+Theo luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, tại điều 2 qui định rõ: “Đầu nước ngoài là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vào đa Việt Nam vốn bằng tiền hoặc bất kỳ tài sản nào để tiến hành c
Trang 1Sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Bạch Nguyệt
I, Khái niệm và vai trò FDI
1, Khái niệm
+ Theo IMF : FDI là một hoạt động đầu tư được thực hiện nhằm đạt được những lợi ích
lâu dài trong một doanh nghiệp hoạt động trên lãnh thổ của một nền kinh tế khác nền kinh tế nước chủ đầu tư, mục đích của chủ đầu tư là giành quyền quản lý thực sự doanh nghiệp
+Theo luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, tại điều 2 qui định rõ: “Đầu nước ngoài
là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vào đa Việt Nam vốn bằng tiền hoặc bất kỳ tài sản nào để tiến hành các hoạt động đầu theo qui định của luật đâù nước ngoài tại Việt Nam”-Trích Điều 2, luật đầu tư nước ngoài Việt Nam, do Quốc hội Việt Nam thông qua,và có hiệu lực kể từ ngày 23/11/1996
Trên giác độ vĩ mô, FDI tác động đến quá trình tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu
kinh tế và phúc lợi xã hội cho con người
Trang 2Trên giác độ vi mô, FDI có tác động mạnh mẽ đến năng lực cạnh tranh của các doanh
nghiệp trong nước, vấn đề lưu chuyển lao động giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước
Đầu tư nước ngoài là nhân tố quan trọng đóng góp vào sự phát triển kinh tế của Việt
Nam FDI có vai trò trực tiếp thúc đẩy sản xuất, bổ sung vốn trong nước, tiếp thu công nghệ và bí quyết quản lý, tham gia mạng lưới sản xuất toàn cầu, tăng số lượng việc làm
và đào tạo nhân công, tăng nguồn thu cho ngân sách
II.Tình hình đầu tư FDI vào Việt Nam
1, Hoàn cảnh FDI vào Việt Nam
Việt Nam cố gắng hoàn thiện môi trường đầu tư để thu hút FDI
+ Ban hành luật đầu tư nước ngoài 1987 và qua 4 lần sửa đổi
+Luật doanh nghiệp năm 2005
+ Ký kết các hiệp định song phương về xúc tiến và bảo vệ đầu tư
Luồng FDI vào Việt Nam đã tăng đáng kể
2, Khái quát tình hình FDI các năm trở lại đây
-Quá trình thu hút FDI có thể chia làm 4 giai đoạn
+ Giai đoạn 1988-1995 : số dự án tăng liên tục, vốn thực hiện thấp hơn vốn đăng kí+Giai đoạn 1996-2000: luồng vốn FDI giảm mạnh, vốn đăng kí mới giảm 24% hàng năm và vốn thực hiện giảm 14%
+ Giai đoạn 2001- 2005 vốn thực hiện tăng và vốn đăng kí có giảm nhẹ
+giai đoạn 2006 đến nay; sau khi gia nhập WTO luồng vốn FDI vào tăng 12 tỷ USD, cao nhất trong 18 năm thu hút FDI với nhiều dự án lớn trong lĩnh vực công nghiệp
Trang 3( thép, điện tử, sản phẩm công nghệ cao)
-Tỷ trọng vốn khu vực FDI so với tổng đầu tư xã hội tăng từ 16,2% đến 30,9% năm
2008
Năm 2009 do tác động của khủng hoảng kinh tế thế giới và các yếu tố khác, FDI đăng
kí vào Việt Nam suy giảm mạnh so với năm 2008
Có thể nói, FDI đã góp phần quan trọng vào việc thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế -
xã hội của đất nước Tỷ trọng FDI trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội 1991 - 2000 là 30%, 2001 - 2005 là 16%, 20062011 là 28%
Trang 4-Tỉ lệ đóng góp FDI vào GDP của Việt Nam liên tục tăng đều qua các năm
-Tỉ trọng FDI theo ngành
Trang 5Vốn FDI đăng ký vào các dự án liên quan đến bất động sản, các dự án công nghiệp nặng (thép, dầu khí) liên tục tăng cao Đây đều là các dự án thâm dụng vốn, nghĩa là khả năng tạo việc làm không nhiều
Trong khi đó, vốn FDI đăng ký vào các dự án chế biến sử dụng nhiều lao động (công nghiệp nhẹ, chế biến thực phẩm, nông lâm ngư nghiệp) lại giảm
-FDI theo quốc gia
Trang 6Có 75 quốc gia đầu tư vào Việt Nam trong đó những nước đầu tư chính bao gồm Hàn Quốc, Đài Loan, Nhật Bản, Singapore, Malaysia.
