Tìm hiểu Đàn ghita của Lorca của Thanh Thảo trong mối tương quan với Ghita của Lorca hc

Bài Tiểu luận so sánh văn học tượng trưng giữa bài thơ của Thanh Thảo chịu ảnh hưởng bởi bài thơ của Lorca... Đàn ghita của Lorca Thanh Thảo Ghita Lorca ........................................................................................................................

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

TRƯỜNG KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VĂN TP.HCM

KHOA VĂN HỌC & NGÔN NGỮ



Tiểu luận chuyên đề

Thơ tượng trưng và thơ hiện đại Việt Nam

TÌM HIỂU

ĐÀN GHITA CỦA LORCA

CỦA THANH THẢO TRONG MỐI TƯƠNG QUAN VỚI

GUITAR CỦA G LORCA



GV giảng dạy: PGS.TS Nguyễn Hữu Hiếu

HV thực hiện: Võ Minh Trung

Lớp: Cao học Văn học Việt Nam khóa 2/2012

TP.HCM, ngày 8 tháng 4/2013

Mục lục

Mục lục 2

Đặt vấn đề 3

Giải quyết vấn đề 4

1 Khái quát về tác giả, tác phẩm 4

2 Khái lược về chủ nghĩa tượng trưng trong thơ 6

3 Ghita của Lorca, khúc bi thương giao cảm với đời 11

4 Đàn ghita của Lorca, nhịp tri âm của Thanh Thảo với Lorca 17

5 Hòa tấu ghita Lorca – Thanh Thảo 31

Kết luận 33

Tài liệu tham khảo 33

Đặt vấn đề

Đàn ghita của Lorca là một bài thơ hiện đại, mới được đưa vào chương

trình Ngữ văn 12 vài năm trở lại đây Do tính mới lạ của lối viết tượngtrưng nên ta không dễ dàng đọc hiểu bài thơ Đọc hiểu bài thơ dưới sự

soi sáng của lý thuyết tượng trưng cũng như sự soi chiếu với bài Guitar

của nghệ sĩ G Lorca là một việc làm hữu ích và có cơ sở khoa học Đóchính là lý do mà người viết vẫn chọn đề tài này dù hiện tại có không ítbài viết của những nhà nghiên cứu tên tuổi về Đàn ghita của Lorca vàvài bài hiếm hoi về thơ của Lorca:

LIÊN VĂN BẢN (INTERTEXT) TRONG “ĐÀN GHI TA CỦA LORCA”

(LÊ HUY BẮC), ông khai thác bài thơ theo hướng liên văn bản, lý giảikhái quát về tính siêu thực, trình bày Những vỉa tầng văn hóa, Màu sắc

- âm thanh - hình khối trong bài thơ cũng như mối liên hệ Thi nhân –văn bản – độc giả và Thanh Thảo với Lorca

"ĐÀN GHITA CỦA LOR-CA"- Khúc tưởng mộ của Thanh Thảo dành cho Lor-ca -thiên tài nghệ thuật của Tây Ban Nha (NGUYỄN TỐNG), tác

giả nhấn mạnh: “Để hiểu bài thơ "Đàn ghi ta của Lor-ca", trước hết ta

phải hiểu về nhân vật Phi-đe-ri-co Gar-xi-a Lor-ca (1898-1936)”

ĐÀN GHITA CỦA LORCA - tiếng đàn gọi tiếng tri âm (NGUYỄN THỊ

MINH DUYÊN), tác giả lưu ý: “Ở bài thơ “ Đàn ghi ta của Lorca”, sựthấu hiểu, gặp gỡ không dừng lại ở đàn ghi ta và người nghệ sĩ G.Lorca,

nó còn biểu hiện ở “sự cộng hưởng đồng cảm, đồng điệu, đồng tình,

đồng ý, đồng chí, đồng vọng” giữa Thanh Thảo với Lorca, giữa những

người nghệ sĩ ham sáng tạo và bạn đọc muôn đời.”

NHẠC TÍNH TRONG THƠ THANH THẢO (NGUYỄN THANH

TUẤN), tác giả đã nhận định: “Với Đàn ghi-ta của Lorca, âm điệu chủ

đạo đồng thời cũng là nhạc điệu làm nền cho cả bài là âm thanh đặctrưng của tiếng Tây ban cầm “li - la li - la li - la” Đây là kết quả, làbằng chứng của sự giao thoa giữa thơ và nhạc, giữa hình ảnh và âmthanh Trên cơ sở của cái nền ấy, các hình ảnh thể hiện bản ngã và sự bithảm nhất của cuộc đời thi sĩ, nhạc sĩ Lorca được thể hiện ( ) ThanhThảo triển khai mạch thơ giống như mạch của một khúc ca với kết cấu

gồm bốn phần trọn vẹn như một sản phẩm âm nhạc với những ý đồnghệ thuật sâu sắc Điều này khiến cho thi phẩm có một đời sống kép.”.

