôn lậu

CHƯƠNG 1

TỔNG QUAN VỀ BUÔN LẬU HÀNG HÓA TRÊN THỊ

1.1. NHỮNG KHÁI NIỆM CƠ BẢN

Ngay từ rất xa xưa, khi xã hội bắt đầu xuất hiện sự phân công giữa chăn nuôi và trồng trọt, những người chủ nô khác nhau chiếm hữu sản phẩm thặng dư của những người nô lệ làm ra đã bắt đầu có những sản phẩm thừa Sự trao đổi với tính chất ngẫu nhiên được hình thành từ đó, dần dần phát triển đi đôi với sự phát triển của sản xuất hàng hóa Đây chính là điều kiện lịch sử hình thành quá trình mua bán hàng hóa dịch

vụ trên thị trường ngày nay

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường ngày nay, đồng tiền trở thành phương tiện có giá trị, vô hình điều khiển cuộc sống con người, khiến con người sùng bái, chạy theo cuộc sống giàu

có nhưng lại không có đủ năng lực để kiếm tiền.Họ lợi dụngnhững cơ chế tự do trong buôn bán lưu thông hàng hóa để kinh doanh những mặt hàng phi pháp, gian lận để kiếm lợi nhuận Điều này tạo ra những tác động tiêu cực đến nền kinh tế quốc dân đồng thời trở thành một vấn nạn về ý thức đạo đức con người

Theo dòng lịch sử, trong những năm 1428- 1788, Bộ “ Quốc triều Hình luật” đã quy định như sau: “ Những trang trại ven bờ biển mà đón tiếp thuyền buôn, ngầm dỡ hộ hàng hóa lên bờ thì bị xử biếm

(cách chức), phạt gấp 3 tang vật để bổ sung công… “, “ Những người bán ruộng đất ở bờ cõi, binh khí; các thứ chất nổ có thể chế hỏa tiễn, hỏa pháo cho người nước ngoài đều phải tội chém”, “Bán mắm muối

ra nước ngoài thì bị xử đi Châu Xa” Các mặt hàng cấm xuất khẩu lúc

đó được quy định gồm: ruộng đất, thuốc nổ, vũ khí, sắt, đồng, vàng da trâu, gỗ lim…Cho đến trước năm 1985, thuật ngữ “ tội buôn lậu” đã được đề cập trong một số văn bản pháp luật của nước ta như Pháp lệnh

về quyền vụ, quyền hạn của lực lượng cảnh sát nhận dân (20/7/1962), Pháp lệnh trừng trị các tội đầu cơ, buôn lậu, làm hàng giả, kinh doanh trái phép (10/6/1982) Rõ ràng, từ rất lâu, người ta đã nhận thức được hành vi kinh doanh không đúng với những gì nhà nước quy định, tuy

mơ hồ, chưa phân loại thành tội danh rõ ràng

Từ năm 1985, Bộ luật Hình sự của nước CHXHCN Việt Nam ra đời

đã chính thức ghi nhận tội danh buôn lậu: “ Người nào buôn bán trái phép hoặc vận chuyển trái phép qua biên giới hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý hoặc vật phẩm thuộc di tích lịch sử, văn hóa thì bị phạt…” Đó là góc nhìn từ mặt pháp luật

Trong từ điển tiếng Việt thì Buôn lậu hiểu theo nghĩa thông thường là "buôn bán hàng trốn thuế hoặc hàng quốc cấm " Đó là

những hành động, thủ đoạn gian rối, lừa lọc trong buôn bán nhằm thu lợi nhuận không chính đáng mà bằng phương thức mua bán bình thường họ không thể có được Hành vi buôn lậu đương nhiên sẽ gây tác hại rất lớn cho người tiêu dùng, cho nguồn thu Ngân sách của nhà nước và thậm chí còn gây hậu quả nguy hiểm về mặt xã hội