3 Tình hình đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Việt Nam trong 8 tháng đầu năm (tính đến 20/8) – số liệu theo báo cáo của Cục đầu tư nước ngoài
a) Tổng vốn FDI đăng ký và giải ngân: nhìn chung là giảm so với cùng kỳ 2011
_Có 672 dự án mới được cấp GCNĐT trên cả nước
_ Tính chung cả cấp mới và tăng vốn, trong 8 tháng đầu năm 2012, các nhà đầu tư nước ngoài đã đăng ký đầu tư vào Việt Nam 8,47 tỷ USD, bằng 66,1% so với cùng kỳ 2011._Tuy nhiên, trong khi vốn đăng ký tỏ ra “hụt hơi”, ước tính các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài đã giải ngân được 7,28 tỷ USD, bằng 99,7% so với cùng kỳ năm 2011
=>Kết quả này có được từ việc nhiều dự án đã được cấp phép trong những năm trước đây đang vào giai đoạn triển khai mạnh
b)Theo lĩnh vực đầu tư :
_Công nghiệp chế biến, chế tạo thu hút được nhiều sự quan tâm của nhà đầu tư nước
ngoài nhất với 281 dự án đầu tư đăng ký mới, tổng số vốn cấp mới và tăng thêm là 5,74
tỷ USD, chiếm 67,8% tổng vốn đầu tư đăng ký trong 8 tháng
_Trong khi đó, cho dù thị trường không có bối cảnh thuận lợi, lĩnh vực kinh doanh bất
động sản vẫn đứng thứ hai với 8 dự án đầu tư đăng ký mới, tổng vốn cấp mới và tăng
thêm là 1,72 tỷ USD, chiếm 20,4%
Trang 7=>Tuy đây là con số khá khả quan nhưng mặt khác có nhiều vấn đề cần đặt ra
_Đứng thứ ba là lĩnh vực bán buôn bán lẻ, sửa chữa, với 124 dự án đăng ký mới, tổng vốn đầu tư cấp mới và tăng thêm đạt 377 triệu USD, chiếm 4,4%
c)Theo đối tác đầu tư : Hầu hết vẫn là các đối tác truyền thống
_Tính từ đầu năm 2012 đến nay, đã có 52 quốc gia và vùng lãnh thổ có dự án đầu tư tại Việt Nam
_Nhật Bản dẫn đầu với tổng vốn đầu tư đăng ký cấp mới và tăng thêm 4,33 tỷ USD,
chiếm 51,1% tổng vốn đầu tư vào Việt Nam
_Một cái tên khá lạ lẫm là Samoa, đứng vị trí thứ hai với tổng vốn đầu tư đăng ký cấp mới và tăng thêm là 889,8 triệu USD, chiếm 10,5 % tổng vốn đầu tư
_Hàn Quốc đứng vị trí thứ 3 với tổng vốn đầu tư đăng ký cấp mới và tăng thêm là 654,7 triệu USD, chiếm 7,7% tổng vốn đầu tư
_Tiếp theo là Singapore đứng ở vị trí thứ 4 với tổng vốn đăng ký cấp mới và tăng thêm khoảng 523,2 triệu USD, chiếm 6,2% tổng vốn đầu tư vào Việt Nam
d) Theo địa bàn đầu tư:
_Liên tiếp từ tháng 3/2012 đến nay, Bình Dương là địa phương dẫn đầu về thu hút vồn
FDI với 1,84 tỷ USD vốn đăng ký mới và tăng thêm chiếm 21,8% tổng vốn đầu tư
_Hải Phòng đứng thứ 2 với tổng vốn đăng ký cấp mới và tăng thêm là 1,05 tỷ USD, chiếm 12,4%
_Đồng Nai đứng thứ 3 với 972,8 triệu USD vốn đăng ký cấp mới và tăng thêm
e
) Quy mô đầu tư: phần lớn dự án đầu tư có quy mô vừa và nhỏ
Trang 8_Trong số 672 dự án được cấp mới trong 8 tháng đầu năm chỉ có 1 dự án có vốn đầu tư trên 1 tỷ USD trong lĩnh vực kinh doanh bất động sản; có 57 dự án có quy mô từ 10 triệu USD trở lên (chiếm 8,1% số dự án) với tổng vốn đầu tư 3,6 tỷ USD
_Có khá nhiều các dự án nhỏ và siêu nhỏ trong 8 tháng năm 2012 với 126 dự án có quy
mô vốn nhỏ hơn hoặc bằng 100.000 USD (chiếm 19% tổng số dự án)
f ) Một số dự án lớn tiêu biểu:
_Dự án khu đô thị Tokyu Bình Dương
(do NĐT Nhật Bản đầu tư) với tổng vốn
đầu tư là 1,2 tỷ USD
3.Khái quát thành tựu và tồn tại về FDI ở Việt Nam:
a)Thành tựu:
_ Việt Nam được đánh giá là 1 trong các nước hấp dẫn đầu tư nước ngoài nhất châu Á
