Thực trạng bảo hiểm vi mô ở Việt Nam, nguyên nhân và giải pháp

Người nghèo và người có thu nhập thấp, cũng như tất cả mọi người đểu phải đối mặt với những rủi ro không thể lường trước trong cuộc sống hàng ngày, như ốm đâu, tai nạn, trộm cắp hay kinh

I Tổng quan về bảo hiểm vi mô

1 Một số định nghĩa.

Bảo hiểm vi mô nói chung, nhưng không chính xác, được gọi là một khái niệm mới nó xuất hiện lần đầu tiên như một dịch vụ tài chính mới trong tài chính vi mô nhưng hiện nay ngày càng trở thành một cách tiếp cận độc lập trong thực tế, nó chỉ là một thuật ngữ - bảo hiểm vi mô, bảo hiểm Micro , đó là khá mới

Định nghĩa về bảo hiểm vi mô khác nhau trong sự nhấn mạnh của họ về quy trình, đặc tính của sản phẩm, giá cả và mục tiêu.sau đây là định nghĩa về bảo hiểm vi mô được lấy từ một số nguồn khác nhau

+ Việc bảo vệ người thu nhập thấp những nguy cơ cụ thể trở lại cho các khoản thanh toán phí bảo hiểm thông thường tương ứng với khả năng và chi phí các rủi ro liên quan ( hướng dẫn sơ bộ của các nhà tài trợ, 2003)

+ Một thiết bị chuyển giao rủi ro đặc trưng bằng những khoản thu nhập thấp và giới hạn bảo hiểm thu nhập thấp, và được thiết kế cho những người thu nhập thấp, không phục vụ điển hình các chương trình bảo hiểm xã hội ( học viện Micro bảo hiểm , Ấn Độ , 2007)

+ Bảo hiểm được truy cập bởi người dân có thu nhập thấp, được cung cấp bởi một loạt các thực thể khác nhau, nhưng chạy phù hợp với thông lệ bảo hiểm được chấp nhận chung Nó có nghĩa là rủi ro được bảo hiểm theo một chính sách, bảo hiểm vi mô được quản lý dựa trên các nguyên tắc bảo hiểm và tài trợ bởi phí bảo hiểm ( hiệp hội quốc tế giảm sát bảo hiểm 2007)

+ Một cơ chế để bảo vệ người nghèo chống lại rủi ro ( tai nạn, bệnh tật, cái chết trong gia đình , thiên tai …) trong trao đổi cho các khoản thanh toán phí bảo hiểm phù hợp vơi nhu cầu của họ, thu nhập và mức độ rủi ro ( bảo hiểm vi

mô đổi mới cơ sở, 2008)

2 Nguồn gốc

Thuật ngữ “ bảo hiểm vi mô “ nó được bắt nguồn từ một sự phát triển tự nhiên từ “ tài chính vi mô “ cũ hạn lần đầu tiên được sử dụng trong ILO và UNCTAD tại Geneva năm 1990 và trong một số vòng tròn học tập vào đầu những năm 1990 Thuật ngữ này mô tả các đặc điểm chung một sự đa dạng phong phú của các định nghĩa Thuật ngữ “ vi “ không phải đề cập đến kích thước hay quy mô của các tổ chức mà ở đây “ vi” là đề cập đến các giao dịch nhỏ, tín dụng nhỏ

Tài chính vi mô là việc cấp cho các hộ gia đình rất nghèo các khoản vay rất nhỏ (gọi là tín dụng vi mô), nhằm mục đích giúp họ tham gia vào các hoạt động sản xuất, hoặc khởi tạo các hoạt động kinh doanh nhỏ Tài chính vi mô thường kéo

theo hàng loạt các dịch vụ khác như tín dụng, tiết kiệm, bảo hiểm, vì những người nghèo và rất nghèo có nhu cầu rất lớn đối với các sản phẩm tài chính, nhưng không tiếp cận được các thể chế tài chính chính thức

Tài chính vi mô khác tín dụng vi mô ở chỗ: tài chính vi mô đề cập đến các hoạt động cho vay, tiết kiệm, bảo hiểm, chuyển giao dịch vụ và các sản phẩm tài chính khác đến cho nhóm khách hàng có thu nhập thấp Tín dụng vi mô chỉ đơn giản là một khoản cho vay nhỏ, do ngân hàng hoặc một tổ chức nào đó cấp Tín dụng vi mô thường dành cho cá nhân vay, không cần tài sản thế chấp, hoặc thông qua việc cho vay theo nhóm