TIẾP CẬN VĂN BẢN “ĐÀN GHITA CỦA LORCA” (PHAN HUY

DŨNG), tác giả khai thác theo hướng liên văn bản, lưu ý rằng:

“Đọc Đàn ghi ta của Lor-ca, có thể thấy, mỗi từ, mỗi chi tiết, hình ảnh

và cả hình tượng trung tâm trong đó đều là đầu mối của một quan hệgiao tiếp nghệ thuật rộng lớn, mà nếu thiếu tri thức về các văn bản (hiểutheo nghĩa rộng) có trước đó thì độc giả không thể cảm nhận được, hiểuđược ý nghĩa của chúng.”

ĐÔI LỜI VỀ THƠ LORCA (HOÀNG HƯNG), tác giả trình bày khái

quát cảm nhận của mình về một số bài thơ của Lorca

Với đề tài Tìm hiểu “Đàn ghita của Lorca” của Thanh Thảo trong

mới tương quan với “Guitar” của Lorca, người viết chọn hướng tiếp

cận văn bản và phương pháp tiếp cận ngôn ngữ là phương pháp chính

để nghiên cứu bài thơ Bài viết ngoài phần Khái quát về tác giả, tác

phẩm, Khái lược chủ nghĩa tượng trưng trong thơ làm cơ sở lý luận

và Kết luận thì có 3 phần trọng tâm:

- Ghita của Lorca, khúc giao cảm để đời

- Đàn ghita của Lorca, nhịp tri âm của Thanh Thảo với Lorca

- Hòa tấu ghita Lorca – Thanh Thảo

Giải quyết vấn đề

1 Khái quát về tác giả, tác phẩm

Thanh Thảo, tên khai sinh là Hồ Thành Công, sinh năm 1946,

quê ở huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi Tốt nghiệp khoa ngữ văn,trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, Thanh Thảo vào công tác ở chiếntrường miền Nam Từ mấy thập niên trước, Thanh Thảo đã được côngchúng chú ý qua những tập thơ và trường ca mang diện mạo độc đáo

viết về chiến tranh và thời hậu chiến: Những người đi tới

biển (1977), Dấu chân qua trảng cỏ (1978), Những ngọn sóng mặt trời (1981), Khối vuông ru-bích (1985), Từ một đến một trăm (1988)

Hiện ông là Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật Quảng Ngãi, phó chủ tịchHội đồng thơ Hội nhà văn Việt Nam Thanh Thảo đã nhận giải thưởngcủa Hội Nhà văn Việt Nam năm 1979, giải thưởng Ban Văn học Quốcphòng An nình, Hội Nhà văn Việt Nam năm 1995, giải thưởng Nhànước (đợt 1) về văn học nghệ thuật năm 2001.

Những năm gần đây, Thanh Thảo vẫn tiếp tục làm thơ đồng thời viếtbáo, tiểu luận phê bình và nhiều thể loại khác, nhưng đóng góp quantrọng và đặc sắc nhất của ông vẫn là thơ ca Thơ Thanh Thảo là tiếngnói của người tri thức nhiều suy tư, trăn trở về các vấn đề xã hội và thờiđại

Bài thơ: "Đàn ghi-ta của Lorca" được ông viết ở trại sáng tác Quân

khu 5- Đà Nẵng năm 1979, được công chúng biết đến lần đầu vào 1985khi tập thơ "Khối vuông ru-bích" ra đời Đây là bài thơ tiêu biểu chokiểu tư duy Thanh Thảo Bài thơ đã tái hiện được vẻ đẹp hình tượngGarcia Lorca, nhà thơ vĩ đại nhất Tây Ban Nha thế kỉ 20 FedericoGarcia Lorca sinh ngày 5/6/1898ở tỉnh Granada, miền Nam Tây BanNha Không chỉ là một nhà thơ nổi tiếng, ông còn có tài năng về âmnhạc và hội hoạ Là con chim hoạ mi xứ Espagna, ông sáng tác rấtnhiều khúc ngẫu hứng cho ghi-ta Bài thơ thể hiện chân dung đẹp đẽcủa nghệ sĩ Lorca trong sự ngưỡng mộ, lòng đồng cảm và sự tiếcthương sâu sắc của Thanh Thảo Xuyên suốt bài thơ là biểu tượng songtrùng Lorca – tiếng đàn guitar Tiếng đàn cất lên tiếng lòng của Lorcatrước cuộc sống, trước thời đại Nó là linh hồn, là tinh thần của Lorca,

và hơn hết là số phận của nhà thơ vĩ đại này:

"Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn"

PH.G.LORCA

Federico García Lorca sinh năm 1898 ở Fuente Vaqueros Ông

là nhà thơ quan trọng nhất của Tây Ban Nha vào thế kỷ 20 Ðồng thời,ông là một kịch tác gia và một nhạc sĩ tài ba Ông học ở Granada vànăm 1919 vào nội trú tại Residencia de Estudiantes ở Madrid Năm

1929, sau thành công của thi phẩm Romancero gitano, ông lên đường điNew York cùng với Fernando de los Ríos Khi trở lại quê hương, ông làđồng đạo diễn của đoàn kịch La Barraca, du diễn khắp Tây Ban Nha, vànăm 1933 lưu diễn ở Argentina Ngày 19 tháng 8 năm 1936, ngay sau

khi cuộc Nội Chiến Tây Ban Nha vừa bùng nổ, ông bị phe Quốc Giathủ tiêu ở Granada Cái chết bất ngờ ấy, cùng với dòng thơ vốn đầy ámảnh về cái chết, đã là đề tài của vô số thiên khảo cứu về Lorca Ðặcbiệt, vào năm 1978, có một cuốn phim được thực hiện dưới nhan đềLorca, Muerte de un Poeta (Lorca, cái chết của một nhà thơ), do JuanAntonio Bardem and Mario Camus đạo diễn.

Ông để lại rất nhiều thi phẩm, kịch bản, và một số tác phẩm âm nhạc

Tác phẩm Ghita trích từ tập THƠ TRẦM CA (Poema del Cante Jondo)

(thơ) Trọn vẹn thi tập Poema del Cante Jondo của Federico GarcíaLorca (1898-1936) — nhà thơ quan trọng nhất của Tây Ban Nha vàothế kỷ 20 — lần đầu tiên đến với độc giả Tiền Vệ qua bản dịch của nhàthơ Diễm Châu Thi tập được đăng thành hai kỳ liên tục

2.1 Sự ra đời: Thơ tượng trưng ra đời vào khoảng thế kỷ XIX, đó là

thời điểm bóng đen của chủ nghĩa tư bản bao trùm thế kỷ khiến mọingười ao ước một cuộc sống thanh bình Nửa cuối thế kỷ XIX,Napoleon đệ tam đã mở những cuộc chinh chiến qua tận châu Phi vàchâu Á Những cuộc chinh chiến đó đã gây ảnh hưởng không nhỏ đếnbầu không khí xã hội Chiến tranh Pháp - Đức vào năm 1870-1871, taihọa Sedan năm 1871, cuộc khởi nghĩa Công xã Paris năm 1871…đãlàm cho nước Pháp có nhiều biến động

Cuộc tổng khủng hoảng của văn hóa nhân văn tư sản dẫn đến sự chống

lại các nguyên tắc Thực chứng luận của nhóm Thi sơn và chủ nghĩa tự

nhiên Chủ nghĩa tự nhiên ra đời và tồn tại vào khoảng những năm1860-1880 với những đại biểu như: hai anh em Edmond, Goncourt,Zola…Họ yêu cầu mô tả cuộc sống bằng phương pháp của khoa học tựnhiên, sử dụng các dữ kiện mới do khoa học tự nhiên đem lại để đưavào văn học Do đó, trong sáng tác văn học, các nhà tự nhiên chủ nghĩacoi trọng việc quan sát, sưu tầm tư liệu hơn là sử dụng trí tưởng tượng.Còn nhóm Thi sơn là nhóm các nhà thơ trẻ xuất hiện vào những năm

sáu mươi của thế kỷ XIX với tuyển tập Thi sơn đương đại xuất bản lần

1 Tóm tắt các ý chính bài viết của tác giả Đào Lê Na, Thơ tượng trưng: thơ của dấu hiệu và giao

cảm bí mật

đầu năm 1866 Họ rất chú trọng đến dáng vẻ, đường nét, âm thanh củathế giới bên ngoài.

