Mục lục chi tiết sách siêu âm tổng quát GSTS Phạm Minh Thông

Các lớp cắt dọc sườn phải từ sau ra trước, thận phải 2.. Các lớp cắt ngang sườn phải từ trên xuống dưới, thận phải 3.. Các lớp cắt dọc bụng trên thận phải từ phải sang trái 4.. Các lớp c

MỤC LỤC CHI TIẾT SIÊU ÂM TỔNG QUÁT

CHỦ BIÊN: GS-TS PHẠM MINH THÔNG

ẤN BẢN LẦN THỨ BA – 2015 NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC HUẾ

634 trang – 510.000 đ

I CÁC LỚP CẮT TIÊU CHUẨN SIÊU ÂM BỤNG

A Lớp cắt dọc bụng trên, trung tâm

B Lớp cắt dọc bụng dưới, trung tâm

C Lớp cắt dọc bụng trên, bên phải

D Lớp cắt dọc bụng trên, bên trái

E Lớp cắt ngang bụng trên, trung tâm

F Lớp cắt ngang bụng dưới, trung tâm

G Lớp cắt ngang bụng trên, bên phải

H Lớp cắt ngang bụng trên, bên trái

I Lớp cắt dọc sườn, bên phải

K Lớp cắt dọc sườn, bên trái

L Lớp cắt ngang sườn, bên phải

M Lớp cắt ngang sườn, bên trái

II CÁC ĐƯỜNG QUÉT SIÊU ÂM CÁC CƠ QUAN

8 Các lớp cắt ngang hệ cửa gan

B Gan

1 Các lớp cắt dọc gan

2 Các lớp cắt ngang phần gan trái

3 Các lớp cắt ngang phần giữa gan

4 Các lớp cắt ngang phần gan phải

2 Các lớp cắt ngang đầu tụy

3 Các lớp cắt ngang thân tụy

4 Các lớp cắt ngang đuôi tụy

5 Các lớp cắt dọc đuôi tụy xuyên qua lách

6 Các lớp cắt ngang đuôi tụy xuyên qua lách

E Lách

1 Các lớp cắt dọc sườn, lách

2 Các lớp cắt ngang sườn, lách

F Thận

1 Các lớp cắt dọc sườn phải từ sau ra trước, thận phải

2 Các lớp cắt ngang sườn phải từ trên xuống dưới, thận phải

3 Các lớp cắt dọc bụng trên thận phải từ phải sang trái

4 Các lớp cắt ngang bụng trên thận phải từ trên xuống dưới

5 Các lớp cắt dọc sườn trái từ sau ra trước, thận trái

6 Các lớp cắt ngang sườn trái từ trên xuống dưới, thận trái

G Tuyến thượng thận

1 Các lớp cắt dọc bụng trên tuyến thượng thận phải từ phải sang trái

2 Các lớp cắt ngang bụng trên tuyến thượng thận phải từ dưới lên trên

3 Các lớp cắt dọc sườn tuyến thượng thận trái từ sau ra trước

H Dạ dày

1 Các lớp cắt ngang bụng từ trên xuống dưới, tâm vị dạ dày

2 Các lớp cắt dọc bụng trên từ phải sang trái, dạ dày

3 Các lớp cắt dọc bụng trên từ trái qua phải, dạ dày

4 Các lớp cắt ngang bụng trên từ trên xuống dưới, hang vị và tá tràng

I Bàng quang

K Tuyến tiền liệt

1 Các lớp cắt dọc tuyến tiền liệt

2 Các lớp cắt ngang tuyến tiền liệt

2 Các lớp cắt ngang tuyến giáp

A Bản chất sóng âm

B Sự lan truyền của sóng âm

C Trở kháng âm và các định luật truyền âm

1 Trở kháng âm của môi trường

2 Sự phản xạ, khúc xạ, tán xạ

3 Sự hấp thụ của tổ chức và sự suy giảm năng lượng của sóng âm

II KỸ THUẬT CỦA PHƯƠNG PHÁP TẠO HÌNH BẰNG SIÊU ÂM 9

A Nguyên lý tạo ảnh

B Các hình thức hiển thị hình ảnh siêu âm

1 Siêu âm kiểu A (Amplitude Mode)

a Nguyên lý

b Áp dụng

2 Siêu âm kiểu B (Brightness Mode)

3 Siêu âm kiểm TM (Time Motion Mode)

4 Hình tĩnh và hình động

A Sơ đồ cấu tạo chung của máy siêu âm

B Đầu dò

1 Cấu tạo của đầu dò

2 Hoạt động của đầu dò

3 Độ phân giải của đầu dò

a Phân giải dọc

b Phân giải ngang

4 Các loại đầu dò

a Đầu dò thẳng (Linear Array)