Người nghèo, cũng giống như tất cả mọi người, cần có nhiều loại công cụ tài chính để tích lũy tài sản, bình ổn tiêu dùng

và tự bảo vệ mình trước rủi ro Chính vì thế, theo nghĩa rộng, tài chính vi mô là việc tìm ra phương cách hiệu quả và đáng tin cậy để cung cấp ngày càng nhiều hơn các sản phẩm tài chính vi mô Bảo hiểm vi mô là một trong số đó Bảo hiểm vi mô hay còn được gọi là bảo hiểm dành cho người thu nhập thấp

3 Tổ chức bảo hiểm vi mô

Tổ chức bảo hiểm vi mô là một tổ chức tập trung vào việc cung cấp các dịch vụ và sản phẩm bảo hiểm vi mô Đây

là tổ chức không phân phối lợi nhuận thu được như là chia một cổ tức bằng tiền mặt giữa các thành viên, nhưng sử dụng

nó để xây dựng một khu bảo tồn hoặc nâng cấp dịch vụ và nâng cao chất lượng dịch vụ , cung cấp hoặc giảm các khoản đóng góp của các thành viên

Không một tổ chức vi mô nào có thể hoạt động đúng trừ khi các hoạt động hoặc dịch vụ của nó cung cấp đáp ứng các nhu cầu của các thành viên

4 Đối tượng

Bảo hiểm vi mô là các sản phẩm phân bổ và giảm thiểu rủi ro liên quan đến chi phí, điều khoản, mức hỗ trợ và kênh phân phối được thiết kế một cách phù hợp cho thị trường có thu nhập thấp và thường bảo hiểm cho rất nhiều lĩnh vực,

từ nhân thọ và chăm sóc sức khoẻ tới thời tiết, tài sản, mùa màng, gia súc và thiên tai Đối tượng chủ yếu là nông dân và khu vực nông thôn, những người có thu nhập thấp

5 Bảo hiểm vi mô và sản phẩm

Bảo hiểm vi mô, như bảo hiểm thường xuyên, có thể sẽ được cung cấp cho một loạt các rủi ro Bao gồm cả rủi ro sức khỏe (bệnh tật, chấn thương hoặc tử vong) và rủi ro tài sản (thiệt hại hoặc mất mát) Một loạt các sản phẩm bảo hiểm vi mô tồn tại để giải quyết những rủi ro, bao gồm cả bảo hiểm cây trồng, vật nuôi / bảo hiểm gia súc, bảo hiểm cho hành vi trộm cắp hoặc cháy, bảo hiểm y tế, bảo hiểm nhân thọ hạn, bảo hiểm tử vong, bảo hiểm tàn tật, bảo hiểm thiên tai

6. Vai trò bảo hiểm vi mô, công cụ xóa đói giảm nghèo và phát triển

Tài chính vi mô đã được công nhận rộng rãi trên phạm vi toàn thế giới như một công cụ xóa đói giảm nghèo Năm

2005 giải nobel hòa bình được trao cho giáo sư muhamed yunus, người khai sinh ra ngành tài chính vi mô( TCVM)

hiện đại để ghi nhận những cống hiến của ông Trong khi đó không được như TCVM “ bảo hiểm vi mô” vẫn còn là một

khái niệm mới quan niệm người nghèo không muốn mua bảo hiểm “ họ không có nhu cầu đối với bảo hiểm “ “ không

thể cung cấp bảo hiểm thương mại cho người nghèo vì họ quá nghèo không thể trả tiền cho bảo hiểm “…vẫn còn hết

sức phổ biến

Tuy nhiên nếu muốn thoát khỏi đói nghèo một cách bền vững, người nghèo không chỉ cần có những công cụ để tạo việc làm, tăng thu nhập, mà còn cần đến các công cụ giúp họ giảm được tình trạng dễ bị tổn thương và tránh tái nghèo Người nghèo

và người có thu nhập thấp, cũng như tất cả mọi người đểu phải đối mặt với những rủi ro không thể lường trước trong cuộc sống hàng ngày, như ốm đâu, tai nạn, trộm cắp hay kinh doanh thất bát… và chỉ một rủi ro có thể nhỏ đối với những người khá giả hơn , như là một đợt nằm viện thì cũng đủ để xóa bỏ những thành quả của người lao động mà họ phải vất vả cả năm vất vả mới

có thế được khiến họ bị tái nghèo , thậm chí còn lâm vào cảnh túng quẫn hơn

Bảo hiểm vi mô được công nhận là một công cụ hữu ích trong phát triển kinh tế khi nhiều người thu nhập thấp

không được tiếp cận đầy đủ các công cụ quản lý rủi ro, họ sẽ dễ bị tổ thương để rơi trở lại vào cảnh nghèo đói trong

thời gian khó khăn, ví dụ như người trụ cột trong gia đình đột ngột qua đời, hoặc khi hóa đơn bệnh viện cao buộc các

gia đình phải vay tín dụng với lãi xuất cao

Người nghèo cần bảo hiểm nhiều hơn những người giàu có vì họ không có đệm khác Rất ít người luôn luôn ở trong

tình trạng đói nghèo Khi hết chu kỳ nghèo , họ làm việc và tiết kiệm nhưng sau đó một cái gì đó xảy ra và đưa rơi vào

hoàn cảnh đói nghèo : mất mùa, một sự mất mát của một công việc, cái chết của trụ cột gia đình Thông thường nguyên

nhân dẫn đến đói nghèo là bệnh tật.( bộ y tế Ấn Độ cho thấy rằng ¼ tất cả các người nhập viện bị đẩy vào cảnh nghèo

