Sáng kiến kinh nghiệm ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy toán phần hình học lớp 5

Với lý do đó tôi đã quyết định đi sâu nghiên cứu đề tài “Ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy toán phần hình học lớp 5.” II – MỤC ĐÍCH, ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 1 –Mục đích nghiên cứu - Giú

A – ĐẶT VẤN ĐỀ

I – LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Thế giới hiện tại đang biến đổi một cách mạnh mẽ cùng với sự phát triểnnhư vũ bão của công nghệ thông tin đã khiến cho kiến thức nhân loại tăng lênnhanh chóng Trong hoàn cảnh như hiện nay, các nhà giáo dục phải gánh mộtnhiệm vụ quan trọng đó là phải đào tạo ra những con người lao động tự chủ,năng động, sáng tạo, có năng lực giải quyết những vấn đề thực tế Vì vậy, conngười cần phải có một tri thức, một tư duy nhạy bén để nắm bắt và sử dụngnhững tri thức đó trong cuộc sống hàng ngày Muốn được như vậy con ngườicần phải tự học, tự nghiên cứu tìm hiểu những kiến thức Hơn nữa, việc đổi mớiphương pháp dạy học đòi hỏi người giáo viên cần phải tích cực nghiên cứu sửdụng đồ dung dạy học hiện đại, ứng dụng công nghệth«ng tin trong dạy học

Môn Toán có tầm quan trọng to lớn Nó là bộ môn khoa học nghiên cứu

có hệ thống phù hợp với hoạt động nhận thức tự nhiên của con người Môn Toáncòn là môn học công cụ rất cần thiết để học các môn học khác, nhân thức thếgiới xung quanh để hoạt độngcó hiệu quả trong thực tiễn Môn Toán có khảnăng giáo dục rất to lớn trong việc rèn luyện phương pháp suy nghĩ, phươngpháp suy luận logic, thao tác tư duy cần thiết để nhận thức thế giới hiện thựcnhư: trừu tượng hóa, khái quát hóa, khả năng phân tích tổng hợp, so sánh

Vì vậy yêu cầu đặt ra trong giảng dạy môn Toán là làm thế nào để giúphọc sinh hứng thú trong giờ học, dễ hiểu bài và tiếp thu kiến thức một cáchnhanh nhất các nội dung kiến thức của từng tiết, từng bài, từng chương Từ đóbiết vận dụng kiến thức vào cuộc sống, vào khoa học và kĩ thuật

Ứng dụng công nghệ thông tin đang chiếm vai trò quan trọng và cần thiếttrong mọi lĩnh vực của đời sống, xã hội, đặc biệt là trong dạy học toán phần hìnhhọc cho học sinh líp 5 Nó chính là phương tiện hỗ trợ cần thiết và hiệu quảgiúp giáo viên đổi mới phương pháp dạy học

- Thực tế quá trình giảng dạy môn Toán phần hình học ở trường Tiểu họcDịch Vọng A trong những năm qua và năm học này đang đứng trước khó khăn

đó là vẫn còn một bộ phận học sinh chưa tự giác tích cực trong việc tự học, tự

rèn luyện, chưa chú ý nghe giảng Do đó, nếu giáo viên chỉ dừng lại ở việc dạyhọc theo phương pháp cổ điển hoặc chỉ dùng hệ thống bảng phụ đơn thuần thìchưa tạo ra hứng thú cao cho học sinh.

- Về phía giáo viên, đa số giáo viên nhiệt tình, có năng lực, chủ động, sángtạo trong dạy học Cùng với cơ sở vật chất của nhà trường có hệ thống máychiếu, máy vi tính, loa, đáp ứng đủ cho 100% giáo viên sử dụng công nghệth«ng tin trong dạy học

- Qua thực tế giờ dạy có ứng dụng công nghệ thông tin đã thu hút sự chú ýcủa học sinh vào bài giảng, học sinh hứng thú học tập hơn, tiếp thu bài nhanhhơn và đạt kết quả cao hơn trong học tập

Với lý do đó tôi đã quyết định đi sâu nghiên cứu đề tài “Ứng dụng công

nghệ thông tin vào dạy toán (phần hình học) lớp 5.”

