Vận dụng hợp lí phương pháp “Bàn tay nặn bột” góp phần đổi mới phương pháp dạy học môn Hóa học ở trường THCS Thị trấn Phù Mỹ

Từ các tiết dự giờ của đồng nghiệp trong và ngoài trường tôi nhậnthấy phần lớn các giáo viên chuẩn bị và thực hiện các tiết dạy có nội dung vận dụngphương pháp “Bàn tay nặn bột” theo qui

Hóa học là môn khoa học thực nghiệm, chiếm vị trí khá quan trọng ở bậc THCS,môn học này có nhiều điều kiện thuận lợi để vận dụng các phương pháp dạy học tiên tiến,hiện đại để bước đầu hình thành cho học sinh phương pháp học tập mang tính chất tự tìmtòi nghiên cứu, rèn luyện năng lực tự học, óc tư duy sáng tạo cho các em.

Thực tiễn dạy học môn Hóa học ở nhiều trường THCS hiện nay cho thấy, việc đổimới phương pháp dạy học còn mang tính hình thức, các phương pháp dạy học tích cực ítđược phát huy, phương pháp dạy học truyền thống vẩn còn chiếm ưu thế Khi thực hiệnmục tiêu từng bài dạy giáo viên thường chỉ chú trọng đến việc cung cấp kiến thức mà ítchú trọng đến việc rèn luyện kĩ năng, năng lực tự nghiên cứu nên chưa làm thỏa mãnđược nhu cầu tìm tòi hiểu biết, chưa kích thích được óc tò mò nghiên cứu khoa học củahọc sinh Vì vậy các giờ học còn mang tính áp đặt, kiến thức mà học sinh chiếm lĩnhtrong giờ học chưa sâu, các em ít được tham gia vào quá trình dạy học

Việc vận dụng các phương pháp tiên tiến vào quá trình dạy học các môn khoa họcthực nghiệm nói chung, môn Hóa học nói riêng là vấn đề cần thiết nhằm hình thành chohọc sinh phương pháp học tập độc lập, sáng tạo, phát triển năng lực tìm tòi nghiên cứu, từ

đó có thể nâng cao chất lượng dạy học một cách thật sự Một trong những phương pháp

có nhiều ưu điểm, đáp ứng được mục tiêu giáo dục hiện nay và có thể vận dụng tốt vàoquá trình dạy học môn Hóa học ở bậc THCS là phương pháp “Bàn tay nặn bột” Trongnhững năm gần đây phương pháp “Bàn tay nặn bột” bước đầu được đưa vào thử nghiệmdạy học môn khoa học bậc tiểu học và các môn Vật lí, Hóa học, Sinh học bậc THCS ởViệt Nam, tuy nhiên việc vận dụng phương pháp này trong các bộ môn khoa học thựcnghiệm ở bậc THCS mới chỉ ở mức độ hạn hẹp, mang tính chất thử nghiệm Việc nghiêncứu, áp dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” vào dạy học sao cho phù hợp với điều kiện

cụ thể của các trường THCS ở Việt Nam là vấn đề hết sức cần thiết để góp phần đổi mớiphương pháp dạy học Có như vậy mới hình thành cho học sinh phương pháp học tập thật

sự tích cực, giúp các em thực sự trở thành “chủ thể” tìm kiếm tri thức

Là một giáo viên trong đơn vị trường được chọn vận dụng thí điểm dạy học theophương pháp “Bàn tay nặn bột” do Bộ GD tổ chức, thông qua tìm hiểu tài liệu, thực tếgiảng dạy, dự giờ đồng nghiệp, chia sẻ kinh nghiệm với các đồng nghiệp trong trường,

các trường THCS trong huyện và trong tỉnh tôi đã chọn lọc và viết đề tài: Vận dụng hợp

lí phương pháp “Bàn tay nặn bột” góp phần đổi mới phương pháp dạy học môn Hóa học ở trường THCS Thị trấn Phù Mỹ, với mong muốn chia sẻ với các bạn đồng nghiệp

một số kinh nghiệm nho nhỏ khi thực hiện phương pháp dạy học mới mẻ này

1- THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ:

Như chúng ta đã biết, năm học 2012-2013 là năm học đầu tiên Bộ Giáo dục và Đàotạo triển khai vận dụng thí điểm phương pháp “Bàn tay nặn bột” đối với bộ môn Hóa học.Thực hiện chỉ đạo của Ngành giáo viên Hóa học trường tôi cũng như các trường kháctrong huyện đã thực hiện soạn giảng các tiết dạy vận dụng phương pháp “Bàn tay nặnbột” (4 tiết /năm đối với giáo viên tham gia tập huấn, 2 tiết /năm đối với giáo viên khôngtham gia tập huấn) Từ các tiết dự giờ của đồng nghiệp trong và ngoài trường tôi nhậnthấy phần lớn các giáo viên chuẩn bị và thực hiện các tiết dạy có nội dung vận dụngphương pháp “Bàn tay nặn bột” theo qui trình như sau:

- Phiếu học tập, thiết bị dạy học …

b- Học sinh: Giáo viên yêu cầu học sinh đọc sách giáo khoa, chuẩn bị nội dung chobài học, đọc kĩ phần thí nghiệm và kiến thức cần nhớ trong ô màu xanh ở cuối bài

2 Ti n trình d y h c:ến trình dạy học: ạy học: ọc:

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

Đưa ra tình huống xuất phát và đặt câu hỏi

nêu vấn đề

Lắng nghe, xác định vấn đề cần nghiêncứu

Gợi ý để học sinh nêu ý kiến ban đầu Thực hiện cá nhân, thảo luận nhóm nêu ý

kiến ban đầu Yêu cầu học sinh nhận xét Thực hiện nhận xét

Hướng dẫn học sinh đề xuất câu hỏi

nghiên cứu

Thảo luận nhóm đề xuất nhiều câu hỏikhác nhau

Nhận xét, chốt câu hỏi phù hợp

Hướng dẫn học sinh đề xuất các thí

nghiệm nghiên cứu

Các nhóm đề xuất các thí nghiệm như nộidung trong sách giáo khoa

Thống nhất các thí nghiệm nghiên cứu

Cho học sinh nêu cách tiến hành, dự đoán Nêu cách tiến hành, hiện tượng phản ứng

hiện tượng xảy ra như nội dung đã đọc trong sách giáo khoa.Phát dụng cụ, hóa chất cho học sinh tiến

hành các thí nghiệm

Nhận dụng cụ hóa chất, tiến hành thínghiệm, ghi kết quả thí nghiệm vào bảngnhóm

Đến các nhóm giúp đỡ học sinh làm thí

nghiệm

Trao đổi với giáo viên một số thông tincần thiết về thao tác thí nghiệm, giải thíchhiện tượng, tên sản phẩm …

Cung cấp thông tin bổ sung (nếu có) Nghe, ghi các thông tin bổ sung

Hướng dẫn học sinh rút ra kết luận, kiến

Qua thực tế giảng dạy của bản thân, dự giờ đồng nghiệp, trao đổi với các giáo viêntrong trường và giáo viên các trường khác trong huyện về việc vận dụng dạy học theophương pháp “Bàn tay nặn bột” ở bộ môn Hóa học tôi có một số nhận xét như sau:

Về phía giáo viên:

 Nhiều giáo viên còn lúng túng trong việc lựa chọn chủ đề dạy học theo phươngpháp “Bàn tay nặn bột” Có giáo viên chọn những chủ đề quá đơn giản không đúng trọngtâm của bài học làm phí hoạt động nghiên cứu, tìm kiếm kiến thức của học sinh; có giáoviên chọn chủ đề quá lớn gồm nhiều chủ đề nhỏ vì vậy không thể thực hiện các hoạt độngdạy học theo đúng qui trình của phương pháp “Bàn tay nặn bột” trong quĩ thời gian chophép; có giáo viên lựa chọn chủ đề quá khó làm cho học sinh không tự đề xuất cácphương án thực nghiệm và tự lực tiến hành các thí nghiệm tìm tòi- nghiên cứu Việc lựachọn chủ đề vận dụng dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột” chưa hợp lí làm ảnhhưởng rất lớn đến chất lượng giờ học, tính hệ thống và logich kiến thức trong bài họckhông đảm bảo

 Việc thực hiện qui trình dạy học của giáo viên thường bám sát vào các ví dụ minhhọa về tiến trình dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột” trong tài liệu tập huấn thí

điểm phương pháp “Bàn tay nặn bột” trong dạy học môn Hóa học cấp THCS theo tôi

là chưa hợp lí Các pha của tiến trình dạy học ở đây chưa phù hợp với lí luận cơ bản về phương pháp “Bàn tay nặn bột” của các môn khoa học thực nghiệm Trong tiến trìnhdạy học này thiếu hẳn pha xây dựng giả thuyết và thiết kế phương án thực nghiệm, đây làmột pha rất quan trọng trong tiến trình dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột” bởi

vì từ các câu hỏi được đề xuất học sinh sẽ xây dựng giả thuyết và thiết kế phương án thựcnghiệm tìm tòi – nghiên cứu để kiểm chứng các giả thuyết nhằm trả lời cho các câu hỏiđó

 Giáo viên chưa sáng tạo trong việc sử dụng thiết bị dạy học, việc sử dụng thiết bịdạy học vẫn còn mang nặng tính hình thức, chưa thật sự phù hợp với nội dung và phươngpháp giảng dạy của từng bài học Nhiều giáo viên ngại tiếp xúc với hóa chất thí nghiệm

vì sợ độc hại ảnh hưởng đến sức khỏe của thầy và trò nên lạm dụng việc trình chiếu cácthí nghiệm, chưa chịu khó sưu tầm và làm các đồ đồ dùng dạy học hoặc cải tiến thiết bịdạy học, ít huy động học sinh tìm kiếm các đồ dùng sẵn có ở địa phương phù hợp với nộidung của một số bài học Khi lựa chọn các thí nghiệm tìm tòi – nghiên cứu giáo viên cònrập khuôn theo các thí nghiệm trong sách khoa, chưa sáng tạo lựa chọn thí nghiệm phùhợp với năng lực của học sinh và điều kiện cơ sở vất chất của nhà trường Việc ứng dụngcông nghệ thông tin trong dạy học còn hạn chế Vì vậy chất lượng và hiệu quả của giờhọc chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu chung về đổi mới phương pháp dạy học

 Kĩ thuật tổ chức dạy học của nhiều giáo viên còn hạn chế Giáo viên chưa thậtkhéo léo trong cách đặt câu hỏi xây dựng tình huống có vấn đề, cách gợi ý cho học sinhbộc lộ ý kiến ban đầu, đề xuất câu hỏi, xây dựng giả thuyết nghiên cứu còn lúng túng,chưa tập cho học sinh làm quen với cách đề xuất thí nghiệm, tiến hành thực nghiệm vàghi kết quả nghiên cứu nên đã làm mất thời gian khá nhiều khi thực hiện các pha theotiến trình dạy học của phương pháp này Việc nhận xét, nhóm ý tưởng của học sinh trongtừng pha hoạt động chưa linh động, sáng tạo nên chưa hướng các ý kiến của học sinh vàonội dung cần nghiên cứu Vì vậy đa phần các tiết dạy thí điểm theo phương pháp này đềukéo dài hơn so với thời gian qui định làm ảnh hưởng đến các tiết học khác

Về phía học sinh:

Đây là phương pháp học tập rất mới hơn nữa các em chỉ được học một số tiết trongnăm học nên các em còn rất lúng túng khi nêu ý kiến ban đầu, các câu hỏi đề xuất cònchưa hướng vào nội dung cần nghiên cứu, chưa xây dựng được giả thuyết nghiên cứu,chưa tự thiết kế được phương án thực nghiệm phù hợp, thao tác thí nghiệm chưa đúng, kĩnăng quan sát và mô tả hiện tượng thí nghiệm của học sinh chưa chính xác làm ảnhhưởng đến việc kết luận kiến thức mới Giờ học chư thật sự sinh động, hoạt động nhómcòn nặng về hình thức Các em chưa hoàn toàn tự chủ trong việc tìm kiếm tri thức nênkhông gây được hứng thú trong học tập Lập luận của học sinh còn kém, các kĩ năng thựchành còn vụng về, lúng túng, sự vận dụng những kiến thức mà các em thu thập được vàothực tiễn vẫn còn một khoảng cách khá xa Học sinh chưa có thói quen ghi lại những gì

mà các em quan sát được Vì vậy phải làm thế nào để cho học sinh trở nên quen thuộc vớimột phương pháp học tập mới mà ở đó học sinh được độc lập tự chủ, mạnh dạn nói lênnhững hiểu biết của mình và được tập thể tôn trọng, đồng thời được bảo vệ quan điểmcủa mình trước tập thể bằng cách đề xuất và tự tiến hành thí nghiệm mà không còn cảmthấy e ngại, rụt rè là rất cần thiết Qua phương pháp học tập đó đã phát triển những kĩnăng và khơi nguồn sáng tạo trong học tập cũng như trong cuộc sống của học sinh Sựcuốn hút học sinh say mê khám phá thế giới tự nhiên không chỉ ở chỗ độc lập, sáng tạo

mà còn thấy mình ngày càng hiểu biết được nhiều, nghĩ ra nhiều phương án, nhiều phátminh được tập thể chấp nhận Khoa học chứa đựng nhiều điều thú vị kèm theo sự say mêchinh phục, việc thắc mắc và đặt câu hỏi rồi đi tìm câu trả lời thuyết phục, làm cho hoạt

động khám phá ở học sinh diễn ra không ngừng, dần dần hình thành ở các em phươngpháp học, phương pháp tiếp cận với tri thức khoa học để đáp ứng kịp thời xu thế pháttriển của thời đại.

