Khai thách vốn ODA trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở việt nam

Liti cam doan Ml}C ll}C Danh ffil}C cac chu vie't t~ t Danh ffil}C cac bang Danh ffil}C cac hinh L... 6 cua chuyen nganh tai chinh cong t~i cac tn!ong d~i hQC chuyen nganh kinh t~, tai

NGUYEN TIU DUYEN

CHUYEN NGA.NH: KIND TE TAI ClllMr, NGAN HANG

MA SO: 62 31 12 01 ' a¢ G1Ao o~c oAo ~.f!,o I

TRUONG ElAI HOC KINH TE TP.HCM: I

_ f , 1 6 <'j LI lf

" , , , , , ,

LU;).N AN TIEN SI KIMI TE

NGUOI HUONG DAN KHOA HOC:

1 TS vu THJ MINH HANG

2 TS PH~M DAC DUYEN

TRUONG eH TAI CHiHH.fiAA

~~~~~~ J

LOI CAM DOAN

Toi xin cam doan day la c6ng trlnh nghien cuu cua rieng t6i Cac s6 li~u va n(>i dung trong lu~n an la trung tht!C Ke't qua cua lu~n an chtta tung du'c;1C ai c6ng b6 trong ba't

Liti cam doan

Ml}C ll}C

Danh ffil}C cac chu vie't t~ t

Danh ffil}C cac bang

Danh ffil}C cac hinh

L<ti md d~u···-····-···-····-···-····-····-···-··· ···-····-···-··· l

1 CHUONG 1: TONG QUAN VE NGUON HO TR(1 PUA T TRIEN

CHINH THUC v A NHUNG TAC DONG CUA NO DOI VOi Sl)' NGHitP

CONG NGHI:i::P HOA, HI:t::N D~I HOA 7

1 1 T ong quan ve nguon o trc;1 p at tnen c m t uc ~ ~ ~ h ;:;' h , ~ h' h h , 7 1.1.1 L!ch sll' hlnh thanh va phat tri~n ngu6n h6 trc;1 phat tri€n chinh thuc tren the' gioi 7 1.1.2Khai ni<$m v~ ngu6n h6 trc;1 phat tri€n chinh thuc (ODA) / 12 1.1.3Phan lo(,li ngu6n h6 trc;1 phat tri€n chinh thuc 16

1.1.4E>~c di€m va tinh hai m?t cua ngu6n h6 trc;1 phat tri€n chinh thuc d6i voi cac nu'oc dang phat tri~n 20 1.2 Va'n d~ khai thac ngu6n v6n ODA va khai quat quy trlnh v~n d()ng, dam phan va ky ke'tODA 27 1.2.1 Va'n d~ khai thac ngu6n v6n ODA 27 1.2.2Khai quat quy trlnh v~n dong, dam phan va ky ke't ODA 28 1.3 Vai tro cua ngu6n h6 trc;1 phat tri~n chinh thuc d6i voi slf nghi<$p CNH, HE>H

a cac nuoc dang phat triSn 30

1.3.1 Van de cong nghi~p h6a va quan diem cua Vi~t Nam 31 1.3.2Vai tro cua ngu6n h6 trc;1 phat tri€n chinh thuc d cac nude dang phat tri€n.35

1.4 Danh gia tac d9ng kinh te' cua ngu6n vo'n ODA do'i voi cac nttoc dang phat

tnen tren cd sd v:;m 1,mg cac mo m m te

1.4.1 Tinh ba"t phan dinh (fungibility) cua vi<$n tr<;1 .40

1.4.2Ngu6n vo'n h6 trq phat tri~n chinh thuc (ODA) dong g6p cho tang trttdng ki n te h A, d ? cac nttoc ang p at tr1en · , A d h , • ,:? 43

1.5 Bai h9c kinh nghi<$m sU' d\mg vi<$n tr<;1 cua m(H so' nttoc tren the' gioi 50

1.5.1 Kinh nghi<$m sU' d9ng vi<$n trq cua m9t so' nttoc cong nghi<$p moi 50

I ' - l 5.2Trung Quo'c 53

1.5.3Kinh nghi€$m sU' d9ng vi€$n tr<J cua cac nttoc c6 n~n kinh te' chuy~n d6i Dong Au 56

i 1.5.4Bai h9c v~ quan Iy, sU' d9ng ngu6n h6 tr<;1 phat tri~n chinh thuc rut ra tu

' ' ki h n ng 1t;m cac nttoc 01 vo1 h A , - dK· - · v· 1t;t am A N 58 2 CHUONG 2: THljC TR~NG KHAI THAC NGUON VON HO TR(1 , , ? , , ? " ' ,,.,,

PHAT TRIEN CHINH THUC (ODA) (j VIi::T NAM TU 1993 DEN NAY 61

2.1 Tie'n trlnh thVc hi~n sv nghi~p cong nghi~p h6a, hi~n d~i h6a b Vi~t Nam 61

2.1.1 M1:1c tieu va n()i dung sv nghi~p cong nghi~p h6a, hi~n d~i h6a b Vi~t Nam 61

2.1.2Ke't qua thVc hi¢n sv nghi¢p CNH, HDH a Vi¢t Nam tu 1995 de'n nay 63

2.2 Tlnh hlnh huy d9ng ngu6n h6 tr<;1 phat tri~n chinh thuc o Vi<$t Nam giai ~ , dO<;lil 1993-2007 67

2.2.1 Khai quat qua trlnh huy d9ng ngu6n h6 tr<J phat tri~n chinh thuc a Vi¢t Nam giai do~n 1993-2007 67

2.2.2Hlnh thuc va cd ca"u ngu6n h6 tr<;1 phat tri~n chinh thuc a Vit$t Nam 70

' • l , 2.2.3Ty 1¢ giai ngan ngu6n h6 trcj phat tri~n chinh thuc C1 Vi¢t Nam giai do~n ,., 1993-2007 ··· 76

2.3 Danh gia tlnh hlnh phan b6 va sU' d9ng ngu6n h6 tr<J phat trien chinh thuc _I_;:: ph9c v9 st! nghit$p CNH, HDH 0 Vit$t Nam giai do~n 1993-2007 78

2.3.2Ngu6n h6 tr<J phat tri~n chinh thuc dong gop vao n6ng nghi~p, phat tri€n

nong t on va xoa 01 g1am ng eo

2.3.3Ngu6n h6 tr<J phat tri€n chinh thuc gop phftn cai each th€ che', chinh sach , h, · ~ hA 1 ? v· A N 93 va p at tr1en n an tJ.c o lyt am

2.3.4Nhung thanh cong va bit$n phap tht!c hit$n trong qua trlnh khai thac ODA phl,lc Vl,1 stJ nghit$p CNH, HDH 99

2.4 Nhftng hc;tn che' trong khai thac ODA phl,lc V\l st! nghi~p CNH, HDH Vi~t Nam 102

2.4.1 Khuon kh6 th~ che' v€ quan ly va sli' dl,lng ODA chua du<Jc di€u chinh k!p thoi 102

2.4.2Chinh sach phan b6 va sli' dl,lng ODA kem hit$u qua 107

2.4.3 Hoc;tt d{mg theo doi, danh gia cac chuong trlnh, dt! an ODA con hc;tn che' 113

2.4.4Nang lt!c quan ly va t6 chuc hoc;tt d<)ng cua ban quan ly dt! an chua dap ling yeu cftu tht!c ti~n 115

2.4.50DA cho vay lc;ti chua c6 co che' theo doi va danh gia phu h<;Jp 116

2.4.6Ht$ tho'ng thong tin va theo doi v~ quan ly va sli' d1,mg ODA chu'a du'c;fc quan tam dung mile 119

3 CHUONG 3: NHUNG GIAI PHAP NHAM KHAI THAC NGUON VON Ho TR<J PHAT TRIEN cHiNH THUC TRONG stJ NGHitP CONG NGHitP HOA, HitN D~I HOA (j VItT NAM 122

3.1 Xu huong v~n d(mg ngu6n h6 trc;1 phat trien chinh thuc tren the' gid'i 122

3.2 D!nh huong thu hut ODA va v! tri ODA trong t6ng ngu6n v6n d~u tu' 126

3.2.1 Cac chi so' v~ n<J nude ngoai va ngu'ong an toan n<;J cua Vi~t Nam 126

3.2.2 Nhu c~u von va v! tri ODA trong tie'n trlnh tht!c hi~n st! nghi~p CNH, lIDH 130

3.2.3Dinh huong thu hut va phan b6 vo'n ODA 134

3.3 Nhung giai phap tntoc m~t nh~m khai thac ngu6n h6 tr<;1 phat tri~n chinh

thuc trong st! nghi~p cong nghi~p h6a, hi~n d~i h6a C1 Vi~t Nam 140

3.3.1 Giai phap khai thac ODA qua hlnh thuc h6 tr<;1 theo dt! an 140

3.3.2Giai phap khai thac ODA qua hlnh thuc h6 tr<J ky thu~t h6 tr<J theo chuong trlnh/ngan sach 146

3.3.3Tri~n khai ho~t dc)ng theo doi, danh gia dt! an ODA 152

3.3.4Tai co ca'u ngu6n v6n diu tu dO'i voi dt! an ODA c6 sl,l' tham gia cua khu vl,l'c tu nhan 155

' 3.3.5Hoan thi~n ho~t dc)ng cua cac d!nh che' tai chinh nha nude du<Jc uy quy~n sli' d'-:lng ODA d~ cho vay l~i 158

3.4 Nhung giai phap mu dai nh~m khai thac ngu6n h6 tr<;1 phat tri~n chinh thuc trong sl,l' nghi~p cong nghi~p h6a, hi~n d~i h6a C1 Vi~t Nam 162

3.4.1 Dt! bao muc giai ngan ODA cho tung thoi ky trong giai do~n 2008-2020 162

