Cơ sở lý luận về đầu tư phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam

Khái niệm đầu tư phát triển Đầu tư phát triển là sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt động nhằm tạo ra tài sản mới cho nền kinh tế, làm tăng tiềm lực sản xuất kinh d

tế quốc dân nói chung Song muốn có tăng trưởng, phải có đầu tư thoả đáng Nhiều học thuyết kinh tế hiện đại đã kết luận rằng: đầu tư là chìa khoá trong chiến lược phát triển kinh tế quốc dân nói chung, kinh tế ngành nói riêng của mỗi nước Một nền kinh tế muốn giữ tốc độ tăng trưởng trung bình, ổn định thì nhất thiết phải đảm bảo tỷ lệ đầu tư trên GDP thoả đáng Quan hệ này đối với nông nghiệp vẫn là chuẩn mực Không có đầu tư thoả đáng thì không có tốc độ tăng trưởng mong muốn, dù có các yếu tố về cơ chế chính sách, thị trường và các yếu tố tinh thần khác Từ trước tới nay, nông nghiệp nước ta luôn gắn với hình ảnh nông thôn Hiện nay, tuy bộ mặt xã hội đang thay đổi từng ngày thì hình ảnh đó vẫn như vậy, một phần có nguyên nhân từ việc khoa học kỹ thuật lạc hậu nên chúng ta chưa có những vùng sản xuất nông nghiệp kỹ thuật cao để tách ra khỏi hình ảnh nông thôn Chính mối quan hệ ràng buộc chặt chẽ này mà nhiệm vụ phát triển nông nghiệp không thể tách rời khỏi phát triển nông thôn.

Xây dựng và phát triển nông nghiệp, nông thôn là một vấn đề rộng lớn và

phức tạp của nhiều quốc gia trên thế giới Tình trạng đói nghèo và kinh tế kém phát triển của khu vực nông thôn là mối quân tâm lớn của các chính phủ, được nhiều ngành khoa học đi sâu vào nghiên cứu nhằm tìm ra giải pháp trước mắt và lâu dài

Trong những năm qua Đảng và Nhà nước đã rất quan tâm, chú trọng đến đầu tư phát triển nông nghiệp, nông thôn và đã đạt được những thành tựu lớn trong sản xuất nông nghiệp và phát triển kinh tế nông thôn Bên cạnh những

thành tựu đó vẫn còn nhiều vấn đề nổi cộm cần được phân tích và có giải pháp

cụ thể Vì vậy em mạnh dạn chọn đề tài: “Cơ sở lý luận về đầu tư phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam”.

Trong quá trình làm đề án môn học do trình độ và thời gian có hạn do vậy không thể tránh khỏi những thiếu sót Rất mong thầy cô xem xét, góp ý để bài làm của em được hoàn chỉnh hơn Em xin chân thành cảm ơn PGS TS Vũ Đình Thắng đã hướng dẫn em trong quá trình làm đề tài, hoàn thành đề án môn học

Em xin chân thành cảm ơn!

I Lý luận chung về đầu tư phát triển

1 Khái niệm đầu tư phát triển

Đầu tư phát triển là sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt động nhằm tạo ra tài sản mới cho nền kinh tế, làm tăng tiềm lực sản xuất kinh doanh và mọi hoạt động xã hội khác, là điều kiện chủ yếu để tạo ra việc làm, nâng cao đời sống của mọi người dân trong xã hội

2 Vai trò của đầu tư phát triển

Đầu tư phát triển là nhân tố quan trọng để phát triển kinh tế, là chìa khoá của sự tăng trưởng Trên giác độ toàn bộ nền kinh tế của đất nước vai trò này được thể hiện như sau:

a Đầu tư vừa tác động đến tổng cung, vừa tác động đến tổng cầu

- Về mặt cầu: Với tổng cung chưa kịp thay đổi, sự tăng lên của đầu tư làm cho tổng cầu tăng (đường D dịch chuyển sang đường D’) kéo sản lượng cân bằng tăng theo từ Qo - Q1 và giá cả của các đầu vào của đầu tư tăng từ Po – P1 Điểm cân bằng dịch chuyển từ Eo – E1

- Về mặt cung: Khi thành quả của đầu tư phát huy tác dụng, các năng lực mới đi vào hoạt động thì tổng cung, đặc biệt là tổng cung dài hạn tăng lên (đường S dịch chuyển sang S’), kéo theo sản lượng tiềm năng tăng từ Qo – Q1 và

do đó giá cả sản phẩm giảm từ Po – P1 Sản lượng tăng, giá cả giảm cho phép tăng tiêu dùng Tăng tiêu dùng đến lượt mình lại tiếp tục kích thích sản xuất hơn nữa Sản xuất phát triển là nguồn gốc cơ bản để tăng tích luỹ, phát triển kinh tế

xã hội, tăng thu nhập cho người lao động, nâng cao đời sống của mọi thành viên trong xã hội

b Đầu tư có tác động hai mặt đến sự ổn định kinh tế.