Chính vì những thực trạng trên nên cần phải xúc tiến việc tiếp cận, tìm hiểu và tiếptục vận dụng phương pháp dạy học “Bàn tay nặn bột” bởi vì đây là một trong nhữngphương pháp có nhiều ưu điểm góp phần tích cực trong việc phát triển óc quan sát, trítưởng tượng, tư duy, kĩ năng, kĩ xảo thực hành, rèn luyện kĩ năng nói, viết và lập luậnkhoa học, giúp các em có cách nhìn nhận, cách khám phá một vấn đề khoa học xảy ratrong đời sống hàng ngày Nhưng vấn đề đặt ra là làm thế nào để vận dụng một cách hợp

lí phương pháp “Bàn tay nặn bột” trong dạy học môn Hóa học bậc THCS ở nhà trườngphổ thông hiện nay, khi vấn đề đổi mới phương pháp dạy học còn đan xen giữa cái cũ và

cái mới - áp dụng phương pháp dạy học mới trên nội dung cấu trúc chương trình sách

giáo khoa cũ Vì vậy đòi hỏi phải có giải pháp mới để có thể vận dụng hợp lí hơn nữa

phương pháp dạy học mới mẻ này

2 Ý NGHĨA VÀ TÁC DỤNG CỦA GIẢI PHÁP MỚI.

2.1 Đối với học sinh:

Làm quen với phương pháp học tập dựa trên sự tìm tòi nghiên cứu

Biết xác định tình huống có vấn đề, bộc lộ những ý kiến ban đầu về vấn đề đó, biếtđặt những câu hỏi nghi vấn xung quanh vấn đề cần nghiên cứu, biết xây dựng giả thuyết

và thiết kế phương án thực nghiệm, biết tiến hành thực nghiệm tìm tòi nghiên cứu để tựkết luận phát hiện kiến thức mới

Rèn luyện ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết cho học sinh

2.2 Đối với giáo viên:

Trước thực tế khó khăn trên, tôi nghĩ việc xây dựng đề tài này có thể bổ sung chocác bạn đồng nghiệp đang tổ chức dạy thí điểm theo phương pháp “Bàn tay nặn bột”ở bộmôn Hóa học một tài liệu tham khảo, tuy nhiên với thời gian nghiên cứu xây dựng đề tàicòn quá ngắn nên chưa dám nói đây là một tài liệu đầy đủ, song tôi nghĩ rằng những giảipháp mà đề tài đề cập ở đây cũng rất cần thiết có thể giúp giáo viên lựa chọn chủ đề để sửdụng phương pháp bàn tay nặn bột phù hợp với đặc trưng bộ môn và kiểu bài lên lớp Từviệc thực hiện tốt các tiết dạy thí điểm theo phương pháp này giáo viên sẽ tự tin hơn khithực hiện các tiết dạy hội giảng, các tiết dự thi giáo viên dạy giỏi các cấp cũng như đónđầu việc thay đổi nội dung, chương trình đổi mới SGK sau này

3 PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI.

Kinh nghiệm từ thực tế giảng dạy của cá nhân và đồng nghiệp trong trường và các

trường khác trong huyện về vận dụng dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột” ở bộmôn Hóa học lớp 8 và lớp 9

II PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH.

1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

a) Cơ sở lí luận

Hóa học bậc THCS là một môn học cung cấp cho học sinh một hệ thống kiến thức

phổ thông cơ bản và thiết thực đầu tiên về chất và sự biến đổi chất Đồng thời hình thành

ở các em một số kĩ năng cơ bản và thói quen làm việc khoa học góp phần làm nền tảngcho việc phát triển năng lực nhận thức, kĩ năng hành động, trang bị cho học sinh học lêncác lớp trên và đi vào cuộc sống Để thực hiện tốt mục tiêu đổi mới của các môn khoahọc thực nghiệm, giáo viên phải thực hiện đổi mới các phương pháp dạy học sao cho họcsinh phải là người chủ động, nắm bắt kiến thức của môn học một cách tích cực, sáng tạogóp phần hình thành nhu cầu tự học, tự phát hiện, tự giải quyết các tình huống có vấn đềđặt ra trong bài học từ đó chiếm lĩnh tri thức Việc tổ chức cho học sinh học tập theophương pháp “Bàn tay nặn bột” là phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí của học sinh THCS,giúp các em khắc phục những hạn chế theo cách học của các phương pháp dạy học truyềnthống và góp phần đổi mới phương pháp dạy học nhằm tích cực hóa hoạt động nhận thứccủa học sinh, nâng cao hiệu quả dạy học môn Hóa học

b) Cơ sơ thực tiễn:

Năm học 2013-2014 là năm học thứ hai Sở Giáo dục và đào tạo Bình Định tổ

chức tập huấn và thực hiện vận dụng dạy thí điểm phương pháp “Bàn tay nặn bột” đốivới bộ môn Hóa học nói riêng và các môn khoa học thực nghiệm nói chung Ngay từ đầunăm học đến nay từng nhóm bộ môn khoa học thực nghiệm đã tiến hành nghiên cứuchương trình, lựa chọn chủ đề, lên kế hoạch tiếp tục vận dụng dạy học theo phương pháp

“Bàn tay nặn bột”

Qua nghiên cứu tài liệu, tìm hiểu chương trình chúng tôi lựa chọn, tìm ra nhữngchủ đề có thể vận dụng dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột”để góp phần đổi mớiphương pháp và nâng cao chất lượng dạy học các môn khoa học thực nghiệm

Qua việc dự giờ đồng nghiệp và tiến hành soạn giảng thí điểm trong 2 năm học quachúng tôi đã tìm ra những tồn tại của giáo viên và học sinh khi thực hiện tiết học theophương pháp này, rồi từ đó tìm ra một số giải pháp thích hợp hơn tích lũy và hoàn thiệndẩn để viết thành chuyên dề

Qua phân tích bài kiểm tra tiết 25 Hóa 8 năm học 2013-2014 tìm những câu hỏikiểm tra đánh giá liên quan đến nội dung đã dạy thí điểm, so sánh với bài kiểm tra củahọc sinh cùng kì năm trước để thấy được mức độ chiếm lĩnh kiến thức của học sinh ở cácphương pháp dạy học khác nhau, để tìm ra lợi ích kinh tế của phương pháp dạy học này

2 CÁC BIỆN PHÁP TIẾN HÀNH VÀ THỜI GIAN TẠO RA GIẢI PHÁP 2.1 CÁC BIỆN PHÁP TIẾN HÀNH

Dựa vào:

- Các tài liệu bồi dưỡng giáo viên về phương pháp dạy học bộ môn Hóa học

- Tài liệu tập huấn thí điểm phương pháp “Bàn tay nặn bột” trong dạy học mônHóa học cấp THCS.

- Tích lũy kinh nghiệm thông qua thực tế giảng dạy và dự giờ đồng nghiệp trong vàngoài trường

- Xây dựng chuyên đề thao giảng và cùng thực hiện minh họa trên các tiết dạy đểcùng nhóm bộ môn trao đổi, phát hiện những tồn tại vướng mắc, tháo gỡ những khókhăn, thảo luận thống nhất phương án tối ưu khi tổ chức bài giảng có áp dụng phươngpháp “ Bàn tay nặn bột”

- Kết quả phân tích các bài kiểm tra trong thời gian giảng dạy theo phương pháp “Bàn tay nặn bột”, đối chiếu với các bài kiểm tra của học sinh cùng kì năm trước sau đónhận xét, rút ra kết luận

2.2 THỜI GIAN TẠO RA GIẢI PHÁP

- Tiếp thu nội dung tập huấn thí điểm phương pháp “Bàn tay nặn bột” trong dạyhọc môn Hóa học cấp THCS tháng 7 năm 2012

- Lập kế hoạch dạy thí điểm phương pháp “ Bàn tay nặn bột” vào tháng 8 năm 2012

- Dự các tiết dạy có vận dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” của giáo viên trongtrường và các trường khác thông qua kiểm tra toàn diện, hội giảng do Ngành tổ chức

- Xây dựng chuyên đề thao giảng cho nhóm bộ môn tháng 10, thực hiện thaogiảng theo chuyên đề dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột” đầu tháng 11/2012

- Tổ chức rút kinh nghiệm dạy học thí điểm theo phương pháp “Bàn tay nặn bột”cuối năm học 2012 - 2013

- Chuẩn bị xây dựng đề tài từ tháng 8/ 2013

- Lập kế hoạch dạy học theo đề tài từ tháng 9/ 2013

- Xử lí kết quả bài kiểm tra tiết 25 Hóa học 8 các năm học 2011-2012, 2012-2013

và 2013 - 2014 ( do cá nhân dạy)

- Viết thô sáng kiến kinh nhiệm vào tháng 1/2014

- Hoàn thiện vào tháng 3 năm 2014

B NỘI DUNG

I- MỤC TIÊU :

1- Tên đề tài: Vận dụng hợp lí phương pháp “Bàn tay nặn bột” góp phần đổi mới phương pháp dạy học môn Hóa học ở trường THCS Thị trấn Phù Mỹ.

2 Nhiệm vụ của đề tài:

- Phát hiện những tồn tại của học sinh và giáo viên trong quá trình thực hiện dạyhọc theo phương pháp bàn tay nặn bột

- Tìm hiểu nội dung chương trình môn Hóa học lớp 8 và lớp 9, lựa chọn chủ đề cóthể dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột”

- Nghiên cứu tài liệu tập huấn thí điểm phương pháp “Bàn tay nặn bột” trong dạyhọc môn Hóa học cấp THCS để hiểu rõ cơ sở khoa học, nguyên lí từng pha của tiến trìnhdạy học theo phương pháp này

- Tập hợp những kĩ thuật tổ chức dạy học tích cực để vận dụng trong các tiết dạy

- Khảo sát cơ sở vật chất, thiết bị dạy học hiện có của trường, cải thiện bổ sungnhững thiết bị phù hợp để tổ chức dạy học thí điểm theo phương pháp “Bàn tay nặn bột”một cách hợp lí

- Thực hiện soạn giảng một số nội dung ở một số dạng bài khác nhau từ đó rút kinhnghiệm để vận dụng hợp lí hơn phương pháp dạy học này

II/ MÔ TẢ GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI:

II.1 THUYẾT MINH TÍNH MỚI CỦA ĐỀ TÀI:

"Bàn tay nặn bột" là một phương pháp mới nên hiện nay các tài liệu hướng dẫn cònrất hạn chế, chủ yếu các tài liệu tham khảo bằng tiếng Pháp hoặc tiếng Anh, gây trở ngạilớn cho việc tham khảo của giáo viên Vì vậy tôi viết đề tài này với mong muốn có mộttài liệu tham khảo theo một qui trình thực hiện đơn giản, dễ hiểu, gần với thực tiễn củacác trường THCS trong huyện Tôi đã cố gắng tìm kiếm những vấn đề, thông tin thíchhợp với chương trình trung học cơ sở đang áp dụng hiện nay nhằm giúp giáo viên hiểu và

có thể tự thực hiện được

Để vận dụng hợp lí phương pháp “Bàn tay nặn bột” trong dạy học môn Hóa họctôi đã thực hiện một số giải pháp sau:

1.1 – Nghiên cứu lí luận về phương pháp “Bàn tay nặn bột” để nắm vững nguyên lí,

1.1.1 Nắm vững cơ sở khoa học của phương pháp “Bàn tay nặn bột”:

cứu,đây là một phương pháp dạy và học khoa học xuất phát từ sự hiểu biết về cách thứchọc tập của học sinh, bản chất của nghiên cứu khoa học và sự xác định các kiến thứckhoa học cũng như kĩ năng mà học sinh cần nắm vững