1.2. ĐẶC ĐIẺM CỦA BUÔN LẬU

1.2.1 Những yếu tố tạo thành buôn lậu

1.2.1.1 Nguồn lợi nhuận mà buôn lậu đem lại

Đầu tiên, buôn lậu tạo ra một nguồn lợi nhuận hấp dẫn với mỗi cá nhân Một nhà kinh doanh thương mại thực thụ khi bước vào thị trường, để có thể lưu thông sản phẩm, hàng hóa của mình ra thị trường, họ phải đầu tư tiền của, thời gian, công sức vào việc đóng gói, đăng kí kinh doanh, đăng kí thương hiệu, nộp thuế… theo đúng quy định của pháp luật Nhưng, những kẻ buôn lậu thì lợi dụng những kẽ

hở của pháp luật và xã hội, không tốn nhiều công sức mà hàng hóa vẫn

có thể tung ra thị trường Số lượng những vụ buôn lậu ngày càng tăng

do lòng tham của con người không chấm dứt, họ mải mê tham gia vào công cuộc kiếm tiền một cách phi pháp mà Nhà nước chưa thể quản lí hết được

1.2.1.2 Tâm lí hám rẻ của người tiêu dùng

Trong khi buôn lậu bị phê phán gay gắt trên ti vi, báo chí… nhưng

về bản chất sâu xa, người tiêu dùng vẫn ham cái lợi trước mắt, họ chưa trở thành những người tiêu dùng thông thái Hàng nhập lậu về nhiều, thị trường phong phú hàng hoá, dễ mua, giá lại rẻ Người tiêu dùng không cần biết đến hàng hoá trong đó có là hàng lậu hay không, thấy

rẻ, có lợi cho mình là mua, đặc biệt với người dân sống ở các vùng núi, vùng xa xôi, khó có điều kiện tiếp cận với báo chí.Thêm nữa , hàng lậu có lẽ chỉ bị coi là phạm pháp khi nó qua biên giới còn đã vào sâu trong nội địa, đưa vào lưu thông thì nghiễm nhiên nó được " hợp pháp " hoá Người tiêu dùng chỉ biết mua nó vì nó rẻ mà chất lượng vẫn khá ổn định Như vậy, người tiêu dùng không những thấy buôn lậu

có hại cho mình mà còn thấy có lợi là đằng khác Đó là quan điểm của đông đảo người tiêu dùng

1.2.1.3.Chất lượng hàng trong nước còn kém

Cuộc chiến tranh gay gắt diễn ra giữa hàng nội và hàng ngoại chưa bao giờ bớt căng thẳng từ những năm gần đây Thị trường bao giờ cũng tuân theo quy luật cung cầu và giá trị hàng hoá; hàng tốt, giá rẻ nhất định chiến thắng hàng xấu, chất lượng thấp Đây là quy luật phổ biến trong bất kỳ nền kinh tế hàng hoá nào Tuy đã thay đổi công nghệ sản xuất, chất lượng sản phẩm, song phải thừa nhận rằng, hàng Việt Nam chưa đủ sức để cạnh tranh với hàng ngoại cả về chất lượng lẫn giá cả Đồng thời, tại nhiều nước, hàng hóa dư thừa được bán với giá

rẻ hơn nhiều so với hàng Việt Nam Nhận thấy mối lợi từ giá mua trên thị trường nước ngoài và giá mua nội địa, nhiều kẻ buôn bán quyết định buôn lậu những mặt hàng này nhằm thu lợi về túi bình Điều này thúc đẩy buôn lậu phát triển mạnh hơn tại nước ta

1.2.1.4.Hàng rào thuế quan có nhiều nhược điểm

Để bảo vệ sản xuất nội địa, Nhà nước sử dụng hàng rào thuế quan Tuy nhiên, điều này cũng tạo điều kiện cho buôn lậu được hình thành.Chính sách thuế này Nó tác động lên khối lượng và cơ cấu của các hàng hoá được buôn bán Nó còn tác động đến tổng số cầu và tổng

số cung của nhiều hàng hoá khác nhau, lên sự phân bổ các nguồn tài nguyên, sự phân phối nhân lực và đầu tư, cũng như mô hình tăng trưởng trong một nền kinh tế Vì vậy, chính sách thuế xuất nhập khẩu