b Đầu dò cong (Curved Array)

c Đầu dò rẻ quạt điện tử (Phased Array)

d Đầu dò quét cơ học

C Điều khiển, xử lý trước hình ảnh (preprocessing) và các phần mềm ứng dụng

1 Khuếch đại – Gain

2 Khuếch đại bù trừ theo chiều sâu (DGC hay TGC)

3 Khuếch đại tăng bờ (EE – Edge Enhancement)

4 Dải rộng (DR – Dynamic Range)

5 Độ tương quan (CL – Correlation)

A Nguyên lý chung của hiệu ứng Doppler

B Nguyên lý các kiểu siêu âm Doppler

1 Nguyên lý của siêu âm Doppler liên tục (Continuous Wave – CW)

2 Nguyên lý siêu âm Doppler xung (Pulsed Wave – PW)

a Siêu âm Doppler xung

b Phân tích tín hiệu Doppler xung hay Doppler liên tục

c Siêu âm Doppler xung kết hợp với siêu âm cắt lớp (hệ thống Duplex)

3 Nguyên lý siêu âm Doppler màu (Color Doppler)

4 Siêu âm Doppler năng lượng (Power Doppler) hay siêu âm angio

A Phản hồi âm giữa hai mặt phẳng

B Phản hồi âm bên trong một cấu trúc

C Phản hồi âm qua mặt phân cách cong

VI PHẢN HỒI ÂM CHẬM 43

CHƯƠNG 3 GIẢI PHẪU SIÊU ÂM GAN VÀ ĐƯỜNG MẬT 49

A Nhắc lại giải phẫu

1 Giải phẫu hình thái

2 Giải phẫu chức năng (mạch máu)

B Giải phẫu siêu âm gan bình thường

1 Hình thái và cấu trúc gan

2 Phân thùy gan

a Thùy gan trái

b Thùy gan phải

C Siêu âm Doppler mạch gan

1 Hệ tĩnh mạch cửa

2 Tĩnh mạch gan

3 Động mạch gan

D Biến đổi giải phẫu của gan

1 Biến đổi hình thái ngoài

2 Biến đổi mạch máu

A Túi mật

1 Nhắc lại giải phẫu liên quan với phúc mạc

2 Giải phẫu siêu âm

3 Biến đổi bình thường của túi mật

B Đường mật

1 Nhắc lại giải phẫu

2 Giải phẫu siêu âm

I NHỮNG TỔN THƯƠNG KHU TRÚ LÀNH TÍNH 69

A Những tổn thương nang

1 Nang gan (mật ) (biliary cysts)

2 Bệnh gan đa nang (multilocular cysts)

3 Loạn sản phôi đường mật (biliary hamartoma)

a Sán lá gan lớn (Fasciola Hepatica)

b Sán lá gan nhỏ (Clonorchis Sinensis)

5 Bệnh nang sán (Echinococcus GranulosusJ)

C Những tổn thương u lành tính

1 U tuyến nang (Cystadenoma)

2 U máu gan (Hemangioma)

3 Phì đại nốt khu trú (Focal Nodular Hyperplasia)

4 U tuyến tế bào gan (Hepatocellular Adenomas)

5 Những tổn thương khác

a Gan nhiễm mỡ khu trú (Focal steatosis)

b u mỡ và u mỡ cơ mạch (Lipoma and Angiomyolipoma)