_Khu vực đầu tư nước ngoài đã có đóng góp đáng kể cho sự phát triển kinh tế-xã hội của Việt Nam:
+Đóng góp đáng kể vào tổng đầu tư toàn xã hội (2006-2011: ~25%)
+Góp phần làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế
+Đóng góp vào ngân sách NN
Trang 9+Đóng góp quan trọng vào tổng kim ngạch xuất khẩu của VN (2011 là 59%)
+Góp phần đổi mới, chuyển giao công nghệ
+Tạo thêm việc làm (sử dụng khoảng 2 triệu lao động trực tiếp, )
b)Những tồn tại về thu hút, sử dụng và quản lý ĐTNN :
_Môi trường đầu tư của Việt Nam còn nhiều hạn chế, có nguy cơ tụt hậu và khó cạnh tranh với các nước trong khu vực về thu hút FDI
+Thủ tục, chính sách bất cập, cơ sở hạ tầng yếu kém, thiếu nhân lực chất lượng cao, tham nhũng và không minh bạch,
=>chỉ số niềm tin đối với nhà đầu tư giảm
_Chất lượng các dự án FDI thấp, nhất là các năm gần đây (mặt sau của tấm huy chương):
+Vốn đăng ký không phản ánh vốn thực mà các công ty nước ngoài đầu tư vào VN
Nhiều dự án FDI lại huy động vốn từ vay ngân hàng trong nước hoặc hút vốn từ người dân
+Nhiều DN FDI có công nghệ lạc hậu, tiêu tốn nguyên liệu, chưa đảm bảo được xử lý chất thải, ô nhiểm môi trường (như trương hợp công ty Verdan),
+25 năm chỉ có 5% FDI công nghệ cao
_Cơ cấu không hợp lý:
Trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, vốn đầu tư chủ yếu tập trung vào công nghiệp lắp ráp nhằm tận dụng nhân công rẻ
Đầu tư vào nông lâm nghiệp đã ít còn có xu hướng giảm
Trong khi đó đầu tư vào khai thác tài nguyên và bất động sản chiếm tỷ lệ lớn và ngày càng tăng
_Nhiều chiêu thức trốn thuế, đóng góp vào ngân sách hạn chế
=>chất lượng quan trọng hơn số lượng FDI
Trang 10=>cần tỉnh táo trước “cơn say” hút vốn FDI
c)Một số nguyên nhân chủ yếu:
_Chưa thực hiện tốt công tác phân cấp quản lý ĐTNN
=>Các địa phương chạy theo thành tích, cạnh tranh không làm mạnh, buông lỏng thẩm định, quản lý lơi lỏng, doanh nghiệp FDI được ưu đãi quá mức
_Hệ thống chính sách, pháp luật liên quan đến đầu tư chưa đồng bộ, thiếu nhất quán
III Giải pháp về thu hút FDI ở Việt Nam:
Trước thực trạng về đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam trong thời gian qua và những thách thức, hạn chế mà chúng ta đang phải đương đầu, nhiệm vụ tổng quát trong công tác đầu tư trực tiếp nước ngoài được Nhà nước ta đặt ra trong thời gian tới là: tập trung khắc phục các mặt tồn tại của môi trường đầu tư, hạn chế đến mức thấp nhất tác động của khủng hoảng kinh tế thế giới nhằm tận dụng cơ hội thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, góp phần đạt mục tiêu đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an sinh
xã hội và bền vững môi trường
Trong hai ngày 03 và 04 tháng 02 năm 2009, Chính phủ họp phiên thường kỳ để đánh giá tình hình kinh tế - xã hội tháng 01 năm 2009 và phương hướng, giải pháp thúc đẩy tăng cường phát triển kinh tế Chính phủ đã thảo luận, đánh giá công tác thu hút và quản
lý vốn đầu trực tiếp tư nước ngoài tại Việt Nam thời gian qua và đã thống nhất một số định hướng và giải pháp cơ bản cho những năm tiếp theo Nghị quyết 13/NQ-CP ngày 07/04/2009 của Chính phủ về định hướng, giải pháp thu hút và quản lý vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trong thời gian tới ra đời là văn kiện quan trọng, thể hiện vai trò đầu tàu của Nhà nước trong việc đề ra kế hoạch, chiến lược nhằm tăng cường thu hút FDI một cách có hiệu quả vào Việt Nam