là một bộ phận quan trọng nếu không nói là quan trọng nhất trong toàn

bộ hệ thống chính sách ngoại thương của Nhà nước ta trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Các nước trên thế giới đồng thời với quá trình tự do hoá thương mại vẫn áp dụng một số chính sách bảo hộ sản xuất nội địa, hạn chế sự cạnh tranh của hàng nhập khẩu từ nước khác và sự xâm phạm lợi ích của người tiêu dùng Ở nước ta, quá trình đổi mới nền kinh tế theo cơ chế thị trường, chính sách thuế xuất

nhập khẩu đã tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất phát triển mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại với nước ngoài, nhưng đồng thời thuế nhập khẩu cũng gây ra một số hệ quả xấu đến sản xuất trong nước Buôn lậu gia tăng là do một số bất hợp lý của thuế nhập khẩu như: có bước đi hơi sớm cho tự do hóa thương mại, biểu thuế hiện hành chưa được chi tiết, nhóm mã hàng chưa bao quát hết hàng hoá nhập khẩu Do việc quy định nhóm hàng chưa được chi tiết nên gây khó khăn cho việc xác định mức thuế suất cho các hàng hoá không ghi trong bảng mã thuế nhập khẩu Đây là một trong nhiều lý do dẫn đến áp mã và tính thuế nhập khẩu không chính xác Do đó dễ dẫn đến tình trạng lẩn trốn thuế… Những lỗ hổng từ hàng rào thuế này, có thể khiến cho gian thương tìm mọi thủ đoạn để tàng trữ buôn bán, vận chuyển hàng qua biên giới, cũng như lợi dụng mọi khe hở để gian lận số lượng, chủng loại, đánh lẫn hàng hóa… để trốn thuế, kiếm lời bất chính.

1.2.1.5.Quản lí ngoại hối lỏng lẻo

Theo quy định hiện hành việc mua bán ngoại tệ đều do các Ngân hàng đảm nhận tuy nhiên, do quản lý không chặt nên ngoại tệ, chủ yếu là Đô la Mỹ (USD) trôi nổi tự do trên thị trường khá nhiều Hầu hết các thành phố lớn trên cả nước đều có chân rết của một số ông chủ buôn tiền người ta không biết đích xác các ông chủ này có bao nhiêu tiền đô la, họ mua bán đô la lấy tiền đồng Việt Nam lấy nhân dân tệ và ngược lại.Tình hình mua, bán đôla ở Việt Nam hiện nay quá dễ dàng, nguồn cung cứng ngoại tệ tự do thanh toán này (USD) cũng là một nguyên nhân không kém phần quan trọng trong buôn lậu ở nước ta hiện nay

1.2.1.6.Công cụ phòng chống buôn lậu chưa được hoàn thiện

Trong những năm qua Nhà nước đã công bố các văn bản pháp luật quan trọng có liên quan đến quản lý Nhà nước về hải quan Các văn bản này đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc kiểm tra, kiểm soát các hoạt động xuất nhập khẩu trong những năm qua Tuy nhiên, qua thực tiễn có một số vấn đề liên quan đến công tác kiểm tra chống buôn lậu - một nhiệm vụ quan trọng của hải quan cần được hoàn thiện.Thực tiễn hoạt động điều tra cho thấy hầu hết các vụ của buôn lậu hàng hoá, tiền

tệ qua biên giới đều có những đường dây từ biên giới vào sâu trong nội địa hoặc được móc nối từ cửa khẩu đến các cơ sở, tụ điểm nằm trong nội địa Hơn nữa trong thời kỳ kinh tế mở cửa và hội nhập kinh tế với khu vực và thế giới hiện nay của nước ta các vụ buôn lậu cũng mang tính liên quốc gia Trên thực tế nhiều vụ buôn lậu rất phức tạp, có quy

mô, tổ chức chặt chẽ, bí mật từ trong nước ra nước ngoài Buôn lậu thường có nhiều người tham gia, nhiều khi tang vật, tài kiệu cần thu giữ còn nằm sâu trong nội địa, tại nơi ở của người phạm tội Do những quy định về thẩm quyền kiểm tra, điều tra của hải quan nên việc truy bắt kẻ phạm tội thu thập chứng cứ phải thông qua các cơ quan điều tra khác nên thường gặp khó khăn, nhiều khi làm mất thời cơ, hiệu quả thấp