A Ung thư gan nguyên phát

1 Ung thư biểu mô tế bào gan (Hepatocellular Carcinoma – HCC)

2 Ung thư biểu mô đường mật trong gan

3 Ung thư biểu mô tế bào gan xơ dẹt (FHC)

4 U ác tính nguyên phát khác của gan

a Ung thư nguyên bào gan (Hepatoblastoma)

b Ung thư biểu mô tuyến nang (Cystadenocarcinoma)

c Ung thư liên kết mạch (Angiosarcoma)

d U nội mô mạch dạng biểu mô (Epithelioid Hemangioendothelioma)

e Các ung thư liên kết khác

f Lymphoma

B Ung thư gan thứ phát (Metastasis)

C Những ung thư gan dạng nang

A Gan nhiễm mỡ (Steatosis)

B Viêm gan do virus (Hepatitis)

C Xơ gan (Cirrhosis)

1 Xơ gan tại gan

2 Xơ gan sau gan

3 Xơ gan trước gan

D Tổn thương hệ cửa

1 Tăng áp lực tĩnh mạch cửa (Portal Hypertension)

2 Huyết khối tĩnh mạch cửa (Portal Vein Thrombosis)

3 Tĩnh mạch cửa dạng hang (nhiều hốc) (Portal Cavernoma)

A Sỏi mật

1 Sỏi túi mật

2 Viêm túi mật cấp

a Viêm túi mật cấp do sỏi

b Viêm túi mật không do sỏi

c Biến chứng của viêm túi mật cấp

3 Viêm túi mật mạn

4 Hội chứng Mirizzi

B U lành tính và giả u túi mật

1 Polyp túi mật

2 Túi mật cholesterol (Cholestorolosis)

3 Bệnh cơ tuyến (Adenomyomatiosis)

C Ung thư túi mật

A Sỏi đường mật

1 Sỏi đường mật trong gan

2 Sỏi đường mật ngoài gan

B Giun đường mật

C Ung thư biểu mô đường mật (CCA)

1 Ung thư biểu mô đường mật ngoại vi

2 Ung thư biểu mô đường mật rốn gan

3 Ung thư biểu mô ống mật chủ

D Những tổn thương khác của đường mật

1 Viêm mủ đường mật tái phát

2 Viêm xơ đường mật nguyên phát

3 Viêm xơ đường mật thứ phát

4 Bất thường bẩm sinh dạng nang đường mật

a Bệnh Caroli

b Nang ống mật chủ

E Ký sinh trùng

A Nhắc lại giải phẫu

B Giải phẫu siêu âm tụy

1 Kỹ thuật thăm khám

2 Tụy bình thường trên siêu âm

3 Những biến đổi của tụy

A Ung thư biểu mô tụy (Carcinoma)

1 Bệnh học

2 Siêu âm

B U biểu mô tuyến nang tụy (Cystadenoma)

1 U tuyến nang thanh dịch

2 U tuyến nang nhầy

C U tụy nội tiết

D Các u tụy hiếm gặp khác

1 U nhú nang và đặc (Solid and cystic papillary neuplasm)

2 U nhầy nhú nội ống (Intraductal papillary mucinous tumor)

3 Lymphoma

4 Di căn tụy

5 Di căn hạch quanh tụy

A Tụy nghèo mỡ khu trú

B Viêm tụy khu trú

C Nang tụy

A Chuẩn bị bệnh nhân

B Tư thế bệnh nhân

C Phương diện

D Hình ảnh siêu âm lách và các mặt cắt sử dụng

III CÁC BIẾN ĐỔI GIẢI PHẪU VÀ DỊ TẬT 184

A Các biến đổi giải phẫu

B Các biến đổi về vị trí

1 Lách di động hay lách lang thang

2 Lách lạc chỗ

C Sự biến đổi số lượng

1 Không có lách hay giảm chức năng lách

2 Đa lách

C Ung thư liên kết (Sarcome)