Từ nền tảng triết học của Sôphenphaơ và Harman, các nhà văn, nhà thơthời kỳ này đã bộc lộ những tư tưởng mới mẻ trong quan niệm củamình về thi ca Ông khổng lồ Hugo cho rằng: Thi ca, đó là những gì sâukín trong tất cả và theo ông, dưới thế giới thực tại có một thể giới lýtưởng đẹp đẽ Trong khi đó, Nerval nêu lên sự thể nghiệm về cái siêuthực và sự tràn ngập của giấc mơ trong đời sống con người Và nếu nhưBaudelaire nêu lên sự tương ứng kỳ bí giữa các giác quan, tình cảm thìVerlaine cho rằng Thơ ca là thứ âm nhạc gợi cảm, qua sắc thái vànhững biểu tượng tế nhị dẫn đến những tình cảm bán ý thức CònRimbaud thì nhấn mạnh đến hình thái siêu thực và cố gắng tạo ra mộtthứ ngôn ngữ mà mọi giác quan có thể cảm thụ được Chính nhữngquan niệm mới mẻ đó đã dần đưa các nhà thơ đến với thế giới thơ riêngcủa mình, thế giới của thơ tượng trưng

Tuy nhiên, cho đến cuối thế kỷ XIX, các nhà thơ tượng trưng vẫn tránh

né danh xưng này Nó chỉ thực sự phát sinh vào năm 1875, quy tụchung quanh Stephane Mallarme và Jean Moréas

2.2 Những nguyên tắc:

Những nguyên tắc của trường phái tượng trưng do Jean Moreas 1910), gốc Hy Lạp đề xướng trong bài tuyên ngôn của trường pháiTượng Trưng (1886) trên tờ Figaro Ông nêu lên tính cách biểu trưngnghệ thuật cho các vật tự nó và các ý niệm nằm ngoài giới hạn của sự

(1856-tri giác cảm tính Trong cuốn Manifeste du Symbolisme năm 1886 ông viết: Điều cốt yếu mà Chủ nghĩa Tượng trưng đem lại là không bao giờ

ám chỉ điều gì như một khái niệm tuyệt đối Ông còn cho rằng thế giới

hữu hình chỉ là phản ánh của thế giới tâm linh và nhà thơ là người giảiminh các dấu hiệu

Từ những quan niệm trên, có thể nhận thấy Jean Moreas đã thể hiệnước muốn về một nghệ thuật mới mẻ và một lý tưởng đòi hỏi khắt khe.Đây cũng là cơ sở cho các nhà thơ tượng trưng đi đến thống nhất một

số nguyên tắc cho thơ tượng trưng như sau:

Thứ nhất, tính cách biểu trưng cho các vật tự nó và các ý niệm nằmngoài giới hạn của sự tri giác cảm tính

Thứ hai, phải vươn tới bản chất lý tưởng siêu thời gian của thế giới, cái

vẻ đẹp siêu nghiệm

Thứ ba, bác bỏ lý tưởng thẩm mỹ: nghệ thuật vị nghệ thuật

Thứ tư, phản ứng lại phái Thi Sơn

Thứ năm, gợi ra những sắc thái tế nhị của cảm giác và tâm hồn

Thứ sáu, mơ ước đạt được cái thực tại tiên thiên ở bên ngoài nhữnghiện tượng biểu kiến của cuộc đời, vũ trụ

2.3 Dấu hiệu và sự giao cảm bí mật:

2.3.1 Các dấu hiệu:

Dấu hiệu thơ tượng trưng nằm ở biểu tượng, biệt nhãn và từ nhạc Đó lànhững điểm làm thơ tượng trưng thật sự khác hẳn so với các trườngphái thơ trước đó Để nhận diện được các dấu hiệu của thơ tượng trưngcần đặt nó trong mối quan hệ với các đặc điểm của trường phái thơkhác Có thể tạo ra hai cặp so sánh: hình tượng và biểu tượng, biệt nhãn

và biểu thị

Hình tượng và biểu tượng:

Hình tượng là trung tâm của thơ ca trữ tình còn biểu tượng mang giá trịtượng trưng cao Trong thơ tượng trưng, biểu tượng thường được liênkết từ một hình tượng cụ thể và một vật trừu tượng để tạo thành một

dấu hiệu mới Chẳng hạn, tiêu đề bài thơ của Rimbaud: Con thuyền

say đã nói lên điều đó Nhà thơ đã kết hợp một hình tượng cụ thể là con

thuyền với một vật trừu tượng là say bởi vì say là hình ảnh chỉ dùng chocon người Từ đây tác giả đã đem đến cho bài thơ của mình một biểutượng mới đầy kỳ lạ và khơi gợi sự tò mò khám phá của người đọc.Biểu tượng trong thơ tượng trưng là một hình ảnh rất phức tạp vì nó córất nhiều dạng thức như tính tương quan giữa âm thanh và ý nghĩa, cácbiểu tượng vĩnh cửu…

Biệt nhãn và biểu thị:

Biệt nhãn là sự gợi tứ bằng ma thuật nhạc tính còn biểu thị là sự bộc lộmột cách đơn giản