Chẳng hạn, khi tăng đầu tư, cầu của các yếu tố của đầu tư tăng làm cho giá của các hàng hoá có liên quan tăng (giá chi phí vốn, giá công nghệ, lao động, vật tư) đến một mức độ nào đó dẫn đến tình trạng lạm phát Đến lượt mình, lạm phát làm cho sản xuất đình trệ, đời sống của người lao động gặp nhiều khó khăn

do tiền lương ngày càng thấp hơn, thâm hụt ngân sách, kinh tế phát triển chậm lại Mặt khác, tăng đầu tư làm cho cầu của các yếu tố có liên quan tăng, sản xuất của các ngành này phát triển, thu hút thêm lao động, giảm tình trạng thất nghiệp, nâng cao đời sống người lao động, giảm tệ nạn xã hội Tất cả các tác động này tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế

Khi giảm đầu tư cũng dẫn đến tác động hai mặt, nhưng theo chiều hướng ngược lại so với các tác động trên đây

c Đầu tư với việc tăng cường khả năng khoa học và công nghệ của đất nước

Công nghệ là trung tâm của công nghiệp hoá Đầu tư là điều kiện tiên quyêt của sự phát triển và tăng cường khả năng công nghệ của nước ta hiện nay

Chúng ta đều biết rằng có hai con đường cơ bản để có công nghệ là tự nghiên cứu phát minh ra công nghệ và nhập công nghệ từ nước ngoài Dù là sự nghiên cứu hay nhập từ nước ngoài đều cần phải có tiền, cần phải có vốn đầu tư Mọi phương án đổi mới công nghệ không gắn với nguồn vốn đầu tư sẽ là những phương án không khả thi.

d Đầu tư và sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Kinh nghiệm của các nước trên thế giới cho thấy con đường tất yếu có thể tăng trưởng nhanh tốc độ mong muốn (từ 9 – 10%) là tăng cường đầu tư nhằm tạo ra sự phát triển ở khu vực công nghiệp và dịch vụ Đối với các ngành nông, lâm, ngư nghiệp do những hạn chế về đất đai và các khả năng sinh học, để đạt được tốc độ tăng trưởng từ 5 – 6% là rất khó khăn Như vậy, chính đầu tư quyết định quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở các quốc gia nhằm đạt được tốc độ tăng trưởng nhanh của toàn bộ nền kinh tế

Về cơ cấu lãnh thổ, đầu tư có tác dụng giải quyết những mất cân đối về phát triên giữa các vùng lãnh thổ, đưa những vùng kém phát triển thoát khỏi tình trạng đói nghèo, phát huy tối đa những lợi thế so sánh về tài nguyên, địa thế, kinh tế, chính trị… của những vùng có khả năng phát triển nhanh hơn, làm bàn đạp thúc đẩy những vùng khác cùng phát triển

e Đầu tư tác động đến tốc độ tăng trưởng và phát triển kinh tế.

Kết quả nghiên cứu của các nhà kinh tế cho thấy: Muốn giữ tốc độ tăng trưởng ở mức trung bình thì tỷ lệ đầu tư phải đạt được từ 15 – 20% so với GDP tuỳ thuộc vào ICOR của mỗi nước

Vốn đầu tư vốn đầu tư

ICOR = =

GDP do vốn tạo ra ∆ GDP

Từ đó suy ra:

Vốn đầu tư

Mức tăng GDP =

ICOR

Nếu ICOR không đổi, mức tăng GDP chỉ phụ thuộc vào vốn đầu tư

Chỉ tiêu ICOR của mỗi nước phụ thuộc vào nhiều nhân tố, thay đổi theo trình độ phát triển kinh tế và cơ chế chính sách trong nước Kinh nghiệm các nước cho thấy, chỉ tiêu ICOR phụ thuộc mạnh vào cơ cấu kinh tế và hiệu quả đầu tư trong các ngành, các vùng lãnh thổ cũng như phụ thuộc vào hiệu quả của chính sách kinh tế nói chung Thông thường ICOR trong nông nghiệp thấp hơn trong công nghiệp, ICOR trong giai đoạn chuyển đổi cơ chế chủ yếu do tận dụng năng lực Do đó, ở các nước đang phát triển, tỷ lệ đầu tư thấp thường dẫn đến tốc độ tăng trưởng thấp