3.4.2Hoan thi~n quy trlnh v~n d()ng ODA cho giai do~n 2011-2020 165

3.4.3MC1 rc)ng cac khoan vay thong thuong cho giai do~n 2011-2015 166

3.4.4Dffy m~nh ho~t d{)ng ki~m toan va danh gia dt! an ODA giai do~n 2011-2020 168

3.5 Nhung giai phap b6 tr<J d~ tang cuong khai thac ODA 169

3.5.lHoan thi~n h~ thO'ng thong tin v~ ODA 169

3.5.2Cac kie'n nghi v~ khuon kh6 th~ che' 171

3.5.3Tang cu'ong quan ht$ dO'i tac voi cac nha tai trc;1 172

3.5.4Tang cuong hai hoa thu t'-:lc giua chinh phu Vi~t Nam va nha tai tr<;1 173 Ke't lu~n

Danh ffil}.C cong trinh cua tac gia

Phv Ive

Co quan Pha t tri€n Pha p

Co quan Hqp tac Phat tri€n Australia Ban quan ly dlf an

BQ Ke' ho~ch Dft u tu' B9 Giaothong v~n tai H6 trq dlf an d§u tu Cong nghi~p h6a, hi~n di,li h6a

Uy ban H6 trq phat tri~n thu{)c OECD

Co cCJ du li~u v~ Vi~n trc;i phat tri€n

H~ th6ng Phan tich Hqp tac Pha t tri~n cua UNDP B9 Phat tri~n Qu6c te' Vuong qu6c Anh

T6ng cong ty Di~n llfc Vi~t Nam

H6 trc;i ky thu~ t doc I~ p Cuu trq va vi¢n tr<;f kh§n ca'p Quy d.iu tu phat tri€n do thi thanh ph6 H6 Chi Minh Quy Qu6c te' v~ Phat tri€n Nang nghi~p

Quy Ti~n t~ qu6c te'

Hi~p h9i Phat tri€n qu6c te' H6 trq ky thu~t co lien quan de'n dftu tu' Ngan hang Hc;ip tac qu6c te' Nh~t ban

Co quan Hqp tac Qu6c te' Nh~t ban H6 trc;i Phat tri€n

Ke' ho(,lch Phat tri€n kinh te' xa h9i Ngan hang Tai thie't va Phat tri~n Due Tuyen b6 cam ke't Ha n9i

Nh6m nha tai trq d6ng chinh kie'n Ml;lc tieu Phat tri€n Thien nien ky Quy Tin thac da ben cac nha tai trc;i

Nghi Dinh Cac t6 chuc phi chinh phu H6 trq phat tri~n chinh thuc Dong tai chinh chinh thuc khac Tai chinh phat tri€n chinh thuc T6 cht'<c Hc;ip tac Phat tri€n kinh te' H6 trc;i theo chuong trlnh/ngan sach ho~c h6 trq can can thanh

Cd quan H6 tr<! Phat tri~n Quo'c te' Thl;ly Di~n

Lien H<Jp Quo'c Chu'dng tr1nh Phat tri~n Lien H<!p Quoc

Bang : ? 1 2 G , h ta tq 1~n t~1 A • cua nc;1 nam ., - 2004 cua mQt so quoc g1a ? A A , , , • 26

B ang : au tu' va llet ? 1 3 D ~ ' A , k 1~m A cua ? Th , L a1 an 5 1 Bang 1.4: Tiep nh~n OA CJ nude c6 n~n kinh te chuy~n d6i (1998-2004) 56

Bang 2.1: Chuy~n d!ch cd ca'u kinh te giai do(_ln 1995-2005 65

Bang 2.2 : Cd ca'u sll' dt,mg ODA theo IInh vlfc giai do(_ln 1993-2007 69

·Bang 2.3: Tyl~ giai ngan qua cac giai do(;ln 1996-2000 va 2001-2005 77

Bang 2.4: Cam ket va giai ngan cua 6 PRSC CJ Vi~t Nam 92

Bang 2.5: Cac van ban phap ly v~ quan ly dt! an d§u tu trong nude c6 lien quan den quan ly dt! an c6 sll' d9ng ODA .102

Bang 3.1: Cac ngu'Bng an toan n<;1 do WB va IMF xay d\[ng 127

Bang 3.2: Cac ch} s6 n<;1 nude ngoai cua Vi~t Nam tu 2000-2007 128

Bang 3.3:Nhu c§u v6n d§u tu' giai do(;ln 2006-2010 (theo gia nam 2005) 130

Bang 3.4:Nhu cftu v6n dfiu tu' cho cd sCJ h<;t tftng den nam 2020 132

Bang 3.5 Danh m~IC dlf an d.iu tu' tu cac ngu6n v6n giai do(_ln 2006-2010 141

Bang 3.6: Nhii'ng cam ket trung va dai hl;ln cua nhii'ng d6i tac chien lu'Qc 151

Bang 3.7: ODA g6p phftn h6 tr<;1 dftu tu'tunhan vao cd sd h'.l t§ng 156

Bang 3.8: Khoan vay ODA tqtc tiep vao cac Quy D~u tu' Phat tri~n dia phttdng 160

Bang 3.9 Xu hudng giai ngan ODA trong thoi gian tdi 163 Bang 3.10: Hai lo'.li cho vay cua Ngan hang the giOi danh cho cac nu'oc dang

p attr1en l 7

DANH Ml)C CAC HINH

Trang

1-Bnh 1.1: Cac dong vo'n tu cac mtac thanh vien DAC de'n cac m.tac dang phat tri~n _ 10

Hlnh 1.2: Phan lo<;li ngu6n vo'n nttoc ngoai 16

Hlnh 1.3: Cac bttoc co ban cua quy trlnh v?n d(>ng, dam phan va ky ke't ODA.30 Hlnh 1.4: Kha nang san xua't cua quo'c gia X trttoc khi c6 vi~n trq 41

Hlnh 1.5: Khuynh httong san xua't cua quo'c gia X khi c6 vi~n trq 42

Hlnh 2.1: Cac chi so' phat tri~n kinh te' cua Vi~t Nam 1993-2007 64

Hlnh 2.2: ODA cam ke't, ky ke't va giai ngan qua cac giai do<;ln 68

Hlnh 2.3: Cac lo<;li hlnh ODA giai ngan d Vi~t Nam giai do<;in 1993-2007 71

Hlnh 2.4: So' giai ngan ODA khong hoan l<;li va vay I.I'll dai tU' 1993-2007 73

Hlnh 2.5: Muoi nha tai trcJ c6 so' giai ngan ton nha't giai do<;ln 1993-2007 75

Hlnh 2.6: ODA cam ket va ty l~ giai ngan ODA d Vi~t Nam 1993-2007 76

Hinh 2.7: Vo'n d§u tttxa h(>i, muc cam ket va muc giai ngan ODA tu 1993-2007 79

Hlnh 2.8: B§u tttco sd h<;t r§ng va d6ng g6p tU' ODA 1993-2007 81

Hlnh 2.9: Muc giai ngan ODA theo cac lTnh vlfc thu(>c co sd h<;t t§ng chinh 83

Hlnh 2.10: Co cau.ngu6n d§u tu trong llnh v~tc giao thong do B9 GTVT quan ly 85

Hlnh 2.11: Ty I~ tie'p c?n d!ch Vt} co sd h<;l t§ng 1996-2004 88

Hlnh 2.12: ODA dcS vao nong nghi~p; phat tri~n nong thon va x6a d6i giam ngheol 993-2007 89

Hinh 2.13: Cac cong trlnh co sd h<;t t§ng va co ca'u d§u tu tinh de'n nam 2005 90

Hlnh 2.14: Muc giai ngan ODA vao giao d~1c va y te' tU' 1993-2007 97

Hlnh 2.15: Vo'n ODA giai ngan giai do<;in 1993-2007 108

Hlnh 2.16: Ngu6n cho vay l~i liiy ke' qua cac nam ci'.ia Ngan hang Phat tri~n 118

H'inh 3.1: Dong chay ODA va dµbao ODA den nam 2010 dtt9c cung cflp tuOECD .122

' ? ~

LOI MO DAU

I Y NGHIA CUA DE TAI

Tu nam 1993 den nay, Vi<%t Nam luon nh~n dlf<Jc St! hd trQ cua c()ng d6ng

(ODA) Tuy la quoc gia khong phl,l thu()c v~ vi<%n tr<J nhttng ciing nhtt cac nttoc dang phat trien khac, ODA la ngu6n ngo~i llfc b6 sung da dong gop vao qua

trlnh phat tri€n kinh te xa h()i noi chung va slf nghi<%p cong nghi<%p h6a, hi~n d~i

hoa d Vi<%t Nam n6i rieng Th~t v~y, hon 60% kh6i ltt<Jng ODA dtt<Jc giai ngan

da d6 vao d§u tlf cho co sd hg t§ng chinh yeu, IInh vlfc dttQC coi la cot 15i d~

giup Vi<%t Nam duy trl muc tang trttdng cao va giam ngheo nhi~u hon Cung voi slf dong gop cho d~u tlf, ODA chay vao Vi~t Nam voi nhi~u chttong trlnh, dt! an lien quan den di each th€ che va chinh sach, t90 di~u ki~n cai each b() may hanh chinh, cai thi~n moi tntong kinh doanh, di thi~n n~n quan trj cong van di con nhi~u yeu di€m trong m()t dat nttoc ngheo va dong dan Khong nhung the, cac chtfcfng trlnh lien quan den giao dl,lC, SUC khoe Va b~nh t~t, blnh d~ng gioi, bao v~ tai nguyen va moi trttong cting la nhung n()i dung ma ODA dong gop