Có thể nói âm nhạc là một yếu tố quan trọng làm nên đặc trưng của thơtượng trưng Các nhà thơ tượng trưng nhận thấy giữa ngôn ngữ và âmnhạc có một mối quan hệ đặc biệt Mỗi một từ trong một bài thơ tượngtrưng có khả năng tạo thành giai điệu như một nốt nhạc mà các nhànghiên cứu gọi là từ nhạc hay biệt nhãn của bài thơ Âm nhạc đã đemđến cho các nhà thơ tượng trưng nguồn cảm hứng sáng tạo chứ khôngphải những cái mà nhà thơ muốn biểu thị hay những lý luận về mặtngôn ngữ Đây là một điểm hết sức độc đáo của thơ tượng trưng bêncạnh biểu tượng Các nhà thơ đi sâu vào khía cạnh khó diễn đạt nhấtbằng ngôn ngữ thông thường, vào những gì sâu kín nhất của tâm hồn.Điều này chính là một trong những thử thách lớn nhất cho các nhànghiên cứu thơ tượng trưng Chính vì các nhà thơ tượng trưng gợi tứbằng ma thuật nhạc tính nên thơ của họ gợi cái tinh thần bên trong, bí

ẩn, thầm kín, tế nhị, kinh nghiệm cảm giác

Người đầu tiên nói đến vấn đề âm nhạc trong thơ tượng trưng là mộttrong những ông tổ đầu tiên của trường phái thơ này, đó là Verlaine

trong cuốn Nghệ thuật thơ viết từ những năm 1871- 1873 Sống trong

một thời đại đầy biến động và phải chịu không ít tai tiếng, Verlaine đã

chọn ẩn mình vào đời sống nội tâm với những bài thơ như: Ẩn nhẫn,

chán chường, Không bao giờ nữa, Dạ khúc…khiến cho những ai mới

chỉ đọc thấy tựa đề thôi cũng có thể cảm nhận được sự cô đơn, chánchường và buồn bã của tác giả Trong chuyến đi ẩn mình, tác giả đã tìmcho thi ca một lời ru để mong đạt được sự bình yên, thanh thản Từ đó,

âm nhạc xuất hiện và lặng lẽ ở bên nhà thơ với những sự an ủi dịu dàngkhiến cho nhà thơ có thể thoải mái ẩn trong giai điệu của mình, thoát

khỏi những âm thanh xô bồ của cuộc sống Ca khúc êm đềm hay Những

tình ca không lời là những bài thơ thể hiện rất rõ điều đó Để thể hiện

nhạc tính, Verlaine đã sử dụng rất nhiều câu thơ vần lẻ, những khổ thơ

ngắn và điệp khúc Trong bài Trước tiên là âm nhạc in trong tác phẩm Nghệ thuật thơ, Verlaine đã phản ứng lại quan niệm của phái Thi

sơn vì phái Thi Sơn hầu như rất chú trọng đến dáng vẻ, đường nét âmthanh của thế giới bên ngoài Họ cho rằng người nghệ sĩ chỉ có thể đạttới cái đẹp khi họ hoàn chỉnh hình thức nghệ thuật Thể thơ, đoạn thơ,nhịp điệu, vần, từ ngữ, mỗi yếu tố của thơ theo họ là một trở lực ngăn

xu hướng dễ dãi, tử thù của mọi nghệ thuật Tóm lại, với họ, thơ gầnvới điêu khắc và hội họa Chúng vẽ nên các đường nét, hình thể Trongkhi đó, Verlaine cho rằng thơ gần với âm nhạc và phải giàu sức gợi

Các nhà nghiên cứu đã đánh giá rất cao tập thơ Tình ca không lời viết

năm 1874 của Verlaine Trong tập thơ này, người ta thấy rằng ngôn ngữriêng của tác giả đã thoát li khỏi các hình thức của diễn từ để chỉ tuântheo theo lôgic thơ ca tạo thành những tiếng thì thầm tinh tế, du dương

và cũng là tiếng nói của một thể nghiệm biểu hiện những cảm xúc mơmộng hoặc giấc mơ có thực Trong thơ Verlaine có nhiều phong cảnhrất đẹp, đó là ánh sáng của các đô thị, tia lửa của các cây đèn đườngtrong sương mù hay ánh le lói của mặt trời qua sương…Để làm nên sựsống động cho các bức tranh phong cảnh của mình, Verlaine đã vậndụng một cách có hiệu quả ngôn ngữ thơ của mình như: âm nghịch, vần