đói do chi phí bệnh viện của họ - không bảo gồm chi phí công việc đã bỏ lỡ

Bảo hiểm cung cấp một mạng lưới an toàn, tất nhiên là nó nhiều hơn thế “Nếu bạn biết bạn được bảo hiểm, bạn sẽ

có nhiều khả năng để đầu tư trong tương lai Công suất toàn bộ của bạn để chấp nhận rủi ro thay đổi ", ông Andrew

Kuper, chủ tịch và người sáng lập của LeapFrog đầu tư, giúp mở rộng quy mô công ty trên toàn thế giới mà cung cấp

bảo hiểm cho các underserved "Một đứa con gái có thể đi đến trường hơn là làm việc, người nông dân có thể trồng các

loại cây trồng có thể tăng gấp ba lần thu nhập của mình Chúng tôi đang sử dụng để suy nghĩ của bảo hiểm như là một

mạng lưới an toàn, nhưng nó cũng là một bàn đạp "

7. Bảo hiểm vi mô- hiện tại và tương lai

Bảo hiểm vi mô hiện vẫn chưa thể sẵn sàng cho phần lớn trên tổng số gần 2 tỷ người đang sống với dưới 2 USD/ngày ở

khu vực Châu Á – Thái Bình Dương có thể tiếp cận Một phần nguyên nhân là do ở một số nơi, các quy định pháp lý và

giám sát không hỗ trợ các sản phẩm bảo hiểm hướng tới người nghèo Các công ty bảo hiểm tư nhân đã chậm chân

trong việc cung cấp bảo hiểm vi mô trong bối cảnh có những bất trắc về pháp lý cũng như những khó khăn trong việc

đề ra chính sách dịch vụ và chi trả những khoản bảo hiểm nhỏ với một quy mô lớn

Trái lại, những công ty hiện đang cung cấp dịch vụ bảo hiểm vi mô cho biết rằng nhu cầu dịch vụ rất lớn và dự báo có tăng trưởng trong lĩnh vực này Điều này cho thấy lợi ích trong việc sử dụng sản phẩm dịch vụ một khi các điều kiện pháp lý cho phép Các diễn giả nhận định những khách hàng thu nhập thấp cũng tìm kiếm chính sách dịch vụ mang lại mức giá họ có thể chấp nhận được, theo cách mà họ có thể hiểu và sử dụng được

Ông Michael McCord, Chủ tịch Microinsurance Centre chia sẻ “Có một thị trường to lớn dành cho đối tượng khách hàng là các hộ gia đình có thu nhập thấp còn chưa được khai thác Khu vực thương mại sẽ dẫn dắt sự mở rộng ấn tượng của nền công nghiệp này, nhưng chúng ta cũng phải đề cập đến vấn đề này một cách có hệ thống trong chuỗi giá trị gia tăng”

Doug Barnert, Giám đốc Điều hành Tập đoàn các Công ty Bảo hiểm Bắc Mỹ cho rằng: “Điều quan trọng là chúng ta phải giúp người dân hiểu được giá trị của những chính sách bảo hiểm đối với họ và đối với ngành bảo hiểm Chính sách bảo hiểm phải hướng đến được khu vực kinh tế phi kết cấu”

Trong vài năm trở lại đây, ADB đã chi 4,4 tỉ USD để thúc đẩy bảo hiểm vi mô ở Sri Lanka, Bangladesh, Philippines và các nơi khác Trong năm 2010, ADB đã phân bổ 750.000 USD để hỗ trợ phát triển các thị trường bảo hiểm vi mô mới hình thành ở Trung Quốc và Mông Cổ, là những nơi có trên 200 triệu khách hàng tiềm năng

II Thực trạng bảo hiểm vi mô ở Việt Nam, ng u yên nhân và giải pháp.