Một số địa phương chưa nhận thức được đầy đủ tác hại của buôn lậu nên chưa đặt công tác chống buôn lậu lên ngang tầm với yêu cầu; quản

lý lỏng lẻo, chưa chỉ đạo một cách thường xuyên, mạnh mẽ Nơi nào cấp uỷ, chính quyền buông lỏng, không quan tâm đúng mức thì nạn buôn lậu ở đó bùng lên rất phức tạp, tạo thành điểm nóng với hậu quả

là lượng hàng lậu tuồn vào nội địa rất lớn, đặc biệt là ở các tỉnh biên giới

Hiện nay, lực lượng chống buôn lậu còn yếu, thiếu về phương tiện

và phối hợp chưa chặt chẽ, chưa làm tốt công tác tuyên truyền, vận động quần chúng nên hoạt động chống buôn lậu còn đơn độc, chưa được sự đồng tình ủng hộ mạnh mẽ của nhân dân Việc xử lý các vụ buôn lậu chưa nghiêm nên hiệu quả phòng ngừa còn thấp Việc giáo dục, tuyên truyền về đạo đức kinh doanh trong toàn xã hội chưa tốt, chưa thường xuyên, chưa có chiến lược, sách lược phù hợp

1.2.2.Các hình thức của buôn lậu

Cũng hội nghị Quốc tế lần thứ 5 về chống buôn lậu tổ chức tại BRUSSELS - Bỉ từ ngày 09/10/1995 đến ngày 13/10/1995 của tổ chức Hải quan Thế giới đã thống nhất chia các hình thức buôn lậu và gian lận thương mại thành 16 hình thức sau:

1- Khai báo sai (sai số lượng, chất lượng, chủng loại hàng, mã hàng )

2- Tăng giảm trị giá

3- Lợi dụng chế độ ưu đãi xuất sứ (kể cả chế độ hạn ngạch, thuế).4- Lợi dụng chế độ ưu đãi hàng gia công

5- Buôn lậu hàng hoá (kể cả hàng bị cấm XNK đặc biệt là hàng thuộc Công ước WASHINGTON về " Bảo vệ động thực vật quý hiếm

và các quy định quốc gia về bảo vệ môi trường qua biên giới hoặc ra khỏi kho Hải quan)

6- Lợi dụng chế độ mục đích sử dụng, kể cả buôn bán trái phép hàng hoá được ưu đãi thuế giành cho một số đối tượng trong phạm vi hẹp

7- Lợi dụng chế độ tạm nhập (kể cả dùng thẻ ATA - Admission Temporaite - Temporary Admission).

8- Lợi dụng yêu cầu về giấy phép hạn ngạch XNK (qua thoả thuận về hàng dệt, trang bị quân đội)

9- Vi phạm đạo luật diễn giải thương mại hoặc quy định bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

10-Buôn bán hàng giả, hàng nhái mẫu mã

11- Hàng buôn bán không có sổ sách

12- Lập yêu cầu khống, yêu cầu giả, việc hoàn hoặc truy hoàn thuế Hải quan ( kể cả những chứng từ giả về hàng đã xuất khẩu )

13- Khai sai về số lượng, chất lượng hàng hoá

14- Kinh doanh lậu nhằm hưởng ưu đãi về thuế

15- Thanh lý, giải thể có mục đích (thành lập công ty để kinh doanh một thời gian ngắn, sau khi nợ nhiều thuế sẽ tuyên bố thanh lý, giải thể công ty để tránh nộp thuế, sau đó giám đóc công ty đó lại thành lập công ty mới với cùng mục đích Hình thức hoạt động này còn được gọi là " Hội chứng phượng hoàng "

16- Kinh doanh "ma", đăng ký kinh doanh lậu nhằm hưởng tín dụng, hưởng ưu đãi thuế

1.2.3 Biểu hiện của buôn lậu

- Buôn lậu trên biển:

- Buôn lậu qua vận tải hàng không, bưu điện

- Buôn lậu qua vận tải đường bộ:

- Buôn lậu, gian lận qua kinh doanh thương mại

• Buôn lậu qua lợi dụng chính sách thuế của Nhà nước

• Buôn lậu qua giá hàng hoá xuất nhập khẩu:

• Buôn lậu thông qua việc khai báo sai số lượng, trọng lượng, phẩm cấp hàng hoá xuất nhập khẩu:

• Buôn lậu qua việc cố ý xác định sai xuất xứ hàng hoá

• Buôn lậu thông qua thủ tục Hải quan cho hàng chuyển tiếp

• Buôn lậu trong lĩnh vực kinh doanh đầu tư:

• Buôn lậu trong lĩnh vực sản xuất hàng gia công xuất khẩu

• Buôn lậu qua việc lợi dụng thời điểm đăng ký tờ khai

• Buôn lậu qua lợi dụng hàng hoá gửi Kho ngoại quan

• Buôn lậu qua lợi dụng kinh doanh hàng chuyển khẩu, hàng tạm nhập - tái xuất

1.2.4.Tác động của buôn lậu

a Ảnh hưởng của buôn lậu đối với nền kinh tế quốc dân

Như chúng ta đã biết: Thuế quan là các mức thuế đánh trên hàng hoá xuất nhập khẩu nhằm mục đích làm tăng giá của hàng nhập khẩu để làm giảm sự cạnh tranh giữa các nhà sản xuất trong nước hoặc kích thích sản xuất tại nội địa Vì vậy, các hành vi trốn thuế xuất nhập khẩu thông qua hoạt động buôn lậu đã làm mất tính công bằng trong cạnh tranh thương mại giữa hàng nội và hàng nhập ngoại Hành vi cạnh tranh tiêu cực, phi kinh tế này gây nhiều thiệt hại cho người sản xuất

và tiêu dùng Điều đó thể hiện ở một số điểm:

Đối với người sản xuất trong nước, việc hàng ngoại tràn ngập thị trường với chất lượng cao hơn, giá cả rẻ hơn hàng nội, thực sự là mối

đe doạ đời sống của hàng trăm ngàn công nhân trong các xí nghiệp trong nước, nhất là những ngành công nghiệp còn non trẻ và mới mẻ Nguyên nhân là những xí nghiệp sản xuất trong nước vẫn phải nhập một số nguyên phụ liệu, nhiên liệu và phải nộp thuế nhập khẩu số hàng hoá này Trong quá trình sản xuất ra sản phẩm để đem bán trên thị

trường họ còn phải nộp thuế lợi tức, thuế doanh thu Trong khi hàng ngoại do trốn được thuế, giá cả rẻ hơn hàng nội, làm cho hàng nội không bán được, dẫn đến đọng vốn, thiếu vốn, nợ chồng chất, đi đến phá sản.

Đối với người tiêu dùng, hàng ngoại tràn ngập trên thị trường với giá rẻ sẽ tạo nên thị hiếu ưa dùng hàng ngoại Tuy nhiên, nguồn cung cấp của hàng ngoại với giá rẻ hơn giá thành hàng nội do trốn thuế là rất bấp bênh vì không phải lúc nào nhập hàng cũng trốn thuế được Do

đó từng thời kỳ sẽ nảy sinh các cơn sốt về giá, về hàng làm đảo lộn thị trường, làm thị trường mất ổn định mà Nhà nước không quản lý được.Một tác hại khác đối với nền kinh tế quốc dân là buôn lậu làm cho Nhà nước thất thu thuế lớn làm ảnh hưởng đến quá trình tích luỹ vốn của Nhà nước để tiến hành cân đối thu chi ngân sách Nó còn ảnh hưởng đến những thành tựu của công cuộc đổi mới mà Nhà nước đang tiến hành, thậm chí có nguy cơ kìm hãm tốc độ của quá trình thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Nó làm nản lòng các nhà đầu

tư, không thu hút được vốn đầu tư nước ngoài Hàng hoá nhập lậu là hàng trốn thuế, sẽ làm mất tính cân bằng trong cạnh tranh giữa hàng nội và hàng ngoại mà kết cục tất yếu là hàng ngoại nhập lấn át hàng nội địa, phá thế bình ổn giá cả; sản xuất trong nước bị đình đốn và nhiều cơ sở sản xuất có nguy cơ phá sản Nhập lậu ồ ạt sẽ biến nước ta thành thị trường tiêu thụ hàng hoá (đặc biệt là hàng dư thừa, kém phẩm chất) của nước ngoài Xuất lậu hàng hoá, đặc biệt là nguyên liệu, khoáng sản, nhiên liệu thô, các mặt hàng chiến lược, hàng quốc cấm cũng làm cho tài lực của đất nước cạn kiệt Buôn lậu đang làm cho tài nguyên của quốc gia, tiền của và sức lao động của nhân dân bị bóc lột