lẻ, lẫn âm…tạo nên một cuộc hành hương nhẹ nhàng vào cái mà cácnhà nghiên cứu gọi là “khúc gãy vào trong giai điệu” Không chỉ cóvậy, Verlaine còn tạo cho thơ một tiết tấu mới như một “lời trao đổithầm thì và đứt quãng” bằng việc sử dụng ngôn ngữ trực tiếp nhất, vănxuôi nhất thông qua cách sắp xếp đầy tinh tế của những cái cắt câu, vắtdòng hay khúc gãy Chính những đóng góp trên của Verlaine, nhất là về

từ nhạc đã khiến cho các nhà nghiên cứu gọi ông là người làm một cuộc

“phát minh” về thơ

2.3.2 Sự giao cảm bí mật

Một điều dễ dàng nhận thấy, cái làm nên thơ tượng trưng không chỉ cócác dấu hiệu mà từ những nguyên tắc trên của thơ tượng trưng có thểthấy các nhà thơ có một sự giao cảm bí mật với thế giới tâm linh Cácnhà thơ tượng trưng rất quan tâm đến thế giới tâm linh Họ không coithế giới là thuần túy Họ cho rằng chân lý không thuộc về vật giới Hoạtđộng làm thơ được xem là một hoạt động mang tính thần cảm Đó là sựliên hệ giữa cái hữu hình và vô hình mà ở đó người làm thơ giống nhưmột nhà thụ pháp, làm lộ ra những tinh thần bên trong Như vậy, thếgiới trong thơ tượng trưng là thế giới được phát hiện ra một cách bấtchợt, bất ngờ bởi sự quan sát của người nghệ sĩ Họ cảm nhận thế giớimột cách say mê ở tầng sâu của nó Và họ cũng cảm nhận thế giới trongtính thống nhất và tính hai mặt Đó là thế giới của thực thể, thế giới sâuthẳm, thiêng liêng, vô tận mà đời sống bên trong được hiện ra một cáchbất ngờ Trong tính nhất thể của thế giới, người ta có thể tìm thấynhững liên hệ huyền bí như sự tương ứng giữa sắc màu, hương thơm…

Đó là những liên hệ không thể tìm thấy ở thế giới thực tại của conngười

Có thể nhận thấy, các nhà thơ tượng trưng đã có sự tuyệt đối hóa thếgiới một cách chủ quan Họ cho rằng thơ ca không có nhiệm vụ miêu tảthế giới thực tại mà phải sáng tạo một thế giới cho riêng mình Do đó,

sự sáng tạo thơ ca với các nhà thơ tượng trưng là thực tại tối cao, đemlại ý nghĩa cho cuộc sống vốn chỉ có sự huyễn hoặc, ảo tưởng trong khiphái Thi Sơn lại chủ trương đưa ra nghệ thuật thơ khách quan

3 Ghita của Lorca, khúc bi thương giao cảm với đời

Nguyên tác của Federico del Sagrado Corazón de Jesús García Lorca:

como llora el agua,

como llora el viento

que pide camelias blancas

Llora flecha sin blanco, 20

la tarde sin mañana,

y el primer pájaro muerto

sobre la rama

¡Oh, guitarra!

Corazón malherido 25

por cinco espadas.

Bản dịch thơ của Hoàng Ngọc Tuấn:

như dòng nước sâu thổn thức

như gió thở dài

trên đỉnh tuyết lạnh băng.

Nó khóc cho những chuyện xa xăm.

Khóc cho cát miền Nam khô khan nóng cháy

kêu đòi cành trà bạch đoá trinh nguyên.

Khóc cho mũi tên bay không tới đích,

khóc buổi chiều hôm dài mãi chẳng bình minh,

khóc cho con chim non vừa gục chết,

mới đậu trên cành giây phút đầu tiên.

Ơi ghi-ta!

Trái tim ngươi tử thương

dưới năm đầu kiếm sắc.

Đây là một bài thơ của Federico García Lorca, được trích trongthi tập “Bài thơ của Cante Jondo” (“La guitarra” - Poema del CanteJondo (1921-1931) Chủ đề là "Andalucia đau", Lorca thể hiện thôngqua những âm thanh của buồn guitar, chơi các bài hát điển hìnhAndalucia sâu lắng

Hai mươi sáu câu thơ nguyên tác mang vần điệu “A”: guitarra,

Copas, madrugada, guitarra, callarla, callarla, Llora, monótona, agua, nevada, callarla, cosas, lejanas, blancas, mañana, rama, guitarra, Espadas, tạo cho âm bài thơ vang xa kết hợp xen kẻ vài vần

“O” cho âm vang tiếng ghita thơ tròn đầy sâu lắng đúng chất Andalucia

và có thể bước đầu xác định chủ âm của bài thơ là chủ âm buồn Và nó

sẽ được chứng minh qua những đường nét màu sắc đầy tượng trưng sauđây

Cấu trúc theo chủ đề, bài thơ có thể được chia thành ba phần.Phần một bao gồm câu đầu trong nguyên tác Ở đây tác giả tung cọ chohình thể cây đàn guitar hiện hình xúc động và cất tiếng khóc than, kể lể

và theo sau đó là chuỗi nhạc guitar buồn:

đó có “de la + sust.” Cũng được lặp lại và trong chín dòng thơ lặp lạihai lần câu:

Empieza el llanto

de la guitarra.