1 Thực trạng bảo hiểm vi mô ở Việt Nam

Ở nước ta, bảo hiểm vi mô đã bắt đầu triển khai độc lập với các chương trình tài chính vi mô từ cuối thập niên 90 Năm 1998, Bảo hiểm Xã hội Việt Nam thông qua Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam và Hội Nông dân Việt Nam đã tiến hành thử nghiệm bán bảo hiểm cho nông dân tại Nghệ An Tuy nhiên, dự án này đã không mấy thành công do mức phí quá cao (100.000 đồng/tháng) Sau đó, mô hình này tiếp tục được triển khai ở Huế nhưng với mức phí thấp hơn nhiều (77.000 đồng/năm) và đã có kết quả tốt hơn Về phía các DN, năm 2004, Bảo Việt đã thử nghiệm triển khai thông qua quan hệ đối tác với Quỹ hỗ trợ Ninh Phước để phân phối sản phẩm bảo hiểm nhân thọ tín dụng cho thành viên vay vốn có thu nhập thấp, với phí bảo hiểm là 0,9% số tiền vay/năm Mô hình này được đánh giá là tương đối thành công Năm 2005, Prevoir sử dụng mạng lưới tiết kiệm bưu điện để bán bảo hiểm tử kỳ do tai nạn cho đối tượng có thu nhập thấp (phí bảo hiểm là 26.000 đồng/năm) Đây chỉ là 2 trong số nhiều những dự án triển khai cho đối tượng có thu nhập thấp

Là một trong những doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ đầu tiên được chọn thí điểm triển khai mô hình bảo hiểm vi mô, sau một thời gian triển khai sản phẩm này cho người nghèo tại hai tỉnh Hải Phòng và Tiền Giang, đầu năm 2010, Manulife Việt Nam đã mở rộng triển khai sang các tỉnh Bắc Giang, Bến Tre, Nam Định

và Đồng Tháp, với kết quả triển khai ban đầu tương đối khả quan

Được biết, doanh thu phí bảo hiểm thường niên của hợp đồng khai thác mới trong 6 tháng đầu năm

2010 của Manulife Việt Nam đạt hơn 195 tỷ đồng, tăng 46% so với cùng kỳ năm 2009 Tổng doanh thu phí bảo hiểm và ký quỹ đạt 666,4 tỷ đồng, tăng 18% so với cùng kỳ năm 2009 Mức tăng trưởng chủ yếu trong 6 tháng đầu năm 2010 là do mệnh giá hợp đồng tăng, sự tăng trưởng của đội ngũ đại lý và đóng góp từ các kênh phân phối khác, đặc biệt bảo hiểm vi mô đóng góp 8% trong kinh doanh

Giữa tháng 5/2010, CTCP Bảo hiểm Bưu điện (PTI) đã phối hợp với Tổ chức Cứu trợ trẻ em tại Việt Nam, Quỹ Hỗ trợ phụ nữ nghèo Thanh Hóa tổ chức hội thảo giới thiệu sản phẩm bảo hiểm dành cho người có thu nhập thấp tại Thanh Hóa Hai sản phẩm bảo hiểm dành cho người nghèo mang tên Bảo hiểm sức khỏe toàn diện và Bảo hiểm đảm bảo khoản vay đã chính thức được ra mắt

Một số sản phẩm bảo hiểm được triển khai như:

*Về bảo hiểm tài sản, trách nhiệm:

Trong thời gian qua, các doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam (Bảo Việt và Groupama, trong đó Bảo Việt là doanh nghiệp

đi tiên phong), đã có sản phẩm bảo hiểm tài sản cho nông dân và người có thu nhập thấp như bảo hiểm cây trồng, vật nuôi, bảo hiểm trách nhiệm của chủ nuôi chó Tuy nhiên, mặc dù bảo hiểm nông nghiệp đã triển khai gần 30 năm nay nhưng đến nay phạm vi triển khai vẫn mang tính “thử nghiệm” và có xu hướng ngày càng thu hẹp Những nguyên nhân chính lý giải cho thực trạng này là: (1) phần đông nông dân chưa có tập quán tham gia bảo hiểm; (2) mức phí bảo hiểm đặt ra thường thấp để phù hợp với khả năng tài chính của nông dân, do vậy không đảm bảo nguồn tài chính bồi thường thiệt hại cho doanh nghiệp bảo hiểm; (3) sản xuất nông nghiệp phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện tự nhiên, thời tiết, bệnh dịch, do vậy khi có thiên tai (bão, lũ lụt, thời tiết khắc nghiệt ), bệnh dịch (như dịch cúm gia cầm, dịch lợn tai xanh, lở mồm long móng ) xảy ra, thiệt hại cho vật nuôi, cây trồng thường ở một diện rộng, mức độ thiệt hại lớn, số tiền mà doanh nghiệp bảo hiểm phải bồi thường lớn gấp bội số phí bảo hiểm thu được hay quỹ dự phòng; (4) chi phí để triển khai bảo hiểm nông nghiệp chiếm tỷ trọng khá lớn trong phí bảo hiểm thu được Vì vậy, bảo hiểm nông nghiệp không đem lại hiệu quả kinh tế, thậm chí gây lỗ nặng, làm cho các doanh nghiệp bảo hiểm không mặn mà trong việc triển khai loại hình bảo hiểm này Điều này có nghĩa rằng, hầu hết nông dân, trong đó có một tỷ lệ không nhỏ là các hộ