nh~m thlfc hi~n cac m1,1c tieu thien nien ky t~i Vi~t Nam, m1,1c tieu ma cac nha tai trc;l quan tam

Voi ggn 15 nam tiep nh~n ngu6n van ODA, Vi<%t Nam to ra la m()t quoc gia

nh~n nhi~u vi<%n tr<! va sll' d1,1ng vi<%n tr<J tttong doi thanh cong Tuy nhien, xet v~

thoi gian va hi~u qua, vi<%c khai thac ODA trong giai do~n dgu cua qua trlnh phat trien con chtta tttdng xltng voi quy mo cam ket tU' cac nha tai trCJ, c6 nhi~u trC1 ng~i

trong giai ngan cling nhtt Slf bj d()ng Cua cac cffp quan ly trong tiep nh?n, quan ly Va

sit dt,mg ngu6n von nay Va hon luc nao het, Vi<%t Nam dang d trong giai do~n t~o

da cho phat tri~n nhanh, b~n vfi'ng, Slf ket hQp giU'a ngo~i }lfc va n<)i h/c fa dn thiet

II Ml.JC DICH NGHIEN CUU

B6i canh qu6c te, ngu6n v6n ODA tren the gioi tang lien t1,1c tu nam 2001 den nay B6i canh trong nuoc, Vit%t Nam dang n~m trong giai do?n thich h<;1p nha't d€ thu hut va v~n dong ODA ph9c v1,1 slf nghi<$p CNH, HDH Do v~y, lu~n

an nghien cuu tren co sd nhung va'n d~ ly Iu?n va bai h9c kinh nghi<$m g~n li~n

voi lich slt ODA doi voi cac nuoc dang phat tri€n d~ xem xet phan tich va'n d~

khai thac ODA cho dftu tu phat tri€n a Vi<$t Nam trong thoi gian qua Tu d6, lu?n

an d~ xua't nhii'ng giai phap lien quan den qua trlnh v?n dong, phan b6, stl' d1,1ng

va giai ngan ngu6n von ODA trong slf nghit%p CNH, HDH d Vi~t Nam

III DOI Tu'(1NG v A PH,;.M VI NG HIEN cuu

Doi tu<;fng nghien cuu la ngu6n von ODA va va'n d~ khai thac ODA d Vit%t

-Nam Khai thac ngu6n von ODA la noi dung bao ham cac m~t: huy dong, v?n d(mg tai tr<;1 (gia tang muc cam ket ODA), phan b6 va stl' d1,1ng, kha nang ha'p thl;l

(th~ hi<$n ty 1<$ giai ngan) ngu6n von ODA Khai thac ODA ph9c v9 cho slf

d<)ng va dam phan tai tr<;1, phan b6 va slt d9ng, dftu tu h? tftng kinh te, h? tfrng

xa h<)i, quan Iy n<J, CNH, HDH

Do gioi h<:ln v~ thoi gian, khu6n kh6 lu~n an, chuyen nganh nghien cuu nen tac gia chi t?p trung nghien cuu cac n<)i dung sau:

- Ngu6n ODA du'c_1C khai thac nhu' the' nao vao d~u tu' Cd Sd hc.i dng, cai each th€ che va x6a d6i giam ngheo

- Va'n d€ "khai thac ngu6n v6n ODA" ma lu~n an d€ c~p khong chi la

v~n d<)ng tai trc;f, tlm kiem them ngu6n v6n ma chinh la quan ly va sll' d1,mg cho t6t v6n ODA da du<Jc ky ke't nha't la trong giai do(;ln 2006-2010

- Chinh sach phan b6, sit dt,rng va kha nang ha'p thl:l ODA (J Vi~t Nam tu

1993 den nay

- Khong di sa u vao thu tl;}C va nghi~p Vl;J giai ngan ODA

- Khong di sau vao cd sd ly lu~n va nhung kinh oghi~m cua St! nghi~p

CNH,HDH

IV PHUONG PHAP NGHIEN CUU

1 Phudng phap nghien cuu

Nhung phU'dng phap nghien cuu thll'ong sii' dl;}ng d6i voi Hnh Vt!C kinh te' xa hoi nht< phu'ong phap phan tich chu6i thoi gian, phuong phap nghien cuu dinh IU'<;Jng tren Cd sd h6i quy, phu'dng phap so sanh (so sanh voi m()t

phu'dng phap chu6i thoi gian lam chu d(;lo vl nhung ly do sau:

- Vi~t Nam khong phai la m<)t nll'oc phl;l thu<)c v€ vi~n tr<;1 nen cac ke't qua d€ du'a ra tu'dng quan v€ tang tru'dng va vi~n trQ ho~c nhung tu'dng

; 4

quan vI m6 khac se du'a den ket qua dong g6p cua vi~n tr<J rat thap Tuy nhien, c6 slf tu'ong quan ch~t che giG'a vi~n tr<J voi vi~c gia tang nang llfc trong tung IInh vlfc kha cao thong qua dG' li~u dft u vao va dftu

ra nhu' cd sd hl;l tftng, cai each th~ che, x6a d6i giam ngheo d Vi~t

Nam gftn 15 nam qua

• Phu'ong pha p so sanh: vi~c thu th~ p dG' li~u hai mtoc c6 di~u ki~n tu'ong tl!

d~ so sanh g~p kh6 khan do dG' li~u chi tiet v~ ODA cua quo'c gia khac d~

so sanh voi Vi~t Nam kh6ng de thlfc hi~n

• Phu'ong phap m6 h1nh h6a: la phu'ong phap nghien cuu cao va doi hoi thoi gian kha da i

Phu'ong phap phan tich chu6i thoi gian la phuong phap do lu'ong anh hu'dng nhan qua giG'a cac bien quan tam theo thoi gian Qua bi~u d6 bi~u <lien cac bien so' theo thoi gian, khuynh huong v~n d(>ng giG'a cac bien so' du<Jc xac

l~p tu d6 rut ra quan h~ nhan qua Tuy nhien, phu'ong phap cling c6 nhG'ng hi:tn che, c6 nhG'ng bien so' khong lu<Jng h6a du'<Jc theo thoi gian vi dl;l nhu mile d<) cai

thi~n th~ che Trong nhG'ng tru'ong h<Jp nay, tac gia con slt dl;lng cac st! ki~n d~

minh chung nhU'ng nh~n djnh tu nghien cuu Ngoai vi~c sl't dl;lng phu'ong phap chu6i thoi gian, phu'ong phap phan tich, so sanh, t6ng h<Jp cling du'<Jc si't dl;lng d~

lam r6 nhG'ng va'n d€ nghien cuu ma lu~n and€ c~p

chinh, BQ Ke ho"1ch Dftu tu', Ngan hang nha nu'oc, Ngan hang Phat tri€n thong qua cac bao cao hang nam,

- Du li~u chi tie't tu cd sd du li<%u dung chung giua cong d6ng cac nha tai tn;f Va chinh phu du'QC du'QC cong khai tu nam 2005 tren trang web http://dad.mpi.gov.vn

SU' d~mg nhung chi tieu v€ ke't qua _nghien cuu cua cac d6i tac chie'n lu'<Jc cua Vi~t Nam nhu' Ngan hang the' gioi, Ngan hang Phat tri€n chau A, Nh~t ban

Cac du li<%u tren cac t<;ip chi cua DAC (OECD)

V NHUNG DONG GOP MOI CUA LU~N AN

Lu~n an c6 nhung dong g6p moi nhu' sau:

• Phan tich, t6ng h<;Jp va h<% th6ng h6a cac van d~ ly lu~n v€ ODA trong di€u ki<%n tai li~u v~ ly lu~n ODA kha it oi

• Nh~n dit$n nhung trd ng(;li trong kha nang hap thl;l va sli' dl;lng ODA (J Vi~t

Nam, dlfa tren cd sd ly lu~n v€ ODA ke't h<Jp voi bai h9c kinh nghi~m cua mot s6 nu'oc, lu~n an du'a ra dinh hu'ong trong phan b6 va quan di€m khai thac

ODA cfing nhu' ml;}c tieu khai thac ODA trong tung giai do~n

• Voi vit$c d€ xuat hai nh6m giai phap tru'oc melt va tau dai nham khai thac ODA va dt! bao giai ngan ODA (J Vi~t Nam de'n nam 2010, 2015 va 2020

Lu~n an g6p phftn giai quye't nhung van d€ thlfc ti€n lien quan de'n d~c thu ngu6n v6n ODA d Vi~t Nam

la C1 cap dia phttong trong b6i canh phan cap quan ly ODA hi~u ro hon v€ m9c tieu si't d1,1ng ODA cua Vi¢t Nam va nhung hlnh thuc tai trc;1, nhung lc;Ji ich cfing nhu' nhung h~n che' khi sli' dl,lng ngu6n ODA d~ c6 nhung buck thu hut va

v~n d()ng ODA phu h<Jp voi dia phu'ong va tung thoi ky

6

cua chuyen nganh tai chinh cong t~i cac tn!ong d~i hQC chuyen nganh kinh t~,

tai chinh

, ? ~ ~ ~ , ,._?