Chỉ phần đầu của bài thơ thôi, âm thanh của nó đã biểu trưng chomột điệp khúc buồn, những note nhạc lặp đi lặp lại ấy đã ám gợi ngườiđọc cũng là người nghe một bài thơ, một khúc Andalucia guitar buồnđau

Những cốc rượu ban mai

sóng sánh đổ tràn.

Cốc rượu giúp ta hình dung đến cuộc sống hoan lạc của đêmtrước Những bức phá, cuộc chè chén say sưa đó là hơn Nhưng do quá

say hay có biến cố gì mà cốc rượu nghiêng ngã, vỡ tan sóng sánh đổ

tràn, hình ảnh sóng sánh giúp ta thấy rõ nét say lúy túy và hình dung

âm thanh phát ra từ cốc rượu cũng tương tự như âm thanh từ bầu đànguitar lúc xuất thần Tác giả nhân hóa guitar để làm cho biểu tượng sinhđộng hơn, nó cũng biết say, rượu vào để lời ra, cất tiếng thở than, aioán, buồn như ly rượu đầy và tràn ra không gì ngăn cản được, khônggian trở nên lặng im, bất lực trước âm thanh này:

Dỗ nó nín đi

phỏng có ích gì

Chẳng thể nào

làm cây đàn im tiếng.

Mọi cố gắng, dỗ dành đều vô dụng và guitar không thể im lặng

ẩn dụ cho những cảm giác đau đớn và nỗi buồn của Lorca, rất mãnh liệttràn trề và không gì có thể ngăn chặn

Phần thứ hai bao gồm dòng thơ thứ mười đến dòng hai mươi batrong nguyên tác, Lorca mô tả âm nhạc mà guitar phát ra và những điều

nó trông thấy:

Nó van vỉ

như dòng nước sâu thổn thức

như gió thở dài

trên đỉnh tuyết lạnh băng.

Nó khóc cho những chuyện xa xăm.

Khóc cho cát miền Nam khô khan nóng cháy

kêu đòi cành trà bạch đoá trinh nguyên.

Khóc cho mũi tên bay không tới đích,

khóc buổi chiều hôm dài mãi chẳng bình minh,

khóc cho con chim non vừa gục chết,

mới đậu trên cành giây phút đầu tiên.

Lorca miêu tả tiếng đàn guitar van vỉ đơn điệu một mình như

đỉnh tuyết lạnh băng mập mờ sự sống và so sánh những giọt đàn van vỉ

ấy với âm thanh của nước sâu thổn thức và gió thở dài: como llora el

agua,/ como llora el viento Đây là những cảm xúc guitar phát ra từ

tiếng lòng của Lorca Tại sao guitar buồn đau, thở dài khóc thổn thức

như vậy? Bởi “những điều trông thấy mà đau đớn lòng” mà Lorca

chứng kiến và thổi hồn vào khúc guitar Andalucia

Llora được lặp lại ba lần ở phần hai này nhằm để bắt nhịp cho

bài thơ đàn guitar lặp đi lặp lại những thanh âm than khóc, tăng sức ám

gợi của nỗi đau đời Một nỗi đau đời có từ lâu với những chuyện xa

xăm của miền quê nhà thơ, miền Nam Arena, miền cát nóng, miền quê

khắc nghiệt ẩn chứa nhiều bất hạnh Biết thế guitar mà Lorca tấu lênnhư tiếng khóc kêu đòi Những hình ảnh kêu đòi gợi lên điều không thểđạt, không thể có Một miền Nam cát nóng thì là sao cây trà có thể sinh

sống nổi thì nói gì là ra hoa Kêu đòi cành bạch trà đóa trinh nguyên là

điều biết chắc không thể có, và chính vì thế mà càng đau, càng khóc Khóc vì những bất hạnh của Tạo hóa trớ trêu Khóc vì những bất công