3 Những đặc điểm của đầu tư phát triển

Hoạt động đầu tư phát triển có các đặc điểm khác biệt với các loại hình đầu tư khác, đó là:

- Hoạt động đầu tư phát triển đòi hỏi một số vốn lớn và nằm khê đọng trong suốt quá trình thực hiện đầu tư Đây là cái giá phải trả khá lớn của đầu tư phát triển

- Thời gian để tiến hành một công cuộc đầu tư cho đến khi các thành quả của nó phát huy tác dụng thường đòi hỏi nhiều năm tháng với nhiểu biến động xảy ra

- Thời gian cần hoạt động để có thể thu hồi đủ vốn đã bỏ ra với các cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ sản xuất kinh doanh thường đòi hỏi nhiều năm tháng

và do đó không tránh khỏi sự tác động hai mặt tích cực và tiêu cực của các yếu

tố không ổn định về tự nhiên, xã hội, chính trị, kinh tế…

- Các thành quả của hoạt động đầu tư phát triển có giá trị sử dụng lâu dài,

có khi hàng trăm, hàng ngàn năm thậm trí tồn tại vĩnh viễn như các công trình

kiến trúc nổi tiếng thế giới ( Kim Tự Tháp cổ Ai Cập, Nhà thờ La Mã ở Rôm, Vạn Lý Trường Thành ở Trung Quốc, Ăng Cô Vát của Campuchia…) Điều này nói lên giá trị lớn của các thành quả đầu tư phát triển.

- Các thành quả của hoạt động đầu tư là các công trình xây dựng sẽ hoạt động ở ngay nơi mà nó được tạo dựng nên Do đó, các điều kiện địa lý, địa hình tại đó có ảnh hưởng lớn đến quá trình thực hiện đầu tư cũng như các tác dụng sau này của các kết quả đầu tư Thí dụ: Quy mô đầu tư để xây dựng nhà máy sàng tuyển than ở khu vực có mỏ than tuỳ thuộc rất nhiều vào trữ lượng than của

mỏ Nếu trữ lượng than của mỏ ít thì quy mô nhà máy sàng tuyển cũng không nên lớn để đảm bảo cho nhà máy hàng năm hoạt động hết công suất với số năm tồn tại của nhà máy theo dự kiến trong dự án

- Mọi thành quả và hậu quả của quá trình thực hiện đầu tư chịu ảnh hưởng nhiều của các yếu tố không ổn định theo thời gian và điều kiện địa lý của không gian

Để đảm bảo cho công cuộc đầu tư đem lại hiệu quả kinh tế xã hội cao đòi hỏi phải làm tốt công tác chuẩn bị Sự chuẩn bị này được thể hiện trong việc soạn thảo các dự án đầu tư (lập dự án đầu tư), có nghĩa là phải thực hiện đầu tư theo dự án được soạn thảo với chất lượng tốt

Đầu tư phát triển trong nông nghiệp và kinh tế nông thôn thông

thường đều trực tiếp hay gián tiếp chịu ảnh hưởng của các đặc điểm sản xuất nông nghiệp nên mang một số đặc điểm đặc trưng sau :

- Đầu tư phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn, đặc biệt là đầu

tư trong nông nghiệp, thường có thời gian thu hồi vốn dài hơn đầu

tư trong các ngành kinh tế khác.Những nguyên nhân chủ yếu của thời gian thu hồi vốn dài là :

+ Tính sinh lời của sản xuất kinh doanh nông nghiệp trong điều kiện hiện nay thường thấp hơn các ngành khác

+ Chu kỳ sản xuất kinh doanh trong nông nghiệp thường dài, năng suất lao động nông nghiệp lại thấp, do vậy thời gian khấu hao tài sản cố định trong nông nghiệp thường kéo dài so với các ngành kinh tế khác.