CHUONG 1: TONG QUAN VE NGUON HO TR(1 PHAT TRIEN CHINH THUC v A NHUNG TAC DONG CUA NO DOI VOi Sl)' NGHIEP CONG NGHIEP HOA, HIEN D~I HOA

1.1 T6ng quan v~ ngu6n hli trQ' phat tri~n chfnh thuc

1.1.1 Lich sll' hlnh thanh va phat tri~n ngu6n hli trQ' phat tri~n chfnh thuc

tren the' giOi

Nam 1944, H<)i nghi tai chinh va ti€n t~ cua Lien Hi~p Qu6c (J Bretton Woods, New Hampshire, (J My tri~u t~p 44 mtck thanh vien va thanh l~p Ngan hang qu6c te cho ho(;lt d()ng tai thiet va phat tri~n va Quy ti€n t~ qu6c te (IMF)

Vi~n tr<J mtoc ngoai khCii d§u b~ng ho?t d()ng tai thiet chau Au sau the chien thu hai voi ke ho(;lch Marshal cua My va cac khoan vay cua Ngan hang The gioi (WB) vao nam 1947 Ke ho~ch Marshal ket n6i cac khoan vi~n trq lOn den cac qu6c gia 0 chau Au voi khuon kh6 CLia Slf hqp tac, d6ng thu~n, va co trach nhi~m v€ chie'n llf<;ic cua S\f hoa giai va ho(;lt d<)ng tai thiet Ngay 16/04/1948, cac mtoc nh~n vit%n tr<J tu ke ho?ch Marshal da ky t(;li Hoi nghi thanh l~p T6 chuc H<;ip tac kinh te chau Au (Ogarnisation for European Economic Cooperation - OEEC) va My, nha tai trq chinh, da thanh l~p C1,1c H<;ip tac Kinh te (Economic Cooperation Agency - ECA) d~ quan ly Chudng trlnh h6i ph9c chau Au (European Recovery Programme -ERP) tu nam 1948 den nam

1951 Trong khoang thoi gian nay, My da cung ca'p cho cha u Au khoan vi~n tr<J tlfdng dudng 2,5%GDP cua qu6c gia [15, tr.236] Chudng trlnh vi~n tr<J phat huy

hi~u qua va chau Au h6i ph9c nhanh ch6ng Slf thanh cong cua ke hO(;lCh

Marshal da t?O ra Slf l?C quan tQt blfc v€ tri~n v9ng giup do cac nude ngheo hon trong mot tlnh hu6ng hoan loan khac thong qua h6 tr<;i nude ngoai

8

Nam 1958, Hi<$p hoi Ton giao the gioi gC1i den phai doan Lien Hi<$p Qu6c thong di~p gioi thi~u y tttdng "ml;lc tieu 1 % " c6 nghia la khoan vi~n tn;i khong hoan l~i va khoan vay ttu dai den cac nttoc dang phat tri€n it nhat d~t 1 % GNP cua nhung nu'oc giau Con s6 nay trd thanh ml,lC tieu cua th~p nien phat tri€n d§u tien cua Lien Hit%p Qu6c va du\1c xac nh~n lc;ti trong phien hQp d§u tien cua Hoi nghi thttong m~i va phat tri€n cua Lien Hit%p Qu6c (UNCTAD) dttqc t6 chuc

d Geneva vao 1964 Trong phi en hQp thu hai cua UNCT AD t6 chuc C1 New Delhi

- vao 1968, Hoi nghi d~t ra ml;IC tieu la % cua 1 % GNP cua cac nu'oc giau danh cho ODA

Trong thoi gian nay, cac dinh che phat tri€n da phttong duqc thanh l~p

Nam 1959, Ngan hang Phat tri€n Lien My (The Inter-American Development Bank (IDB) dttqc thanh l~p bdi 19 nu'oc thu<)c chau My la tinh va Hoa Ky d€ cho vay voi di~u ki~n u'u dai C1 cac nttoc dang phat tri€'n thuoc khu vlfc Nam 1960, Ngan hang The gioi thanh l~p Hi~p hoi Phat tri€n Qu6c te (IDA) voi slf quyen g6p ban d§u hon 900 tri~u USO d€ cung cap nhung khoan vay m~m cho cac nu'oc ngheo va dang phat tri€'n Nam 1961, cac nu'oc tai tr<;1 chinh da thanh l~p

Uy ban H6 tr<;1 Phat tri€n (Development Assistance Committee - DAC) cua OECD nhu' mot dien dan nh~m di~u ph6i vi~c tr<;i giup va nham thao lu~n cac van d~ phat tri€n Hai nam 1960-1961, My cung cap hon 40% t6ng vi<%n tr<;1 chinh thuc den cac nu'oc dang phat tri€n va hon 30% den tu nu'oc Phap va nu'oc Anh Ngan hang Phat tri~n chau Phi dttqc thanh l~p nam 1964 va Ngan hang Phat tri€'n chau A du'qc thanh l~p vao nam 1966 voi m9c dich tu'ong llf

Nam 1961, D~i hoi d6ng Lien hi~p Qu6c da chi ro th~p nien 60 la th~p

nien phat tri€'n cua Lien Hi<$p Qu6c va xay dlfng hai m9c tieu chinh: Thu nhat, den nam 1970, ty 1<% tang tru'dng cua cac nu'oc dang phat tri€n Ia 5% nam; ThU' hai, gia tang dong v6n h6 trq qu6c te den cac nttck dang phat tri€n xap xi 1 %NI

(thu nh~p qu6c dan-national incomes) cua cac m.tdc da phat tri€n Nam 1962, Uy ban H6 trc;! Phat tri€n (DAC) phat d<)ng thtlc hit%n ban tin h~ng nam v~ nhii'ng n6 lt!c h6 trc;! phat tri€n va chinh sach cua m6i nude thanh vien gQi la "Aid Reviews" DAC cling dua ra chi thi v€ bao cao vit$n trc;i va cac dong v6n khac de'n cac nude dang phat trien dt!a tren n~n tang so sanh Cai thi~n va hai hoa

di~u kit%n tai chlnh cua vit$n tr<J la m<)t trong nhii'ng di~u ma DAC quan tam thuong xuyen

Tuy nhien tren thtlc te' dong vi~n trc;i nay de'n cac nude dang phat tri€n kha ch~m va khong chi khong d~t de'n ml;IC tieu 1 o/o ma b~t d~U tu 1961 trd di, dong v6n c6 XU hudng sut giam lien t9c Nhii'ng nam d~u cua th~p nien 60, ty l~

cua cac nude phat trien danh cho vi~n tr<;1 la 0,53% GNI giam con 0,39% trong thoi ky 1966-1969 va con 0,32% trong thoi ky 1970-1973 Nam 1969, bao cao cua Chu tich Uy ban H6 tr<;l Phat tri€n da dua ra ml,lc tieu huy d<)ng vit%n tr<;l hay con gQi la ngu6n h6 tr<;l phat tri€n chinh thuc (ODA) la 0.7% GNI (gross national income) va du<;jc cac nude nha't tri thong qua [ 42, tr 21]

Thl;ly Di~n la thanh vien d§u tien cua DAC duy trl muc cung ca'p ODA chie'm 0,7% GNI vao nam 1974, tie'p theo la Ha Lan vao nam 1975, Na Uy vao nam 1976 va Dan M~ch vao nam 1978 Nh~t da d~ xudng ke' ho~ch "ga'p doi vit$n trc;1" va tht!c hi~n giai ngan gia tang tu 1,4 ti USO nam 1977 len 2,8 ty USO nam 1980 Khong th€ khong k€ de'n ngu6n vi~n trc;! tu cac nude OPEC, cac nude dang phat tri€n da nh~n du9c ODA song phudng cua OPEC vdi s~ gia tang ra't

ngo~n ml;}c: tu 450 trit%u USO nam 1972 len 4,2 ty USO nam 1974 va d~t dinh cao vao nam 1980 vdi hdn 8,7 ty USO [15, tr 238]

Tuy v~y, ngu6n ODA trong nhii'ng nam d§u th~p nien 80 vfin tang khong dang ke (vao nam 1982-1983, ODA xa'p xi 0,35% GNI) De'n d~u th~p nien 90, ngu6n ODA huy d<)ng tu cac nude phat tri€n khoang 0,33% GNI va c6 st! s9t

-e QDA _ _ , Oor ~ -Net Grant$ h)' NGOs • · • · ·rornignd1rec1 invastrnen ·- ·t- ·- 01ho1 Pcrvate

Ngu6n: T<;lp chi Uy ban H6 trQ Phat tri€n (DAC) 2005 [44, tr.45]

ffinh 1.1: Cac dong vo'n tu cac mioc thanh vien DAC de'n cac mioc dang phat tri~n

Dong vi<$n trQ vao cac nu'oc dang phat tri€n tiep tl,IC giam trong th~p nien

90 la do chie"n tranh l~nh ke"t thuc lam cho cac nu'oc vi<$n trQ thay d6i quye"t dinh

vl tru'oc day ml,lc dich la h6 tr9 phe d6ng minh d€ cling co uy the chinh trL ap h!c can doi ngan sach cua nu'oc vi<$n trQ ding lam cho mile vi~n trQ giam m~c du vit$n trQ chiem ty l~ nho trong ngan sach cua hQ, cac nu'oc vi~n trcJ xem xet va nghi ngo v~ hi<$u qua vi<$n tr9, d6ng thoi dong von tu' nhan tang m~nh (nha't la FDI) lam giam t§m quan trQng cua vit%n trQ

Uy ban H6 trQ Phat tri€n (DAC) da xay dtfng nhung ml,lC tieu Phat tri€n quoc te (ti~n than cua Ml,lc tieu Phat tri~n Thien nien ky) l§n d§u tien vao 1996 Sau d6, Ml,lc tieu Phat tri€n Thien nien ky (MDGs) du9c 189 nguyen thu quoc

gia thong qua t(:li HC)i nghj Thu'c;Jng dlnh Thien nien ky cua Lien Hc;Jp Quo'c vao thang 09/2000 Day la m(h chu'dng trlnh nghi sl,l' quo'c te' cho the' ky 21 th€ hi~n

cam ke't toan cftu v~ ml;lc tieu phat tri€n Toan be) MDGs bao g6m 8 ml;lc tieu chung, 18 chi tieu va 48 chi so' Trong d6, ml;IC lieu bao trum la giam mot ml'a ty

I~ ngheo (nguoi c6 thu nh~p duoi 1 USD/ngay) vao niim 2015 (1,5 ty nguoi xuo'ng con 750 tri~u ngu'oi trong giai do(:ln 1990- 2015) (xem phl;l ll;lc 2)

Trong giai do~n 1993-2005, 95% t6ng lu'c;Jng ODA tren the' gioi do cac

- nu'oc la thanh vien cua T6 chuc HCJp tac kinh te' va Phat trien (OECD) cung ca'p Cac nha tai trc;J cung ca'p ODA khong theo xu hu'ong tang d~u d~n de'n ty l~