Học theo phương pháp này học sinh tiếp cận vấn đề đặt ra qua tình huống xuất phát

và câu hỏi nêu vấn đề (câu hỏi lớn của bài học); học sinh nêu các nhận định ban đầu củamình và đặt các câu hỏi nghiên cứu về vấn đề đó, các em phải xây dựng được giả thuyết

và thiết kế phương án thực nghiệm, biết đề xuất và tiến hành các thí nghiệm nghiên cứu;đối chiếu các nhận định (giả thuyết đặt ra ban đầu); đối chiếu cách làm thí nghiệm và kếtquả với các nhóm khác; nếu không phù hợp học sinh phải quay lại điểm xuất phát, tiếnhành lại các thí nghiệm hoặc thử làm lại các thí nghiệm như đề xuất của các nhóm khác

để kiểm chứng; rút ra kết luận và giải thích cho vấn đề đặt ra ban đầu Trong quá trìnhnày, học sinh luôn luôn phải động não, trao đổi với các học sinh khác trong nhóm, tronglớp, hoạt động tích cực để tìm ra kiến thức Con đường tìm ra kiến thức của học sinhcũng đi lại gần giống với quá trình tìm ra kiến thức mới của các nhà khoa học

1.1 2 - Hiểu rõ nguyên lí từng pha trong tiến trình dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột”

Các pha của tiến trình dạy học đưa ra dưới đây với mục đích trang bị cho các giáoviên các tiêu chuẩn để áp dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” vào dạy học các mônkhoa học thực nghiệm Đây là một định hướng hành động chứ không phải là định nghĩamột phương pháp khoa học hay một tiến trình cứng nhắc đi từ vấn đề đến khám phá vàcuối cùng là cấu trúc kiến thức Việc vận dụng tiến trình đó theo một phương pháp tíchcực, sáng tạo và linh hoạt giữa các pha, tùy theo chủ đề nghiên cứu, là điều thực sự cầnthiết Nói cách khác, mỗi pha được xác định như là yếu tố cần thiết để đảm bảo rằng quátrình khám phá của học sinh được thông suốt về mặt tư duy

Việc hiểu rõ nguyên lí của từng pha trong phương pháp “Bàn tay nặn bột” là rấtquan trọng, nó giúp cho chúng ta vận dụng các bước dạy vào từng bài dạy dễ dàng vàhiệu quả

Pha 1: Tình huống xuất phát và câu hỏi nêu vấn đề

Thực chất đây là bước kích thích tính tò mò, thích tìm tòi, nghiên cứu của học sinh

Vì vậy, tình huống xuất phát phải ngắn gọn, gần gũi dễ hiểu đối với học sinh, câu hỏi nêuvấn đề phải dùng câu hỏi mở, tuyệt đối không sử dụng câu hỏi đóng (trả lời có hoặckhông) Tình huống xuất phát nhằm lồng ghép câu hỏi nêu vấn đề Tình huống xuất phátcàng rõ ràng thì việc dẫn nhập cho câu hỏi nêu vấn đề càng dễ Có những trường hợpkhông nhất thiết phải có tình huống xuất phát mới đề xuất câu hỏi nêu vấn đề (tuỳ vàotừng kiến thức và từng trường hợp cụ thể) Câu hỏi nêu vấn đề càng đảm bảo các yêu cầunêu ra ở trên thì ý đồ dạy học của giáo viên càng dễ thực hiện thành công

Ví dụ: khi dạy chủ đề “ Định luật bảo toàn khối lượng” giáo viên thực hiện một

thí nghiệm hoặc chiếu clip về một phản ứng hóa học nào đó cho học sinh quan sát hiệntượng chứng tỏ có phản ứng hóa học xảy ra và nêu câu hỏi: Theo em trong các phản ứng

hóa học tổng khối lượng các chất trước phản ứng ( chất tham gia) và sau phản ứng (sảnphẩm) quan hệ với nhau như thế nào?

Như vậy từ tình huống xuất phát và câu hỏi nêu vấn đề này học sinh dễ dàng xác

định vấn đề cần nghiên cứu là so sánh tổng khối lượng các chất tham gia và các sản phẩm trong một phản ứng hóa học.

Hoặc trong chủ đề “Tính chất hóa học của axit” giáo viên đưa ra khay đựng 2 lọ

đựng dung dịch HCl và H2SO4 loãng và giới thiệu: Ở lớp 8 em đã biết một số thông tin về

2 axit này như khái niệm, tên gọi, phân loại Như vậy axit có những tính chất hóa họcnào? Hoặc axit tác dụng được với chất nào? Học sinh sẽ xác định được vấn đề đặt ra cho

bài học hôm nay là tìm hiểu tính chất hóa học của axit.

Pha 2: Hình thành câu hỏi nghiên cứu của học sinh:

Làm bộc lộ quan niệm ban đầu để từ đó hình thành các câu hỏi của học sinh làpha quan trọng, đặc trưng của phương pháp “Bàn tay nặn bột” Trong pha này, giáo viênkhuyến khích học sinh nêu những suy nghĩ, nhận thức ban đầu của mình trước khi đượchọc kiến thức mới Để làm bộc lộ quan niệm ban đầu của học sinh, giáo viên có thể yêucầu học sinh nhắc lại kiến thức cũ đã học có liên quan đến kiến thức mới của bài học Khiyêu cầu học sinh trình bày quan niệm ban đầu, giáo viên có thể yêu cầu bằng nhiều hìnhthức biểu hiện của học sinh như có thể là bằng lời nói (thông qua phát biểu cá nhân),bằng cách viết hay vẽ để biểu hiện suy nghĩ Đối với học sinh chúng ta thường mỗi lầnphát biểu rất ngại nói vì sợ sai và sợ bị chê cười Do đó giáo viên cần khuyến khích họcsinh trình bày ý kiến của mình, biết lắng nghe và tôn trọng những quan niệm sai hoặcchưa thực sự chính xác của học sinh khi trình bày biểu tượng ban đầu

Ví dụ: Từ câu hỏi nêu vấn đề trong chủ đề “Định luật bảo toàn khối lượng” học sinh có

thể nêu nhiều ý kiến khác nhau:

- Tổng khối lượng các chất tham gia phản ứng lớn hơn tổng khối lượng các chấtsản phẩm

- Tổng khối lượng các chất tham gia phản ứng nhỏ hơn tổng khối lượng các chất

sản phẩm

- Tổng khối lượng các chất tham gia phản ứng bằng khối lượng các chất sảnphẩm

Từ những quan niệm ban đầu của học sinh, giáo viên giúp học sinh đề xuất các

câu hỏi Chú ý xoáy sâu vào những quan niệm liên quan đến kiến thức trọng tâm của bàihọc

Giáo viên cần khéo léo chọn lựa một số quan niệm ban đầu khác biệt trong lớp đểgiúp học sinh so sánh, từ đó giúp học sinh đặt câu hỏi liên quan đến nội dung bài học.Đây là một bước khá khó khăn vì giáo viên cần phải chọn lựa các quan niệm ban đầu tiêubiểu trong số hàng chục quan niệm của học sinh một cách nhanh chóng theo mục đíchdạy học, đồng thời linh hoạt điều khiển sự thảo luận của học sinh nhằm giúp học sinh đềxuất các câu hỏi từ những sự khác biệt đó theo ý đồ dạy học Việc chọn lựa các quan

niệm ban đầu không tốt sẽ dẫn đến việc so sánh và đề xuất câu hỏi của học sinh gặp khókhăn.

Ví dụ: Từ những quan niệm ban đầu giáo viên khéo léo lựa chọn những quan niệmhướng đến trọng tâm bài học như: “Tổng khối lượng các chất tham gia phản ứng có thểlớn hơn, nhỏ hơn hoặc bằng khối lượng các chất sản phẩm”từ đó giáo viên có thể hướngdẫn học sinh đặt những câu hỏi nghiên cứu cho vấn đề đó, chẳn hạn như:

- Làm thế nào để so sánh được khối lượng các chất tham gia và khối lượng các sảnphẩm của một phản ứng hóa học?

- Tổng khối lượng các chất tham gia phản ứng lớn hơn, nhỏ hơn hay bằng tổngkhối lượng các chất sản phẩm?

Giáo viên có thể nhóm lại các câu hỏi nghiên cứu của học sinh đã nêu, giúp họcsinh lựa chọn những câu hỏi phù hợp với trình độ năng lực, chuẩn kiến thức và học sinh

có thể tiến hành nghiên cứu được trong điều kiện cụ thể

Có những câu hỏi quá cao hoặc vượt quá nội dung bài học hoặc không nhằm trả lờicho câu hỏi lớn của bài học cũng cần được loại bỏ

Pha 3: Xây dựng giả thuyết và thiết kế phương án thực nghiệm:

Từ các câu hỏi được đề xuất, giáo viên khéo léo gợi mở cho học sinh, đề nghị các

em đề xuất các giả thuyết nghiên cứu Giả thuyết nghiên cứu có tính chất dự đoán vấn đềcần nghiên cứu Học sinh có thể đề xuất các giả thuyết khác nhau, giáo viên hướng dẫnhọc sinh thảo luận đánh giá và chọn giả thuyết nghiên cứu phù hợp với nội dung chủ đềnghiên cứu

Ví dụ: Từ câu hỏi nghiên cứu Tổng khối lượng các chất tham gia phản ứng lớn

hơn, nhỏ hơn hay bằng tổng khối lượng các chất sản phẩm? học sinh có thể đưa ra 3 giả

thuyết là “ tổng khối lượng các chất tham gia phản ứng lớn hơn, nhỏ hơn hoặc bằng tổng

khối lượng các sản phẩm”

Hay từ câu hỏi nghiên cứu: Khí oxi có tan trong nước không? Học sinh có thể đưa

ra 2 giả thuyết là có hoặc không.

Ứng với mỗi giả thuyết nghiên cứu giáo viên yêu cầu học sinh thảo luận thiết kếmột phương án thực nghiệm để kiểm chứng giả thuyết nhằm tìm câu trả lời cho các câuhỏi nghiên cứu Có trường hợp có nhiều giả thuyết nghiên cứu khác nhau nhưng có cùngmột phương án thực nghiệm Các phương án thực nghiệm tìm tòi - nghiên cứu ở đâykhông nhất thiết chỉ là thí nghiệm mà có thể có nhiều phương án như quan sát, nghiêncứu mô hình, thực hành thí nghiệm, nghiên cứu tài liệu có liên quan…

Ví dụ: Để kiểm chứng giả thuyết đưa ra là: Axit (HCl, H 2 SO 4 loãng) phản ứng với một số kim loại tạo thành muối và giải phóng khí hiđro các nhóm học sinh thảo luận chọn

phương án thực nghiệm là: chọn một số kim loại có phản ứng và một số kim loại khôngphản ứng với dung dịch HCl, H2SO4 loãng để tiến hành thí nghiệm

Để kiểm chứng giả thuyết đã đưa ra là “ tổng khối lượng các chất tham gia phản

ứng lớn hơn, nhỏ hơn hoặc bằng tổng khối lượng các sản phẩm”, học sinh thống nhất lựa

chọn một phương án thực nghiệm nghiên cứu là thực hiện được phản ứng hóa học và xác

định cho đúng tổng khối lượng các chất tham gia và sản phẩm để so sánh nhằm tìm câu

trả lời chính xác cho vấn đề đưa ra

Tùy theo giả thuyết đặt ra mà học sinh có thể đề xuất và lựa chọn các phương ánthực nghiệm tìm tòi – nghiên cứu khác nhau

Trong quá trình đề xuất phương án thực nghiệm, nếu ý kiến của học sinh nêu lênchưa chính xác về từ ngữ hoặc diễn đạt chưa rõ ràng thì giáo viên nên gợi ý từng bướcgiúp học sinh hoàn thiện để đưa ra phương án khả thi Giáo viên có thể yêu cầu học sinhkhác chỉnh sửa cho rõ ý Đây là một vấn đề quan trọng trong việc rèn ngôn ngữ cho họcsinh Trường hợp học sinh đưa ra ngay phương án đúng nhưng vẫn còn nhiều phương ánkhác khả thi thì giáo viên nên tiếp tục cho các học sinh khác trình bày để làm phong phúthêm các phương án tìm câu trả lời Giáo viên nên yêu cầu học sinh khác nhận xét cho ýkiến Phương pháp “Bàn tay nặn bột” khuyến khích học sinh tự đánh giá ý kiến của nhauhơn là của giáo viên trực tiếp nhận xét