1 Ung thư liên kết mạch (Hemangio Sarcome)

2 Các u nang không do ký sinh trùng

a Các u nang thật sự hay nguyên phát

CHƯƠNG 8 SIÊU ÂM ĐMC BỤNG VÀ TMC DƯỚI 209

A Nhắc lại giải phẫu

B Dấu hiệu lâm sàng gợi ý

C Kỹ thuật thăm khám

D Giải phẫu siêu âm và các biến thể bình thường

1 Giải phẫu siêu âm

5 Kiểm tra lưới lọc tĩnh mạch chủ dưới

6 Vị trí của siêu âm so với các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác

A Kỹ thuật thăm khám và giải phẫu siêu âm

1 Kỹ thuật thăm khám

2 Giải phẫu siêu âm thận bình thường

3 Giải phẫu siêu âm đường niệu thấp bình thường

4 Đo kích thước

B Biến đổi giải phẫu bình thường

A Nang thận đơn thuần

B Bệnh thận đa nang di truyền trội

C Bệnh thận đa nang di truyền lặn

A Ung thư biểu mô tế bào thận (RCC – Renal Cell Carcinoma)

B Ung thư biểu mô tế bào chuyển tiếp (Transitional Cell Carcinoma)

D Tắc nghẽn không gây giãn

E Nối niệu quản – Bàng quang

F Ứ nước thận không tắc nghẽn

A Sỏi tiết niệu

1 Sỏi san hô

3 Tủi thừa bàng quang

A Giải phẫu thường

1 Giải phẫu mô tả

2 Mạch máu

3 Cấu trúc bên trong

B Giải phẫu siêu âm

1 Thăm khám theo đường trên xương mu

2 Thăm khám theo đường đáy chậu

3 Thăm khám theo đường qua trực tràng

4 Thăm khám theo đường niệu đạo

C Giải phẫu siêu âm túi tinh

1 Thăm khám theo đường trên xương mu

2 Thăm khám theo đường đáy chậu

3 Thăm khám theo đường trực tràng

A Adenome tiền liệt tuyến hay phì địa lành tính tiền liệt tuyến (u xơ tiền liệt tuyến)

B Ung thư tiền liệt tuyến

1 Xếp loại ung thư theo TNM của tổ chức chống ung thư quốc tế

a Loại T

b Loại N

c Loại M

2 Xếp loại theo tổ chức tiết niệu Mỹ

a Giai đoạn A

b Giai đoạn B

c Giai đoạn C

d Giai đoạn D

3 Hình ảnh ung thư của tiền liệt tuyến

C Các tổn thương khác của tiền liệt tuyến

1 Viêm tiền liệt tuyến cấp

2 Viêm tiền liệt tuyến mãn tính

3 Sỏi tiền liệt tuyến

I KỸ THUẬT THĂM KHÁM BÌU VÀ TINH HOÀN 273

1 Tinh hoàn

2 Mào tinh hoàn

3 Việc nắm vững giải phẫu động mạch cấp máu cho tinh hoàn

A Phân loại giải phẫu bệnh các khối u tinh hoàn

B Các khối u ác tính của tinh hoàn

1 U tế bào mầm

a U nguyên bào tinh (Seminoma)

b U tế bào phôi thai (Embryonal cell carcinoma)

c U quái (Teratoma)

d Ung thư nguyên bào rau (Choriocarcinoma)

2 U tế bào sinh dục (Gonadal Stromal Tumor)

3 Các tổn thương u di căn tới tinh hoàn

c Loạn sản giãn dạng ống của ống sinh tinh trong tinh hoàn

d Loạn sản dạng nang (Cystic dysplasia)

e Nang dạng biểu bì (Epidermoid cyst)

2 Áp xe

A Vi vôi hóa tinh hoàn

B Vôi hóa bìu ngoài tinh hoàn

A Ứ nước, ứ máu và ứ mủ màng th

1 Tụ dịch màng ngoài tinh

2 Tụ máu và tụ mủ màng ngoài tinh

B Giãn tĩnh mạch tinh (Varicocele)

C Thoát vị bẹn (Scrotal Hernia)