và tước đoạt; làm mất cân đối giữa sản xuất và tiêu dùng, làm lệch hướng phát triển của nền kinh tế Hành vi buôn lậu của một số tổ chức,

cơ quan Nhà nước dẫn đén tình trạng đồng vốn quốc gia bị sử dụng sai mục đích, không nhằm tạo ra sản phẩm thông qua sản xuất và hiệu quả hợp pháp trong kinh doanh.

Ngoài ra, buôn lậu còn tác hại đối với nền kinh tế ở chỗ nó đã tạo nên một nền kinh tế tiêu thụ giả tạo trên một nền kinh tế sản xuất chưa cân xứng Vì đa số tầng lớp gian thương và tham nhũng qua hoạt động gian lận thương mại không đầu tư vốn vào sản xuất mà thường ăn xài

xa xỉ hoặc đầu tư vào bất động sản như nhà cửa, đất đai, vàng bạc, ngoại tệ Bên cạnh tầng lớp này, xã hội cũng sẽ hình thành một khu vực kinh tế chuyên về dịch vụ và tiêu thụ

b Ảnh hưởng của buôn lậu đối với văn hoá xã hội

Mục đích của buôn lậu là làm thế nào để thu được nhiều lợi nhuận bất chính mà nếu làm ăn chính đáng thì họ không thể có được Từ chủ trương đó, dần dần họ đã làm giảm giá trị và làm lu mờ hệ thống đạo đức truyền thống là " đói cho sạch, rách cho thơm " hay " mình vì mọi người " để chạy theo đồng tiền, tạo ra một hệ thống đạo đức khác là

" vì tiền " hay " có tiền là có tất cả " làm cho khoảng cách chênh lệch giữa kẻ giàu, người nghèo ngày càng lớn, tạo đà cho việc bóc lột sức lao động Mặt khác những đồng tiền bất chính do buôn lậu mà có làm cho đạo đức nhiều kẻ bị tha hoá Một số tư thương đánh mất khuynh hướng tạo việc làm, chỉ mải mê làm giầu thông qua buôn lậu Một số lớn khác thuộc thành phần lao động bị tiền thuê cám dỗ, trong đó có cả trẻ em đang độ tuổi đến trường, bỏ sản xuất, bỏ học để làm cửu vạn, mang vác thuê hàng cho bọn buôn lậu Không ít đối tượng chính sách

xã hội cũng tham gia hoặc tiếp tay cho buôn lậu gây ra nhiều phức tạp cho các ngành chức năng Tệ buôn lậu là một trong những nguyên nhân làm suy thoái đạo đức xã hội, ảnh hưởng xấu đên sthuần phong

mỹ tục và truyền thống văn hoá dân tộc Đồng tiền bất chính làm hại

ngay từ những người buôn lậu, làm nảy sinh tệ nạn cờ bạc, rượu chè, tham ô và những tệ nạn xã hội làm suy kiệt nòi giống Cha mẹ là người buôn lậu với những mánh khoé, thủ đoạn lừa dối thì con cái họ không

có gương sáng để soi, bởi kẻ xấu không thể dạy những điều tốt cho người khác; họ không thể giáo dục được lẽ sống đúng đắn về đạo lý nhân, lễ, nghĩa, trí, tín, trung, hiếu là những điều rất cần thiết cho người chân chính ở cuộc đời này Có nghĩa là lớp trẻ sẽ mất đi chính cha mẹ mình trong ý nghĩa nguyên sơ của những từ cao cả ấy Điều này có ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhân cách của nhiều người trong mọi tầng lớp nhân dân Trong khi Nhà nước phải bỏ nhiều công sức tiền bạc để chống lại văn hoá ngoại lai, đồi truỵ, phản động, chống các