có thu nhập thấp không được bảo hiểm trước những tổn thất do thiên tai, bệnh dịch và các rủi ro khác Thời tiết lạnh rét

làm hàng ngàn trâu, bò - “đầu cơ nghiệp” của người nông dân ở miền núi phía Bắc - bị tổn thất vào cuối năm 2008; dịch lợn dịch tai xanh, dịch cúm gia cầm trong năm 2008 là những ví dụ minh hoạ rõ nét về sự thiệt hại do thiên tai, bệnh dịch gây ra và sự cần thiết của việc triển khai bảo hiểm nông nghiệp nói riêng và tài sản nói chung đối với người có thu nhập thấp

Ngoài bảo hiểm nông nghiệp, tuy chưa có số liệu thống kê cụ thể nhưng có thể suy luận được rằng một bộ phận khá nhỏ người có thu nhập thấp có thể có bảo hiểm vật chất xe máy - một tài sản lớn đối với họ Tóm lại, có thể kết luận được rằng tuyệt đại đa số người có thu nhập thấp, đặc biệt là người nghèo chưa được bảo hiểm về tài sản, trách nhiệm

*Bảo hiểm sinh mạng, thương tật và sức khoẻ:

Cùng với bảo hiểm nông nghiệp, Bảo Việt cũng là doanh nghiệp tiên phong trong cung cấp các sản phẩm bảo hiểm sinh mạng, thương tật cho người có thu nhập thấp thông qua sản phẩm bảo hiểm con người Tuy nhiên, đến nay mới chỉ có một số đối tượng hạn chế (cán bộ hưu trí, cho học sinh, sinh viên) được bảo hiểm và mức trách nhiệm bảo hiểm khá nhỏ Các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ của các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ (BHNT) cũng gần như chưa đến được với người có thu nhập thấp mà lý do chủ yếu vẫn là hiệu quả kinh doanh thấp khi các doanh nghiệp triển khai đến các đối tượng này Trong các sản phẩm bảo hiểm con người, bảo hiểm nhân thọ hiện nay, chỉ có sản phẩm bảo hiểm tử kỳ, bảo hiểm con người kết hợp có mức phí bảo hiểm phù hợp với người có thu nhập thấp

Bên cạnh các sản phẩm bảo hiểm dành cho người có thu nhập thấp do các doanh nghiệp bảo hiểm cung cấp, ở

Việt Nam cũng đã hình thành các quỹ bảo hiểm tương hỗ như quỹ cho vay tương hỗ TYM (viết tắt của Tao Yêu Mày)

do hội phụ nữ thành lập năm 1996 Quỹ TYM chuyên cung cấp các khoản vay nhỏ cho phụ nữ nghèo đồng thời cung cấp bảo hiểm tử vong cho người vay và các thành viên trong gia đình của họ Mức phí bảo hiểm là 200 đồng/tuần Về quyền lợi bảo hiểm, trong trường hợp người vay chết khoản vay sẽ được xoá đồng thời gia đình của họ được nhận 500 ngàn đồng (mức quy định của năm 2001) để phục vụ cho việc mai táng, trong trường hợp người thân của người vay chết quỹ TYM cũng trả 500 ngàn đồng Từ năm 2001, TYM cung cấp thêm khoản bảo hiểm y tế với số tiền thanh toán

200 ngàn đồng Quỹ TYM đã phát triển khá nhanh với số thành viên được bảo hiểm tại cuối tháng 3/2004 lên đến 68.157 người Mặc dù đã đạt được những kết quả ban đầu và được sự ủng hộ rất nhiệt tình của khách hàng vay vốn nhưng đến nay những quỹ tương hỗ như TYM chưa phổ biến ở các địa phương Nguyên nhân là do hoạt động của quỹ này cần có sự tài trợ, ủng hộ của các tổ chức và cá nhân Mô hình bảo hiểm theo quỹ này cũng gặp phải những vấn đề như: mức phí bảo hiểm không đủ để đảm bảo sự hoạt động bền vững của quỹ, cần thiết lập cách thức quản lý quỹ hiệu quả và chi phí hoạt động thấp, mức trách nhiệm bảo hiểm còn quá thấp nên chưa có ý nghĩa thiết thực đối với người có thu nhập thấp trong bối cảnh lạm phát cao

*Bảo hiểm y tế:

Việc thực hiện bảo hiểm y tế cho người có thu nhập thấp, đặc biệt là người nghèo được Nhà nước quan tâm trong mấy năm gần đây Theo Luật Bảo hiểm Y tế có hiệu lực từ ngày 1/7/2009, ngân sách nhà nước sẽ đảm bảo 100% chi phí khám chữa bệnh cho người nghèo Đến nay một bộ phận người nghèo đã được Nhà nước cấp thẻ bảo hiểm y tế, tuy nhiên đến nay còn một phận lớn người nghèo nói chung và người có thu nhập thấp nói riêng chưa được hưởng chế độ bảo hiểm y tế

*Bảo hiểm hưu trí và bảo hiểm thất nghiệp:

Mong ước được bảo hiểm hưu trí của người có thu nhập thấp đã được cụ thể hóa bằng những quỹ tương hỗ như quỹ bảo hiểm hưu trí nông dân tại một số địa phương như Nghệ An; xã Dị Sử, Hưng Yên (được thành lập từ năm 2004) Với quỹ hưu trí nông dân theo mô hình của Nghệ An, đóng góp và số tiền được nhận quy đổi bằng thóc Sau 10 năm hoạt động, tính đến thời điểm chuyển giao cho Bảo hiểm xã hội quản lý (01/10/2009) tổng số người tham gia bảo hiểm

xã hội nông dân trong toàn tỉnh Nghệ An là 86.769 người, trong đó có 60.362 người đã được chi trả trợ cấp lần một,

753 người đang hưởng lương hưu, 25.654 người đang tiếp tục tham gia Tổng thu quỹ bảo hiểm nông dân là trên 194 tỷ đồng, tổng chi quỹ bảo hiểm xã hội nông dân là 99 tỷ đồng Mô hình bảo hiểm nông dân Nghệ An do Hội nông dân khởi xướng và được dựa trên những tính toán khá đơn giản về mức đóng góp, mức được hưởng Với mô hình của xã Dị

Sử, ngoài phần đóng góp của người tham gia, chính quyền xã đã bổ sung sự đóng góp của những người đi làm ăn xa, các nguồn thu khác của xã và được giao cho Hội người cao tuổi của xã quản lý Ngoài các quỹ hưu trí nông dân, trong những năm gần đây Nhà nước đã thực hiện trợ cấp một khoản tiền nhỏ định kỳ cho người cao tuổi từ 85 tuổi trở lên, không có lương hưu hoặc không có trợ cấp bảo hiểm xã hội; thuộc diện cô đơn, gia đình nghèo, tuy có vợ hoặc chồng nhưng già yếu, không có con cháu, người thân để nương tựa với trợ cấp hàng tháng 120.000 đồng Với bảo hiểm thất nghiệp, có thể khẳng định đến nay tuyệt đại đa số người có thu nhập thấp vẫn chưa được bảo hiểm theo loại hình bảo hiểm này

Có thể thấy, mặc dù ý tưởng bảo hiểm hưu trí cho người có thu nhập thấp đã được hiện thực hóa ở Việt Nam và thu hút được sự quan tâm đặc biệt của người có thu nhập thấp, chính quyền địa phương và các cơ quan nhà nước nhưng đến nay bảo hiểm hưu trí này mới được thực hiện ở bước sơ khai, trong phạm vi hẹp; việc quản lý quỹ, tính toán mức đóng góp

và mức lương được hưởng để đảm bảo sự hoạt động hiệu quả, khả năng thanh toán của quỹ vẫn là vấn đề cần được nghiên cứu, thực hiện

Nhìn chung bảo hiểm vi mô tại Việt Nam vẫn còn chưa phổ biến, chưa được đối tượng người thu nhập thấp quan tâm đón nhận nhiều

2 Nguyên nhân:

Mặc dù nhu cầu về sản phẩm này đối với người dân Việt Nam là khá lớn, nhưng để triển khai và nhân rộng mô hình này lại không hề dễ dàng do những nguyên nhân sau đây:

- Đa số doanh nghiệp đang kinh doanh bảo hiểm tại Việt Nam chưa muốn cung cấp các sản phẩm bảo hiểm vi mô Bởi lẽ, không chỉ phải thay đổi một phần chiến lược kinh doanh, mà các doanh nghiệp bảo hiểm còn phải thay đổi sản phẩm theo hướng đơn giản và cắt giảm chi phí cho phù hợp với đối tượng khách hàng là người có thu nhập thấp Trong khi đó, thị trường bảo hiểm dành cho những đối tượng thượng lưu và trung lưu dễ thâm nhập

và còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác hết

- Việc xây dựng mô hình thu phí bảo hiểm sao cho hiệu quả, đơn giản để duy trì và phát triển loại hình bảo hiểm này là một trở ngại lớn, bởi phải tính toán chi phí hợp lý cho người đi thu phí, cũng như trở ngại trong việc thu phí từ những người có thu nhập mang tính thời vụ Đây là mâu thuẫn chủ yếu mà các DNBH vấp phải khi triển khai sản phẩm này