ODA/GNI giam trong giai do~n 1995-2000, 6n djnh i'J giai do~n 2000-2002 va tang lien tl;lc tu 2002-2005(xem bang L 1)

Bang 1.1: Giai ngan ODA tu cac nha tai tr<! tu 1990-2005 (ty USD)

;_ j

12

Sau qua tr'inh tang m~nh khoi h.1\1ng ODA, den nam 2005, ty l~ ODA/GNI

la 0,33% ngang b~ng voi ty l~ ODA/GNI vao nam 1990 Di~u nay cho tha'y cac nttoc phat tri€n viln chtta thlfc hi~n du\ic cam ket vi<%n trc;f cua mlnh 0,7% GNI

Di~n dan ca'p cao v~ "Hi~u qua vi<%n trc;f " t6 chuc (J Paris vao thang 03/2005 da dtta ra slf thay d6i v~ quan ly va phan phoi cac khoan vi~n trcJ Cam ket Paris v~ hai hoa h6a thu t1,1c la bttoc tien v~ tang cttong quan ly va nang cao

Nam 1969, Uy ban H6 trc;1 Phat tri€n (Development Assistance Committee

- DAC) da thong qua khai ni~m v~ h6 trCJ phat tri€n chinh thuc (Official Development Assistance - ODA) d€ phan bi~t ODA voi nhung dong tai chinh chinh thuc khac (Other Official Flows - OOF) H6 trc;1 phat tri€n chinh thuc (ODA) la nhung st! chuy€n giao h6 trCJ chinh thuc ma m1,1c tieu chinh la xuc tien Slf phat tritin kinh te xa hQi cua cac nu'oc dang phat tri€n VOi di~U ki~n tai chinh u'u dai Thanh to h6 trCJ hay g9i la yeu to khong hoan l~i "grant element" dttc;1c

d~ c~p d~ do lttong muc d9 ttu dai

Nam 1972, DAC da dtta ra mot djnh nghia dfry du hon v~ ODA ma cho den nay v~n con du'c;1c sii' d1,mg ph6 bien trong cac van ban phap quy cGng nhtt trong ho~t d9ng nghien cuu Theo d!nh nghia nay, ngu6n von h6 trc;1 phat tri€n chinh thuc la nhung dong von tit ben ngoai danh cho cac nu'oc dang phat tri€n, du'CJC cac co quan chinh thuc cua cac Chinh phu trung u'ong va dja phu'ong

ho~c cac co quan thU'a hanh cua chinh phu, cac t6 chuc da phu'ong, cac t6 chuc phi chinh phu tai trc;1 M6i slf chuy€n giao ngu6n v6n nay phai thoa man: i) Ml;lc dich chinh cua ngu6n v6n nay la h6 trc;1 cho phat tri€n kinh te va phuc lc;1i cua cac nttoc dang phat tri€n; va ii) yeu to khong hoan I~i trong khoan cho vay ttu dai

chie'm it nha't 25% trong t6ng vi~n tr<;1 (du'<Jc tinh toan voi sua't chie't kha'u la 10%) [42, tr 24]

Dffu th~p nien 2000, DAC du'a ra d!nh nghia chi tie't hon v€ h6 tr<;1 phat tri€n chinh thuc (ODA) nh~m phan bi~t voi ngu6n vi~n tr<;J chinh thuc (Official aid - OA) nhu' sau:

"ODA du'<Jc d!nh nghia la nhung khoan vi~n tr<J va cho vay u'U dai tu nu'oc ngoai de'n nhung qu6c gia va Hinh th6 dang phat tri€n du<Jc li~t ke trong ph§n I

- cua ban danh sach cua DAC (xem ph1,1 11,1c 1) va thoa man cac n9i dung : i) du'<;1c thl!c hi~n bdi khu vl!c chinh thuc; ii) m1,1c dich chinh la xuc tie'n sl! phat tri€n kinh te' xa hoi cua nu'oc d6i tac; iii) di~u ki~n cho vay u'U dai voi yeu t6 cho khong it nha't la 25% (tinh toan theo suat chie't khau 10%) Them vao d6, ODA bao g6m ca h6 tr<;1 ky thu~t, x6a n<;1, cuu trQ kh~n cap va lu'ong thl!c va nhung chi phi lien ket voi sv quan ly tu nhung chuong trlnh h<Jp tac phat tri€n Vi~n trc;f khong hoan l:;ti, khoan cho vay Va tin d1,1ng VI ml;IC dich quan SI! Se bi lo:;ti tru." [44, tr.41]

"Vi~n tr<J chinh thuc (Official Aid - OA) du'<Jc dinh nghia la nhung dong

vit%n trQ tu nu'oc ngoai h9i du cac di~u ki~n nhu ODA nhung nhung nu'oc nh~n vi~n tr<J la nhung nu'oc c6 n~n kinh te dang chuy€n d6i (transition countries) du'c;1c li~t ke trong ph§n II cua ban ·danh sach cua DAC (xem ph1,1 ll;lc 1) " [ 44, trang 41] Nhung nu'oc c6 n~n kinh te dang chuy€n d6i nhu' Nga, Balan, Hungary, Isarel, Trung Qu6c, C9ng Hoa Czech, Rumani

Theo dinh nghfa nay, ca ngu6n ODA va ngu6n OA du'Qc mo ta nhu' la nhung dong v6n tu ngan sach chinh thuc cua cac nu'oc da phat tri€n cfing nhu' t6 chuc qu6c te' h6 tr<J cho SI! phat tri€n CUa cac nu'OC dang phat tri~n Va cac nu'OC

c6 n€n kinh te' dang chuy€n dcSi Ngu6n h6 tr<;1 nay khong chi la h6 tr<J can can thanh toan ma con la h<;1p tacky thu~t va giam n<J

"'

14

Ngoai ra, d€ hi~u ro hon va tranh nhgm l§n trong sii' dt,rng thu~t ngil' chung

ta dn d~ c~p den mc)t khai ni<%m v~ ngu6n tai chinh chinh thuc khac (Other Official Flows - OOF) d€ phan bi<%t voi ODA Tai chinh chinh thuc khac la ta't ca cac ngu6n tai chinh ma chinh phu cac nu'oc phat tritin va cac t6 chuc da phu'ong danh cho cac nu'oc dang phat tritin bao ham ca khoan cho vay voi yeu t6 kh6ng hoan l(;li trong khoan vay u'U dai it hon 25% va mc)t s6 khoan cho vay c6 muc Iai sua't ggn voi Ia:i sua't thttong m(;li Trong khi d6, ODA c6 yeu t6 vi<%n trc,1 kh6ng

- hoan l(;li cc)ng voi khoan cho vay u'U dai chiem it nha't 25% trong t6ng vi<%n trQ

Ca hai ngu6n ODA va OOF d~u du9c gQi la ngu6n tai chinh phat tri€n chinh thuc (Official Development Finance - ODF)

Theo Quy che quan ly va sii' dt,rng ngu6n v6n h6 trQ phat tritin chinh thuc (ban hanh kem theo Nghi Dinh 87 /CP ngay 05/08/1997 cua Chinh phu Vi<%t Nam), H6 trQ phat tri€n chinh thuc (gQi t~t la ODA) dtt<;1c dinh nghia la slf hQp tac phat tritin giua nttoc Cc)ng hoa Xa hc)i Chu nghia Vi<%t Nam voi m9t ho~c nhi~u qu6c gia, t6 chuc qu6c te, bao g6m cac hlnh thuc chu yeu sau day: (i) h6 trQ can can thanh toan; (ii) h6 trQ theo chu'ong trlnh; (iii) h6 trQ ky thu~t; (iv) h6 tr<;1 theo dt! an ODA c6 thti d d(;lng vi<%n trQ kh6ng hoan l(;li ho~c cho vay voi

kh6ng hoan l(;li it nha't dl;lt 25% gia tri khoan vay

Theo Quy che quan ly va sii' dt,rng ngu6n v6n h6 trQ phat tritin chinh thuc

(ban hanh kem theo Nghi Dinh 17/2001/ND-CP ban hanh ngay 04/05/2001 Nghj

Dinh nay thay the cho Nghi Dinh 87/CP), h6 trQ phat tritin chinh thuc (gQi t~t la ODA) dtt<;1c dinh nghia la ho(;lt dong h<;1p tac phat tri~n giua Nha nttoc ho~c

Chinh phu nttoc Cong hoa Xa hQi Chu nghia Vi<%t Nam voi Nha tai trq, bao g6m: Chinh phu nttoc ngoai, cac t6 chuc lien chinh phu ho~c lien qu6c gia Hlnh thuc cung ca'p ODA bao g6m ODA kh6ng hoan ll;li va ODA cho vay u'u dai c6 yeu t6

khong ha~rn l~i (con g<)i la "thanh t6 h6 trq") d~t it nha't 25% Phuong thuc cung ca'p ODA bao g6m h6 tr<;1 can can thanh toan, h6 tr<;1 chttong trlnh, h6 tr<;1 dl,l' an

Theo Quy che' quan ly va sll' dl,mg ngu6n v6n h6 tr<;1 phat tri€n chinh thuc dtt<;1c ban hanh theo Nghi Dinh s6 13112006/ND-CP ngay 09111/2006 cua Vi~t

Nam, djnh nghfa v~ ODA ding tu'ong tl,l' nhu' Nghi Dinh 17/2001/ND-CP nhu'ng c6 sl,l' thay d6i nho v~ cac hinh thuc cung ca'p ODA bao g6m:

- ODA khong hoan l(;li: la hlnh thuc cung ca'p ODA khong phai hoan l~i cho nha tai tr<J

- ODA vay u'U dai (hay con gQi la tin dt;Ing ttu dai): la khoan vay voi cac

di~u ki~n u'u dai v€ lai sua't, thoi gian an h(;ln va thoi gian tra nq, baa dam

"ye'u t6 khong haan l(;li" (con gQi la "thanh t6 h6 tr<;f ") d<;l t it nha't 35% d6i voi cac khoan vay c6 rang bu<?c va 25% d6i voi cac khoan vay khong rang bUQC

- ODA vay h6n h<;fp: la cac khaan vi~n tr<;f khong hoan l~i ho~c cac khoan vay ttu dai dtt<;fc cung ca'p d6ng thoi voi cac khaan tin dt;Ing thu'ong m(;li, nhung tinh chung l~i c6 "ye'u t6 khong hoan l~i" d~t it nha't 35% d6i voi cac khoan vay CO rang bUQC Va 25% d6i voi cac khoan vay khong rang bu(k

Nhtt v~y theo cac khai ni~m va djnh ngh1a neu tren d~u th6ng nha't ngu6n h6 tr<;1 phat tri€n chinh thuc la ngu6n v6n vay ttu dai tu cac co quan chinh thuc ben ngaai h6 trq cha cac nttoc dang phat tri€n ho~c cha cac nttoc dang g~p