mà tuồng đời đưa đẩy

Khóc cho mũi tên bay không tới đích,

khóc buổi chiều hôm dài mãi chẳng bình minh,

Cũng cần nói thêm, tiếng guitar cũng là tiếng khóc mà cũng làhình ảnh tiếng đời để thấy mối tương giao trong thế giới nghệ thuật củaLorca Hình ảnh mà guitar trông thấy ẩn dụ cho những điều không chắcchắn về tương lai và cảm thấy không biết đi đâu, những gì liên quanđến số mệnh của chúng ta Sống mà không được quyền quyết định sốphận, sống mà không được quyền thấy tương lai của mình thì sốngkhông khác gì chết Nỗi đau trong tiếng guitar khóc càng tỉ tê da diết.Sau đó, Lorca đưa ra một kết thúc bi thảm này, không có gì chắc chắn

và một cái gì đó không thể đạt được:

khóc cho con chim non vừa gục chết,

mới đậu trên cành giây phút đầu tiên.

Guitar khóc cho hay là Lorca kể về con chim non, sinh linh bé

nhỏ và yếu đuối, cần được chở che, đang trong giai đoạn vui sống, mà

cuối cùng cũng phải chết ngay trong giây phút đầu tiên chưa kịp sảy cánh tung hoành Hình ảnh chim non gục chết giàu gợi cảm và đầy ẩn ý.

Cái chết ấy, guitar đã tiên cảm được nhưng không thể tránh như chính

cuộc đời Lorca, gục ngã hi sinh khi cuộc chiến đấu mới bắt đầu giây

phút đầu tiên Khóc cho những bất lực không thể làm gì khác được dù

biết hết Chỉ biết cất tiếng đàn van vỉ khóc than cho vơi nỗi đau đời

Ba dòng cùng là phần thứ ba, kết thúc khúc guitar Andaluciabằng hình ảnh ẩn dụ, guitar tử thương và hi sinh:

¡Oh, guitarra!

Corazón malherido 25

por cinco espadas.

Dịch là Ơi, ghita! thì câu thơ chỉ mang tính chất như một hô ngữ, chưa làm rõ cảm xúc buồn Ở đây phải dịch là Ôi, guitar! mới đúng cái

mạch thê thiết mà Lorca đang tấu khúc guitar mang âm hưởng buồn

đau Chỉ có “ôi” mới lột tả được nỗi đau buồn từ tâm can của Lorca.Guitar đến đây như một sinh linh và rất người, vì không chỉ có trái tim

và còn chịu hy sinh tử thương bởi bàn tay năm đầu kiếm sắc của những

thứ được gọi là con người Trái tim nghệ sĩ đau khổ tột cùng trước sựkhủng bố của bàn tay phát xít Một con người đúng nghĩa là dùng nămngón tay để đàn guitar, dung dưỡng nghệ thuật, đằng này tính chất phátxít đã hóa đôi tay người ấy thành vũ khí sát thương năm ngón kiếm màđàn thì chỉ có đứt dây, vỡ đàn Nhân hóa guitar và vật hóa con người

để lên án cái tàn ác dã man mà những con người phát xít đã gây ra chonghệ thuật, nghệ sĩ Hình tượng ám gợi về nỗi bi thương của ngườinghệ sĩ và nên nghệ thuật bao nhiêu thì cũng ám gợi về tội ác gây ra bithương ấy bấy nhiêu

Bài thơ kết hợp âm thanh, đường nét và màu sắc với nhau để tạo nênmột biểu tượng guitar mang số phận và thân phận con người, đồng thờiLorca kết hợp gieo vần, điệp từ ngữ, cấu trúc và cú pháp song song tạonhạc tính cho guitar hát lên lời bi thương giao cảm với đời Âm “a” kếthợp âm “r” làm cho tiếng guitar vừa âm vang vừa rung chuyển lòng trắc

ẩn của con người Để không chỉ hiện tại mà ngàn đời sau, người thưởnglãm sẽ cảm thông cho số kiếp bi kịch một thời mà guitar biểu trưng cho

nền nghệ thuật thời Lorca cũng như chính bản thân người nghệ sĩ chơi

guitar như ông gặp phải Cả bài thơ nhiều người vẫn hay gọi là một

khúc flamenco, nhưng đối với tôi bài thơ là bản tấu guitar Andalucia,bởi nó mang bản chất Andalucia, âm guitar buồn mà không lụy manmác nỗi u huyền làm đẹp tâm hồn và mạnh mẽ ý chí người thưởng lãm,chứ không chỉ là tiết tấu sôi động như điệu flamenco

4 Đàn ghita của Lorca, nhịp tri âm của Thanh Thảo với Lorca Đàn ghi-ta của Lorca

“Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn ghi-ta”

(F.G.Lorca)

những tiếng đàn bọt nước

Tây-ban-nha áo choàng đỏ gắt

li-la li-la li-la