Cuối cùng giáo viên nêu nhận xét chung và quyết định chọn phương án khả thi phùhợp với các dụng cụ, hóa chất của phòng thí nghiệm trường mình hoặc có thể giáo viên

và học sinh tự làm mà đã được chuẩn bị sẵn

Pha 4: Tiến hành thực nghiệm tìm tòi - nghiên cứu

Từ các phương án thực nghiệm tìm tòi - nghiên cứu mà học sinh nêu ra, giáo viên khéoléo nhận xét và lựa chọn dụng cụ thí nghiệm hay các thiết bị dạy học thích hợp để họcsinh tiến hành nghiên cứu Nếu phải làm thí nghiệm thì ưu tiên thực hiện thí nghiệm trựctiếp trên vật thật

Ví dụ: Từ việc quyết định phương án tìm tòi –nghiên cứu ở bài “Định luật bảo toàn

khối lượng” là thực hiện được phản ứng hóa học và xác định cho đúng tổng khối lượng

các chất tham gia và sản phẩm để so sánh, giáo viên cung cấp cho mỗi nhóm học sinh

các thiết bị cần thiết để thực hiện thí nghiệm hóa học như: cân, 2 cốc thủy tinh, dd đồngsunfat, dd bariclorua Từ các thiết bị đó giáo viên yêu cầu học sinh đề xuất cách tiến hànhthí nghiệm và tự thực hiện các thí nghiệm tìm tòi- nghiên cứu theo sự gợi ý, giúp đỡ củagiáo viên Ở chủ đề này cần hướng học sinh tiến hành thí nghiệm theo các bước sau:

- Cân các chất tham gia phản ứng để xác định tổng khối lượng các chất trước phảnứng

- Cho các chất tiếp xúc với nhau để thực hiện phản ứng: rót dung dịch bari cloruavào dung dịch đồng sunfat

- Cân các chất sản phẩm để xác định tổng khối lượng các chất sản phẩm

- So sánh tổng khối lượng các chất tham gia phản ứng và tổng khối lượng các chấtsản phẩm

Một số trường hợp không thể tiến hành thí nghiệm trên vật thật có thể làm trên mô hình,hoặc cho học sinh quan sát tranh vẽ Đối với phương pháp quan sát, giáo viên cho họcsinh quan sát vật thật trước, sau đó mới cho học sinh quan sát tranh vẽ khoa học hay môhình để phóng to những đặc điểm không thể quan sát rõ trên vật thật.

Khi tiến hành thí nghiệm, giáo viên nêu rõ yêu cầu và mục đích thí nghiệm hoặcyêu cầu học sinh cho biết mục đích của thí nghiệm chuẩn bị tiến hành Sau đó giáo viênmới phát các dụng cụ và vật liệu thí nghiệm tương ứng với hoạt động Nếu để sẵn các vậtdụng thí nghiệm trên bàn học sinh sẽ nghịch với các đồ vật mà không chú ý tập trung vàocác hoạt động khác của bài học; hoặc học sinh tự ý thực hiện thí nghiệm trước khi lệnhthực hiện của giáo viên được ban ra; hoặc học sinh sẽ dựa vào đó để đoán các thí nghiệmcần phải làm (trường hợp này mặc dù học sinh có thể đề xuất thí nghiệm đúng nhưng ý

đồ dạy học của giáo viên không đạt)

Các thí nghiệm được tiến hành lần lượt tương ứng với từng đơn vị kiến thức Mỗithí nghiệm được thực hiện xong, giáo viên nên dừng lại để học sinh rút ra kết luận (tìmthấy câu trả lời cho các vấn đề đặt ra tương ứng) Giáo viên lưu ý học sinh kẽ bảng ghikết quả thí nghiệm gồm các cột: cách tiến hành, hiện tựơng quan sát, giải thích, kết luậnkiến thức

Khi học sinh làm thí nghiệm, giáo viên bao quát lớp, quan sát từng nhóm Nếu thấynhóm hoặc học sinh nào làm sai theo yêu cầu thì giáo viên chỉ nhắc nhỏ trong nhóm đóhoặc với riêng học sinh đó, không nên thông báo lớn tiếng chung cho cả lớp vì làm nhưvậy sẽ phân tán tư tưởng và ảnh hưởng đến công việc của các nhóm học sinh khác Giáoviên chú ý yêu cầu học sinh thực hiện độc lập các thí nghiệm trong trường hợp các thínghiệm được thực hiện theo từng cá nhân Nếu thực hiện theo nhóm thì cũng yêu cầutương tự như vậy Thực hiện độc lập theo cá nhân hay nhóm để tránh việc học sinh nhìn

và làm theo cách của nhau, thụ động trong suy nghĩ và cũng tiện lợi cho giáo viên pháthiện các nhóm hay các cá nhân xuất sắc trong thực hiện thí nghiệm nghiên cứu, đặc biệt

là các thí nghiệm được thực hiện với các dụng cụ, vật liệu thí nghiệm giống nhau nhưngnếu bố trí thí nghiệm không hợp lý sẽ không thu được kết quả thí nghiệm như ý

Pha 5: Kết luận và hợp thức hóa kiến thức

Sau khi thực hiện thực nghiệm tìm tòi - nghiên cứu, các câu trả lời dần dần đượcgiải quyết, các giả thuyết được kiểm chứng, kiến thức được hình thành, tuy nhiên vẫnchưa có hệ thống hoặc chưa chuẩn xác một cách khoa học

Giáo viên có nhiệm vụ tóm tắt, kết luận và hệ thống lại để học sinh ghi vào vở coinhư là kiến thức của bài học Trước khi kết luận chung, giáo viên nên yêu cầu một vài ýkiến của học sinh cho kết luận sau khi thực nghiệm (rút ra kiến thức của bài học) Giáoviên khắc sâu kiến thức cho học sinh bằng cách cho học sinh nhìn lại, đối chiếu lại vớicác ý kiến ban đầu (quan niệm ban đầu) trước khi học kiến thức Như vậy từ những quanniệm ban đầu sai lệch, sau quá trình thực nghiệm tìm tòi - nghiên cứu, chính học sinh tựphát hiện ra mình sai hay đúng mà không phải do giáo viên nhận xét một cách áp đặt

Chính học sinh tự phát hiện những sai lệch trong nhận thức và tự sửa chữa, thay đổi mộtcách chủ động Những thay đổi này sẽ giúp học sinh ghi nhớ lâu hơn, khắc sâu kiến thức.

1.2- Lựa chọn nội dung có thể áp dụng dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột”

Với việc nắm vững cơ sở khoa học, nguyên lý, qui trình tổ chức dạy học theophương pháp “Bàn tay nặn bột” giáo viên có thể lựa chọn nội dung phù hợp để vận dụngdạy học theo phương pháp này Khi lựa chọn nội dung để dạy theo phương pháp này cầnđảm bảo các yêu cầu sau:

- Nội dung giúp học sinh có thể tìm tòi nghiên cứu rút ra kiến thức bằng con đườngtương tự các nhà khoa học đã nghiên cứu phát minh ra các khái niệm, định luật, tính chấtcủa các chất

- Các nội dung kiến thức có thể giúp học sinh khám phá bằng con đường tiến hànhthực nghiệm tìm tòi nghiên cứu

- Nội dung hóa học gần gũi với thực tế cuộc sống của học sinh

- Nội dung có các thí nghiệm hoặc vật thật dễ tìm, dễ kiếm, học sinh có thể thựchiện được

Nội dung chương trình Hóa học THCS có 140 tiết gồm 70 tiết lớp 8 và 70 tiết lớp

9 Trong số đó chúng ta chỉ chọn được những bài có nội dung phát hiện kiến thức mớibằng thực nghiệm và dễ thực hiện

Việc lựa chọn nội dung để dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột” là lựachọn theo chủ đề chứ không phải theo bài học trong sách giáo khoa Vì vậy, căn cứ vàochuẩn kiến thức, kĩ năng của môn học, giáo viên có thể xác định nội dung kiến thức khoahọc trong một hay nhiều bài học trong sách giáo khoa để tạo thành một chủ đề dạy họchoặc cũng có thể chọn một chủ đề lớn trong một bài để vận dụng phương pháp này Cũngchính vì thế, tiến trình dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột” không nhất thiết phảidiễn ra đủ 5 pha trong một tiết học mà có thể chỉ diễn ra trong thời gian dưới một tiếthoặc có thể kéo dài trong một số tiết học tương ứng với quỹ thời gian được sử dụng hợp

lí với chủ đề đã chọn

Ví dụ 1: Khi dạy bài “SẮT” Hóa học lớp 9, nội dung bài gồm 2 chủ đề nhỏ là tính chất vật lí và tính chất hóa học của sắt, giáo viên có thể lựa chọn chủ đề “Tính chất hóa học của sắt” để dạy theo phương pháp “Bàn tay nặn bột”, vì vậy 5 pha của tiến trình dạy

học chỉ diễn ra trong thời gian 32 phút, 8 phút đầu giờ giáo viên dùng để kiểm tra bài cũ

và dạy phần tính chất vật lí, 5 phút cuối giờ tổng kết toàn bài, so sánh với kim loại nhôm,

liên hệ thực tế, hướng dẫn về nhà Hoặc khi dạy bài “ ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN KHỐI LƯỢNG” Hóa học lớp 8, giáo viên có thể chọn chủ đề “ Xây dựng định luật” để dạy

theo phương pháp “Bàn tay nặn bột”, như thế 5 pha của tiến trình dạy học được thực hiệntrong 28 phút, thời gian còn lại để mở rộng giải thích định luật, vận dụng định luật để tínhtoán lượng chất tham gia và sản phẩm

Ví dụ 2: Đối với các bài có nội dung ngắn gọn, ít đơn vị kiến thức như bài: “Sự biến đổi chất”, “ Sự ăn mòn kim loại và bảo vệ kim loại không bị ăn mòn”, … nên

lựa chọn chủ đề là nội dung của một bài học để tổ chức hoạt động dạy học theo phươngpháp “Bàn tay nặn bột”, vì vậy 5 pha của tiến trình dạy học được thực hiện gọn gàngtrong thời gian 1tiết Kết thúc tiết học, học sinh có thể chiếm lĩnh được kiến thức thôngqua hoạt động tìm tòi nghiên cứu dưới sự hướng dẫn của giáo viên.

Ví dụ 3: Chủ đề "Tính chất của kim loại – Dãy hoạt động hóa học của kim loại

" là nội dung kiến thức của 2 bài học trong chương trình hóa học lớp 9 Lựa chọn chủ đềnày để tổ chức hoạt động dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột” giáo viên có thể

sử dụng 2 tiết học và vì thế 5 pha của tiến trình dạy học được diễn ra trong 2 tiết học.Chẳng hạn, hết tiết thứ nhất, học sinh mới có thể hoàn thành đến pha 3 - Đề xuất giảthuyết và thiết kế phương án thí nghiệm Đến buổi học sau (theo thời khóa biểu) học sinhmới thực hiện pha 4 - Tiến hành thí nghiệm tìm tòi - nghiên cứu, bao gồm cả việc nghiêncứu các tài liệu khoa học và sách giáo khoa Sau khi giáo viên tổng kết, hợp thức hóakiến thức, học sinh sử dụng tiết thứ 2 ở buổi học tiếp theo để làm thí nghiệm thực hành

nhằm kiểm nghiệm lại dãy hoạt động hóa học của kim loại Hay chủ đề “ Tính chất của Oxi” là chủ để của một bài nhưng thời lượng học tập là hai tiết Lựa chọn chủ đề này dạy

theo phương pháp “Bàn tay nặn bột”, giáo viên tổ chức hoạt động trong tiết thứ nhất với

3 pha đầu tiên, đến tiết thứ hai theo chương trình học sinh thực hiện pha thứ 4 – Tiếnhành thực nghiệm tìm tòi - nghiên cứu bao gồm cả quan sát vật mẫu ( khí oxi) và thựchiện thí nghiệm rút ra kết luận về tính chất vật lí và tính chất hóa học của oxi Pha thứ 5học sinh tiến hành báo cáo kết quả nghiên cứu, kết luận kiến thức Như vậy, với quỹ thờigian cho phép theo chương trình là 2 tiết, giáo viên có thể sử dụng để tổ chức cho họcsinh hoạt động theo đúng tiến trình sư phạm của phương pháp “Bàn tay nặn bột” Tuynhiên, với việc tổ chức như vậy, hoạt động học tập và nghiên cứu tài liệu khoa học củahọc sinh không chỉ dừng lại ở 2 tiết trên lớp mà hoạt động này còn tiếp diễn ở nhà, trongkhoảng thời gian giữa các buổi học