- Bên cạnh đó việc lựa chọn kênh phân phối sản phẩm một cách tối ưu, do bảo hiểm vi mô cung cấp cho người có thu nhập thấp nên phí bảo hiểm thấp Vì vậy, tìm ra một kênh phân phối thực sự hiệu quả để bán sản phẩm bảo hiểm vi mô tới tận tay người dân nông thôn đang là bài toán khó cho các DNBH Hiện nay việc các DNBH bán sản phẩm bảo hiểm vi mô không thông qua đại lý, mà chỉ thông qua các hội, đoàn thể nên công tác thu phí hàng tháng cũng là một vấn đề nan giải Bởi lẽ, địa bàn nông thôn không giống như thành phố, người dân sống ở các địa hình khác nhau nên việc tiếp cận được họ để giới thiệu sản phẩm và ký hợp đồng đã khó, mà thu tiền phí lại càng khó khăn hơn Việc cung cấp sản phẩm là một trong những hoạt động chiếm nhiều chi phí nhất khi triển khai sản phẩm mới Thậm chí, một nhà cung cấp bảo hiểm vi mô có thể tiêu tốn tới 90% tổng số phí thu được cho việc cung cấp sản phẩm và thu phí trong năm đầu tiên

- Với kiến thức về bảo hiểm còn hạn chế, khá nhiều khách hàng là những người có thu nhập thấp cảm thấy không

“thoải mái” khi tiếp xúc với loại sản phẩm bảo hiểm mới lạ này

3 Giải pháp:

Qua kinh nghiệm của các nước đã triển khai bảo hiểm vi mô cho thấy, để thực hiện thành công cần quan tâm tới các giải pháp sau:

- Sản phẩm bảo hiểm thiết kế cần đơn giản, dễ hiểu, dễ nhớ, phù hợp với nhận thức và trình độ của người có thu nhập thấp Thủ tục tham gia bảo hiểm và bồi thường cũng phải đơn giản, nhanh chóng Trước mắt các DNBH nên triển khai ở một số lĩnh vực thiết thực và có nhu cầu lớn đối với người có thu nhập thấp Các DN bảo hiểm cũng có thể bị lỗ nhưng ban đầu sẽ giúp người dân quen với tập quán mua bảo hiểm

- Quản lý chi phí hoạt động thấp, đặc biệt cần sử dụng hệ thống phân phối, hệ thống thanh toán sẵn có để tiết kiệm chi phí hoạt động Mô hình triển khai phù hợp, cần thực hiện quản lý chặt chẽ, nâng dần tính chuyên nghiệp trong hoạt động nhằm đảm bảo sự hoạt động bền vững đồng thời cần có khung pháp lý về hoạt động bảo hiểm cho người có thu nhập thấp.Bên cạnh đó các DNBH cũng cần thực hiện tốt công việc truyền thông,quảng

bá sản phẩm bảo hiểm vi mô

- Việc bảo hiểm cho người có thu nhập thấp có thể được thực hiện tốt hơn khi được tài trợ từ các tổ chức và cá nhân, lồng ghép với các chính sách của Nhà nước (như cho vay xóa đói giảm nghèo, cho vay ưu đãi, đào tạo nghề ), phối hợp với sự hoạt động của các tổ chức chính trị, xã hội

- Cần huy động được tất cả các bên có liên quan cùng hợp tác với nhau triển khai bảo hiểm vi mô Quan hệ đối tác chặt chẽ giữa các tổ chức tài chính, các tổ chức phi chính phủ, các nhóm tự lực tại địa phương và các cơ quan điều tiết đem lại rất nhiều lợi ích trong ngành công nghiệp bảo hiểm vi mô

- Ngoài việc xác định mô hình triển khai phù hợp, để bảo hiểm cho người có thu nhập thấp hoạt động hiệu quả, cần xây dựng một khung pháp lý đồng bộ và phù hợp, đặc biệt là trong truyền thông, giám sát quỹ dự phòng, biên khả năng thanh toán và đầu tư Bên cạnh đó, Hiệp hội Bảo hiểm và các DNBH cần trợ giúp tích cực về mặt nghiệp vụ và công nghệ quản lý trong hoạt động bảo hiểm cho người thu nhập thấp