II – MỤC ĐÍCH, ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

1 –Mục đích nghiên cứu

- Giúp giáo viên thấy được việc ứng dụng công nghệ thông tin vào mỗi bàigiảng giúp ta tiết kiệm và tận dụng được thời gian để khai thác bài dạy sâu hơn,triệt để hơn

- Với các chức năng siêu việt của phần mềm trình chiếu, sử dụng giáo ánđiện tử đã làm cho học sinh hứng thú hơn, tập trung hơn và chú ý hơn, nhận thứcbài nhanh và hiểu bài sâu hơn Do đó, khả năng vận dụng tốt hơn Từ đó kết quảhọc tập cao hơn

2 –Đối tượng nghiên cứu

- Học sinh lớp 5 trường Tiểu học Dịch Vọng A

- Kiểm tra việc học tập ở nhà của học sinh thông qua các bậc phụ huynh

- Theo dõi và kiểm tra việc làm toán của học sinh trên lớp

- Kiểm tra chất lượng sau giờ học

- Thực nghiệm dạy bằng giáo án điện tử, so sánh kết quả và nhận xét rút rakết luận chung

2

III – PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Phương pháp quan sát: quan sát thực tế, chất lượng học tập của học sinhlớp 5

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu

- Phương pháp điều tra, phỏng vấn

- Phương pháp thực nghiệm

IV – THỜI GIAN NGHIÊN CỨU

- Thời gian bắt đầu: 9/2012

- Thời gian hoàn thành: 3/2013

V – TÀI LIỆU THAM KHẢO

- Sách Toán lớp 5

- Sách hướng dẫn giáo viên

B NỘI DUNG

I – CƠ SỞ LÝ LUẬN

Trong thời đại ngày nay, khoa học kĩ thuật phát triển với tốc độ nhanh,thông tin khoa học ngày càng nhiều song thời gian dành cho mỗi tiết học trongtrường Tiểu học không thay đổi để theo kịp sự phát triển của xã hội và cung cấpcho học sinh những kiến thức mới Học sinh Tiểu học còn nhỏ nên quá trìnhnhận thức thường gắn với những hình ảnh hoạt động cụ thể Bởi vậy, khi giáoviên sử dụng phần mềm hỗ trợ với các hiệu ứng trình chiếu, tổ chức cho họcsinh hình thành kiến thức bằng hoạt động học tập trong môi trường kích hoạtphần mềm Khi đó các kĩ năng như mắt nhìn, tai nghe, miệng thảo luận, tay viết,

óc phán đoán được phát huy tăng cường hoạt động

Với khả năng minh họa sinh động (bằng mô hình trực quan, bằng đồ thị,bằng hình ảnh chuyển động ) ứng dụng công nghệ thông tin giúp học sinh nhẹnhàng, nhanh chóng tiếp thu những tính chất trừu tượng của các đối tượng toánhọc khó trong mảng kiến thức về hình học lớp 5

Ở khâu truyền thụ kiến thức mới, ứng dụng công nghệ thông tin (th«ngqua các phần mềm với đặc tính mô hình hóa, biểu đồ hóa, trực quan hóa hoạtđộng) giúp cho học sinh nắm bắt nhanh được kiến thức, hiÓu được kiến thức, từ

đó biết cách vận dụng kiến thức vào giải bài tập một cách tích cực, sáng tạo

“Mỗi giáo viên có ít nhất một giáo án điện tử trong một năm học” Đây cũng

là một trong những tiêu chí đánh giá mỗi giáo viên trong nhà trường

- Được sự quan tâm của các ban ngành, sự ủng hộ của các cấp lãnh đạo vàtoàn thể phụ huynh, năm học này 100% các lớp đã được lắp máy chiếuProjecter, máy vi tính, loa, mạng internet

4

- Lãnh đạo nhà trường luôn tạo điều kiện cho giáo viên học nâng cao trình

độ tin học, luôn động viên kịp thời giáo viên có tâm huyết với nghề

- Thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn sử dụng công nghệ th«ng tin chogiáo viên dưới sự chỉ đạovà hướng dẫn của Ban giám hiệu Trường còn tổ chứccác buổi tham luận về ứng dụng công nghệ thông tin để giáo viên trao đổi kinhnghiệm và học hỏi nhau

- Việc thiết kế giáo án điện tử chưa có nhiều kinh nghiệm nên việc chọnmàu sắc, phông nền hay phông nhữ, chọn màu hiệu ứng đôi khi chưa phù hợp