D Các khối u

E Các tổn thương mào tinh hoàn

1 Các tổn thương dạng nang

2 U hạt tinh trùng (Sperm Granuloma)

3 Các thay đổi ở mào tinh hoàn sau phẫu thuật thắt ống dẫn tinh

4 Viêm mào tinh hoàn mạn tính (Chronic Epididymitis)

A Xoắn tinh hoàn

B Viêm mào tinh hoàn và viêm tinh hoàn – mào tinh hoàn

C Tổn thương chấn thương tinh hoàn

IX TẬT ẨN TINH HOÀN (CRYPTORCHIDISM) 301

A Hạch lymphoma

1 Hạch lymphoma bình thường

2 Chẩn đoán hạch to

3 Chẩn đoán phân biệt

4 Chẩn đoán nguồn gốc

B U nguyên phát sau phúc mạc

C Cơ đáy chậu

1 Nhắc lại giải phẫu

2 Các thay đổi bình thường

3 Một số bệnh lý hay gặp

a Tụ máu vùng cơ đáy chậu

b Bệnh lý viêm nhiễm vùng cơ đáy chậu

c Bệnh lý u vùng đáy chậu

D Xơ hóa sau phúc mạc

A Siêu âm

1 Kỹ thuật thăm khám

2 Giải phẫu siêu âm

3 Những thay đổi bình thường và hình giả

4 Các dấu hiệu gián tiếp

B Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác

A Ung thư biểu mô vỏ thượng thận

G Nang và giả nang thượng thận

H U ác tính của tủy thượng thận

I Các loại bệnh khác

II CHUẨN BỊ BỆNH NHÂN 332

IV CẤU TRÚC ỐNG TIÊU HÓA VÀ HÌNH ẢNH SIÊU ÂM BÌNH THƯỜNG 332

V SƠ LƯỢC GIẢI PHẪU VÀ KỸ THUẬT THĂM KHÁM 334

A Bất thường ống tiêu hóa

1 Dày thành ống tiêu hóa

a Nguyên nhân

b Đánh giá

2 Các khối thuộc thành ruột

B Khẩu kính và nhu động ruột

1 Giãn lòng ruột

2 Nhu động ruột

C Thành phần trong ruột

D Bất thường xung quanh ống tiêu hóa

E Siêu âm Doppler

A Bệnh lý cấp cứu bụng

1 Viêm ruột thừa

a Viêm ruột thừa đơn thuần (chưa có biến chứng)