- Việc lựa chọn các chủ đề dạy học cần phải được tổ chức thành hệ thống từ thấpđến cao trong phạm vi một lớp cũng như cả cấp học Đặc biệt là khi lựa chọn các chủ đề,giáo viên các môn khoa học dạy cùng một lớp cần phải có sự trao đổi, thống nhất vớinhau để có sự phối hợp khi cần thiết

- Việc lựa chọn các chủ đề dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột” cần phảichú ý đến một điểm rất quan trọng của phương pháp này là học sinh phải tự đề xuất đượccác phương án thực nghiệm và tự lực tiến hành các thí nghiệm tìm tòi - nghiên cứu Vìvậy, đối với các chủ đề cần tiến hành thí nghiệm thì các phương án thực nghiệm trongdạy học các chủ đề này phải là các thí nghiệm đơn giản, với các dụng cụ gần gũi với họcsinh, nhất là ưu tiên phát triển các thí nghiệm tự làm với các dụng cụ hóa chất đã có ởphòng thiết bị của trường hoặc các dụng cụ dễ kiếm trong cuộc sống hàng ngày

1.3 – Nắm vững một số kỹ thuật dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột” :

a Qui trình dạy học của phương pháp “Bàn tay nặn bột” khá chặc chẽ

nên khi tổ chức thực hiện dạy học theo qui trình này tốn rất nhiều thời gian Để đảm bảothời lượng qui định theo phân phối chương trình hiện hành người giáo viên ngoài việc lựachọn nội dung phù hợp còn phải cần có một số kỹ thuật khi tổ chức dạy học theo phươngpháp này Qua thực tế giảng dạy và trao đổi kinh nghiệm từ các đồng nghiệp tôi đúc kếtđược một số kỹ thuật cần có sau:

b 1 3 1- Kỹ thuật tổ chức lớp học:

Thực hiện dạy học khoa học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột” phần lớn là hoạtđộng theo nhóm Vì vậy nếu muốn tiện lợi cho việc tổ chức thảo luận, hoạt động nhómthì lớp học nên được sắp xếp bàn ghế theo nhóm cố định Nếu được như vậy thì giáo viên

đỡ mất thời gian sắp xếp bàn ghế mỗi khi thực hiện hoạt động nhóm cho học sinh Đốivới những trường có điều kiện, nhà trường nên tổ chức một phòng học đa phương tiện,với bàn ghế sắp xếp theo hướng tiện lợi cho hoạt động nhóm

Sau đây là một số gợi ý để giáo viên sắp xếp bàn ghế, vật dụng trong lớp học phùhợp với hoạt động nhóm:

- Các nhóm bàn ghế cần sắp xếp hài hòa theo số lượng học sinh trong lớp

- Cần chú ý đến hướng ngồi của các học sinh sao cho tất cả học sinh đều nhìn thấy

rõ thông tin trên bảng

- Khoảng cách giữa các nhóm không quá chật, tạo điều kiện đi lại dễ dàng cho họcsinh khi lên bảng trình bày, di chuyển khi cần thiết

- Đối với những bài học có làm thí nghiệm thì giáo viên cần có chỗ để các vậtdụng dự kiến làm thí nghiệm cho học sinh Không nên để sẵn các vật dụng thí nghiệm lênbàn của học sinh trước khi dạy học vì nhiều học sinh quá hiếu động, không chịu nghe lờidặn của giáo viên, có thể sẽ mất tập trung vì mải nghịch các vật dụng trên bàn Một lý donữa đó là sẽ làm lộ ý đồ dạy học của giáo viên khi giáo viên muốn học sinh tự đề xuất thínghiệm nghiên cứu Cũng với các lý do nói trên mà giáo viên nên thu hồi các đồ dùngdạy học không cần thiết (sau khi đã sử dụng xong cho mục đích dạy học và chuyển nộidung dạy học)

- Một số trường hợp có phòng học bộ môn hoặc phòng học đặc biệt thì nên bố trícác vật dụng theo yêu cầu trong phòng này để tiện lợi cho việc dạy học của giáo viên vàhọc sinh

- Chú ý sắp xếp bàn ghế không nên gập ghềnh vì gây khó khăn cho học sinh khilàm một số thí nghiệm cần sự cân bằng hoặc gây khó khăn khi viết

Một không khí làm việc tốt trong dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột” cóhiệu quả là giáo viên tạo được sự thoải mái cho tất cả các học sinh, việc học không trởnên là một điều gì đó quá căng thẳng, các học sinh có thể tham gia và ham thích các hoạtđộng dạy học được giáo viên tổ chức trong lớp như: thực hiện thí nghiệm, suy nghĩ, thảoluận, trao đổi, trình bày bằng lời nói hay viết…

1.3.2 Kĩ thuật tổ chức hoạt động nhóm trong phương pháp “ Bàn tay nặn bột”:

Hoạt động nhóm giúp học sinh làm quen với phong cách làm việc hợp tác với nhaugiữa các cá nhân Muốn tổ chức tốt hoạt động nhóm cần tập cho học sinh làm quen dần dần qua nhiều tiết học, nhiều môn học Khi học sinh đã quen với kiểu hoạt động này thì việc thực hiện hoạt động nhóm của giáo viên sẽ thuận lợi hơn Kỹ thuật hoạt động nhóm được thực hiện ở nhiều phương pháp dạy học khác, không phải một đặc trưng của

phương pháp “Bàn tay nặn bột” Tuy nhiên trong việc dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột”, hoạt động nhóm được chú trọng nhiều và thông qua đó giúp học sinh làm quen với phong cách làm việc khoa học, rèn luyện ngôn ngữ cho học sinh

Mỗi nhóm không được quá nhiều học sinh vì khi số lượng đông sẽ có một số họcsinh không có cơ hội làm việc nếu các học sinh này rụt rè hoặc một số học sinh sẽ khôngchịu làm việc do chây lười Nhóm làm việc lý tưởng là từ 4 đến 6 học sinh Mỗi nhómhọc sinh được tổ chức gồm một nhóm trưởng và một thư kí để ghi chép chung các phầnthảo luận của nhóm hay phần trình bày ra giấy A0 của nhóm Nhóm trưởng sẽ là ngườiđại diện cho nhóm trình bày trước lớp các ý kiến, quan điểm của nhóm mình

Trong quá trình học sinh thảo luận theo nhóm, giáo viên nên di chuyển đến cácnhóm, tranh thủ quan sát hoạt động của các nhóm Giáo viên không nên đứng một chỗtrên bàn giáo viên hoặc bục giảng để quan sát lớp học Việc di chuyển của giáo viên cóhai mục đích cơ bản: quan sát bao quát lớp, làm cho học sinh hoạt động nghiêm túc hơn

vì có giáo viên tới; kịp thời phát hiện những nhóm thực hiện lệnh thảo luận sai để điềuchỉnh hoặc tranh thủ chọn ý kiến kém chính xác nhất của một nhóm nào đó để yêu cầutrình bày đầu tiên trong phần thảo luận, cũng như nhận biết nhanh ý kiến của nhóm nào

đó chính xác nhất để yêu cầu trình bày sau cùng

Trong quá trình quan sát, khi phát hiện nhóm nào đó thực hiện sai lệnh thì giáoviên chỉ nên nói nhỏ, đủ nghe cho nhóm đó để điều chỉnh lại hoạt động, không nên nói tolàm ảnh hưởng và phân tán sự chú ý của các nhóm khác

c 1.3.3.Kỹ thuật đặt câu hỏi của giáo viên:

Trong dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột”, câu hỏi của giáo viên đóngmột vai trò quan trọng trong sự thành công của phương pháp và thực hiện tốt ý đồ dạyhọc Câu hỏi của giáo viên có thể là câu hỏi cho từng cá nhân học sinh, câu hỏi cho từngnhóm (khi đại diện các nhóm trình bày ý kiến, hoặc khi giáo viên gợi ý thảo luận chotừng nhóm), câu hỏi chung cho cả lớp

Câu hỏi "tốt" có thể giúp cho học sinh xác định rõ phần trả lời của mình và làm chotiến trình dạy học đi đúng hướng rút ngắn thời gian Một câu hỏi tốt là một câu hỏi kíchthích, một lời mời đến sự kiểm tra chăm chú nhiều hơn, một lời mời đến một thí nghiệmmới hay một bài tập mới… Người ta gọi những câu hỏi này thường là câu hỏi "mở" vì nókích thích một "hành động mở" Các câu hỏi "mở" khuyến khích học sinh suy nghĩ tớinhững câu hỏi riêng của học sinh và phương án trả lời những câu hỏi đó Các câu hỏidạng này cũng mang đến cho nhóm một công việc và một sự lập luận sâu hơn

Các câu hỏi "đóng" là các câu hỏi yêu cầu một câu trả lời ngắn Ví dụ như: Sảnphẩm của phản ứng này có tên là gì? Phản ứng trên thuộc loại phản ứng nào? Có phảidung dịch axit làm quì tím hóa đỏ không? Câu hỏi “đóng” không dùng làm câu hỏi nêuvấn đề mà có thể dùng cho câu hỏi gợi ý.

1.3.3.1 Câu hỏi nêu vấn đề

Câu hỏi nêu vấn đề là câu hỏi lớn của bài học hay môđun kiến thức Câu hỏi nêuvấn đề còn được gọi là câu hỏi xuất phát, được hình thành qua tình huống xuất phát (haycòn gọi là tình huống nêu vấn đề) Câu hỏi nêu vấn đề là câu hỏi đặc biệt nhằm địnhhướng học sinh theo chủ đề của bài học nhưng cũng đủ "mở" để kích thích sự tự vấn củahọc sinh Ví dụ: câu hỏi "Theo các em, trong các phản ứng hóa học tổng khối lượng cácchất tham gia phản ứng và các sản phẩm có bằng nhau không?" không "tốt" bằng câu hỏi

" Theo em trong các phản ứng hóa học tổng khối lượng các chất trước phản ứng (chấttham gia) và sau phản ứng (sản phẩm) quan hệ với nhau như thế nào?"

Câu hỏi nêu vấn đề thường là câu hỏi nhằm mục đích làm bộc lộ quan niệm banđầu của học sinh Giáo viên phải đầu tư suy nghĩ và cẩn trọng trong việc đặt câu hỏi nêuvấn đề vì chất lượng của câu hỏi sẽ ảnh hưởng rất lớn đến ý đồ dạy học ở các bước tiếptheo của tiến trình phương pháp và sự thành công của bài học

1.3.3.2 Câu hỏi gợi ý

Câu hỏi gợi ý là các câu hỏi được đặt ra trong quá trình làm việc của học sinh Câuhỏi gợi ý có thể là câu hỏi "ít mở" hơn hoặc là dạng câu hỏi "đóng" Vai trò của nó nhằmgợi ý, định hướng cho học sinh rõ hơn hoặc kích thích một suy nghĩ mới của học sinh Vídụ: "Em đã biết gì về tính chất hóa học của axit?"; "Vì sao các em nghĩ các kết quả nàykhác với những thí nghiệm trước?"; "Theo em, axit có những tính chất hóa học đó khônghay còn tính chất nào khác?"; "Em giải thích điều đó như thế nào?"; "Làm thế nào đểchúng ta có thể tin điều đó là đúng?" Giáo viên đặt các câu hỏi gợi ý tùy thuộc vào tìnhhuống xảy ra trong lớp học, xuất phát từ hoạt động học của học sinh (làm thí nghiệm,thảo luận…)

Khi đặt câu hỏi gợi ý, giáo viên nên dùng các cụm từ bắt đầu như "Theo các em ",

"Em nghĩ gì…", "Theo ý em…"… vì các cụm từ này cho thấy giáo viên không yêu cầuhọc sinh đưa ra một câu trả lời chính xác mà chỉ yêu cầu học sinh giải thích ý kiến, đưa ranhận định của các em mà thôi Ví dụ đặt câu hỏi "Em nghĩ nó sẽ diễn ra như thế nào?"thay cho câu hỏi " Nó sẽ diễn ra như thế nào?"

1.3.3.3 Một số lưu ý khi đặt câu hỏi cho học sinh

- Khi đặt câu hỏi nên để một thời gian ngắn cho học sinh suy nghĩ hoặc có thờigian trao đổi nhanh với các học sinh khác, từ đó giúp học sinh tự tin hơn khi trình bày vàtrình bày mạch lạc hơn khi có thời gian chuẩn bị;

- Tuyệt đối không được gọi tên học sinh sau đó mới đặt câu hỏi;

- Khi nêu câu hỏi, giáo viên cần nói to, rõ Nếu trường hợp học sinh chưa nghe rõcâu hỏi thì phải nhắc lại, tuy nhiên không nên nhắc lại nhiều lần vì như vậy sẽ làm phântán học sinh (cắt tạm thời suy nghĩ của học sinh) do học sinh tưởng rằng giáo viên đưa racâu hỏi mới Câu hỏi không nên quá dài vì như vậy học sinh sẽ không thể nắm bắt yêucầu của câu hỏi.