tệ nạn xã hội nhằm duy trì một nền văn hoá lành mạnh, đậm đà bản sắc dân tộc và xây dựng một xã hội công bằng văn minh

c Ảnh hưởng của buôn lậu đối với chính trị

Hậu quả của buôn lậu đối với nền kinh tế văn hoá, xã hội đã làm ảnh hưởng đến uy tín của Đảng, vai trò quản lý của Nhà nước Buôn lậu hoạt động mạnh làm cho nền kinh tế của một bộ phận nhân dân gặp khó khăn, thị trường hỗn loạn, tệ nạn xã hội phát triển, công bằng văn minh trong xã hội không được thiết lập Nhà nước thất thu thuế nên không cân đối được thu chi ngân sách, một số quỹ phúc lợi, bảo hiểm

xã hội bị cắt xén Thậm chí có một số cán bộ Nhà nước mất phẩm chất, lợi dụng vị trí, quyền lực mà Nhà nước giao đã cấu kết với gian thương tham nhũng, tiếp tay cho hoạt động buôn lậu Chính những thực trạng đó đã làm cho nhân dân hoang mang, mất lòng tin đối với Nhà nước

Buôn lậu thách thức và phá hoại hiệu lực pháp luật và năng lực quản

lý của bộ máy Nhà nước Nhà nước phát huy năng lực quản lý thông qua hệ thống pháp luật, nếu pháp luật không được tuân thủ thì tình

trạng hỗn loạn sẽ đưa Nhà nước đến chỗ suy yếu, mất uy tín Kẻ có tội không bị trị tội hay không phải chịu hình phạt thích đáng sẽ làm nảy sinh tâm lý coi thường pháp luâtj, coi thường Nhà nước, làm khủng hoảng cả hệ thống lập pháp - hành pháp - tư pháp và gây căm phẫn trong công luận.

d Ảnh hưởng của buôn lậu dưới góc độ quản lý

Buôn lậu gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với nền kinh tế, văn hoá, xã hội và chính trị Những hậu quả này là trực tiếp, cụ thể dễ nhìn thấy song có một hậu quả khác cũng không kém phần quan trọng

do buôn lậu gây ra Đó là buôn lậu làm cho các cơ quan quản lý Nhà nước không kiểm soát được tình hình hoạt động xuất nhập khẩu và liên doanh đầu tư nước ngoài, công tác điều hành của các cơ quan chức năng gặp nhiều khó khăn và hoạt động kém hiệu quả Thể hiện ở mặt sau:

Đối với quản lý vĩ mô: Buôn lậu là tác nhân làm cho sản xuất trong

nước bị đình đốn, nhiều xí nghiệp đi đến phá sản, số người lao động làm việc trong các xi nghiệp này có nguy cơ thất nghiệp, làm tăng con

số của đội quan thất nghiệp Các tệ nạn xã hội do buôn lậu trực tiếp hoặc gián tiếp gây ra như tạo ra một số lợi nhuận bất chính cho một số người, họ có tiền do làm ăn phi pháp sẽ tiêu xài lãng phí, phè phỡn, đánh mất lương tâm làm cho những người lao động mất việc làm, gây nên nhiều tệ nạn xã hội khiến công tác quản lý của Nhà nước không thể dự kiến được hết những tình huống này

Buôn lậu là nguyên nhân trực tiếp làm thất thu thuế dẫn đến tình trạng Nhà nước mất cân đối về thu chi ngân sách, ảnh hưởng đến các kế hoạch kinh tế, tài chính Nhà nước Mặt khác, do thâm hụt ngân sách, một số chương trình dự án sẽ bị cắt giảm Để phát triển, Nhà nước phải

dựa vào nguồn vốn của nước ngoài, dẫn đến phải lệ thuộc ít nhiều vào nước ngoài Buôn lậu hoạt động sẽ phá vỡ công tác bình ổn giá của Nhà nước, tạo nên những cơn sốt về hàng hoá, về giá cả làm cho Nhà nước không quản lý được hoạt động xuất nhập khẩu, làm cho công tác hoạch định chính sách, xây dựng chiến lược kinh tế xã hội bị sai lệch,

do không lường hết được các hậu quả mà buôn lậu gây ra

Đối với quản lý vĩ mô: Hậu quả của buôn lậu đối với quản lý vĩ mô

đã trực tiếp và gián tiếp ảnh hưởng đến công tác quản lý vĩ mô Do chưa có hệ thống luật pháp đầy đủ, chính sách rõ ràng nên gian thương lợi dụng những kẽ hở, những quy định thiếu đầy đủ, chặt chẽ để làm