Trang 11Theo đó, để tiếp tục thu hút và quản lý nguồn vốn FDI trong thời gian tới, các Bộ, ngành, địa phương cần tổ chức triển khai thực hiện 6 nhóm giải pháp cấp bách sau:
1 Nhóm giải pháp về chính sách thu hút đầu tư
- Tiếp tục rà soát pháp luật, chính sách về đầu tư, kinh doanh để sửa đổi các nội dung không đồng bộ, thiếu nhất quán, bổ sung các nội dung còn thiếu; sửa đổi các quy định còn bất cập, chưa rõ ràng liên quan đến thủ tục đầu tư và kinh doanh
Hiện nay, cùng với tình hình khó khăn về kinh tế, những thay đổi của một số chính sách pháp luật và sự chậm trễ trong việc sửa đổi những chính sách khác được coi là một trong những rào cản lớn nhất đối với dòng vốn FDI vào Việt Nam “Một khó khăn lớn
đã kéo dài nhiều năm nay đối với chúng tôi là sự không rõ ràng của các quy định pháp luật liên quan đến các hoạt động kinh doanh Tình hình môi trường đầu tư hiện tại ở Việt Nam không thuận lợi cho lắm, cho dù thị trường này vẫn còn có rất nhiều cơ hội,” ông Bobby Liu - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Singapore tại Việt Nam nói
Thật vậy, một môi trường kinh doanh tốt và hấp dẫn, ngoài những yếu tố về kinh tế thì điều kiện tiên quyết phải là đất nước hòa bình, có hệ thống chính trị ổn định và môi trường pháp lí minh bạch, thuận lợi, cởi mở hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài Bên cạnh đó là bộ máy giải quyết thủ tục hành chính nhanh gọn, linh hoạt giúp rút ngắn thời gian chờ đầu tư và các chính sách ưu đãi cho nhà đầu tư nước ngoài của Chính phủ Thực tế thì Chính phủ Việt Nam đang cố gắng giảm thiểu những rào cản về hành chính cũng như rủi ro chính sách đối với các nhà đầu tư nước ngoài nhằm cải thiện môi trường đầu tư Một trong những hành động cụ thể đó là việc thực hiện Đề án 30( quyết định số 30/QĐ-TTg ngày 10/01/2007) về cải cách thủ tục hành chính Mục tiêu của đề án là xây dựng một nền hành chính dân chủ, chuyên nghiệp, hiệu quả và hiệu suất cao, góp phần chống tham nhũng, lãnh phí thông qua việc đơn giản hóa và cắt giảm các thủ tục hành
Trang 12chính không cần thiết nhằm giảm thiểu chi phí và thời gian cho người dân và các doanh nghiệp
Tuy nhiên, các nhà đầu tư nước ngoài cho rằng sự cải thiện còn rất khiêm tốn trong thời gian qua Vì vậy, Việt Nam vẫn cần phải tiếp tục đổi mới hệ thống pháp luật của mình theo hướng tiến bộ, hiện đại, san lấp nhưng lỗ hổng trong cơ chế quản lí, bù đắp những chỗ còn thiếu khuyết, cải cách những quy định đã lỗi thời, không còn phù hợp với xu thế phát triển đất nước và ban hành thêm các chính sách mới tăng cường thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài mà vẫn đảm bảo lợi ích quốc gia, dân tộc lên hàng đầu
-Ban hành các ưu đãi khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực: phát triển đô thị, phát triển hạ tầng kỹ thuật (cấp thoát nước, môi trường đô thị…), phát triển nhà ở xã hội và nhà ở cho người có thu nhập thấp; xây dựng công trình phúc lợi (nhà ở, bệnh viện, trường học, văn hóa, thể thao) cho người lao động làm việc trong các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế; các dự án đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp và phát triển nông thôn.