- Đối với các câu hỏi gợi ý, giáo viên nên đặt câu hỏi ngắn, yêu cầu trong mộtphạm vi hẹp mà mình muốn gợi ý cho học sinh Nếu là những câu hỏi gợi ý cho mộtnhóm khi các học sinh đang thảo luận thì chỉ nên hỏi với một âm lượng vừa đủ cho nhómnày nghe để tránh phân tán suy nghĩ của các nhóm khác không liên quan

- Trong khi điều khiển tiết học, nếu giáo viên đặt câu hỏi mà học sinh không hiểu,hiểu sai ý hoặc câu hỏi dẫn đến nhiều cách nghĩ khác nhau, giáo viên nhất thiết phải đặtlại câu hỏi cho phù hợp Tuyệt đối không được cố chấp tiến tới vì làm như vậy sẽ phá vỡhoàn toàn ý đồ dạy học ở các bước tiếp theo

- Để thuần thục trong việc đặt câu hỏi và có những câu hỏi "tốt", đặc biệt là câu hỏinêu vấn đề, giáo viên phải rèn luyện, chuẩn bị kỹ những câu hỏi có thể đề xuất cho họcsinh Giáo viên nên làm việc, trao đổi, thảo luận với các giáo viên khác cùng trường hoặcđồng nghiệp khác trường nhưng dạy cùng khối lớp để tham khảo ý kiến đặt câu hỏi Làmnhư vậy sẽ tốt hơn việc giáo viên tự suy nghĩ câu hỏi vì có thể do chủ quan mà giáo viênkhông đánh giá được chất lượng câu hỏi mình đặt ra Khi đồng nghiệp lắng nghe và góp

ý, giáo viên sẽ có thể điều chỉnh câu hỏi cho phù hợp và hay hơn Thông qua quá trìnhdạy học, giáo viên có thể rút ra kinh nghiệm trong việc đặt câu hỏi Giáo viên nên ghi chúlại câu hỏi "tốt", định hướng rõ ràng cho học sinh và thực hiện thành công trong các tiếthọc để làm tài liệu giảng dạy cho riêng mình hoặc chia sẻ cho các giáo viên khác

d 1.3.4 Kĩ thuật nhận xét và lựa chọn ý tưởng của học sinh:

Trong các tiết học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột”, giáo viên cần nhanh chóngnắm bắt ý kiến phát biểu của từng học sinh và phân loại các ý tưởng đó để thực hiện ý đồdạy học Ý kiến phát biểu của học sinh rất đa dạng, đặc biệt là đối với các kiến thức phứctạp Để thuần thục trong việc chọn ý tưởng và nhóm ý tưởng của học sinh thì giáo viêncần phải rèn luyện nhiều qua các tiết dạy để nâng cao kỹ năng sư phạm của bản thân.Nắm bắt nhanh ý tưởng và phân loại ý tưởng để từ đó điều khiển lớp học đi đúng ý đồdạy học đóng vai trò quan trọng trong sự thành công về mặt sư phạm của giáo viên Khichọn ý tưởng và nhóm ý tưởng của học sinh giáo viên cần chú ý những điểm sau:

- Cho học sinh phát biểu ý kiến tự do và tuyệt đối không nhận xét các ý kiến đó làđúng hay sai ngay sau khi học sinh phát biểu

- Khi một học sinh nào đó đã nêu ý kiến thì giáo viên yêu cầu học sinh khác trìnhbày các ý kiến khác hay bổ sung cho ý kiến mà học sinh trước đã trình bày Làm như vậy

để tránh mất thời gian vào những ý kiến phát biểu giống nhau

- Đối với những ý tưởng phức tạp hay có nhiều ý kiến khác biệt, giáo viên nên ghichú lại ở một góc trên bảng để học sinh dễ theo dõi Khi ghi chú những ý kiến nào cùngchung ý thì viết gần nhau để tiện cho việc nhận xét của học sinh.

- Việc nhóm ý tưởng, giáo viên cần có chủ ý nhanh, tuy nhiên nên để một hoặc haihọc sinh nhận xét các ý kiến mà các học sinh khác vừa nêu (các ý kiến tiêu biểu, sai khácnhau) Sau đó giáo viên có thể nhận xét giúp học sinh thấy rõ những khác biệt của các ýtưởng hay nhóm ý tưởng Từ các sự khác biệt đó sẽ giúp học sinh thắc mắc vậy ý tưởngnào là đúng, làm sao để kiểm chứng nó… Đó là mâu thuẫn nhận thức để giúp học sinh đềxuất ra các thí nghiệm kiểm chứng hoặc các phương án tìm ra câu trả lời

Ví dụ: khi xây dựng giả thuyết nghiên cứu trong bài “ Định luật bảo toàn khối lượng”học sinh đưa ra 3 ý tưởng:

- Tổng khối lượng các chất tham gia phản ứng lớn hơn tổng khối lượng các chất sản phẩm.

- Tổng khối lượng các chất tham gia phản ứng nhỏ hơn tổng khối lượng các chất sản phẩm.

- Tổng khối lượng các chất tham gia phản ứng bằng tổng khối lượng các chất sản phẩm.

Các ý tưởng này có sự mâu thuẫn với nhau từ đó xúc tiến học sinh phải tiến hànhthực nghiệm để kiểm chứng các giả thuyết đó

- Khi yêu cầu học sinh phát biểu, nêu ý kiến (ý tưởng), giáo viên cần chú ý về mặtthời gian, hướng dẫn học sinh cách trả lời thẳng vào câu hỏi, không kéo dài, trả lời vòng

vo mà cần trả lời gắn gọn đủ ý Làm như vậy sẽ tiết kiệm được thời gian của tiết học,đồng thời sẽ giúp học sinh rèn luyện được suy nghĩ, ý tưởng của mình về mặt ngôn ngữ

- Ý kiến của học sinh càng khác biệt, có ý kiến sai lệch so với kiến thức đúng thìtiết học càng sôi nổi và giáo viên cũng dễ điều khiển tiết học hơn Những ý kiến gần nhau

về về ý tưởng rất khó để học sinh nhận biết sự khác biệt

- Khi yêu cầu học sinh khác nhận xét ý kiến của học sinh trước, giáo viên nên yêucầu học sinh nhận xét theo hướng "đồng ý và có bổ sung" hay "không đồng ý và có ýkiến khác" chứ không nhận xét "ý kiến bạn này đúng, bạn kia sai"

- Giáo viên cần tóm tắt ý tưởng của học sinh khi viết ghi chú lên bảng, không nênviết theo câu đầy đủ mà nên viết theo các từ chính tương tự với yêu cầu của câu hỏi đặt ra

để tránh mất thời gian và cũng để học sinh dễ nhận biết cốt lõi của ý tưởng đó

1.3.5 Kỹ thuật lựa chọn , sử dụng thiết bị dạy học trong phương pháp “Bàn tay nặn bột”:

Đối với phương pháp “Bàn tay nặn bột”, việc lựa chọn và sử dụng thiết bị dạy họcphù hợp và hiệu quả quyết định sự thành công của một tiết dạy Vì vậy, trước mỗi tiếtdạy người giáo viên cần chuẩn bị đầy đủ các đồ dùng phục vụ cho tiết dạy Giáo viênphải biết lựa chọn đồ dùng nào là phù hợp với tiết dạy của mình Phương pháp “Bàn taynặn bột” ưu tiên những thí nghiệm học sinh tự thực hiện tìm tòi nghiên cứu, nên cần phát

huy các thí nghiệm đơn giản có đủ dụng cụ, hóa chất trong phòng thí nghiệm hoặc dễ tìmkiếm, dễ thực hiện, không gây độc hại, dễ thành công Vì vậy giáo viên không nhất thiếtphải tuân thủ theo các thí nghiệm của sách giáo khoa mà có thể thay thế thí nghiệm nàybằng thí nghiệm khác thuận lợi hơn mà vẫn đảm bảo hợp lý về kiến thức cần đạt theochuẩn kiến thức.

Ví dụ : Trong chủ đề “Tính chất hóa học của oxi” nội dung thực nghiệm oxi tác

dụng với phi kim có thể thay phi kim lưu huỳnh, photpho bằng phi kim cacbon Như vậy

với phi kim cacbon (than) hóa chất này vừa dễ tìm, thí nghiệm vừa dễ thực hiện lại khôngđộc hại như thực hiện với phi kim lưu huỳnh, photpho nhưng vẫn đảm bảo đúng mục tiêucủa bài học

Hoặc trong chủ đề “Xây dựng định luật” của bài “Định luật bảo toàn khối lượng”

giáo viên có thể thay thí nghiệm bari clorua phản ứng với natri sunfat trong sách giáokhoa bằng thí nghiệm bari clorua phản ứng với đồng sunfat Cả hai thí nghiệm này đều dễthực hiện, dễ quan sát hiện tựơng để kết luận kiến thức mới như nhau, nhưng việc thaynatri sunfat bằng đồng sunfat để hoạt động nối tiếp trong tiết dạy là giải thích định luậtdiễn ra một cách thuận lợi hơn, ít tốn thời gian hơn

hiệu quả đồ dùng dạy trong từng tiết dạy cũng rất quan trọng Trong quá trình thực hiệnbước thí nghiệm tìm tòi - nghiên cứu của phương pháp “Bàn tay nặn bột”, thiết bị dạyhọc làm cho tiết học trở nên sinh động, dễ hiểu, nâng cao hứng thú học tập bộ môn, nângcao lòng tin của học sinh vào khoa học

Trong phương pháp “Bàn tay nặn bột”, thiết bị dạy học được sử dụng bao gồm cácthiết bị dạy học truyền thống như: bảng đen, bảng trắng, mô hình, mẫu vật thật, tranh ảnh,bản đồ, biểu đồ, dụng cụ, hóa chất thí nghiệm… và các thiết bị dạy học hiện đại như máytính, các loại máy chiếu, các loại băng đĩa, phim khoa học… Việc kết hợp hài hòa cácloại thiết bị dạy học sẽ tạo được hứng thú, tăng hiệu quả học tập cho học sinh và giảm sựvất vả cơ bản của giáo viên trong quá trình dạy học Do đặc điểm của quá trình nhận thức,mức độ tiếp thu kiến thức mới của học sinh tăng dần theo cấp độ của tri giác nên khi đưacác thiết bị dạy học vào dạy học, giáo viên có điều kiện để nâng cao tính tích cực học tập,độc lập của học sinh và từ đó nâng cao hiệu quả của quá trình tiếp thu, lĩnh hội kiến thức

và hình thành kĩ năng, kĩ xảo của các em

Khi sử dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột”, giáo viên cần phải sử dụng thiết bịdạy học phù hợp, đúng lúc, đúng chỗ, để tạo được hiệu quả cao nhất Chẳng hạn, ở pha

"Tình huống xuất phát và câu hỏi nêu vấn đề", giáo viên có thể sử dụng tranh ảnh hayvideo khoa học để kích thích hứng thú nhận thức và khơi dậy những quan niệm ban đầuvốn có của các em về chủ đề nghiên cứu Trong pha "Tiến hành thực nghiệm tìm tòi -nghiên cứu", giáo viên có thể cho học sinh tự tiến hành thí nghiệm hóa học hoặc sử dụngmáy tính, mạng internet, tranh ảnh khoa học, sơ đồ, mẫu vật thật… để giúp học sinh tìm

ra những đặc điểm, tính chất của đối tượng cần nghiên cứu

Với phương pháp mô hình, giáo viên có thể sử dụng các mô hình tự tạo hoặc các môhình có sẵn, sưu tầm để giúp học sinh khám phá những đặc tính cơ bản của đối tượng khóquan sát bằng vật thật như: mô hình cấu tạo phân tử các hợp chất hữu cơ, mô hình cácđơn chất, hợp chất vô cơ Khi sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu trong áp dụngphương pháp “Bàn tay nặn bột”, giáo viên có thể kết hợp các tài liệu khoa học, hình vẽkhoa học với các phương tiện dạy học hiện đại nhằm giúp học sinh nghiên cứu nội dungkiến thức cần thiết cho đối tượng cần tìm hiểu.