b Viêm ruột thừa có biến chứng

b Nguyên nhân

c Chẩn đoán siêu âm

B Bệnh lý ống tiêu hóa do viêm

B Sau giai đoạn mãn kinh

C Trẻ mới sinh và trước tuổi dậy thì

IV KỸ THUẬT THĂM KHÁM

A Chuẩn bị bệnh nhân

B Trang thiết bị

C Kỹ thuật thăm khám

V GIẢI PHẪU SIÊU ÂM 366

3 Polyp nội mạc tử cung

4 Ung thư nội mạc tử cung

3 U nang tuyến giả nhầy

4 U nang buồng trứng xoắn

5 Hội chứng Stein – Leventhal

CHƯƠNG 16 SIÊU ÂM SẢN KHOA 381

I SIÊU ÂM THAI BÌNH THƯỜNG TRONG BA THÁNG ĐẦU 381

A Các dấu hiệu siêu âm của thai bình thường trong tử cung giai đoạn sớm

7 Kích thước của phôi và chiều dài đầu mông

B Sự phát triển của thai

C Dấu hiệu bất thường

II SIÊU ÂM THAI TRONG BA THÁNG GIỮA VÀ BA THÁNG CUỐI 388

A Siêu âm đầu

B Siêu âm ngực

C Siêu âm bụng

D Siêu âm xương

A Song thai hai buồng ối hai bánh rau

B Song thai một bánh rau hai buồng ối

C Song thai một buồng ối một bánh rau

D Bất thường của song thai

1 Phát triển khác nhau giữa hai thai

2 Hội chứng truyền máu

A Chỉ định

B Điều kiện kỹ thuật

A Phần mềm

B Cơ, gân

C Khớp

D Xương

E Thần kinh ngoại vi, mạch máu

A Tổn thương phần mềm

B Khớp vai

1 Giải phẫu ứng dụng lâm sàng của khớp vai

2 Sinh bệnh học khớp vai

3 Yêu cầu về trang bị siêu âm khớp vai

4 Kỹ thuật thăm khám và giải phẫu siêu âm khớp vai

a Tư thế

b Các lớp cắt

c Điểm lưu ý

5 Hình ảnh bệnh lý khớp vai

a Thay đổi bệnh lý gân dài cơ nhị đầu

b Các tổn thương của bao gân xoay

c Vùng tăng âm nằm trong gân

d Dấu hiệu mỏng hoặc mất hoàn toàn gân trên gai

e Tổn thương của xương

f Hiện tượng tràn dịch hoặc dày bao thanh dịch

g Ứng dụng siêu âm trong các bệnh lý khác vùng khớp vai

A Nhắc lại giải phẫu tuyến vú

B Giải phẫu siêu âm tuyến vú bình thường

C Phân độ BIRADS

III TRIỆU CHỨNG HỌC SIÊU ÂM CHẨN ĐOÁN BỆNH LÝ TUYẾN VÚ 437

A Đánh giá tổn thương dạng nang

1 Nang đơn thuần

IV VAI TRÒ CỦA SIÊU ÂM TRONG LÂM SÀNG VÀ TRONG SÀNG LỌC 449

A Siêu âm trong đánh giá khối có thể sờ thấy

B Siêu âm vú ở các bệnh nhân trẻ hoặc mang thai

C Siêu âm sàng lọc

D Siêu âm trong vú cấy ghép

A Chỉ định

B Chống chỉ định

A Máy và đầu dò siêu âm

B Tư thế thăm khám

C Kỹ thuật thăm khám

D Siêu âm 3 chiều (3D)

III GIẢI PHẪU SIÊU ÂM TUYẾN GIÁP VÀ CÁC CẤU TRÚC VÙNG CỔ 456

A Tuyến giáp

1 Hình thái và vị trí

2 Kích thước

B Tuyến cận giáp (Parathyroid)

C Mạch máu tuyến giáp

D Hạch vùng cổ

E Cơ ức đòn chũm

F Các thành phần trong trung thất sau

3 Ung thư biểu mô

a Ung thư biểu mô nhú

b Ung thư biểu mô tuyến nang

c Ung thư biểu mô tủy

d Ung thư biểu mô không biệt hóa

4 U lympho (Lymphoma)

D Theo dõi và quản lý các tổn thương khu trú trong tuyến giáp

E Ứng dụng trong lâm sàng của siêu âm với các bệnh lý tuyến giáp khu trú

1 Phát hiện tổn thương

2 Chẩn đoán phân biệt

A Viêm tuyến giáp

1 Viêm tuyến giáp cấp tạo mủ

2 Viêm tuyến giáp u hạt bán cấp

3 Viêm tuyến giáp mạn tính tự miễn tăng sinh lympho

4 Viêm tuyến giáp xơ hóa xâm nhập

B Bệnh Graves (Basedow)

CHƯƠNG 20 SIÊU ÂM MẮT VÀ HỐC MẮT 491

B Giải phẫu siêu âm

III KỸ THUẬT THĂM KHÁM MẮT VÀ HỐC MẮT 495

A Siêu âm kiểu A

B Siêu âm kiểu B

C Kỹ thuật thăm khám mắt

A Đo các chỉ số sinh học và tính công suất thủy tinh thể nhân tạo

e Xơ hóa khoang sau thủy tinh thể

2 Khối u khác trong nhãn cầu ở trẻ em

3 Di căn đến vùng thành sau nhãn cầu

b Nang nhầy (Mucocele)

c Nang hậu nhãn cầu

4 Đục thủy tinh thể bẩm sinh

CHƯƠNG 21 SIÊU ÂM CẤP CỨU CHẤN THƯƠNG 531

1 Tràn máu màng ngoài tim

2 Tràn dịch tự do màng phổi

3 Tràn máu phúc mạc

4 Dịch tự do tại khu vực quanh lách

5 Dịch tự do trong phúc mạc

6 Tràn khí màng phổi

1 Chống chỉ định

2 Quá bám chặt vào siêu âm FAST

3 Hạn chế của siêu âm FAST

4 Những hạn chế liên quan đến bệnh nhân mang thai

5 Những khó khăn về mặt kỹ thuật trong siêu âm FAST cấp cứu

6 Vài tổn thương không phát hiện được bằng siêu âm