ăn phi pháp dẫn đến việc quản lý của các cơ quan Nhà nước ở cơ sở gặp nhiều khó khăn Các giải pháp chống buôn lậu, duy trì kỷ cương pháp luật, bịt các lỗ hổng nhằm tăng cường hiệu lực quản lý điều hành hoạt động thương mại, hoạt động xuất nhập khẩu ở cơ sở của một số ngành chỉ là các giải pháp tình thế, nặng về hành chính, giải quyết vụ việc, chỉ mới giải quyết phần ngọn, giải quyết từng nhánh mà chưa giải quyết được triệt để tận gốc Do đó, hoạt động buôn lậu đã làm cho một số bộ phận, một số cơ quan quản lý lúng túng, bị động, khó khăn trong ciệc thực hiện nhiệm vụ cũng như trong công tác quản lý cán bộ, điều hành các công việc cụ thể tại đơn vị mình

Đối với lưu thông hàng hoá : Hoạt động buôn lậu gây nên tâm lý ưa

dùng đồ ngoại vì đồ ngoại trốn được thuế sẽ rẻ, hình thức và chất lượng lại có phần hơn nhưng do nguồn hàng và giá cả không ổn định nên buôn lậu cũng chính là nguyên nhân gây nên những cơn sốt về hàng, vè giá làm cho trật tự thị trường nội địa không được thiết lập, lưu thông hàng hoá bị rối loạn gấy ách tắc cho sản xuất và tiêu dùng trong nước

Đối với chủ quyền an ninh quốc gia: Hơn nửa thế kỷ qua, Đảng và

nhân dân ta đã trải qua hơn 30 năm chiến tranh chống giặc ngoại xâm

để có độc lập, tự do, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ và vị trí to lớn của quốc gia trên trường quốc tế Độc lập chủ quyền của đất nước chúng ta giành được hôm nay phải đổi bằng xương máu của hàng vạn liệt sĩ, là kết quả hy sinh không thể bù đắp được của hàng triệu bà mẹ, người vợ, người con đã mất đi người thân, là thành quả của nhiều thế hệ người Việt Nam chung tay xây dựng Ngày nay, trong vận hội mới, đất nước Việt Nam thân yêu cũng đứng trước những thời cơ và thách thức mới đang đòi hỏi chúng ta phải nhận thức rõ hơn, đầy đủ hơn về nguy cơ

và tác hại của buôn lậu để từ đó có ý thức bảo vệ thành quả cách mạng

Tóm lại, buôn lậu đã gây nên những hậu quả nặng nề và nghiêm trọng cả về quản lý vĩ mô, quản lý vi mô và lưu thông hàng hoá Đồng thời cũng ảnh hưởng rất xấu đến nền kinh tế, văn hoá, xã hội, chính trị

và an ninh quốc gia Chính vì vậy chúng ta cần có những biện pháp tích cực để chống buôn lậu có hiệu quả

1.2.5 Các phương pháp và công cụ phòng chống buôn lậu

1.2.5.1 Tính tất yếu

Trong thời kỳ đổi mới hiện nay, Đảng và Nhà nước ta đang thực hiện chính sách mở cửa khuyến khích thu hút đầu tư nước ngoài, phát triển kinh tế nhiều thành phần, thực hiện cơ chế thị trường cóp sự quản

lý và điều tiết của Nhà nước Trong điều kiện thực tế nước tra hiện nay, chúng ta đi lên từ một nước nông nghiệp, kỹ thuật công nghệ, thiết bị sản xuất còn hạn chế và lạc hậu, chất lượng hàng hoá sản suất

ra còn thấp, giá thành sản phẩm cao, hàng hoá chưa có tính thương mại quốc tế lớn, sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế còn thấp Hàng hoá