Việc sử dụng thiết bị dạy học trong phương pháp “Bàn tay nặn bột” có những yêucầu bắt buộc, khác xa so với các phương pháp dạy học khác Với các phương pháp dạyhọc thông thường, việc sử dụng tranh ảnh, bảng biểu, mô hình, vật thật… nhiều khi chỉmang tính minh họa, kiểm chứng kiến thức do giáo viên đưa ra Trong phương pháp “Bàntay nặn bột”, giáo viên chỉ đưa cho học sinh tìm hiểu tranh vẽ khoa học, mô hình, vậtthật… khi học sinh đã đề xuất được các phương án thí nghiêm nghiên cứu (quan sát môhình, thí nghiệm trực tiếp, nghiên cứu tài liệu) Trước đó, các thiết bị dạy học không đượccung cấp nhằm yêu cầu học sinh phải tự suy nghĩ và đề xuất phương án thí nghiệmnghiên cứu Trong trường hợp giáo viên cùng học sinh chuẩn bị các vật dụng cho bài dạy,giáo viên chỉ phân cho các nhóm chuẩn bị những vật dụng đơn giản mà học sinh khôngbiết chúng được dùng để làm gì trong bài học

Khi khai thác các tranh ảnh khoa học, mẫu vật thật trong phương pháp “Bàn taynặn bột”, giáo viên cần chú ý sử dụng chúng trong pha "Tình huống xuất phát và câu hỏinêu vấn đề" sao cho không lộ ra nội dung kiến thức của bài học cũng như các thí nghiệm

sẽ làm ở các bước tiếp theo vì điều đó sẽ làm mất đi đặc trưng cơ bản của phương pháp

“Bàn tay nặn bột” Trong pha "Hình thành câu hỏi của học sinh", giáo viên không nên sửdụng các tranh ảnh khoa học, vật thật hay mô hình… mà chỉ nên sử dụng chúng cho bước

"Đề xuất giả thuyết và thiết kế phương án thực nghiệm"

Trước mỗi bài học, giáo viên cần phải kiểm tra các thiết bị dạy học để đảm bảo độ

an toàn khi sử dụng chúng Với các bài học có sử dụng phương pháp thí nghiệm trực tiếp,giáo viên cần làm trước các thí nghiệm với các thiết bị đã sử dụng để không lúng túngtrong quá trình làm ở lớp cùng học sinh và chủ động trong việc kiểm tra xem kết quả củathí nghiệm của học sinh có như yêu cầu đặt ra không Trong quá trình tiến hành thínghiệm trực tiếp tại lớp học, giáo viên nên sử dụng các vật dụng khác nhau cho mỗi thínghiệm khác nhau, chú ý tránh sử dụng chung một vật dụng cho nhiều thí nghiệm khácnhau trong trường hợp điều đó có thể ảnh hưởng đến kết quả thí nghiệm, nhất là đối vớicác thí nghiệm hóa học Nếu các vật dụng thí nghiệm không đảm bảo về số lượng thì saumỗi thí nghiệm, giáo viên nên yêu cầu học sinh rửa sạch các vật dụng đã dùng rồi mớitiến hành các thí nghiệm tiếp theo

1.3.6 Kĩ thuật hướng dẫn học sinh sử dụng vở thực hành:

Vở thực hành là một đặc trưng quan trọng trong phương pháp “Bàn tay nặn bột”

Vở thực hành thực chất là một cuốn vở nháp của học sinh, được học sinh sử dụng để ghichép cá nhân về quá trình tìm tòi - nghiên cứu Thông qua việc ghi chép trong vở thực

hành, học sinh được tập làm quen với công tác nghiên cứu khoa học và giáo viên cũnggiúp học sinh rèn luyện ngôn ngữ viết thông qua cuốn vở này Nội dung ghi chép trong

vở thực hành là các ý kiến, quan niệm ban đầu trước khi học kiến thức, các dự kiến, đềxuất, có thể là các sơ đồ, tiến trình thí nghiệm đề xuất của học sinh khi làm việc vớinhóm, hoặc có thể là các câu hỏi cá nhân mà học sinh đưa ra trong khi học Học sinh cóthể ghi chép bằng lời, hình vẽ hay sơ đồ, bảng biểu Vở thực hành chứa đựng các phầnghi chú cá nhân, phần ghi chú tổng kết của nhóm (học sinh viết lại phần thống nhất thảoluận trong nhóm) hoặc phần ghi chú tổng kết thảo luận của cả lớp (kết luận về kiến thức)được xây dựng bởi trí tuệ tập thể

Vở thực hành là cần thiết để học sinh sử dụng vốn từ mà các em có thể diễn đạt ýtưởng, tập ghi chép dựa trên những gì học sinh hiểu và những gì học sinh thực hiện trongquá trình học Tuy là một cuốn vở cá nhân nhưng nó lại giúp học sinh đối chiếu những gìmình ghi chép với ý kiến của học sinh khác khi thảo luận và với ý kiến chung của tập thể

Thông qua việc ghi chép cá nhân học sinh có thể lưu giữ những việc đã làm (thínghiệm hoặc ý kiến ban đầu) và từ đó giúp học sinh so sánh những quan điểm cá nhânvới các học sinh khác trong nhóm, hình thành cho học sinh khả năng phân tích, bình luận

Giáo viên hãy xem vở thực hành của học sinh như những cuốn sổ ghi chép trongphòng thí nghiệm của các nhà khoa học, dùng để ghi chép các thí nghiệm, thử nghiệm.Cần làm cho cuốn vở thực hành của học sinh trong dạy học khoa học theo phương pháp

“Bàn tay nặn bột” là một cuốn vở thể hiện sự tiến bộ của học sinh

Giáo viên nên nhắc nhở học sinh ghi ngày vào đầu trang vở khi bắt đầu tiết học có

sử dụng vở thực hành để dễ theo dõi

Phần ghi chú cá nhân: Học sinh ghi chú các quan niệm ban đầu, các suy nghĩ và

các câu hỏi cá nhân đặt ra trong quá trình học, thảo luận và làm thí nghiệm, những ghichú trong quá trình học tập của mình Đây là ý kiến cá nhân nên giáo viên khuyến khíchhọc sinh tự do ghi chú theo suy nghĩ, không nên gò bó hay yêu cầu một khuôn mẫu nàotrong trường hợp này Vì các hoạt động diễn ra nhanh nên không cần thiết phải yêu cầuhọc sinh ghi nắn nót, trình bày đẹp các phần ghi chú này để tránh mất thời gian Học sinh

có thể ghi chú bằng nhiều cách khác nhau sao cho khi nhìn vào học sinh có thể hiểu đượcnhũng vấn đề mà mình ghi chú

Phần ghi chú tổng kết của nhóm sau khi thảo luận: Yêu cầu học sinh làm việc,

thảo luận theo nhóm và ghi kết quả sau khi thảo luận câu hỏi nghiên cứu, xây dựng giảthuyết, phương án thực nghiệm và kết quả thực nghiệm Kèm theo lệnh này, giáo viêncũng yêu cầu mỗi nhóm phải ghi nội dung thảo luận sau khi có sự thống nhất của nhómlên bảng nhóm (tiến trình thí nghiệm đề xuất) Công việc này thực hiện bởi trưởng nhómhoặc thư ký của nhóm Bên cạnh đó giáo viên cần yêu cầu các học sinh còn lại ghi chútương tự vào vở thực hành của mình Yêu cầu đối với các học sinh còn lại như vậy giáoviên thực hiện được hai mục đích là giúp học sinh ghi nhớ nhanh phần thống nhất sauthảo luận của nhóm mình và tránh việc học sinh ngồi chơi đùa trong khi thư ký hoặcnhóm trưởng thay mặt nhóm viết báo cáo chung của nhóm

Phần ghi chú tổng kết sau khi thảo luận của cả lớp: Đây là phần ghi chú sau khi

thảo luận của cả lớp, rút ra kết luận khoa học chung (còn gọi là kiến thức) Phần ghi chúnày được giáo viên định hướng, chỉnh sửa về ngôn từ chính xác về mặt khoa học Đây làkiến thức của bài học rút ra sau khi thực hiện hoạt động dạy học Giáo viên nên yêu cầuhọc sinh viết bằng một màu mực khác để phân biệt như đã nói ở trên Học sinh chỉ ghichép vào vở thực hành vào những thời điểm nhất định và nên có lệnh của giáo viên trướckhi ghi chú để tránh mất thời gian và phân tán khi đang thực hiện các hoạt động khác

Để thực hiện hiệu quả hơn, tiết kiệm thời gian và giúp học sinh trình bày tốt hơncác nội dung trong vở thực hành, giáo viên nên kẽ sẵn mẫu vở để học sinh trình bày theotừng hoạt động, hoặc nếu có điều kiện giáo viên in sẵn các tờ rời với mẫu có sẵn để họcsinh điền vào Nên thực hiện cách thức này đối với các học sinh THCS vì ở độ tuổi nàyhọc sinh chưa đủ khả năng để trình bày vở thực hành như yêu cầu của giáo viên được Cóthể thiết kế mẫu vở thực hành như sau:

NỘI DUNG GHI VỞ HỌC THỰC NGHIỆM

Môn: Hóa học

(theo phương pháp bàn tay nặn bột)

Ngày tháng năm

Bài:

-Câu hỏi nêu vấn đề:

-Nội dung cần nghiên cứu:

-1 Đề xuất ý kiến ban đầu:

- - -

- - -

-2 Đề xuất câu hỏi, xây dựng giả thuyết và thiết kế phương án thực nghiệm:

Câu hỏi nghiên cứu Giả thuyết nghiên cứu Phương án thực nghiệm

- - -

-3.Kết quả tìm tòi nghiên cứu:

Thí

nghiệm

Cách tiến hành Hiện tượng, giải thích Kêt luận

- - - -

-Kiến

thức

mới

-

-4.Kiến thức mới thu nhận được so với kiến thức ban đầu?

-Ban đầu, khi bắt đầu làm quen với phương pháp “Bàn tay nặn bột” và làm việc với

vở thực hành, học sinh sẽ chưa thể tự ghi chép một cách tự giác vì vậy cần có sự hướngdẫn cụ thể của giáo viên Dần dần học sinh sẽ tự biết cách ghi chép và quen dần vớiphương pháp học tập với vở thực hành

II.2 KHẢ NĂNG ÁP DỤNG

2.1 Thời gian áp dụng:

Sau khi tổ chức rút kinh nghiệm qua một năm vận dụng thí điểm dạy học theo

phương pháp “Bàn tay nặn bột” tìm ra giải pháp thiết thực hơn khi dạy học theo phươngpháp này, chúng tôi đã tiến hành soạn giảng ở đơn vị trường với bộ môn Hóa học khốilớp 8 và khối lớp 9, mỗi giáo viên soạn giảng 2 tiết / học kì Sau đó có thể áp dụng đại trà

và lâu dài đón đầu việc thay đổi nội dung, chương trình đổi mới sách giáo khoa sau 2015

2.2 Khả năng thay thế một số giải pháp hiện có:

Như chúng ta đã biết, trong hoạt động dạy học phổ biến hiện nay nhiều giáo viêncòn sử dụng nhóm các phương pháp mang tính chất truyền thống như: thuyết trình, giảnggiải, vấn đáp, phân tích Trong các phương pháp này giáo viên là chủ thể hoạt động, họcsinh thụ động tiếp thu kiến thức, giáo viên đặt câu hỏi, học sinh dựa vào các tranh ảnh,kênh chữ và kênh hình trong sách giáo khoa để trả lời Việc áp dụng các phương pháp và

kĩ thuật dạy học tích cực thường chỉ rộ lên vào các đợt thanh kiểm tra toàn diện, thaogiảng, hội giảng, thi giáo viên dạy giỏi các cấp Các phương pháp dạy học tích cực cónhiều ưu điểm hơn các phương pháp dạy học truyền thống là đã đưa học sinh dần vàotrung tâm của chủ thể hoạt động nhưng những ý tưởng của việc khám phá kiến thức là dogiáo viên cung cấp, học sinh chỉ là người thực hiện theo

Phương pháp “Bàn tay nặn bột” đề xuất một tiến trình học tập theo hướng cho họcsinh xây dựng những kiến thức của mình bằng cách khai thác, thực nghiệm và thảo luận.Như vậy ở phương pháp học tập này học sinh là chủ thể của họat động còn giáo viên chỉ

là người tổ chức, định hướng trực tiếp các hoạt động của học sinh Giáo viên cung cấp tưliệu, tạo tình huống cho học sinh hoạt động, học sinh tự chủ tìm tòi giải quyết vấn đề đặt

ra Giáo viên chỉ đạo sự trao đổi, tranh luận của học sinh, bổ sung, tổng kết, khái quát

hóa, kiểm tra kết quả học tập để phù hợp với mục tiêu dạy học các nội dung cụ thể đã xácđịnh.