kh6 khan v~ kinh te' tai chinh nh~m t(;lo di€u ki~n thu~n lqi cho cong cu()c phat tri€n kinh te' xa h9i cua cac nttoc nay Mile d9 ttu dai cua dong v6n h6 tr<;1 phat tri€n chinh thuc dtt<;fc do lttong tu chenh 1<%ch hi<%n gia giua khoan vay ttu dai voi khoan vay thttong m~i va it nha't la 25% N6i each khac, dung tren g6c d9 t6ng

Hinh 1.2: Phan lo~i ngu6n vo'n mioc ngoai

Ngu6n v6n nuoc ngoai vao cac nu'oc dang phat tri€n bao g6m ngu6n tai chinh phat tri€n chinh thuc va ngu6n v6n tu nhan trong d6: ngu6n v6n h6 trc;1 phat tri€n chinh thuc va ngu6n v6n chinh thuc khac h1nh thanh nen ngu6n tai chinh phat tri~n chinh thuc; ngu6n v6n tu nhan bao g6m ngu6n v6n d§u tu' tnfc

tie'p nuoc ngoai, ngu6n v6n d§u tu chung khoan (v6n d§u tu gian tie'p) va ngu6n v6n vay tu' nhan nhu' tin dl;lng xua't nh~p khclu va vay thuong m~i

1.1.3 Phan lo~i ngu6n h6 trq phat tri~n chinh thuc

t.1.3.1 DQ'a vao nha tai trQ', ngufin h6 trQ' phat tri~n chinh thuc du'Q'c chia

lam hai lo~i

• ODA song phu'ong: la cac khoan vi~n trc;l tn,tc tiep tu nu'ck nay de'n nu'oc khac thong qua hit$p d!nh du'c;lc ky ket giua hai chinh phu Hit$n nay, vi~n

trc;l song phu'ong chiem khoang 70-80% trong t6ng vi~n trc;l

• ODA da phu'ong: la vi~n trc;l phat tri~n chinh thuc cua cac d!nh che tai chinh qu6c te' va cac quy nhu' Ngan hang the gioi(WB), Quy Ti~n ti$ qu6c

te(IMF), Ngan hang Phat tri~n chau A(ADB), Quy Phat tri~n qu6c te cua cac nu'oc xua't khfiu d§u mo OPEC (OFID) hay cac t6 chuc qu6c te va lien chinh phu nhu' Uy ban chau Au, T6 chuc N6ng nghi<%p va Luong thtfc (FAO), Quy Qu6c te va Phat tri~n n6ng nghi<%p (IFAD),Chuong trlnh Phat

tri~n Lien Hc;lp Qu6c (UNDP), Quy D~u tu' Phat tri€n Lien Hc;lp Qu6c

(UNCDF), Quy moi tru'ong toan du (GEF), T6 chuc Y te' the' gioi (WHO)

Ngoai ra, cac t6 chuc phi chinh phu (NGOs) ding cung ca'p ODA cho cac nu'oc ngheo va dang phat tri€n Ho?t dong cua NGOs chu ye'u mang tinh nhan d?o va chu ye'u la vi~n trc;l khong hoan l?i

1.1.3.2 DQ'a vao tinh cha't khoan vi~n trQ', ngu6n hfi trQ' phat triin chinh

thuc duQ'c chia lam ba lo~i

• ODA kh6ng hoan l?i: la khoan chuy€n giao b~ng ti~n ho~c hi<%n v~t sao cho ben nh~n vi<%n trc;l se kh6ng ch!u khoiin nc;l phap ly nao Vi~n trc;l c6 th€ bao g6m cac khoiin x6a nc;l, h6 trc;l duoi hlnh thuc cac Quy tu' va'n, h6 trc;l ky thu~t; h6 trc;l cac t6 chuc phi chinh phu; va cac chi phi trong qua trlnh thlfc hi~n chu'ong trlnh

18

• ODA vay u'U dai: la khoan chuy€n giao ma ben nh~n vi~n trc;1 phai chju khoan nc;1 mang tinh phap ly voi di~u ki~n u'U dai v~ Iai sua't va thoi h?n vay Cac nha tai trc;1 cung ca'p ODA vay u'U dai thong qua cac khoan vay: rut v6n nhanh b~ng ti~n, vay theo dlf an, chu'dng trlnh nganh

• ODA cho vay h6n hc;1p: la cac khoan chuy€n giao b~ng ti~n ho~c hi~n v~t

ke't hc;1p m<)t phftn ODA khong hoan l?i va ODA vay u'U dai theo cac di~u ki~n cua nha tai trc;1

- 1.1.3.3 Dtja vao lo~i h'inh hfi trQ', ngu6n hfi trQ' phat tri~n chinh thuc dti<;tc

chia lam 5 lo~i

• Cuu trc;1 va vi<%n trc;1 khffn ca'p: cung ca'p ngu6n llfc cuu trc;1 khffn ca'p, giam

nh~ tac dong va nang cao muc s6ng cho ngu'oi dan bj anh hu'dng bdi thien tai hay tham h9a do con nguoi gay ra H6 trc;1 nay chi t~p trung vao vi<%n trc;f nhan d';!O, khong t~p trung VaO h6 trc;1 hc;1p tac phat tri€n

• H6 trc;1 lu'ong thlfc: cung ca'p lu'dng thlfc d€ tieu dung theo cac Chuong trlnh Qu6c gia va qu6c te' voi ml;JC tieu phat tri€n bao g6m vi<%n tn;f khong hoan l?i va vi<%.n tr<? cho vay

• H6 tr<;f hc;1p tacky thu~t d<)c l~p: la ho?t d<)ng cung ca'p ngu6n llfc voi m1,1c lieu chuy€n giao cong ngh~ va nang llfc quan ly' ky nang san xufft va bi quye't cong ngh<% theo cac ml;JC tieu tang cu'ong nang llfc tie'n hanh cac ho';lt dong phat tri~n, khong lien quan de'n vi<%c thlfc hi<%n mot dlf an dftu

tu Cl;! th€ nao H6 lr<J nay bao g6m chi phi nhan Slf, dao t';!O va nghien cuu, cung nhu' chi phi hanh chinh va trang thie't bj

• H6 trc;1 ngan sach/ chu'ong tr1nh ho~c h6 trc;1 can din thanh toan: H6 trc;1 trong tru'ong hQp chu'dng trlnh phat tri€n md rong Va theo cac ml;IC tieu kinh te' vi mo, vdi ml;IC dich c9 th~ h6 tr<;f can can thanh toan cua mtoc tie'p

nh~n va cung ca'p dt.t tru ngo(;li ho'i H6 trcJ nay cfing bao g6m cac khoan h6 trq nh~m c~t giam nQ chinh phu

• H6 trQ dt.t an: la h6 trQ tai chinh b~ng ti~n m~t ho~c hi~n v~t cho cac dt.t

an d§u tu' vo'n Cl;l th~ Vi~n trcj nay bao g6m nhung dl,l' an tang cu'ong ho~c

nang cao ngu6n vo'n v~t cha't cua nu'oc tiep nh~n; dt.t an C\J th~ thong qua hqp ph§n hqp tac ky thu~t nhu' d!ch V\J tu' va'n, bi quyet tht.tc thi m9t dt.t an dfru tu', dong g6p nhan sl_l' trl,l'c tiep thl_l'c hi~n dl_l' an

Trang cac hlnh thuc h6 trq tren, hai hlnh thuc du'QC cac nha tai tr<J cung nhu' nu'oc tiep nh~n chu y va sll' d9ng nhi~u nha't la h6 trQ theo dl_l' an va h6 trQ theo chu'ong trlnh/ngan sach M6i hlnh thuc d~u c6 u'U di€m va nhu'QC di€m rieng

va phu h<Jp voi nhung giai do(;ln va lTnh vl_l'c khac nhau

Hlnh thuc h6 trQ theo dl_l' an (con du'QC gQi la Cd che tiep c~n theo dl,l' an) du'<Jc sll' d9ng nhi~u trong nhung nam d§u tiep nh~n ODA cua cac nu'oc dang phat tri€n vl n6 phu h<Jp voi nhung c6ng trlnh, dlf an c6 qui mo Ion nhu dlf an co

sd h(;l tfrng (giao thong, cfru, cang, di~n, nu'oc ) thu~c lTnh vl_l'c dfru tu ma Chinh phu t~p trung OPA nh·~ "" Co che tiep c~n theo dlf an con gQi la co che tiep

c~n truy~n tho'ng

20

M(H h1nh thll'c h6 trQ tuong tl;l' nhu h6 trQ theo chuong tr1nh nhung nho hon, lien quan de'n m(>t nganh duqc gQi la "Cach tie'p c~n theo nganh r(>ng(SWAPs -Sectoral wide approaches)" SWAPs la m(>t hlnh thll'c ma ngu6n tai tr<;1 tu ben ngoai 16ng ghep vao h~ th6ng l~p ke' h0"1Ch va quan ly cua Chinh phu d~ c6 th€ h6 trQ st! phat tri€n mot nganh (ho~c phan nganh) Vi d9: Chu'dng trlnh giao dl;lc ti€u hQc, Chu'dng trlnh y te' Cach tie'p c~n theo nganh r(>ng thich h<;1p vdi nhung d6i tu'<;1ng du'<;1c d§u tu' dan trai tren lanh th6, nhi~u cong trlnh nho theo nganh,

- theo vung nhu' y te', giao dl}C, giao thong nong thon

1.1.4 D~c diim va tfnh hai m~t cua ngu6n h6 trg phat triin chfnh thuc do'i

vOi cac nu'oc dang phat triin

1.1.4.1 D~c diim ngu6n h6 trg phat triin chfnh thuc

Ngay ten gQi cua ngu6n v6n nay th€ hi~n ba d~c tinh cd ban cua ODA la:

- Day la ngu6n v6n chinh thuc (Official) do chinh phu cua m<)t nu'oc

ho~C cac t6 chtl'c qu6c te' ca'p cho cac Cd quan chinh thuc Cua mc)t nu'OC

- Ngu6n ODA phl}c Vl;l cho phat tri€n (development) khong ca'p cho

chu'dng tr1nh, dlf an inang tinh cha't thu'o~g m"1i, ma chi nh~m h6 trQ VI

Ye'u t6 khong ho~rn l;;ti ( grants element - GE) cua khoan vay u'u dai du'Qc xac dinh nhu' sau:

T

t=I

GE : Y eu t6 khong hoan 19i (grant element)

F : Gia tri danh nghia cua khoan vay

ty l~ chiet kha'u cao hon, thoi gian tra nc;1 tau hon

Xuat phat tu each tinh yeu t6 khong hoan l<;li (grants element - GE), ty l~

yeu t6 khong hoan 19i du'QC xac dinh:

(hi~n gia khoan vay uu dai)

Vi dl;l: M<?t qu6c gia X (J chau Phi du9c vay tu WB m<?t khoan vay tr! gia

200 tri~u USD vao cu6i nam 2000 Thai gian an h<;tn la 3 nam Tu nam 2004 den

2010, qu6c gia phai tra Iai theo lai sua't 3%/nam (tra mQt l§n trong mot nam)

22

VO'n g6c du<Jc ho~rn tra toan be) trong nam 2010 Ne'u ciing trong nam 2000 qu6c

gia Phi chau nay phat hanh trai phie'u qu6c te' tren thi truong voi t6ng tri gia 200

tri~u USD, thl d~ trai phie'u ban ra dung m~nh gia, Iai sua't cua trai phie'u phai

bAng 8%