+ Tính rủi ro và kém ổn định của sản xuất kinh doanh nông nghiệp một mặt ảnh hưởng tới thời gian thu hồi vốn đầu tư trong nông nghiệp, mặt khác gián tiếp ảnh hưởng tới thời gian thu hồi vốn đầu tư của các ngành kinh tế nông thôn có sử dụng nguyên liệu nông nghiệp hoặc liên quan tới nông nghiệp

+ Tỷ giá cánh kéo giữa hàng công nghiệp và hàng nông sản bất lợi cho nông nghiệp Điều này ảnh hưởng xấu tới khả năng thu hồi vốn đầu tư trong nông nghiệp, nhất là trong điều kiện năng suất lao động trong nông nghiệp còn thấp

- Hoạt động đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp và kinh tế nông thôn,

nhất là trong nông nghiệp, thường được tiến hành trên một phạm

vi không gian rộng lớn Phần lớn các hoạt động đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn có phạm vi không gian rộng hơn các lĩnh vực khác Điều này làm tăng thêm tính phức tạp của việc quản

lý, điều hành các công việc của thời kỳ đầu tư xây dựng các công trình cũng như thời kỳ khai thác các công trình đầu tư

4 Nguồn vốn đầu tư

Ở mỗi quốc gia, nguồn vốn đầu tư trước hết và chủ yếu là từ tích lũy của nền kinh tế Nguồn tích lũy từ nội bộ nền kinh tế, xét về lâu dài, là nguồn đảm bảo cho sự tăng trưởng và phát triển kinh tế một cách ổn định, là điều kiện đảm bảo tính độc lập và tự chủ của đất nước trong lĩnh vực kinh tế cũng như các lĩnh vực khác Vốn đầu tư trong nước được hình thành chủ yếu từ các nguồn :

+ Tích lũy từ ngân sách nhà nước

+ Tích lũy của các doanh nghiệp

+ Tiết kiệm của dân cư

Ngoài nguồn vốn tích lũy trong nước, các quốc gia còn có thể và cần huy động vốn đầu tư từ nước ngoài để phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Vốn huy động từ nước ngoài bao gồm : vốn đầu tư trực tiếp (FDI) và vốn đầu tư gián tiếp Vốn đầu tư trực tiếp là vốn của các doanh nghiệp và cá nhân nước ngoài đầu tư sang nước khác và trực tiếp quản lý hay tham gia quản lý quá trình đầu tư Vốn đầu tư gián tiếp thường là của chính phủ, các tổ chức quốc tế, các tổ chức phi chính phủ được thực hiện dưới các hình thức : viện trợ không hoàn lại, viện trợ có hoàn lại, cho vay ưu đãi với thời hạn dài và cho vay thông thường

II Một số vấn đề về nông nghiệp nông thôn

1 Khái niệm

Nông nghiệp là một ngành sản xuất vật chất, là một bộ phận cấu thành của nền kinh tế quốc dân Nông nghiệp nếu hiểu theo nghĩa hẹp chỉ có ngành trồng trọt, chăn nuôi và ngành dịch vụ trong nông nghiệp Còn nông nghiệp theo nghĩa rộng nó còn bao gồm cả ngành lâm nghiệp và ngành thuỷ sản

2 Vị trí, vai trò của nông nghiệp nông thôn

Nông nghiệp là ngành sản xuất hết sức quan trọng của nền kinh tế nói chung và kinh tế nông thôn nói riêng Nó không chỉ là một ngành kinh tế đơn thuần mà còn là một hệ thống sinh học – kỹ thuật, bởi vì một mặt cơ sở để phát triển nông nghiệp là việc sử dụng tiềm năng sinh học – cây trồng, vật nuôi Chúng phát triển theo qui luật sinh học nhất định con người không thể ngăn cản các quá trình phát sinh, phát triển và diệt vong của chúng, mà phải trên cơ sở nhận thức đúng đắn các qui luật để có những giải pháp tác động tích cực với chúng

Nông thôn có phát triển được hay không trước tiên phụ thuộc vào sự phát triển của nông nghiệp, dù đó là nông thôn của các nước đang phát triển hay nước phát triển.