- Tại hội nghị về bảo hiểm vi mô được tổ chức mới đây tại TP HCM, đại diện Hội liên hiệp Các hãng bảo hiểm Việt Nam cho rằng, mặc dù nhu cầu về sản phẩm này đối với người dân Việt Nam là khá lớn, nhưng để triển khai nhân rộng mô hình này không hề dễ dàng Có hai vấn đề đặt ra: đầu tiên là tổ chức quản lý công tác chi trả bảo hiểm và phục vụ khách hàng đối với đối tượng thuộc tầng lớp có thu nhập thấp trong xã hội; thứ hai là xem xét những đòi hỏi phải cải tiến công tác phát triển sản phẩm sao cho phù hợp với nhu cầu của các tầng lớp dân

cư nói trên

- Theo đại diện Hội liên hiệp Các hãng bảo hiểm Việt Nam, các nhà hoạch định chính sách cần tạo ra những chính sách điều tiết cho lĩnh vực bảo hiểm đặc biệt này, xóa bỏ những trở ngại, khuyến khích các cá nhân và tổ chức tham gia thị trường thông qua việc miễn thuế và khuyến khích đối với các đại lý, cộng đồng, tổ chức và các

công ty bảo hiểm Đồng thời, thực hiện các chương trình giáo dục thị trường một cách hiệu quả thông qua các kênh quảng cáo truyền thông miễn phí hoặc được trợ giá

III Kinh nghiệm trên thế giới.

Bảo hiểm cho người có thu nhập thấp hay còn được gọi là bảo hiểm vi mô (microinsurance) đã được nhiều tổ chức quốc tế như Tổ chức Lao động Quốc tế ILO, Ngân hàng Thế giới và nhiều quốc gia trên khắp các châu lục quan tâm thực hiện, đặc biệt là trong hai thập niên vừa qua Bảo hiểm vi mô cũng nhận được sự tham gia của các doanh nghiệp bảo hiểm (như AIG, PhilHealth) Một số nước đã thực hiện khá thành công bảo hiểm cho người có thu nhập thấp Trên thực tế, một số mô hình triển khai đã thành công tại một số nước như Ấn Độ, Philippines với sự tham gia của các doanh nghiệp bảo hiểm, các tổ chức tương hỗ, các tổ chức quốc tế và chính phủ

Dưới đây trình bày một số kinh nghiệm và mô hình thành công ở Philippines - một nước Châu Á, có những tương đồng nhất định về văn hoá, xã hội và trình độ phát triển kinh tế so với Việt Nam, qua đó rút ra những bài học kinh nghiệm cho việc triển khai bảo hiểm cho người có thu nhập thấp ở nước ta

1 Philippines

Ở Philippines, việc thực hiện bảo hiểm cho người nghèo được thực hiện chủ yếu thông qua các hội tương hỗ và các tổ chức phi lợi nhuận Mục tiêu hoạt động của các hội tương hỗ này là: (1) Chi trả quyền lợi cho tử vong, tai nạn, sức khoẻ của các thành viên của hội, người thân và người phụ thuộc của họ; (2) Trợ giúp tài chính trong trường hợp thành viên bị mất việc làm; và (3) Thực hiện bảo hiểm cho các thành viên với phí bảo hiểm thấp: không quá 10% của mức thu nhập tối thiểu/ngày (bằng 1 Đô la Mỹ) Số tiền bảo hiểm tối đa: 4.200 Đô la Mỹ (khoảng 68 triệu đồng)

Các yêu cầu đối với hoạt động của các hội tương hỗ này: Điều khoản phải thật dễ hiểu; Yêu cầu thủ tục, hồ sơ thật đơn giản để yêu cầu bồi thường được thực hiện dễ dàng và nhanh chóng; Định kỳ đóng phí trùng với dòng thu nhập của người đóng phí; Số thành viên tham gia của hội: ít nhất là 5.000 người

Về mô hình phân phối, hai mô hình được sử dụng Mô hình thứ nhất là Đối tác-đại lý (Partner-agent), theo đó hội hợp tác với một doanh nghiệp bảo hiểm và doanh nghiệp bảo hiểm cung cấp dịch vụ, hợp đồng bảo hiểm cho các thành viên của hội Mô hình thứ 2 là hội tương hỗ (Mutual), theo đó hội trực tiếp đứng ra cung cấp dịch vụ và thực hiện bảo hiểm cho các thành viên của mình

Để các hội tương hỗ này hoạt động thành công, cơ quan quản lý nhà nước của Philipines thực hiện việc quản lý và giám sát các mặt như: khả năng thanh toán (giám sát hoạt động đầu tư, dự phòng), hiệu quả hoạt động, quản lý hoạt động và truyền thông của các hội

Ví dụ về mô hình thành công của Hội tương hỗ CARD (Centre for Agricuture & Rural Development Mutual Benefit Association) tại Philippines:

 Năm 1994, Quỹ tương hỗ (MMF) được thành lập, cung cấp bảo hiểm cho khách hàng có các khoản vay