Theo vi d~1; F = 200 tri~u USD, k = 8%, khoan Iai vay tra hang nam la 6

tri~u USD(3%*200 tri~uUSD) M6i nam (tu 2004 de'n 2009), qu6c gia X phai tra Iai la 6 tri~u USD; de'n nam 2010, qu6c gia X phai tra 206 tri~u USD

T?i sao ye'u t6 khong hoan l?i trong khoan vay phai d?t it nha't la 25% gia tri khoan vay moi dU'<Jc coi khoan vay d6 la ODA? Ban cha't cua h6 tr<J phat tri€n chinh thuc la h6 tr<J cac nU'oC ngheo VI ffil;}C tieu phat trien nen khoan vay dU'<JC

ky ke't voi Iai sua't U'u dai va thoi h?n cho vay dai de t~o di€u ki~n cac nlfoc nay

n6 h.fc trong m9c tieu phat tri€n kinh te' dai h?n va c6 kha nang hoan tra Tuy nhien theo }ich slt cua vi~n tr<J nlfoc ngoai, m<)t s6 nlfoc giau khi vi~n tr<J cho cac nuoc ngheo thuong kem theo di€u ki~n nhu sl't d9ng hang h6a, thie't bi, thue chuyen gia mtoc ngoai cua chinh nlfoc vi~n tr<J nhU' m<)t ph§n cua vi~n tr<J, va c6 khi cac di€u ki~n nay chie'm de'n 20-25% gia tri khoan vay Do v~y Uy ban H6 tr<J Phat tri€n (DAC) khuye'n cao cac nuoc giau nen h~n che' cac di€u ki~n

khi vi~n tr<J va quy dinh ye'u to' khong hoan l?i phai d?t it nha't 25%

1.1.4.2 Tinh hai mijt cua ngu6n h6 trq phat tri~n chinh thuc do'i voi cac mioc

dang phat tri~n

* LQ'i the' sii' dl)ng ngu6n vo'n h6 trQ' phat tri~n chinh thuc (ODA)

Thu nha't, ngu6n ODA b6 sung ngu6n v6n d§u tu Ion voi chi phi sli' d9ng v6n tha'p: thoi gian an h?n, Iai sua't cho vay va thoi h?n tra n<J la nhung ye'u t6

xac djnh mile de) uu dai cua ngu6n ODA Ye'u to' khong hoan l~i it nha't la 25% l?O di€u ki~n cho cac nU'OC ngheo vay va CO kha nang hoan tra

Voi chinh sach th€ che' ye'u kem, cd sd hc;i tfrng kinh te' nho be, nhan lt!c khong du'QC dao tc;to dung IDUC, th~t kho d€ cac nu'OC ngheo CO kha nang tc;tO toe

do tang tru'C1ng kinh te' cao cling voi vit%c giai quye't cac va'n d~ xa h()i nhu d6i ngheo, bt%nh t~t, thien tai Phfrn !On cac nuoc dang phat tri€n C1 trong t1nh tn;rng kh6ng tc;io ra du ngu6n ll;I'c va cling kh6ng th€ vay ti€n cho vit%c dfru tu cua he;> tu thi truong von quoc te' voi lai sua't thi tru'ong Ngu6n ODA la ngu6n h.fc quan tr<;>ng Va danh cho ffil,lC tieu tang tn.I'dng Va giam ngheo CUa cac nu'OC nay d~C

- bit%t la trong giai do<;ln dfru cua qua trlnh phat tri€n Cac chinh phu cua nuoc tie'p

nh~n vit%n tr<;f se t?n d1:1ng ngu6n von ODA d€ dfru tu cac dt! an Cd Sd h<;l tffng, cac dt! an dong gop vao tie'n trlnh cai each chinh sach th€ che', dt! an h6 tn;1 giao d1:1c, y te', m6i tru'ong d€ t<;lO ti€n d€ cho St! tang trudng va giam ngheo Hfru nhu cac dt! an nay co ngo<;li tac tich clfc !On Vi d1:1 nhu' nhung dt! an Cd Sd h<;l tfrng v€ giao thong, phan tich kinh te' dlf an mang de'n ke't qua kha quan(gia tang lu'U lu'<;fng hang hoa, t<;lo di€u ki<$n xua't khiu, giam chi phi v?n chuy€n, giam ngheo ) nhu'ng phan tich tai chinh am theo sua't chie't kha'u hit%n hanh do von dfru tu' !On va thoi gian thu h6i von keo dai Ngu6n ODA se cung ca'p tai chinh cho nhung dlf an nhu' v~y va mang lc;ii hi~u qua kinh te' xa h<?i ra't !On Cang thu hut

va sll' d1:1ng co hit%u qua ngu6n von ODA trong giai dOC;lO dfru cua qua trlnh phat tri€n bao nhieu, da't nu'oc do cang c6 1<;1i ba'y nhieu vi ngu6n ODA se giam bot v€ so lu<;fng l~n tinh ttu dai doi voi cac nu'oc tung bu'oc gia nh~p vao nu'oc c6 thu nh?p trung blnh

Thu hai, ngu8n ODA bB sung ngu8n ngoqi tt$, bu d~p tharn hl,lt can can thanh toan Hffu he't cac nu'oc ngheo va dang phat tri€n d€u doi m~t voi tham hl,lt can cftn thanh toan do kim ng<;lch nh?p kh~u thie't bi hang h6a cho d§u tu' ngay cang tang Vit%c tie'p nh?n ngu6n von ODA kh6ng nhung la ngu6n lt!c tu ben

va h6 trc;1 dlf an d§u tu' la nhung ho~t dong cung ca'p ngu6n llfc voi ml;IC tieu

- chuy€n giao cong ngh¢ va nang llfc quan ly' ky nang san xua't va bi quyet cong ngh¢ theo m9c tieu tang cu'ong nang llfc tien hanh cac hoc;tt d(>ng phat tri~n H<Jp tac ky thu?t lien quan den d§u tu' c6 th~ la cac d!ch v9 tu' va'n, h6 trc;1 ky thu?t dong g6p nhan Slf tnfc tiep thlfc hi¢n dlf an Thong qua cac hlnh thuc h6 trc;1 nay, nu'oc tiep nh?n se h9c t?p du'c;1c ky thu?t cong ngh¢, ky nang lam vi¢c, phu'ong phap quan ly hi¢n dc;ti ma it khi CO dip du'<JC tiep XUC

Thu tu', ngu6n ODA se Ia ngu6n v6n vay t6t d€ thlfc hi¢n du'QC can b~ng

trong d§u tu' giG'a cac the h¢ Gia sll' d€ xay mot cai c§u c§n v6n la 100 tri¢u USO va phai thu h6i v6n trong 40 nam (c§u du'<Jc stl' d1,rng cho nhi€u the h¢ ) Neu chinh phu xay c§u b~ng ngu6n thu tu thue (la ngu6n v6n hi¢n tc;ti ga'.n voi mot the h¢ ), danh ml;!C dftu tu' Ou'QC thlfc hi¢n Se hc;tn che do qui mo v6n eo h~p

Neu chinh phu vay tu ngu6n ODA d€ xay c§u voi Iai sua't u'U dai va thoi hc;tn tra n9 keo dai g§n b~ng thoi gian slt dl;lng c§u thl chinh phu dang stl' dt.rng ngu6n llfc cua nhi~u the he Xet voi giac do don bfi'y tai chinh thong qua vay n<J, ngu6n ODA se giup chinh phu stl' dl;lng ngu6n llfc t6t hon trong m<)t hoan canh nhu cfru v€ von VU'c;1t xa kha nang Do v?y, vi¢c vay nc;1 d~ dftu tU' khong phai la khong tich ClfC cho qua trlnh phat tri€n Cua quoc gia

* H<.tn che' khi sll' di.mg ngu6n v6n hfi trQ' phat triin chfnh thuc (ODA)

ThU' nha't, mtoc tai trq dua ra nhung rang bu(>c v€ chinh sach tai tn;f: nhftng rang bu(k v€ chinh trj nhtt nude tai trq mu6n nu'oc tie'p nh~n dua ra duong 16i d6i nQi, dQ'i ng0"1i theo mot h0"1Ch djnh CO San (xay ra nhi€u trong thoi gian COn chie'n tranh 1"1nh VI dong Cd CUa nha tai trQ la Cung co' lien minh Va gay uy the' chinh trD Nhung rang bu(>c v€ kinh te' chinh tri: nude tai trq dtta ra nhung rang bUOC tac dong de'n chinh sach kinh te' xa hoi CUa nu'OC tie'p nh~n theo hu'ong ma nttoc tai trq mong mu6n nhtt nu'oc tie'p nh~n phai cam ke't tlf do h6a th! tru'ong,

- cam ke't defy m"1nh c6 ph§n h6a doanh nghi~p nha nu'oc, tung bu'oc giam doc quy€n trong cung ca'p di~n, nu'oc, hang khong, ho~c cong khai cac chi tieu kinh te' vi mo (dlf trft ngo9i t~, n<;1 qu6c gia ) Vi dl,l nhu' nam 2004, IMF kh6ng tie'p tl;lc chu'ong trlnh cho vay thuc dJy tang tru'dng va giam ngheo (PRGF) vdi Vi~t

Nam do phia Vi~t Nam khong thlfc hi~n mot so' yeu du cua IMF: ki~m toan

Ngan hang Nha nuoc bdi mot cong ty ki~m toan doc l~p cong khai dlf tru ngo9i

t~ qu6c gia va mot so' cac tai khoan quan tn;mg cua bang can d6i ke' toan cua Ngan hang Nha nu'oc Nhftng rang buoc v€ kinh te': rang bu<)c du'a ra nh~m mang 19i 1<;1i ich cho nude tai tr<;:f nhu' nu'dc tiep nh~n sll' dl;lng hang h6a, thie't bi, d!ch Vl;l, chuyen gia nuoc ngoai tu nuoc tai tr<;:f

ThU' hai, vay mu'<Jn ODA se tang nq qu6c gia Ban cha't cua ODA la khoan vay c6 tinh u'U dai Ne'u chinh phu sll' dl;lng t6t va dung ml;lC dich ngu6n nay se dong g6p ra't Ion vao tie'n trlnh phat trien, t<;tO hanh lang m6i tru'ong cho khu vlfc kinh te' ho9t dong, giam ba't blnh d~ng gifta cac vung tung bu'oc tang tru'dng, giam ngheo va tang tinh kha thi v~ kha nang ho~rn tra no vay Ngu'QC li;ti, neu chinh phu sll' dl,lng ngu6n nay sai ml,lc dich, tha't thoat va Hing phi se la ganh

n~ng n<;:f cho the h~ mai sau Theo kinh nghi~m cua Ngan hang The giOi, gioi h9n an toan cho phep du nq nude ngoai dta qu6c gia la du'oi 60%GDP Th~p

nien 90, IMF va WB cho ding nu'oc dang phat trie'n du'<;lc xem la nu'oc ngheo

26

mile nc;1 cao (HIPCs) ne'u thoa hai di€u ki~n: NPVnc;1/Xua't khff u ~150% va NPVnc;1/thu ngan sach ~ 250%) Nhung nam gcin day, thlfc te cac khoan nc;1 quo'c gia du'c;1c qui v€ gia tr! hi~n t(;li c6 muc tha'p hdn (xem bang 1.2)