Ví dụ: Trong bài “Định luật bảo toàn khối lượng” với chủ đề xây dựng định luật,

một giáo viên đã tổ chức hoạt động dạy - học theo hướng thí nghiệm biểu diễn, học sinhchỉ theo dõi nhận xét hiện tượng và trả lời các câu hỏi theo sự dẫn dắt của giáo viên để rút

ra kiến thức Với cách tổ chức dạy học như trên giáo viên đóng vai trò là chủ thể của hoạtđộng, chưa tích cực hóa hoạt động của học sinh và lấy học sinh làm trung tâm của quátrình dạy- học

Năm học 2011 – 2012 tôi được phân công dạy bộ môn Hóa học ở 2 lớp 8, để tạohứng thú hơn trong học tập của học sinh đối với bộ môn Hóa học, tôi đã tổ chức dạy họcbài này theo tiến trình sau:

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

- Thực hiện một thí nghiệm và đặt vấn

đề: Theo các em trong phản ứng hóa học

tổng khối lượng của các chất có được

bảo toàn không?

- Để làm sáng tỏ vấn đề này, hôm nay

chúng ta cùng tìm hiểu bài “ Định luật

bảo toàn khối lượng”

- Tổ chức học sinh làm thí nghiệm theo

nhóm

Giáo viên chuẩn bị sẵn dụng cụ và hóa

chất thí nghiệm của phản ứng giữa dung

dịch bariclorua và dung dịch natrisunfat,

bảng nhóm kẽ sẵn các yêu cầu cần báo

cáo kết quả thí nghiệm, hướng dẫn cách

tiến hành thí nghiệm, những lưu ý khi

tiến hành thí nghiệm

- Đi đến các nhóm điều chỉnh, giúp đỡ

học sinh tiến thí nghiệm và giới thiệu tên

các sản phầm, yêu cầu học sinh viết

phương trình chữ của phản ứng

- Học sinh trả lời có hoặc không

- Học sinh ghi đề bài

- Nhận dụng cụ , hóa chất tiến hành thínghiệm theo hướng dẫn của giáo viên, ghikết quả thí nghiệm vào bảng nhóm

+ Đặt trên đĩa cân A cốc (1) đựng dung dịchbari clorua và cốc (2) đựng dung dịch natrisunfat, đĩa cân B các quả cân Quan sáttrạng thái các chất trên đĩa cân A và vị trícủa kim cân

+ Đổ cốc (1) vào cốc (2) lắc nhẹ, quan sát hiện tượng, nhận xét?

+ Đặt 2 cốc (cốc 2 chứa sản phẩm và cốc 1trống) lên đĩa cân A, đĩa cân B vẫn giữnguyên các quả cân Nhận xét vị trí kim cân

- Giáo viên tổ chức cho các nhóm báo

cáo kết quả thí nghiệm

? Qua thí nghiệm trên em có nhận xét gì

về tổng khối lượng các chất tham gia và

sản phẩm?

- Tổng kết và kết hợp các thông tin trong

sách giáo khoa rút ra kết luận về định

luật bảo toàn khối lượng

- Ghi kết quả thí nghiệm vào bảng nhóm

- Đại diện một nhóm học sinh báo cáo kếtquả, các nhóm khác theo dõi, đối chiếu, bổsung

Kết quả như sau:

+ Ban đầu các dung dịch không màu, kim cân ở vị trí thăng bằng

+ Đổ cốc (1) vào cốc (2) lắc nhẹ, thấy có chất rắn màu trắng xuất hiện trong dung dịch, chứng tỏ có phản ứng hóa học xảy ra

Nhận xét: Hoạt động dạy học như trên đã giúp học sinh phát huy tính tích cực, chủ

động trong học tập, đồng thời rèn luyện kĩ năng thực hành thí nghiệm, phát triển kĩ nănghọc tập hợp tác, tạo điều kiện để mọi đối tượng học sinh tham gia học tập tích cực, gâyhứng thú học tập bộ môn Tuy nhiên các hoạt động của học sinh đều do giáo viên trựctiếp hướng dẫn, học sinh chưa được tự nói lên ý kiến của mình, chưa tự đề xuất và tiếnhành các thí nghiệm nghiên cứu, chưa tự kết luận kiến thức mới bằng chính thực nghiệmtìm tòi nghiên cứu của mình

Năm học 2012-2013 để thực hiện công tác vận dụng thí điểm dạy học theo phươngpháp “Bàn tay nặn bột” các môn học Vật lí, Hóa học, Sinh học do Sở Giáo dục – Đào tạo

triển khai, tôi đã thực hiện tiết dạy thao giảng theo chuyên đề vận dụng phương pháp

“Bàn tay nặn bột” trong dạy học các môn khoa học thực nghiệm với chủ đề này theo tiến

trình như sau:

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

Tình huống xuất phát:

- Thực hiện thí nghiệm Cho dd

bariclorua phản ứng với dung dịch Natri

sunfat

- Theo em trong các phản ứng hóa học

tổng khối lượng của các chất trước và

sau phản ứng có thay đối không? Tại

- Theo dõi nhận xét hiện tượng chứng tỏ cóphản ứng hóa học xảy ra

- Ghi vào vở thực hành vấn đề cần nghiên cứu: so

sánh tổng khối lượng các chất trước và sau

sao? phản ứng.

Học sinh nêu ý kiến ban đầu:

- Gợi ý học sinh nêu ý kiến ban đầu ghi

vào vở thực hành

- Yêu cầu các nhóm HS thực hiện hoạt

động nêu biểu tượng ban đầu (kiến thức

đã biết hoặc suy đoán) về mối liên hệ

giữa tổng khối lượng các chất tham gia

phản ứng và tổng khối lượng các chất

sản phẩm

- Hướng học sinh chốt lại các ý kiến

đúng, hình thành biểu tượng ban đầu

- Mỗi cá nhân làm việc để đưa ra ý kiến của mình, qua đó các HS trong nhóm trao đổi, tranh luận với nhau để đi đến thống nhất ý kiến chung của cả nhóm Đại diện các nhómbáo cáo kết quả

- Học sinh có thể nêu các ý kiến khác nhau như:+Tổng khối lượng các chất trước và sauphản ứng thay đồi, vì có sự biến đổi chất màkhối lượng chất này khác với khối lượngchất kia

+Tổng khối lượng các chất trước và sauphản ứng không đổi, vì diễn biến của phảnứng là chỉ thay đổi liên kết giữa các nguyên

tử trong phân tử nên không làm ảnh hưởngđến khối lượng

+ Không xác định được, vì chưa có cơ sở

- Các nhóm khác nhận xét, thống nhất chung

- Ghi lại những hiểu biết ban đầu của mình vào vởthực hành

Đề xuất câu hỏi:

- Gợi ý, hướng dẫn học sinh đề xuất các

câu hỏi để tìm hiểu về mối liên hệ giữa

tổng khối lượng các chất phản ứng và

các chất sản phẩm

- Tập hợp các câu hỏi, chỉnh sửa và

nhóm các câu hỏi phù hợp với nội dung

cần tìm hiểu về chất tham gia, chất sản

phẩm, tổng khối lượng các chất trước và

sau phản ứng…

- Để trả lời cho các câu hỏi trên chúng ta

cần lựa chọn phương án thực nghiệm

nào?

- Các nhóm đề xuất câu hỏi

- Đưa ra thảo luận, thống nhất chung, ghivào vở thực hành những câu hỏi phù hợpvới nội dung tìm hiểu

- Sau quá trình cả lớp thảo luận và hoàn thiện, thu được các câu hỏi nghiên cứu là: + Khi xảy ra phản ứng hóa học có sựbiến đổi chất, vậy khối lượng các chất cóthay đổi không? Tại sao?

+ Tại sao tổng khối lượng các chất trongphản ứng hóa học được bảo toàn?

+ Làm thế nào để xác định được tổngkhối lượng các chất tham gia và sản phẩm? +

- Trao đổi lựa chọn phương án thực hiện thí nghiệm nghiên cứu

Đề xuất các thí nghiệm nghiên cứu:

- Tổ chức học sinh thảo luận, đề xuất thí

nghiệm nghiên cứu

- Phát cho mỗi nhóm các dụng cụ cần

thiết và các hóa chất sau: mỗi nhóm 1

chiếc cân; 1 cốc thủy tinh, 1 bình tam

giác, 1 bong bóng cao su ( nhóm 4 không

có bong bóng), hóa chất mỗi nhóm khác

nhau nhóm 1: dung dịch bari clorua và

dung dịch natri sunfat,

nhóm 2: dung dịch axit clohiđric và kẽm

Yêu cầu mỗi nhóm đề xuất thí nghiệm

dựa trên những dụng cụ và hóa chất đó

Gợi ý học sinh đề xuất cách tiến hành thí

nghiệm GV không mô tả cách tiến hành

thí nghiệm cho học sinh làm theo

- Để xác định được tổng khối lượng các

chất tham gia và sản phẩm của một phản

ứng ta làm như thế nào?

- Để thực hiện đúng các thí nghiệm cần

chú ý những kĩ năng gì?

- Lưu ý cho học sinh quan sát trạng thái

của chất, cân tất cả các dụng cụ trước và

sau phản ứng

- Phát phiếu học tập cho mỗi nhóm Bao

quát lớp , đến các nhóm điều chỉnh sai

- Các kĩ năng cần chú ý: lấy hóa chất, róthóa chất, quan sát hiện tượng, vị trí kimcân…

- Các nhóm nhận nhiệm vụ phân công củanhóm trưởng, tiến hành thí nghiệm độc lập,quan sát, ghi kết quả vào phiếu thí nghiệm

cá nhân và phiếu học tập của nhóm, khôngcopy ý tưởng của nhóm khác

Kết luận kiến thức mới:

- Cho các nhóm báo cáo kết quả nghiên

cứu Chọn nhóm có nhiều sai lầm báo

cáo trước để các nhóm khác bổ sung

- Nhận xét, liên hệ thực tế, dùng sơ đồ H

2.5 SGK giải thích, dùng tài liệu bổ sung

- Đại diện nhóm lên báo cáo kết quả nghiên cứu của nhóm

- Nhóm khác nhận xét bổ sung

- Bổ sung những thiếu sót, hoàn chỉnh kiến

và hoàn thiện kiến thức.

- Hướng dẫn học sinh so sánh với biểu

tượng ban đầu để khắc sâu kiến thức

- Ghi kiến thức mới lên một góc bảng

tự tìm tòi nghiên cứu

Tồn tại:

Về phía học sinh: Học sinh chưa quen với phương pháp học tập mới nên còn lúngtúng khi đề xuất ý kiến ban đầu, đặt nhiều câu hỏi chưa phù hợp với nội dung nghiên cứu,chưa tự đề xuất cách tiến hành thí nghiệm, thao tác thí nghiệm của một số nhóm chưađúng, quan sát và ghi lại hiện tượng chưa chính xác làm ảnh hưởng đến kết quả nghiêncứu và làm mất thời gian Học sinh chưa biết cách ghi vở học thực nghiệm

Về phía giáo viên: Giáo viên chưa nắm vững nguyên lí từng pha của phương pháp

“Bàn tay nặn bột” nên thiết kế các pha của tiến trình dạy học chưa đúng theo phần lí luậnchung của các môn học thực nghiệm, chưa tổ chức cho học sinh xây dựng được giảthuyết nghiên cứu và thiết kế phương án thực nghiệm Kĩ thuật đặt câu hỏi của giáo viênchưa sáng tạo, chưa khéo léo trong cách nhận xét ý kiến của học sinh và lựa chọn ý tưởngphù hợp với nội dung cần nghiên cứu, giáo viên chưa giúp đỡ kịp thời khi học sinh tiếnhành thực nghiệm tìm tòi nghiên cứu Tiết dạy đã vượt quá thời gian qui định

Qua những bài học kinh nghiệm được rút ra từ thực tế, trong năm học 2013 – 2014chúng tôi tìm ra một số giải pháp hợp lí hơn để vận dụng vào bài dạy theo phương pháp

“Bàn tay nặn bột” Cụ thể tôi đã tổ chức dạy học chủ đề: xây dựng định luật trong bài “ Định luật bảo toàn khối lượng” theo giải pháp mới như sau:

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

Tình huống xuất phát và câu hỏi nêu vấn đề:

- Trong bài học trước em đã biết được

khái niệm và bản chất của phản ứng hóa

học.Theo em trong các phản ứng hóa học

tổng khối lượng các chất tham gia phản

ứng và tổng khối lượng các chất sản

phẩm có liên hệ với nhau như thế nào?

- Lắng nghe, suy nghĩ

- Ghi vào vở học thực nghiệm vấn đề cần

nghiên cứu: tìm hiểu mối liên hệ giữa tổng khối

lượng các chất tham gia phản ứngc và sản phẩm.