3 –Thực trạng và những yêu cầu cần thiết khi sö dông c«ng nghÖ th«ng tin trong d¹y to¸n (h×nh häc) líp 5

- Toán hình học đòi hỏi học sinh phải linh hoạt trong các thao tác từ đọc đềbài, vẽ hình, tìm mối quan hệ gi÷a các dữ kiện, công thức hình học, học sinhphải suy nghĩ, tưởng tượng, vẽ thêm hình, tìm lời giải Đây là những thao tác rấtmới với học sinh nên các em thường hay loay hoay, lúng túng

- Các công thức về diện tích, thể tích các hình được cung cấp khá dồn dậplàm học sinh dễ nhầm lẫn từ hình này sọ sang hình kia Để khắc phục điều này,tiết hình thành công thức, người giáo viên phải trình bày cơ sở khoa học thậtthấu đáo chính xác, hình ảnh cắt ghép phải rõ, đẹp, công thức phải được luyệntập vào bài tập nhắc đi nhắc lại nhiều lần để học sinh hiểu được bản chất củacông thức

- Khi dạy các bài toán về hình học nói chung, giáo viên phải mất nhiều thờigian để vẽ hình lên bảng hoặc dán những hình cắt ghép lên những khổ giấy lớn.Cách làm này có một số hạn chế như: học sinh khó quan sát vì khổ giấy thường

nhỏ, giáo viên tốn nhiều thời gian cho các thao tác trong quá trình giảng dạy vàviệc lưu giữ, khó bảo quản được lâu dài.

- Năm học 2012 – 2013 này, giáo án điện tử đã được nhiều giáo viên đónnhận một cách tích cực bởi nó tạo ra một không khí học tập sôi nổi, thu hút sựchú ý của học sinh Khi dạy bằng giáo án điện tử, giáo viên đỡ vất vả hơn nhiều.Thay bằng các thao tác gắn đồ dùng lên bảng, giáo viên chỉ cần kích chuột là có.Dạy bằng giáo án điện tử còn tránh được tình trạng cháy giáo án do quá nhiềuthao tác gắn và tháo đồ dùng dạy học

- Môn Toán tuy không có tranh ảnh nhưng mỗi bài học hay mỗi bài toán đưalên màn hình lớn sẽ giúp học sinh chú ý hơn

- Những bài phải cắt hình, ghép hình khi dùng phần mềm để thao tác đưa lênmàn hình thì học sinh sẽ rất hứng thú và hiểu bài nhanh

- Từ ngữ trọng tâm trong bài ta có thể đổi màu hoặc gạch chân sẽ giúp họcsinh hiểu bài hơn, từ đó giải bài toán một cách dễ dàng

- Đối với môn Toán, những con số, những dấu cộng trừ, nhân, chia quá nhỏnên khi thiết kế giáo án điện tử không đơn giản chút nào Bởi vậy khi thiết kếgiáo án điện tử cần chú ý những điều sau:

+ Cần chọn phông nền, màu nền, phông chữ, cỡ chữ, màu chữ cho phù hợp,không nên chọn màu sắc quá lòe loẹt hoặc quá nhiều màu sắc trong một slidenhìn sẽ tói mắt

+ Những kiến thức cần nhấn mạnh thì nên chọn hiệu ứng đổi màu hoặc gạchchân, không nên chọn hiệu ứng quá sinh động làm cho học sinh chỉ chú ý xemhiệu ứng không chú ý đến kiến thức của bài

+ Hiệu ứng cắt hình, ghép hình, đổ chữ cũng nên chọn hiệu ứng phù hợp,không nên chọn hiệu ứng quá nhanh hay quá chậm hoặc quá sống động ảnhhưởng đến sự tập trung vào bài học của học sinh

6

III – CÁCH THIẾT KẾ GIÁO ÁN ĐIỆN Tö MỘT SỐ BÀI GIẢNG TOÁN

(HÌNH HỌC) LỚP 5

Bài 1: Diện tích hình tam giác

Ở bài này tôi thiết kế 5 Slide chính như sau :