Bang 1.2:Gia tri hi~n t~i cua ng nam 2004 cua m()t sfi qufic gia

Sfi qufic Muc trung binh Muc trung binh

gia

Nuoc c6 thu nh~p trung

Ngu6n: Tai chinh Phat tri~n toan cfru 2006 [47, tr.94]

Thu ba, nu'oc tiep nh~n ngu6n ODA b6 sung vao dfru tu' qua cac dlf an dfru tu' cong CQng neu khong hi~u qua se gay tac d<)ng chen la'n dfru tu' tu' nhan Cac nu'oc dang phat tri~n C1 chau Phi rdi vao tlnh tr~rng nay nhu' Ghana, Zambia, Ethiopia do c6 XU hu'ong llfa ch9n nhung dlf an qua IOn va vi~c danh gia khong dfry du v€ l<?i ich, chi phi cling nhu' ph(;lm vi hu'dng lc;1i cua cac do'i tu'c;1ng tu dlf an lam cho cac dlf an nay thu hut nhi€u ngu6n llfc cua quo'c gia nhu'ng tinh hi~u qua kh6ng cao Di€u nay d~n den dfru tu' tu' nhan g~p kh6 khan trong tlm kiem ngu6n hfc ciing nhu' khong c6 cd h9i ct& ct&u tu' Ben c~nh d6, m9t tac dl)ng tieu clfc di kem la cac quan chuc d!a phu'dng CO XU hu'ong tlm kiem ngu6n dfru tu' tit nha nu'oc hdn la t~p trung vao thu hut dfru tu' tu' nhan Dlf an tu dfru tu' tu' nhan thuong giai quyet kho'i lu'c;1ng vi~c lam IOn se kh6ng thlfc hi~n dttc;1c trong m<)t m6i tru'ong bft't lc;Ji do dau tu' Cong l<;tO ra

Thu tu', ngu6n ODA khong 6n djnh va kh6 c6 th€ dt! bao duqc: do mile tai tr<;1 thu'ong phl;l thuoc vao cam tinh cua nha tai tr<;1 m~c du cac nha tai trQ c6 dt!a tren nhung tieu chi nha't d!nh d€ du'a ra mile cam ke't tai trQ hang nam Do d6, ngu6n ODA chay vao cac nu'oc ngheo va dang phat tri€n khong d6ng d€u giua cac vung tren the' gioi

Thu nam, thu tl;IC giai ngan phuc t~p: m~c du c6 nhung u'u dai v~ lai suat, thoi gian an h~n nhu'ng trd ng<;ii cua vi~c huy dong ngu6n ODA la thu tl;IC giai

- ngan Thu we giai ngan giua cac nha tai trQ c6 di€m khac nhau, trlnh tt! cac bu'oc va quy tr1nh thlfc hi~n dt! an cling khac nhau giua nha tai trq voi nu'oc tie'p

I

nh~n vi~n tn;L Ne'u nhu' mot quoc gia nh~n vit%n tr9 voi so lu'<Jng cac nha tai trQ qua nhi~u se dfrn de'n vi~c giai ngan ch~m va phuc t<;ip Do v~y, tren thl;l'c te', cac ben ng6i J~i voi nhau a€ hai hoa h6a thu tl;IC ho~C giam bot SO }u'Qng nha tai trQ

d ph~m vi the' gioi, Tuyen bo Pari du'<Jc thong qua vao thang 3 nam 2005 d

Vi~t Nam, Cam ke't Ha noi v€ hi~u qua vi~n trQ du'<Jc H<?i ngh! giua ky Nh6m tu' van cac nha tai trQ cho Vi~t Nam thong qua n9i dung vao ngay 03/06/2005 va du'QC Thu tu'ong Chinh phu phe duy~t vao thang 9 nam 2005, nh~m hai hoa h6a thu tl,lc, giam chi phi giao dich, nang cao hit$u qua vi~n trQ

1.2 Va'n d~ khai thac ngufin von ODA va khai quat quy trlnh v~n d()ng, dam phan va ky ke't ODA

1.2.1 Va'n d~ khai thac ngufin vo'n ODA

La ngu6n von vay tu ben ngoai, mang tinh chat h6 trq chinh thuc giua nu'oc tie'p nh?n voi cac nha tai trQ song phu'ong va da phu'ong, van d~ khai thac ngu6n von ODA tuy thUQC vao nhi€u ye'u to nhu': ml;IC tieu tai trQ cua c()ng d6ng quoc te'; tlnh tr~ng kinh te' xa h()i cua nu'oc tie'p nh?n; chinh sach ngo~i giao trong quan h~ hQp tac quoc te'; kha nang hap thl,l thong qua muc dQ hai hoa thu

-

28

tuc di€u ki<$n giai ngan; t6c d(> tri€n khai dlf an ODA .D6i voi cac nu'oc ngheo

'

c6 thu nh~p tha'p nhu' Vit$t Nam, cac yeu t6 khach quan d€u thu~n lc;1i vl n~m

trong mt}C tieu tai trc;1 cua c(>ng d6ng qu6c te Va'n d€ 'la cai thit$n cac yeu t6 mang tinh chu quan va c6 nhung djnh huong thu hut ngu6n v6n nay phu hc;1p trong tung giai do;;tn

Khai thac ngu6n v6n ODA c6 th~ hi€u CJ hai khia c;;tnh chinh: Thu nha't,

huy d(>ng va thu hut ngu6n v6n nay tren co sCJ v~n d(>ng tai trc;1 (muc cam ket

- ODA du'<Jc xac djnh qua di€n dan qu6c te ho~c H(>i nghi CG), sau d6 dam phan hai ben va ky ket Hit$p djnh tin d1,mg Thu hai, tren co sCJ v6n ODA da ky ket, muc d(> khai thac ODA th€ hit$n r6 CJ ty 11$ giai ngan va cac dlf an du'c;1c d§u tu' tu ODA mang l;;ti hit$u qua va tac d(>ng kinh te xa h(>i nhu' the nao d€ thuyet pht}c nha tai trc;1 r~ng nu'oc tiep nh~n vi¢n trc;1 si't d\mg ngu6n ODA dung m1,1c dich va c6 hit$u qua Di€u nay se t;;to di€~ kit$n thu~n lqi cho qua trlnh v~n d(>ng tai trc;1 trong tu'ong lai

Thong thu'ong v€ phia nu'oc tiep nh~n, khia c;;tnh thu nha't du'<Jc quan tam trong giai do~n d§u moi thiet l~p quan ht$ hc;1p tac qu6c te voi cac nha tai trc;1 vl luc a'y, ngu6n v6n ODA cam ket chu'a cao, quy mo cam ket tung nha tai trc;1 chu'a IOn, khoan nc;1 nuoc ngoai con khiem t6n Khia c;;tnh thu hai du'c;1c quan tam nhi€u hon CJ giai do;;tn ma nu'oc tiep nh~n ha'p th1,1 ODA qua nhi~u ITnh vlfc, hlnh thuc tai trc;1 da d;;tng va cac yeu t6 chu quan anh hu'CJng tieu ClfC den ty 11$ giai ngan SO voi ODA cam ket va ODA ky ket D~c bit$t nhung nu'oc tiep nh~n vi~n tro c6 ty

l~ giai ngan tha'p hon ty l~ giai ngan trung blnh cua cac nu'oc c6 di€u ki~n tu'ong tlf thl chien lu'c;1c thu hut va khai thac ODA phai t~p trung vao nhung khau quan

l~ Va Slt dt}ng d~ cai thi~n ty l~ giai ngan

1.2.2 Khai quat quy trlnh v~n d<)ng, dam phan va ky ke't ODA

1.2.2.1 Cac h'inh thuc v~n d()ng ODA

Cac hinh thuc v~n d<)ng ODA bao g6m:

• V~n d<)ng ODA thong qua cac di~n dan nhu' H(>i nghi thuong nien Nh6m tu' va'n cac Nha tai trc;1 (g9i t~t la h(>i nghi CG) B<) la ca'p cd quan cua Chinh phu, va la Cd quan dftu m6i dam trach vi<%c chu~n bi H(>i nghi CG do Hi<%p h<)i cac nha tai tr<:J va Chinh phu chu tri Cac di~n dan qu6c te v~ ODA cho cac khu vlfc, vung Hinh th6 ciing c6 th~ v~n d<)ng ODA cho tung qu6c gia theo ml,lc tieu phat tri~n cua khu vrfc, vung Hinh th6

• V?n d<)ng ODA thong qua cac ho?t d<)ng cua cac Cd quan ngo?i giao cua chinh phu nu'oc tiep nh~n t?i nu'oc ngoai ho~c thong qua cac m6i

quan h~ h<:Jp tac song phu'dng giua nu'oc tiep nh~n va nu'oc tai tr<;J, cac dam phan ca' p cao giua hai nu'oc du'<;Jc tht!c hit;n

• V?n d<)ng ODA thong qua H(>i nghi di€u pho'i vi<%n tr<;f ODA theo nganh, llnh vlfc va d!a phu'dng Cac nganh, don vi chu tri t6 chU'c (thu<)c cac tinh, thanh ph6 trlfc thUQC trung u'dng) trlfc tiep v?n d<)ng ODA tren

co sd quy ho<;tch v€ thu hut, v~n d(>ng va sll' d1,mg ODA do Chinh phu xay dlfng

1.2.2.2 Cac bu'6'c Cd ban cua quy tr'inh v~n d()ng, dam phan va ky ke't v6n

ODA

Quy trlnh v~n d<)ng, dam phan va ky ket ODA do nu'oc tiep nh~n vi~n tr<J tlf xay dlfng Va thong thu'ong theo CaC bu'OC Cd ban nhu' sau:

ffinh 1.3: Cac buoc co ban cua quy trlnh v~n d()ng, dam phan va ky ke't ODA

Tn.toc tien, nu'oc tiep nh?n xay dlfng chien lu'c;5c, quy hO<;lCh v~ thu hut va sli' dl;lng ODA (chinh.sach chung v~ ODA) (J ca'p quo'c gia d€ lam cd sd v?n d()ng tai trc;5 ODA d buck 2: v?n d()ng ODA phai xac dinh cd quan d§ u mo'i chu trl, t6 chuc v?n d()ng va di~u pho'i ODA cling nhu' ap dl;lng cac hlnh thuc v?n d()ng phu hc;5p Sau khi c6 ket qua v?n d()ng ODA hay n6i khac di c()ng d6ng tai trc;5 da c6 nhii'ng cam ket tai trc;5 C\l th€ v~ linh vlfc cling nhu' qui mo, bu'oc 3 (chuffn bi dlf

an ODA), nu'oc tiep nh?n chu§n bi chi tiet dlf an ODA voi nhii'ng n()i dung nhu' xac dinh lo<;li hlnh dlf an, chu d§u tu', xay dl;l'ng nghien cuu ti~n kha thi, nghien cuu kha thi, thff m dinh va phe duy~t d€ dam phan, ky ket dieu u'dc quoc te ve

ODA Sau khi di~u uoc quo'c te v~ ODA, qua trlnh tri€n khai thl;l'c hi~n dlf an se c6 hi~u ll;l'c

1.3 Vai tro cua ngu6n h6 trq phat triin chfnh thuc d6i voi slf nghi~p CNH, HDH lJ cac nuoc dang phat triin