Đây đều là những lĩnh vực mà Việt Nam đang vấp phải những khó khăn, hạn chế để phát triển Việc thu hút đầu tư, đặc biệt là FDI vào các lĩnh vực này, không chỉ góp phần làm cân bằng cơ cấu phát triển kinh tế đất nước, thúc đẩy cho sự tăng trưởng kinh tế chung mà còn góp phần đảm bảo an sinh xã hội, thực hiện công bằng xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống cho nhân dân nói chung và cho người lao động, người nông dân thu nhập thấp nói riêng
+Lấy ví dụ điển hình trong lĩnh vực nông nghiệp, xuất phát từ đặc điểm của nền kinh tế Việt Nam; khu vực nông nghiệp, nông thôn có vị trí rất quan trọng trong đảm bảo sự ổn định kinh tế - xã hội, tạo nền tảng phát triển bền vững Trong chiến lược phát triển, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm đầu tư nhằm xây dựng nền nông nghiệp toàn diện theo hướng hiện đại, đồng thời phát triển mạnh công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn
Trang 13Trong Nghị quyết các kỳ đại hội đều khẳng định chú trọng, quan tâm đầu tư cho nông nghiệp thông qua các nguồn vốn khác nhau Gần đây Nghị quyết TW 7 (khoá X) đã khẳng định thêm cần “Mở rộng hợp tác quốc tế, thu hút đầu tư nước ngoài vào sản xuất nông nghiệp và xây dựng nông thôn”.
Có thể thấy, các dự án FDI trong lĩnh vực nông nghiệp đã bắt đầu góp phần thực hiện
chủ trương chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, làm đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao giá trị hàng hóa nông sản xuất khẩu và tiếp thu một số công nghệ mới
Chính phủ Việt Nam đã sẵn sàng đón nhận các dự án FDI có chất lượng và chiều sâu đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp bằng rất nhiều cơ chế ưu đãi và khuyến khích đầu tư
Cụ thể, ngày 4/6/2010, Chính phủ Việt Nam đã ban hành Nghị định 61/2010/NĐ-CP về Chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn Theo đó, Chính phủ Việt Nam sẽ hỗ trợ về đất đai, chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực, phát triển thị trường, tư vấn dự án, cước phí vận tải… cho doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn Đây cũng là một trong những chính sách cần thiết nhằm hỗ trợ việc thu hút FDI vào lĩnh vực nông nghiệp trong thời gian tới Và mới đây, để thay thế
NĐ 61, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đang lấy ý kiến cho Nghị định khuyến khích DN, hợp tác xã đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn Theo Dự thảo Nghị định, sẽ chỉ còn 15 lĩnh vực nông nghiệp thuộc danh mục ưu đãi đầu tư (theo NĐ 61 là 28 lĩnh vực) Tuy nhiên, mức ưu đãi lại lớn hơn rất nhiều
Cụ thể, DN được hỗ trợ kinh phí tương đương 50% thuế phải nộp cho ngân sách để chi phí quảng cáo cho DN và sản phẩm trên các phương tiện thông tin đại chúng; được hỗ trợ kinh phí tương đương 30% tổng thuế phải nộp cho ngân sách nhà nước để chi cho công tác tham gia triển lãm, hội chợ, không quá 100 triệu đồng/năm DN được hỗ trợ xây dựng thương hiệu với mức 200.000 đồng/tấn với rau, quả, thịt sạch DN được sử