Slide1: Là hai hình tam giác bằng nhau, tam giác thứ nhất đặt tên là MNP, tam

giác thứ hai đặt tên là EDC Từ đỉnh M kẻ đường cao MG vuông góc với đáy

NP, từ đỉnh E kẻ đường cao EH vuông góc với đáy DC

Side2 : Với Slide này tôi đã đưa lên màn hình 2 hình tam giác với màu sắc khác

nhau để học sinh nhìn rõ Để xây dựng được công thức tính diện tích hình tamgiác này học sinh phải dựa trên cách tính diện tích hình chữ nhật Chính vì vậy

mà học sinh phải tìm cách để cắt một trong hai hình tam giác bằng nhau ghépvới hình tam giác còn lại để tạo thành hình chữ nhật

Tôi thiết kế cách cắt như sau :

Cắt dọc theo đường cao MG để được hai tam giác nhỏ MNG và MGP

Slide3:

Ghép hai tam giác đó với tam giác EDC ta sẽ được một hình chữ nhật ABCD

8

Slide 4 : Có chứa hình chữ nhật ABCD đã được cắt ghép từ hai hình tam

giác mà ghép thành để học sinh thấy được diện tích hình tam giác bằng một nửadiện tích hình chữ nhật ABCD

Slide5 : Ở Slide này , tôi thiết kế như sách giáo khoa để đưa học sinh đến kiến

thức của bài Đó là xây dựng công thức tính diện tích hình tam giác

Bài 2 : Thể tích hình hộp chữ nhật

Trong bài này tôi thiết kế 4 Slide chính như sau:

+ Slide 1: Ở slide này là một bài toán do giáo viên cung cấp vì bài toán trong

SGK có số đo của chiều dài, chiều rộng và chiều cao quá lớn nên gây khó khăncho học sinh trong việc tính thể tích của hình hộp chữ nhật

10

+ Slide 2: Được thiết kế là một hình hộp chữ nhật đã được xếp đầy các hình

lập phương 1cm3 vào trong

+ Slide 3: Dựa vào số hình lập phương 1cm3 đã được xếp đầy vào hình hộpchữ nhật để tính thể tích của hình hộp chữ nhật.

12

+ Slide 4:

Ở slide này tôi thiết kế như trong SGK để đưa học sinh đến kiến thức của bài

đó là xây dựng công thức tính thể tích hình hộp chữ nhật

IV – KẾT QUẢ

Sau khi nghiên cứu và đưa ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạytoán (hình học) lớp 5 tôi thấy học sinh thích học hơn những tiết dạy truyền

thống Sau khi dạy bài “Thể tích hình hộp chữ nhật”, tôi đã cho hai lớp 5H

(dạy bằng giáo án diện tử) và lớp 5D (dạy không có giáo án điện tử), kiểm tra cùng đề thì có kết quả như sau:

Lớp Sĩ

Số

Số lượng

Phần trăm(%)

Số lượng

Phần trăm(%)

Số lượng

Phần trăm(%)

Số lượng

Phần trăm(% )

14

GIÁO ÁN THỰC NGHIỆM

Bài 1: Diện tích hình tam giác

I Mục đớch, yờu cầu

- Giúp học sinh ;

-Nắm đợc quy tắc tính diện tích hình tam giác

-Biết vận dụng công thức tính diện tích hình tam giác để giải các bài toán có liên quan

II.Chuẩn bị :

- Mỗi nhóm 2 hình tam giác bằng nhau

III.Hoạt động dạy học chủ yếu

Thời

Phương phỏp, hỡnh thức tổ chức cỏc HĐ

5

32

A, Kiểm tra bài cũ :

-Giờ học trớc các con học bài gì ?

-Các con chú ý lên bảng:

Cô có hình tam giác sau :

-Hãy nêu đặc điểm của hình tam giác này ?

- Hãy kẻ đờng cao tơng ứng với đáy BC?

GV nhận xét cho điểm

B.Bài mới

1.Giới thiệu bài:

Qua kiểm tra bài cũ cụ thấy cỏc con đó nắm

được đặc điểm của hỡnh tam giác rất là tốt

đấy Vậy diện tớch hỡnh tam giác được tớnh

như thế nào? Hụm nay cụ cựng cỏc con sẽ

cựng tỡm hiểu qua bài:

Diện tớch hỡnh tam giác

2.Bài dạy:

Tiết học hụm nay gồm cú hai phần:

-Xõy dựng cụng thức tớnh diện tớch hỡnh

GV ghi bài, cả lớp ghi vở

Hs nghe

Trước hết chỳng ta cùng đi vào nội dung

thứ nhất của bài đó là : Xây dựng công thức

tính diện tích hình tam giác

GV : Hôm trớc cô đã yêu cầu các con

chuẩn bị 2 hình tam giác bằng nhau , cả

lớp hãy lấy ra để trớc mặt để cô kiểm tra

Cứ 2 con lập thành một nhóm , các con hãy

lấy 1 trong 2 hình tam giác bằng nhau đó

và tìm cách cắt rồi ghép với hình tam giác

Cô có 2 tam giác bằng nhau , tam giác thứ

nhất cô đặt tên là MNP, tam giác thứ hai cô

đặt tên là EDC Từ đỉnh M của tam giác

MNP cô kẻ đờng cao MG vuông góc với

đáy NP Từ đỉnh E cuả tam giác EDC cô kẻ

đờng cao EH vuông góc với đáy DC

Cắt dọc theo đờng cao MG để đợc 2 tam

giác MNG và MGP

Hs thảo luận nhóm đôi

đại diện một nhúm lờn trinh bày, cỏc nhúm khỏcnhận xột bổ sung

Ghép hai tam giác đó với tam giác EDC sẽ

ABCD với diện tích hình tam giác EDC ?

(Diện tích hình chữ nhật ABCD gấp 2 lần

diện tích của hình tam giác EDC)

-Tại sao con có nhận xét nh vậy ? ( Vì hình

chữ nhật ABCD đợc ghép bởi 2 hình chữ

nhật có diện tích bằng nhau)

-Nhận xột cõu trả lời của bạn? (Đ)

-Nhắc lại cho cụ nào?

GV: Vậy ta cú thể tớnh diện tớch của hỡnh

Hs theo dừi trờn màn hỡnh

tam giác thụng qua tớnh diện tớch hỡnh chữ

nhật

-Quan sỏt hỡnh Cả lớp hóy tớnh diện tớch

của cỏc hỡnh chữ nhật vừa ghộp được cho

cụ ra nhỏp?

-Chữa bài cho cụ nào

-Nhận xột bài làm của bạn (Đ)

Gv chốt lại cách làm đúng

-Để tớnh được diện tớch của hỡnh chữ nhật

ABCD này con đó làm như thế nào?

(con lấy chiều dài x chiều rộng )

- Cụ thể con làm nh thế nào ?

( DC x EH )

-Tại sao con lại làm nh vậy ?

GV chốt: Diện tớch hỡnh chữ nhật được

tớnh như vậy vỡ chiều dài chính bằng đáy

của tam giác EDC còn chiều rộng băng

chiều cao EH cuả tam giác EDC

-Vậy muốn tính diện tích tam giác EDC ta

- Nhận xét câu trả lời của bạn?

-Gọi hs nhắc lại

-Tại sao con lại tính đợc diện tích hình tam

giác EDC nh vậy ?

( Vì diện tích của hình tam giác EDC bằng

nửa diện tích hình chữ nhật ABCD)

GV : nếu bài toán nào ta cũng làm nh vậy

để tính diện tích hình tam giác thì sẽ rất lâu

-Khi tớnh diện tớch của hỡnh chữ nhật cỏc

con cần lưu ý điều gỡ?

(chiều dài và chiều rộng phải cựng một đơn

vậy, độ dài đáy và chiều cao cũng phải

cựng một đơn vị đo

Và đõy chớnh là toàn bộ nội dung mà cỏc

con cần ghi nhớ trong tiết học ngày hụm

nay

-Gọi HS đọc lại quy tắc

Nếu gọi a là đáy của tam giác , h là chiều

cao của tam giác thì công thức tổng quát

của diện tích hình tam giác đợc viết nh thế

nào ? ( S = a x h )

2

Gọi hs đọc lại quy tắc và công thức tính

diện tích hình tam giác

GV : Để cả lớp mình tính diện tích hình

tam giác đợc thành thạo hơn , chúng ta

cùng chuyển sang phần luyện tập

* Luyện tập:

Vừa rồi cỏc con đó biết dựa vào cỏch tớnh

diện tớch hỡnh chữ nhật để tự phỏt hiện ra

cỏch tớnh diện tớch hỡnh tam giác rất là tốt

đấy Cụ tuyờn dương cả lớp

Để lớp mỡnh tớnh diện tớch hỡnh tam giác

được thành thạo hơn chỳng ta cựng chuyển