Vai trò của nông nghiệp và nông thôn:

- Thứ nhất: nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản giữ vai trò to lớn trong việc phát triển kinh tế ở hầu hết các nước, nhất là các nước đang phát triển ở những nước nghèo, đại bộ phận sống bằng nghề nông Tuy nhiên, ngay

cả những nước có nền công nghiệp phát triển cao, mặc dù tỷ trọng GDP nông nghiệp không lớn, nhưng khối lượng nông sản của các nước này khá lớn và không ngừng tăng lên, đảm bảo cung cấp đủ cho đời sống con người những sản phẩm tối cần thiết đó là lương thực, thực phẩm Những sản phẩm này cho dù trình độ khoa học - công nghệ phát triển như hiện nay, vẫn chưa có ngành nào có thể thay thế được Lương thực, thực phẩm là yếu tố đầu tiên, có tính chất quyết định sự tồn tại phát triển của con người và phát triển kinh tế – xã hội của đất nước

- Thứ hai: nông nghiệp sản xuất ra nguyên liệu cho hàng loạt ngành công nghiệp phát triển, như công nghiệp chế biến thực phẩm, công nghiệp dệt, may, công nghiệp giấy, đồ gỗ… mà nếu không phát triển tốt sẽ ảnh hưởng nhiều đến xuất khẩu và hàng tiêu dùng Thông qua công nghiệp, đặc biệt là công nghiệp chế biến, giá trị của sản phẩm nông nghiệp nâng lên nhiều lần, nâng cao khả năng cạnh tranh của nông sản hàng hoá, mở rộng thị trường…

- Thứ ba: khu vực nông nghiệp góp phần vào việc tăng thu nhập và tích luỹ của nền kinh tế quốc dân Điều này đặc biệt quan trọng với các nước đang phát triển, đi lên từ nông nghiệp Trong giai đoạn đầu của công nghiệp hoá thì đây là khu vực lớn nhất, xét cả về lao động và sản phẩm quốc dân Nguồn vốn từ nông nghiệp có thể được tạo ra bằng nhiều cách, như tiết kiệm của nông dân đầu

tư vào các hoạt động phi nông nghiệp, thuế nông nghiệp, ngoại tệ thu được do xuất khẩu nông sản… trong đó thuế có vị trí rất quan trọng Việc huy động vốn

từ nông nghiệp để đầu tư phát triển công nghiệp là cần thiết và đúng đắn trên cơ

sở việc thực hiện bằng cơ chế thị trường, chứ không phải bằng sự áp đặt của Chính phủ Những điển hình về sự thành công của sự phát triển các nước đều đã

sử dụng tích luỹ từ nông nghiệp để đầu tư cho công nghiệp Tuy nhiên số vốn tích luỹ từ nông nghiệp chỉ là một trong những nguồn cần thiết phát huy, phải coi trọng các nguồn vốn khác nữa để khai thác hợp lý, đừng quá cường điệu vai trò tích luỹ vốn từ nông nghiệp

- Thứ tư: nông nghiệp và nông thôn là nơi có nguồn lao động dồi dào, mà qua tăng năng suất lao động có thể giải phóng được lao động phục vụ cho các ngành công nghiệp khác Nông nghiệp đặc biệt là nông nghiệp của các nước đang phát triển là khu vực dự trữ và cung cấp lao động cho phát triển công nghiệp và đô thị Trong giai đoạn đầu của công nghiệp hoá, phần lớn dân cư sống bằng nông nghiệp và tập trung sống ở khu vực nông thôn Vì thế khu vực nông nghiệp nông thôn thực sự là nguồn dự trữ nhân lực dồi dào cho sự phát triển công nghiệp và đô thị Quá trình công nghiệp hoá và đô thị hoá, một mặt tạo ra nhu cầu lớn về lao động, mặt khác năng suất lao động nông nghiệp không ngừng được tăng lên, lực lượng lao động từ nông nghiệp được giải phóng ngày càng nhiều Số lao động này dịch chuyển, bổ sung cho phát triển công nghiệp và

đô thị

- Thứ năm: nông nghiệp nông thôn là thị trường tiêu thụ rộng lớn của công nghiệp ở hầu hết các nước đang phát triển, sản phẩm công nghiệp, bao gồm tư liệu tiêu dùng và tư liệu sản xuất được tiêu thụ chủ yếu dựa vào thị trường trong nước mà thị trường trong nước, trước hết là khu vực nông nghiệp nông thôn Sự thay đổi về cầu trong khu vực nông nghiệp, nông thôn sẽ có tác động trực tiếp đến sản lượng ở khu vực phi nông nghiệp Phát triển mạnh mẽ nông nghiệp, nâng cao thu nhập cho dân cư nông nghiệp, làm tăng sức mua từ khu vực nông thôn sẽ làm cho cầu về sản phẩm công nghiệp tăng, thúc đẩy công nghiệp phát triển, từng bước nâng cao chất lượng có thể cạnh tranh với thị trường thế giới